Nghiên cứu khả năng sinh sản của lợn nái lai F1 và sản xuất thịt của con lai F2 tại Đà Bắc, Hòa Bình

Nghiên cứu khả năng sinh sản lợn nái lai F1 và sản xuất thịt con lai F2 tại huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình. Kết quả và ứng dụng thực tiễn.

• Tác giả: Bùi Quốc Khánh
• Người hướng dẫn: TS. Phùng Đức Hoàn
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên cứu khả năng sinh sản của lợn nái lai F1 (♂ Rừng x ♀ Bản địa) và khả năng sản xuất thịt của con lai F2 (♂ Rừng x ♀F1) nuôi tại huyện Đà Bắc tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.2. Cơ sở khoa học về lai giống
• 1.2.1. Tính trạng số lượng
• 1.2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến tính trạng số lượng
• 1.2.3. Hệ số di truyền
• 1.2.4. Cơ sở của sự lai tạo giống và ưu thế lai
• 1.2.4.1. Lai giống
• 1.2.4.2. Ưu thế lai
• 1.2.4.2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến ưu thế lai
• 1.2.5. Đặc điểm sinh lý sinh sản và khả năng sản xuất của lợn nái
• 1.2.5.1. Đặc điểm sinh lý sinh dục lợn cái
• 1.2.5.2. Khả năng sinh sản của lợn nái
• 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Số lượng, cơ cấu đàn lợn và phương thức chăn nuôi
• 3.2. Các chỉ tiêu sinh lý sinh sản và năng suất sinh sản
• 3.3. Khả năng sinh trưởng và sản xuất thịt của lợn F2 (♂ Rừng x ♀F1)
• 3.4. Kết quả mổ khảo sát
• 3.5. Hiệu quả kinh tế của lợn F2 (♀F1 x ♂ Rừng) nuôi thịt
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu khả năng sinh sản lợn nái lai tại Đà Bắc Hòa Bình

Nghiên cứu khả năng sinh sản và sản xuất thịt của lợn nái lai tại Đà Bắc, Hòa Bình là một chủ đề quan trọng trong ngành chăn nuôi. Đề tài này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn cải thiện chất lượng thịt lợn, đáp ứng nhu cầu thị trường. Việc nghiên cứu này còn góp phần bảo tồn các giống lợn bản địa và phát triển bền vững ngành chăn nuôi tại địa phương.

1.1. Tầm quan trọng của lợn nái lai trong chăn nuôi

Lợn nái lai có khả năng sinh sản cao hơn và chất lượng thịt tốt hơn so với lợn bản địa. Việc lai tạo giúp cải thiện các đặc điểm di truyền, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.

1.2. Đặc điểm sinh lý của lợn nái lai

Lợn nái lai có chu kỳ động dục ổn định và khả năng sinh sản cao. Đặc điểm này giúp tăng số lượng con trong mỗi lứa đẻ, từ đó nâng cao năng suất chăn nuôi.

II. Vấn đề và thách thức trong chăn nuôi lợn nái lai tại Đà Bắc

Mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng việc chăn nuôi lợn nái lai tại Đà Bắc cũng gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như dịch bệnh, dinh dưỡng và điều kiện chăm sóc cần được giải quyết để đảm bảo hiệu quả chăn nuôi.

2.1. Dịch bệnh ảnh hưởng đến lợn nái lai

Dịch bệnh là một trong những thách thức lớn nhất trong chăn nuôi lợn. Việc phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh cần được chú trọng để bảo vệ đàn lợn.

2.2. Yêu cầu dinh dưỡng cho lợn nái lai

Lợn nái lai cần chế độ dinh dưỡng hợp lý để phát triển tốt. Việc cung cấp thức ăn đầy đủ dinh dưỡng sẽ giúp nâng cao khả năng sinh sản và chất lượng thịt.

III. Phương pháp nghiên cứu khả năng sinh sản lợn nái lai tại Đà Bắc

Nghiên cứu khả năng sinh sản của lợn nái lai được thực hiện thông qua các phương pháp khảo sát và phân tích số liệu. Các chỉ tiêu sinh lý và năng suất sinh sản sẽ được đánh giá để đưa ra kết luận chính xác.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các hộ chăn nuôi lợn tại Đà Bắc. Các chỉ tiêu như số lượng con đẻ, tuổi đẻ lứa đầu sẽ được ghi nhận và phân tích.

