MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngày nay khi xã hội ngày càng phát triển vấn đề chăm sóc sức khỏe được mọi người chú ý hơn đặc biệt là chế độ dinh dưỡng các loại thực phẩm nào tốt? Chứa các thành phần nào cần thiết cho cơ thể? Hàm lượng là bao nhiêu và nhu cầu dinh dưỡng hàng ngày như thế nào?. Rất nhiều câu hỏi xung quanh vấn đề này và để đáp ứng nhu cầu đó một nguồn dinh dưỡng không thể thiếu trong cuộc sống chúng ta là các loại quả, đây là nguồn dinh dưỡng quý cung cấp rất nhiều loại vitamin và khoáng chất, nhất là vitamin A và vitamin C. Cây ăn quả là một loại cây trồng đem lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân, thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế nông nghiệp nói riêng và kinh tế xã hội nói chung.
Sự đa dạng các mặt hàng cây ăn quả trên thị trường và sự giao lưu hàng hóa ngày càng được thúc đẩy là nhân tố kích thích sự phát triển cây ăn quả trong nước và trên phạm vi thế giới. Phát triển cây ăn quả là một mục tiêu hàng đầu của nước ta hiện nay trong quá trình hội nhập và phát triển với thế giới được nhà nước quan tâm và đầu tư, ưu tiên phát triển để tạo ra đa dạng các mặt hàng tiêu thụ trong nước và xuất khẩu, từ các thị trường quen thuộc như Trung Quốc, Thái Lan… đến các thị trường khó tính như Mĩ, Úc, Nhật Bản, Châu Âu… Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa nên có lợi thế về trồng các loại cây ăn quả tạo nên thị trường phong phú và đa dạng, giao lưu buôn bán giữa các vùng miền thúc đẩy kinh tế phát triển. Từ xưa, người dân Việt Nam đã chú trọng việc trồng các loại cây ăn quả và cùng với sự phát riển của đất nước, của thế giới và sự sáng tạo không c 2 ngừng nghỉ của con người cùng với khoa học kỹ thuật ngày càng tiến bộ kết hợp sự phong phú về giống và đa dạng về loại đây là lợi thế lớn trong việc nghiên cứu các lai tạo ra các giống cây ăn quả mới năng suất cao, chất lượng tốt phù hợp với sự phát triển và nhu cầu của con người hiện nay. Trong cuộc sống hàng ngày, các loại hoa quả vừa được dùng làm sản phẩm tươi với nhiều dinh dưỡng quý giá, đồng thời một số loại quả còn làm nguồn dược liệu quý.
Quả ổi có chứa hàm lượng dinh dưỡng cao: vitamin C, vitamin A… có vị ngọt, mát được nhiều người ưa thích. Ổi là một loài cây ăn quả nhiệt đới dễ trồng thường xanh quanh năm, là loại cây được trồng phổ biến trong vườn nhà để lấy quả ăn và các bộ phận khác của cây ổi như lá non, ngọn, vỏ, rễ… cũng được dùng làm thuốc chữa bệnh đau bụng, kiết lị, viêm dạ dày… và trồng ổi cho năng suất cao, mang lại hiệu quả kinh tế lớn. Cây ổi đang được nhiều người quan tâm với khả năng thích ứng rộng. Ở tỉnh Thái Nguyên hiện nay có một số giống ổi ngon được trồng rộng rãi trong sản xuất, nhưng năng suất và hiệu quả của từng giống vẫn chưa được nghiên cứu cụ thể.
Xuất phát từ tình hình thực tế ở trên, được sự đồng ý của khoa Nông học và bộ môn Rau hoa quả, chúng tôi nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển của một số giống ổi tại trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu Xác định được giống ổi có năng suất cao, chất lượng tốt phù hợp với điều kiện sinh thái của Thái Nguyên để giới thiệu cho sản xuất. Yêu cầu - Mô tả một số đặc điểm hình thái của các giống ổi thí nghiệm.
