CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Một số khái niệm cơ bản Khái niệm chi phí “Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho các cổ đông hoặc chủ sở hữu”. Theo (2009) 26 Chuẩn mực kế toán Việt Nam và toàn bộ thông tư hướng dẫn các chuẩn mực, NXB Thống kê. “Chi phí bao gồm các chi phí sản xuất kinh doanh phát sinh trong kỳ hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp và các chi phí khác”. Theo (2009) 26 Chuẩn mực kế toán Việt Nam và toàn bộ thông tư hướng dẫn các chuẩn mực, NXB Thống kê.
“Chi phí của doanh nghiệp được hiểu là toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phi cần thiết khác mà doanh nghiệp phải chi ra trong quá trình hoạt động kinh doanh, biểu hiện bằng tiền và tính cho một thời kỳ nhất định”. Theo Đặng Thị Hòa (2000), Kế toán sản xuất, NXB Đại học Quốc Gia. Khái niệm chi phí sản xuất Chi phí sản xuất là toàn bộ các khoản chi phí liên quan tới việc sản xuất, chế tạo sản phẩm phát sinh trong quá trình sản xuất. Chỉ những chi phí để tiến hành các hoạt động sản xuất mới được coi là chi phí sản xuất và là bộ phận quan trọng trong chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp.2 Đặc điểm và phân loại chi phí sản xuất Đặc điểm chi phí sản xuất: Tất cả chi phí của doanh nghiệp đều được vốn hóa thành tài sản ở giai đoạn đầu; trong giai đoạn sản xuất, tài sản chuyển vào giá thành sản xuất trong đó một phần là giá vốn hàng bán, một phần ở hàng tồn kho; trong giai đoạn tiêu thụ, tài sản chuyển thành chi phí bán hàng; trong hoạt động quản lý, tài sản chuyển thành chi phí quản lý và chỉ được bù đắp bằng thu nhập.
Sự phát sinh và chuyển hóa của chi phí ngày càng nhanh chóng, phức tạp và luôn gắn liền với những chi phí thực tế. Chi phí hoạt động kinh doanh phát sinh trong các doanh nghiệp bao gồm nhiều loại với tính chất kinh tế, mục đích, công dụng và yêu cầu quản lý kinh tế khác nhau. Để SVTH: Nguyễn Thị Hằng 5 Lớp: K45D2 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Phan Hương Thảo hạch toán đúng và đủ chi phí hoạt động kinh doanh và đáp ứng được các yêu cầu quản lý, doanh nghiệp cần phân loại chi phí hoạt động kinh doanh theo các tiêu thức khác nhau.
Phân loại chi phí sản xuất Theo yếu tố chi phí - Chi phí nguyên vật liệu: bao gồm toàn bộ chi phí nguyên vật liệu phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh. - Chi phí nhân công: bao gồm toàn bộ các khoản tiền lương, tiền thưởng, các khoản trích theo lương vào chi phí sản xuất trong kỳ phục vụ cho quá trình sản xuất. - Chi phí khấu hao TSCĐ: là giá trị hao mòn TSCĐ được sử dụng trong sản xuất trong kỳ của doanh nghiệp. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: phản ánh toàn bộ chi phí dịch vụ mua ngoài dung vào sản xuất kinh doanh trong kỳ như tiền điện thoại, tiền điện, tiền nước… - Chi phí bằng tiền khác: phản ánh toàn bộ chi phí bằng tiền khác chưa phản ánh vào các yếu tố trên dùng vào các hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ.
Chi phí phân loại theo yếu tố là những chi phí ban đầu giản đơn. Hạch toán các khoản mục chi phí này có tác dụng rất lớn trong công tác kế toán cũng như trong công tác quản lý chi phí. Nó cho biết kết cấu, tỷ trọng của từng yếu tố chi phí sản xuất để phân tích, đánh giá tình hình thực hiện việc tập hợp chi phí sản xuất. Nó là cơ sở để lập kế hoạch cung ứng vật tư, kế hoạch quỹ lương, tính toán nhu cầu vốn lưu động định mức.
Đối với công tác kế toán, nó là cơ sở để tổ chức việc tập hợp chi phí sản xuất theo yếu tố đồng thời đánh giá khái quát tình hình năng suất lao động. Theo công dụng Theo cách phân loại này, các khoản chi phí có cùng mục đích và công dụng được xếp vào cùng một khoản mục chi phí, không phân biệt các chi phí đó có nội dung kinh tế như thế nào. - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: là chi phí nguyên vật liệu chính, nguyên vật liệu phụ trực tiếp để chế tạo ra sản phẩm. - Chi phí nhân công trực tiếp: bao gồm toàn bộ các khoản tiền lương, tiền thưởng, các khoản trích theo lương vào chi phí sản xuất trong kỳ phục vụ cho quá trình sản xuât.
SVTH: Nguyễn Thị Hằng 6 Lớp: K45D2 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Phan Hương Thảo - Chi phí sản xuất chung: bao gồm toàn bộ những chi phí liên quan tới hoạt động quản lý phục vụ sản xuất trong phạm vi phân xưởng, tổ, đội như: + Chi phí nhân viên phân xưởng + Chi phí nguyên vật liệu phân xưởng + Chi phí công cụ dụng cụ + Chi phí dịch vụ mua ngoài phân xưởng + Chi phí bằng tiền khác. Cách phân loại này có tác dụng quản lý chi phí sản xuất theo định mức, cung cấp số liệu cho công tác tính giá thành sản phẩm, phân tích tình hình thực hiện kế hoạch giá thành, là cơ sở để lập định mức chi phí và kế hoạch giá thành cho kỳ sau. Theo mối quan hệ giữa chi phí và đối tượng chịu chi phí Theo cách phân loại này, chi phí hoạt động kinh doanh bao gồm: - Chi phí trực tiếp: Là những chi phí có quan hệ trực tiếp đến việc sản xuất, kinh doanh một loại sản phẩm, một hoạt động kinh doanh nhất định.