3.2. Phân tích số liệu nghiên cứu

Số liệu sẽ được phân tích bằng các phương pháp thống kê để đánh giá khả năng sinh sản và sản xuất thịt của lợn nái lai.

IV. Kết quả nghiên cứu khả năng sinh sản và sản xuất thịt lợn nái lai

Kết quả nghiên cứu cho thấy lợn nái lai có khả năng sinh sản tốt và sản xuất thịt đạt yêu cầu. Các chỉ tiêu sinh lý và năng suất sinh sản đều cao hơn so với lợn bản địa.

4.1. Khả năng sinh sản của lợn nái lai

Lợn nái lai có số con đẻ trung bình cao hơn, từ 8 đến 12 con mỗi lứa. Điều này cho thấy khả năng sinh sản vượt trội của giống lợn này.

4.2. Chất lượng thịt lợn nái lai

Thịt lợn từ lợn nái lai có chất lượng tốt, tỷ lệ nạc cao và ít mỡ, đáp ứng nhu cầu thị trường về thực phẩm sạch và an toàn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu lợn nái lai tại Đà Bắc

Nghiên cứu khả năng sinh sản và sản xuất thịt của lợn nái lai tại Đà Bắc, Hòa Bình đã chỉ ra nhiều tiềm năng phát triển. Việc áp dụng các giống lợn lai sẽ giúp nâng cao hiệu quả chăn nuôi và đáp ứng nhu cầu thị trường.

5.1. Định hướng phát triển chăn nuôi lợn tại Đà Bắc

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giống lợn lai để nâng cao năng suất và chất lượng thịt, đồng thời bảo tồn giống lợn bản địa.

5.2. Khuyến nghị cho người chăn nuôi

Người chăn nuôi cần được đào tạo về kỹ thuật chăm sóc và phòng bệnh cho lợn nái lai để đảm bảo hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng, việc bảo tồn và khai thác các nguồn gen vật nuôi bản địa đóng vai trò chiến lược trong phát triển nông nghiệp bền vững. Tại các huyện vùng cao như Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình, đàn lợn Bản địa từ lâu đã thích nghi tốt với điều kiện sinh thái khắc nghiệt và tập quán canh tác của đồng bào dân tộc Mường. Tuy nhiên, các giống lợn ngoại nhập như Yorkshire hay Landrace dù có năng suất thịt cao nhưng đòi hỏi mức đầu tư lớn về thức ăn công nghiệp, chuồng trại kiên cố và khả năng kháng bệnh kém tại vùng núi. Ngược lại, giống lợn Bản địa thuần chủng lại bộc lộ hạn chế về tầm vóc nhỏ, tốc độ tăng trọng chậm và năng suất sinh sản chưa cao do tình trạng giao phối cận huyết kéo dài.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện các chỉ tiêu sinh lý, năng suất sinh sản của đàn lợn nái lai F1 giữa đực Rừng thuần hóa và cái Bản địa, đồng thời khảo sát khả năng sinh trưởng và phẩm chất thịt của đời con lai F2 nuôi thương phẩm tại các nông hộ. Phạm vi không gian của đề tài bao gồm 3 xã vùng cao là Tiền Phong, Đoàn Kết và Mường Chiềng thuộc huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình, với mốc thời gian theo dõi liên tục từ tháng 08/2018 đến tháng 08/2019.

Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm quan trọng trên tổng đàn khảo sát 1.692 con lợn, khẳng định lợn nái F1 đạt tỷ lệ nuôi sống con non đến khi cai sữa lên đến 97,50% và khối lượng xuất chuồng của lợn thịt F2 đạt phẩm chất đặc sản, mở ra hướng đi bền vững giúp nâng cao thu nhập cho các hộ đồng bào miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng di truyền học số lượng và lý thuyết ưu thế lai trong chăn nuôi gia súc. Giá trị kiểu hình của các tính trạng sản xuất được biểu diễn thông qua phương trình kinh điển:

$$P = G + E$$

Khi mở rộng tương tác đa locus, kiểu hình chịu sự chi phối của hiệu ứng cộng gộp, hiệu ứng sai lệch trội, sai lệch tương tác gen cùng các sai lệch môi trường chung và môi trường riêng:

$$P = A + D + I + E_g + E_s$$

Dựa trên lý thuyết ưu thế lai được diễn giải qua ba thuyết chính gồm thuyết trội, thuyết siêu trội và thuyết tương tác gen, việc cho lai giữa hai giống có khoảng cách di truyền xa nhau như lợn Rừng và lợn Bản địa giúp cải thiện rõ rệt sức sống, tốc độ sinh trưởng và sức chống chịu bệnh tật của đời con.