- Đánh giá khả năng sinh trưởng lộc hè 2016 của các giống ổi. - Đánh giá khả năng ra hoa, đậu quả của các giống ổi thí nghiệm. - Đánh giá năng suất và một số chỉ tiêu chất lượng quả. - Sơ bộ đánh giá hiệu quả kinh tế.
- Tìm hiểu các loại sâu và bệnh hại xuất hiện trên thí nghiệm. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là dẫn liệu khoa học về kỹ thuật trồng và chăm sóc cho cây ổi, là tài liệu tham khảo và nghiên cứu về một số giống ổi. - Đóng góp vào việc mở ra triển vọng phát triển nông nghiệp bằng các biện pháp kỹ thuật thâm canh tiên tiến hiện đại.
Ý nghĩa đối với thực tiễn sản xuất Giúp người dân lựa chọn được giống ổi thích hợp đưa vào sản xuất đạt năng suất và hiệu quả kinh tế cao c 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Nguồn gốc và phân loại Ổi hay còn gọi ổi ta, ổi cảnh (danh pháp khoa học: Psidium guajava L.) trong Đông y còn gọi là Phan thạch lựu hay Kê thỉ quả (vị thuốc) là loài cây ăn quả thường xanh lâu năm, thuộc họ Đào kim nương, có nguồn gốc từ Brasil được L. mô tả khoa học đầu tiên vào năm 1753.
Họ Sim (Myrtaceae) có khoảng 3.000 loài, phân bổ trong 130 - 150 chi. Chúng phân bổ rộng khắp ở vùng nhiệt đới và ôn đới ấm áp trên thế giới. Chi Ổi (Psidium) có nguồn gốc ở Trung và Nam Mỹ với khoảng 100 loài cây bụi. Trong đó có nhiều loài cây có quả ăn được và có giá trị kinh tế lớn.
Cây ổi được giới thiệu đến vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới khắp thế giới kể từ khi Châu Âu chiếm đóng Châu Mỹ. Ổi được xem là có nguồn gốc tại Peru và Brazil (hiện vẫn là nơi trồng nhiều ổi nhất thế giới), sau đó trở thành cây thương mại quan trọng tại Hawaii, Úc, Ấn Độ, Mexico và các nước Đông Nam Á. Tại Mỹ, ổi được trồng nhiều nhất tại các tiểu bang Florida và California. Ổi đã được thuần hóa tại Peru từ hàng ngàn năm trước.
Các khai quật khảo cổ tại các cổ mộ đã tìm thấy hạt ổi tồn trữ chung với hạt đậu, bắp và bầu bí. Tại vùng Amazon, ổi được chim và khỉ mang hạt đi khắp nơi, tạo những rừng ổi, có những bụi cao đến 20 m (trong khi ổi trồng, chỉ ở mức 10 m cao) c 5 Người châu Âu biết đến ổi khi họ đặt chân đến Haiti và dùng ngay tên gọi của dân Haiti để chỉ trái cây ngon ngọt này. Các thủy thủ Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đã đem cây đi khắp nơi. Ổi chỉ đến Hawaii vào đầu thế kỷ 18 và sau đó đến các hải đảo trong Thái Bình Dương.
Có khoảng 100 loài khác nhau, mọc thành bụi hay tiểu mộc. Loài được trồng rộng rãi nhất là P. Ngoài ra loài P. guineense (ổi Brazil) được cho lai tạo với P.
guajava để cho loài ổi có khả năng chịu đựng thời tiết lạnh, cho trái tuy nhỏ nhưng lại nhiều hơn. Một số loài đáng chú ý như P.littorale (yellow strawberry guava) cho trái tương đối lớn, ngọt, vàng; loài P. longipes (red strawberry guava) cho trái màu đỏ tím, có vị dâu tây. Một số chủng được trồng tại Hoa Kỳ như: - Beaumont: Nguồn gốc từ Oahu (Hawaii) quả tròn, to, thịt màu hồng nhạt, vị hơi chua.