Nghiên cứu vận dụng 4 khái niệm chuyên ngành then chốt:

1. Chu kỳ động dục và sinh lý sinh sản lợn nái: Biến đổi có tính chu kỳ của cơ quan sinh dục gắn liền với quá trình rụng trứng và khả năng thụ thai.
2. Sức sinh trưởng tuyệt đối: Mức tăng khối lượng bình quân của vật nuôi trên một đơn vị thời gian (tính bằng g/con/ngày).
3. Sức sinh trưởng tương đối: Tỷ lệ phần trăm mức tăng khối lượng so với giá trị khối lượng ban đầu qua từng giai đoạn phát triển.
4. Năng suất thân thịt: Các chỉ số cấu thành giá trị thương phẩm gồm tỷ lệ móc hàm, tỷ lệ thịt xẻ, tỷ lệ nạc, tỷ lệ mỡ và diện tích cơ thăn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp điều tra xã hội học nông thôn với bố trí thí nghiệm theo dõi sinh học trực tiếp tại hiện trường. Cỡ mẫu điều tra tình hình chăn nuôi chung gồm 342 hộ gia đình trên địa bàn 3 xã với tổng số 1.692 con lợn. Để đánh giá năng suất sinh sản, nhóm thực hiện theo dõi trực tiếp 30 lợn nái lai F1 từ giai đoạn hậu bị qua 4 lứa đẻ liên tiếp. Đối với khả năng sản xuất thịt, 60 lợn con lai F2 (tỷ lệ đực/cái cân bằng 50/50) được chọn ngẫu nhiên sau cai sữa và phân bổ đồng đều vào 6 nông hộ có điều kiện chăm sóc tương đồng (10 con/hộ). Ở thời điểm 8 tháng tuổi, 6 cá thể F2 (3 đực và 3 cái) được chọn để mổ khảo sát đánh giá thân thịt.

Toàn bộ dữ liệu thu thập được phân tích thống kê sinh học trên phần mềm Minitab và Excel. Các tham số được tính toán bao gồm giá trị trung bình, sai số chuẩn của số trung bình, hệ số biến động và kiểm định sai khác có ý nghĩa thống kê ở mức xác suất tin cậy. Quá trình theo dõi và ghi chép thực địa diễn ra liên tục trong 12 tháng từ tháng 08/2018 đến tháng 08/2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát hiện trạng đàn lợn tại 3 xã thuộc huyện Đà Bắc cho thấy lợn Bản địa chiếm tỷ lệ áp đảo với 46,93% tổng đàn (746 con trên tổng số 1.692 con điều tra), trong đó xã Đoàn Kết có số lượng cao nhất đạt 328 con (chiếm 43,97% lợn Bản của vùng). Cơ cấu phương thức chăn nuôi có sự chuyển dịch rõ nét khi tỷ lệ nuôi nhốt chiếm 26,36% và bán chăn thả chiếm 16,78%, trong khi hình thức thả rông chỉ còn 3,78%. Đáng chú ý, tỷ lệ đực giống trên nái sinh sản ở mức 1/2,86 (28 đực giống trên 180 nái), song chất lượng đực giống chưa cao do tình trạng phối giống cận huyết nội hộ.

Về sinh lý sinh dục, lợn nái lai F1 đạt tuổi động dục lần đầu trung bình ở 148,45 ± 0,77 ngày tuổi với khối lượng tương ứng 20,25 ± 0,54 kg. Tuổi phối giống lần đầu được xác định ở 181,39 ± 0,44 ngày tuổi khi khối lượng cơ thể đạt 25,45 ± 0,26 kg. Chu kỳ động dục duy trì ổn định ở mức 21,35 ± 0,29 ngày với thời gian kéo dài động dục là 3,08 ± 1,12 ngày và thời gian mang thai trung bình là 114,98 ± 0,23 ngày.

Khả năng sinh sản của nái F1 đạt hiệu quả cao với số con sơ sinh bình quân 6,84 ± 0,22 con/lứa. Đáng chú ý, số con sơ sinh sống tăng dần theo thứ tự lứa đẻ: lứa 1 đạt 6,67 ± 0,21 con; lứa 2 đạt 7,35 ± 0,23 con; lứa 3 đạt 7,41 ± 0,23 con và đạt đỉnh ở lứa 4 với 7,87 ± 0,21 con. Khối lượng sơ sinh bình quân đạt 0,46 ± 0,01 kg/con. Nhờ sức đề kháng vượt trội thừa hưởng từ lợn mẹ và lợn Rừng, tỷ lệ nuôi sống đến khi cai sữa đạt mức ấn tượng 97,50 ± 1,07% với khối lượng cai sữa bình quân đạt 5,27 ± 0,05 kg/con tại thời điểm 84,42 ± 0,90 ngày tuổi. Khoảng cách giữa hai lứa đẻ dao động ở mức 210,48 ± 1,63 ngày.

Khẩu phần dinh dưỡng áp dụng cho lợn thịt F2 được chuẩn hóa với năng lượng trao đổi 3000 Kcal/kg và tỷ lệ protein thô 14%, phối trộn từ 75% thức ăn viên hỗn hợp cùng 24% cám gạo loại 1 và bột ngô xay. Kích thước cơ thể lợn nái sinh sản tăng trưởng đều đặn theo tuổi, từ khối lượng 52,82 ± 0,42 kg (giai đoạn 1-2 năm) lên 70,51 ± 0,47 kg (giai đoạn >2-3 năm) và đạt 90,42 ± 0,60 kg (giai đoạn >3-4 năm).

Thảo luận kết quả

Thành tích sinh sản của lợn nái lai F1 (♂ Rừng x ♀ Bản địa) phản ánh sự kết hợp hài hòa giữa đặc tính thành thục sớm của lợn nội và sức sống dẻo dai của lợn Rừng. Tuổi động dục lần đầu của nái F1 (148,45 ngày) muộn hơn so với lợn Móng Cái thuần (130 - 140 ngày) và lợn Hạ Lang (116 ngày), nhưng sớm hơn đáng kể so với lợn Mường Khương (180 - 240 ngày). Điều này chứng minh tổ hợp lai F1 hoàn toàn thích ứng với chu kỳ sinh trưởng tự nhiên mà không làm kéo dài thời gian hậu bị.

Số con sơ sinh/lứa tăng từ 6,67 con ở lứa 1 lên 7,87 con ở lứa 4 (tăng 17,99%) minh chứng cho quy luật hoàn thiện chức năng sinh dục và thể vóc của lợn mẹ theo thời gian. Mặc dù khối lượng sơ sinh 0,46 kg/con tương đương lợn Ỉ (0,45 kg) và lợn Mẹo (0,47 kg), nhưng tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa đạt tới 97,50% là chỉ số vượt trội so với mức bình quân 87,24% của lợn Bản nuôi tại các vùng lân cận. Sự vượt trội này bắt nguồn từ việc chuyển đổi phương thức sang nuôi nhốt có kiểm soát kết hợp ưu thế lai kháng bệnh.