- Red Indian: Nguồn gốc từ Florida-1945: quả vàng nhạt, rất thơm, thịt hồng nhạt khá ngọt. Một số chủng khác, được đưa từ các nước nhiệt đới vào Hoa Kỳ như: - Hong Kong Pink: Trái cỡ trung bình, thịt màu hồng nhạt. - Indonesian Seedless: Trái to, nhiều nước, thịt trắng, chắc khá ngon, ít hột, là ổi xá lị tại Việt Nam Hiện nay cây ổi được trồng nhiều ở các nước thuộc Châu Phi, Nam Á, Đông Nam Á, vùng Caribbean, cận nhiệt đới của Bắc Mỹ và Úc. Qua quá trình trồng trọt và chọn lọc giống, hiện nay các giống ổi cũng rất phong phú, đa dạng.
Ngoài giống ổi thường (Psidium guajava) phổ biến khắp thế giới, còn có những giống ổi đặc biệt của địa phương như: Ổi trâu, ổi bo, ổi xá lị có quả to nhưng kém thơm ngọt; ổi mỡ, ổi găng, ổi đào, ổi nghệ tuy quả nhỏ nhưng ngọt và rất thơm. c 6 Ở Việt Nam cây ổi thường (Psidium guajava) được nhập vào trồng từ lúc nào không rõ và nó được phát triển trên khắp cả nước từ đồng bằng ven biển cho đến vùng núi có độ cao khoảng dưới 1500 m. Ngày nay ngoài giống ổi ta bình thường, ở Việt nam còn trồng các giống ổi mới như ổi Xá lị nhập từ Trung Quốc và ổi không hạt được phổ biến gần đây nhờ công nghệ chọn giống hiện đại. Tuy nhiên các giống ổi khác nhau thì cho năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế khác nhau, vì đặc điểm di truyền của từng giống mà chúng sẽ phản ứng nhất định với môi trường.
Bởi vậy nó chỉ đem lại hiệu quả cao ở một số vùng sinh thái nhất định và từng mùa vụ nhất định. Đặc điểm thực vật học Cây ổi là loài cây tiểu mộc, sống lâu năm, có thể đến 60-70 năm. Thân: Thân phân cành nhiều, cao 4-6 m, cao nhất 10m, đường kính thân tối đa 30cm. Những giống mới còn nhỏ và lùn hơn nữa.
Thân cây chắc, khỏe, ngắn vì phân cành sớm. Thân nhẵn nhụi rất ít bị sâu đục, vỏ già có thể tróc ra từng mảng phía dưới lại có một lượt vỏ mới cũng nhẵn, màu xám, hơi xanh. Cành non 4 cạnh, khi già mới tròn dần. Lá: Lá đơn, mọc đối, không có lá kèm.
Phiến lá hình bầu dục, gốc thuôn tròn, đầu có lông gai hoặc lõm, dài 11 - 16 cm, rộng 5 - 7 cm, mặt trên màu xanh đậm hơn mặt dưới. Bìa phiến nguyên, ở lá non có đường viền màu hồng tía kéo dài đến tận cuống lá. Gân lá hình lông chim, gân giữa nổi rõ ở mặt dưới, 14-17 cặp gân phụ. Cuống lá màu xanh, hình trụ dài 1 - 1,3 cm, có rãnh cạn ở mặt trên - Hoa: Hoa to, lưỡng tính, bầu hạ, mọc đơn hoặc mọc từng chùm 2, 3 chiếc, ít khi ở đầu cành mà thường ở nách lá.
Hoa mẫu 5, lá bắc là lá thường, lá bắc con dạng vẩy dài 3 - 4 mm, màu xanh hơi nâu. Cuống hoa dài 1,4 - 2,6 cm, màu xanh. Đế hoa hình chén dài 0,8 - 1,2 cm, màu xanh. Đài c 7 hoa dính thành ống nguyên, khi hoa nở tách ra thành 4 - 5 thùy không đều, màu xanh ở mặt ngoài, mặt trong màu trắng.