Các số liệu thực nghiệm về đường cong sinh trưởng, tỷ lệ sống qua các lứa và cơ cấu đàn được mô hình hóa trực quan qua hệ thống biểu đồ cột và biểu đồ phân bố tần số trong báo cáo, giúp người chăn nuôi dễ dàng theo dõi động thái tăng khối lượng và cân đối thời điểm xuất chuồng đạt hiệu quả kinh tế cao nhất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện công tác quản lý giống và kiểm soát phối cận huyết: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Trạm Chăn nuôi Thú y huyện Đà Bắc cần thiết lập quy chế quản lý mạng lưới đực giống lợn Rừng thuần hóa. Mục tiêu giảm tỷ lệ phối giống cận huyết nội đàn xuống 0% và nâng tỷ lệ thụ thai lứa đầu lên trên 85% trong lộ trình 12 tháng tại 3 xã nghiên cứu.
2. Chuẩn hóa khẩu phần dinh dưỡng phối trộn địa phương: Các hộ chăn nuôi cần áp dụng nghiêm ngặt công thức thức ăn hỗn hợp đạt 3000 Kcal/kg năng lượng trao đổi và 14% protein thô, tận dụng 24% nguồn bột ngô và cám gạo sẵn có kết hợp 0,5% khoáng premix. Mục tiêu rút ngắn thời gian nuôi vỗ béo lợn thịt F2 xuống 8 tháng để đạt khối lượng thương phẩm tối ưu từ 35-40 kg.
3. Cải tiến hạ tầng chuồng trại và vệ sinh phòng dịch: Khuyến khích 100% nông hộ chuyển đổi từ chăn thả tự do sang bán chăn thả hoặc nuôi nhốt hợp vệ sinh, tận dụng vật liệu gỗ cây vải hoặc tre nứa địa phương với sàn chuồng thoáng khí và hố ủ phân sâu trên 1 mét. Giải pháp này nhằm duy trì tỷ lệ sống của lợn con trên 97% và triệt tiêu mầm bệnh truyền nhiễm theo chu kỳ quý.
4. Xây dựng chuỗi liên kết giá trị và thương hiệu thịt đặc sản: Ủy ban nhân dân huyện Đà Bắc chủ trì phối hợp với các hợp tác xã nông nghiệp đăng ký nhãn hiệu chứng nhận "Lợn rừng lai Đà Bắc", gắn tem truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Mục tiêu gia tăng giá trị thương phẩm từ 25% đến 30% cho người nông dân trong giai đoạn 2020-2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y: Luận văn cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm chuẩn xác về các chỉ tiêu sinh lý sinh dục, hệ số biến động và công thức phối giống giữa lợn hoang dã và lợn địa phương phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu di truyền học động vật.
• Cán bộ khuyến nông và chuyên viên thú y cơ sở: Nắm bắt quy trình kỹ thuật chẩn đoán động dục, chăm sóc nái mang thai và công thức phối trộn thức ăn chi phí thấp để chuyển giao trực tiếp cho bà con vùng sâu, vùng xa.
• Chủ trang trại, hợp tác xã và hộ chăn nuôi miền núi: Ứng dụng mô hình nuôi nái F1 và vỗ béo F2 để tối ưu hóa tỷ lệ sống của đàn con (97,50%), giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và nâng cao năng suất thịt trên một đơn vị diện tích chuồng trại.
• Nhà hoạch định chính sách và quản lý dự án phát triển nông thôn: Tham khảo căn cứ thực tiễn để xây dựng các đề án xóa đói giảm nghèo, bảo tồn đa dạng sinh học nguồn gen bản địa kết hợp phát triển sản phẩm OCOP đặc trưng vùng cao Hòa Bình.

Câu hỏi thường gặp

Ưu điểm nổi bật nhất của tổ hợp lai giữa lợn đực Rừng và nái Bản địa tại Đà Bắc là gì? Tổ hợp lai F1 và F2 phát huy tối đa ưu thế lai về sức kháng bệnh dẻo dai, khả năng tận dụng thức ăn thô xanh nghèo dinh dưỡng của lợn Bản kết hợp với phẩm chất thịt săn chắc, tỷ lệ nạc cao của lợn Rừng. Tỷ lệ nuôi sống của đàn con đến khi cai sữa đạt mức rất cao là 97,50%.

Tuổi và khối lượng phối giống lần đầu thích hợp nhất cho lợn nái lai F1 là bao nhiêu? Lợn nái F1 nên được phối giống lần đầu ở 181,39 ± 0,44 ngày tuổi (khoảng 6 tháng tuổi) khi khối lượng cơ thể đạt từ 25,45 ± 0,26 kg trở lên. Đây là thời điểm lợn đã đạt 2/3 khối lượng trưởng thành, đảm bảo chức năng buồng trứng hoàn thiện và nâng cao chất lượng đàn con sơ sinh.

Năng suất sinh sản của lợn nái lai F1 thay đổi như thế nào qua các lứa đẻ? Năng suất sinh sản của nái F1 có xu hướng tăng dần theo lứa đẻ nhờ sự hoàn thiện về thể trạng. Số con sơ sinh bình quân tăng từ 6,67 con ở lứa 1 lên 7,35 con ở lứa 2; 7,41 con ở lứa 3 và đạt 7,87 con ở lứa 4, với tỷ lệ sống đến 24 giờ luôn duy trì trên 96,93%.

Khẩu phần dinh dưỡng tiêu chuẩn cho lợn thịt F2 trong nghiên cứu gồm những gì? Khẩu phần được phối trộn nhằm đạt mức năng lượng 3000 Kcal/kg và 14% protein thô, gồm 75% thức ăn viên tổng hợp, 24% cám gạo loại 1 và bột ngô xay, bổ sung thêm 0,5% bột xương và 0,5% premix khoáng để kích thích tăng trọng và đảm bảo chất lượng thịt xẻ.

Tại sao cần hạn chế tập quán chăn thả rông và giao phối tự do ở vùng cao? Chăn thả rông làm tăng nguy cơ lây nhiễm dịch bệnh và thất thoát đàn con, trong khi giao phối tự do dẫn đến cận huyết nghiêm trọng khiến số con sơ sinh thấp và tăng tỷ lệ quái thai. Chuyển sang nuôi nhốt hoặc bán chăn thả giúp nâng tỷ lệ sống cai sữa lên 97,50%.

Kết luận

• Đàn lợn Bản địa tại Đà Bắc chiếm tỷ trọng lớn (46,93% tổng đàn) nhưng đang đối mặt với nguy cơ cận huyết do tỷ lệ đực/nái thấp (1/2,86), đòi hỏi phải có giải pháp lai tạo cải tiến giống.
• Lợn nái lai F1 (♂ Rừng x ♀ Bản địa) có các chỉ tiêu sinh lý sinh dục tối ưu với tuổi động dục lần đầu 148,45 ngày, tuổi phối giống lần đầu 181,39 ngày và thời gian mang thai 114,98 ngày.
• Năng suất sinh sản của nái F1 đạt bình quân 6,84 con sơ sinh/lứa và tăng đều đặn qua các lứa, đạt mức cao nhất 7,87 con/lứa ở lứa đẻ thứ 4.
• Đời con lai F2 thể hiện sức sống vượt trội với tỷ lệ nuôi sống đến khi cai sữa đạt 97,50% và khối lượng cai sữa bình quân 5,27 kg/con ở 84,42 ngày tuổi.
• Đề tài đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho công tác chọn giống và quy trình chăn nuôi bán thâm canh, định hướng mở rộng mô hình liên kết sản xuất thịt lợn đặc sản tại Hòa Bình giai đoạn 2020-2025.

Các hộ chăn nuôi và địa phương có điều kiện tương đồng nên chủ động ứng dụng công thức lai F1, F2 và quy trình phối trộn thức ăn chuẩn hóa để nâng cao hiệu quả kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Cơ sở khoa học về lai giống 1. Tính trạng số lượng Tính trạng số lượng là những tính trạng mà ở đó sự sai khác giữa các cá thể là sự sai khác về mức độ hơn sự sai khác về chủng loại, đó là bản chất của tính trạng đa gen (polygene), tính trạng số lượng bị tác động rất lớn bởi các nhân tố môi trường.

Sự khác nhau này là nguồn vật liệu cho quá trình chọn lọc tự nhiên và nhân tạo. Tính trạng số lượng có các đặc trưng đó là những tính trạng được quy định bởi nhiều cặp gen, mỗi gen chỉ có một tác động nhỏ và có hiệu ứng nhỏ nhất định (minorgen); Tính trạng số lượng chịu ảnh hưởng rất lớn bởi điều kiện môi trường; Có thể xác định số lượng bằng phép đo; Các giá trị quan sát được của các tính trạng số lượng là các biến thiên liên tục. Phần lớn các tính trạng có giá trị kinh tế của vật nuôi là các tính trạng số lượng do nhiều gen điều khiển, mỗi gen đóng góp một mức độ khác nhau vào cấu thành năng suất của con vật. Giá trị kiểu hình của các tính trạng sản xuất có sự phân bố liên tục và chịu tác động nhiều bởi nhân tố ngoại cảnh.

Hiện tượng di truyền liên quan đến tính trạng số lượng đó là sự giống nhau giữa các con vật có quan hệ họ hàng là cơ sở của sự chọn lọc, hiện tượng suy hoá cận huyết và ngược lại là ưu thế lai đây là cơ sở của sự chọn phối để nhân giống thuần hoặc lai tạo. Cho đến nay di truyền học số lượng đã được nhiều nhà di truyền học thống kê bổ sung, nâng cao và được ứng dụng rộng rãi vào việc cải tiến di truyền các giống vật nuôi (Nguyễn Văn Thiện, 1995). Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các yếu tố ảnh hưởng đến tính trạng số lượng Giá trị kiểu hình được biểu thị như sau: P = G + E Trong đó: P là giá trị kiểu hình; G là giá trị kiểu gen; E là Sai lệch môi trường.

Kiểu hình do các gen chi phối thuộc ít nhất 2 locus trở lên được biểu thị: P= A +D +I + Eg + Es Trong đó: A là giá trị cộng gộp; D là giá trị sai lệch trội; I là sai lệch tương tác (át gen); Eg: sai lệch môi trường chung; Es: sai lệch môi trường riêng. Như vậy, muốn cải tiến năng suất của vật nuôi có thể tác động: về mặt di truyền (G), vào hiệu ứng cộng gộp (A) bằng cách chọn lọc, tác động vào hiệu ứng trội (D) và át gen (I) bằng cách lai giống và tác động vào môi trường (E) bằng cách cải tiến điều kiện chăn nuôi như chế độ dinh dưỡng, chuồng trại, vệ sinh, chăm sóc, quản lý, thú y. Hệ số di truyền Giá trị của hệ số di truyền cho ta một khái niệm về mức tiến triển có thể đạt được khi tiến hành chọn lọc đối với một tính trạng nhất định. Các tính trạng có hệ số di truyền thấp hiệu quả chọn lọc sẽ thấp, hiệu quả lai giống lại cao; ngược lại những tính trạng có hệ số di truyền cao thì có hiệu quả chọn lọc cao song hiệu quả lai giống thấp (Phan Cự Nhân và cs, 1985).

Cơ sở của sự lai tạo giống và ưu thế lai Lai giống Lai giống là cho giao phối những động vật thuộc hai hay nhiều giống khác nhau. Lai khác dòng là cho giao phối giữa những động vật thuộc các dòng khác nhau trong cùng một giống. Mặc dù lai khác giống xa nhau về huyết thống hơn lai khác dòng, nhưng hiệu ứng di truyền của cả hai kiểu lai lại tương tự như nhau (Lasley, 1974). Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Lai giống là phương pháp chủ yếu nhằm khai thác biến đổi di truyền của quần thể gia súc.

Lai giống có những ưu việt vì con lai thường có ưu thế lai đối với một số tính trạng nhất định. Ưu thế lai Ưu thế lai là hiện tượng con lai có các đặc điểm vượt trội hơn cha mẹ về sức sống, tốc độ sinh trưởng, khả năng cho sữa, khả năng sinh sản, về tính chống chịu với điều kiện bất lợi của môi trường và khả năng sử dụng chất dinh dưỡng. Ưu thế lai hay sức sống con lai hoàn toàn ngược với suy hoá cận huyết và sự suy giảm sức sống do cận huyết được khắc phục trở lại khi lai giống (Falconer, 1993). Bản chất hiện tượng ưu thế lai được Nguyễn Văn Thiện (1995) giải thích bởi ba thuyết đó là thuyết trội, thuyết siêu trội và tương tác gen.

* Các yếu tố ảnh hưởng đến ưu thế lai: - Công thức lai Ưu thế lai đặc trưng cho mỗi công thức lai. Theo Trần Đình Miên và cs (1994) mức độ ưu thế lai đạt được có tính cách riêng biệt cho từng cặp lai cụ thể. Theo Trần Kim Anh (2000) thì ưu thế lai của mẹ có lợi cho đời con, ưu thế lai của lợn nái ảnh hưởng đến số con/ổ và tốc độ sinh trưởng của lợn con. Ưu thế lai cá thể ảnh hưởng đến sinh trưởng và sức sống của lợn con, đặc biệt ở giai đoạn sau cai sữa.

Ưu thế lai của bố thể hiện tính hăng của con đực, kết quả phối giống, tỷ lệ thụ thai. Khi lai hai giống, số lợn con cai sữa/nái/năm tăng 5-10 %, khi lai 3 giống hoặc lai trở ngược số lợn con cai sữa/nái/năm tăng tới 10-15%, số con cai sữa/ổ nhiều hơn 1,0 - 1,5 con và khối lượng cai sữa/con tăng được 1kg, ở 28 ngày tuổi so với giống thuần (Colin, 1998). - Tính trạng Ưu thế lai phụ thuộc vào tính trạng, các tính trạng khác nhau thì có mức độ di truyền khác nhau. Những tính trạng liên quan đến khả năng nuôi sống và khả năng sinh sản có ưu thế lai cao nhất.

Các tính trạng này có hệ số di truyền thấp thường có ưu thế lai cao, vì vậy để cải tiến các tính trạng này, so với chọn lọc, lai giống là một biện pháp nhanh hơn và hiệu quả hơn. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Một số tính trạng ở lợn có ưu thế lai khác nhau, số con đẻ ra/ổ có ưu thế lai cá thể là 2%, ưu thế lai của mẹ là 8%, số con cai sữa có ưu thế lai của mẹ là 11%, khối lượng cả ổ ở 21 ngày tuổi có ưu thế lai cá thể 12%, ưu thế lai của mẹ 18% (Richard, 2000). - Sự khác biệt giữa bố và mẹ Ưu thế lai phụ thuộc vào sự khác biệt giữa hai giống đem lai, hai giống càng khác xa nhau về di truyền thì ưu thế lai thu được càng lớn. Nếu các giống hay các dòng đồng hợp tử đối với một tính trạng nào đó thì mức độ dị hợp tử sẽ giảm dần.

Các giống càng xa nhau về điều kiện địa lý, ưu thế lai càng cao. Như vậy, ưu thế lai của một tính trạng nhất định phụ thuộc đáng kể vào ngoại cảnh. Đặc điểm sinh lý sinh sản và khả năng sản xuất của lợn nái 1. Đặc điểm sinh lý sinh dục lợn cái * Chu kỳ động dục của lợn cái: Lợn cái sau khi thành thục về tính thì có biểu hiện động dục, cứ sau một khoảng thời gian nhất định, cơ quan sinh dục của nó có những biến đổi đặc biệt, kèm theo sự rụng trứng và động dục, hiện tượng này lặp đi lặp lại nhiều lần gọi là chu kỳ động dục, chu kỳ động dục của lợn cái trung bình 21 ngày (18 - 21 ngày).

* Tuổi động dục đầu tiên: Là thời gian từ sơ sinh cho đến khi lợn cái hậu bị có biểu hiện động dục lần đầu tiên. Tuổi động dục lần đầu khác nhau tuỳ theo giống. Lợn nội tuổi động dục lần đầu sớm hơn lợn ngoại, ở lợn nái lai tuổi động lần đầu muộn hơn so với lợn nái nội thuần. Tuổi động dục lần đầu còn phụ thuộc vào mùa vụ và chịu ảnh hưởng của ngoại cảnh, thời gian chiếu sáng, nhiệt độ môi trường cũng như chế độ dinh dưỡng, mức độ sinh trưởng trước và sau cai sữa.

* Tuổi phối giống lần đầu: Thông thường ở lần động dục lần đầu tiên người ta chưa phối giống, vì ở thời điểm này lợn chưa thành thục về thể vóc, số trứng rụng còn ít. Người ta thường cho phối giống vào lần động dục thứ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 hai hoặc ba. Tuổi phối giống lần đầu của lợn thường được tính bằng cách cộng tuổi động dục lần đầu với thời gian động dục của một hoặc hai chu kỳ nữa hoặc tuổi tại thời điểm phối giống lần đầu. Thường phối giống vào lúc 6 - 7 tháng tuổi khi khối lượng đạt 40 - 50 kg, đối với lợn ngoại do khối lượng động dục lần đầu lớn, cho nên có thể phối giống từ lần động dục đầu tiên.

Lợn lai phối giống vào lúc 8 tháng tuổi với khối lượng không dưới 65 - 70 kg và lợn ngoại phối giống vào lúc 9 tháng tuổi với khối lượng không dưới 80kg. * Tuổi đẻ lứa đầu: Là tuổi lợn mẹ đẻ lứa đầu tiên. Sau khi phối giống, lợn có chửa 114 ngày (112 - 116 ngày), cộng thêm số ngày mang thai này lợn sẽ có tuổi đẻ lứa đầu. * Lợn nái động dục trở lại sau đẻ: Sau cai sữa 3 - 5 ngày (lúc lợn con 45 - 50 ngày tuổi) lợn nái động dục trở lại.

Cho phối lúc này lợn sẽ thụ thai, trứng rụng nhiều đạt số lượng con cao. Đối với lợn sau cai sữa từ 3 - 7 ngày thường động dục trở lại. * Đặc điểm động dục của lợn cái: Sự lớn nhanh và phát triển mạnh của cơ quan sinh dục của lợn cái, đặc biệt là buồng trứng và tử cung, xảy ra ở độ tuổi 6 - 9 tháng với lợn ngoại, 4 - 5 tháng với lợn nội. Cùng với sự phát triển của cơ quan sinh dục, quá trình rụng trứng cũng được tăng dần theo độ tuổi, số lượng trứng rụng qua mỗi giai đoạn khác nhau.

Ở lợn cái, khi 15 tuần tuổi mới xuất hiện các nang trứng đầu tiên, khi ở giai đoạn hậu bị trung bình rụng từ 8 - 14 trứng và số trứng rụng cao nhất ở giai đoạn lợn nái cơ bản là 12 - 20 trứng. Số lượng trứng rụng còn phụ thuộc vào giống và tuổi.