- Chi phí gián tiếp: Là những chi phí có liên quan đến nhiều loại sản phẩm, nhiều hoạt động kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp. Phương pháp phân loại này giúp kế toán tập hợp chi phí một cách rõ ràng, chính xác cho từng đối tượng chịu chi phí. Các chi phí trực tiếp sẽ được tập hợp theo phương pháp trực tiếp, các chi phí gián tiếp sẽ được phân bổ cho các đối tượng chịu chi phí theo các tiêu thức phân bổ phù hợp. Theo mối quan hệ với mức độ hoạt động Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất chia thành 3 loại: - Chi phí khả biến (Biến phí): Là những chi phí có sự thay đổi về lượng tương quan tỷ lệ thuận với sự thay đổi của khối lượng sản phẩm sản xuất ra trong kỳ.
Tuy nhiên, nếu tính biến phí cho một đơn vị sản phẩm thì đây là khoản chi phí ổn định, không thay đổi. - Chi phí bất biến (Định phí): Là những khoản chi phí không biến đổi khi mức độ hoạt động thay đổi trong phạm vi phù hợp, nhưng khi tính cho một đơn vị sản phẩm thì chi phí này thay đổi. - Chi phí hỗn hợp: Là các chi phí mà bản thân nó gồm các yếu tố của định phí và biến phí. Ở mức độ hoạt động nhất định, chi phí hỗn hợp thể hiện đặc tính của định phí, nếu SVTH: Nguyễn Thị Hằng 7 Lớp: K45D2 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.
Phan Hương Thảo quá mức độ đó nó thể hiện đặc tính của biến phí. Thuộc loại chi phí hỗn hợp có chi phí tiền điện, tiền nước, tiền điện thoại… Cách phân loại này giúp cho việc phân tích điểm hòa vốn của các nhà quản trị được chính xác hơn và dựa trên cơ sở này các nhà quản trị có thể đưa ra các quyết định hợp lý nhằm hạ thấp chi phí sản xuất.3 Yêu cầu, nhiệm vụ kế toán chi phí sản xuất 1.1 Yêu cầu kế toán chi phí sản xuất Yêu cầu cơ bản đối với kế toán cũng chính là yêu cầu đối với kế toán chi phí sản xuất bởi kế toán chi phí sản xuất là một bộ phận của kế toán trong doanh nghiệp. Kế toán chi phí sản xuất phải trung thực, khách quan, đầy đủ, kịp thời, dế hiểu và có thể so sánh. Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo trên cơ sở các bằng chứng khách quan, đầy đủ và đúng với thực tế về hiện trạng, bản chất, nội dung và giá trị của nghiệp vụ kinh tế phát sinh, không bị xuyên tạc, bóp méo.
Mọi nghiệp vụ kinh tế tài chính liên quan đến kỳ kế toán phải được ghi chép và báo cáo đầy đủ, không bị bỏ sót, kịp thời đúng hoặc trước thời hạn không được chậm trễ. Các thông tin và số liệu kế toán trình bày trong BCTC phải rõ ràng, dễ hiểu với người sử dụng. Các thông tin và số liệu này giữa các kỳ kế toán trong một doanh nghiệp chỉ có thể so sánh được khi tính toán và trình bày nhất quán. Trường hợp không nhất quán thì phải giải trình trong phần thuyết minh BCTC.2 Vai trò, nhiệm vụ của kế toán chi phí sản xuất Để tổ chức tốt công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất, đáp ứng đầy đủ, trung thực, kịp thời yêu cầu quản lý chi phí sản xuất của doanh nghiệp, kế toán cần thực hiện một số nhiệm vụ sau: - Xác định đúng đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất và phương pháp tập hợp chi phí sản xuất.
- Tổ chức tập hợp và phân bổ từng loại chi phí sản xuất theo đúng đối tượng tập hợp chi phí đã xác định và bằng phương pháp thích hợp đã chọn, cung cấp kịp thời những số liệu thông tin tổng hợp về các khoản mục chi phí và các yếu tố chi phí cố định. - Định kỳ, kế toán cung cấp các báo cáo về chi phí sản xuất cho Lãnh đạo công ty, tiến hành phân tích tình hình thực hiện các định mức chi phí và dự toán chi phí, phát SVTH: Nguyễn Thị Hằng 8 Lớp: K45D2 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Phan Hương Thảo hiện kịp thời khả năng tiềm tàng, đề xuất các biện pháp thích hợp để phấn đấu không ngừng tiết kiệm chi phí.4 Đối tượng và phương pháp tập hợp chi phí 1.1 Đối tượng tập hợp chi phí Việc xác định đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất là khâu đầu tiên và đặc biệt quan trọng của công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất. Lựa chọn chính xác đối tượng kế toán tập hợp chi phí sản xuất có tác dụng tăng cường quản lý sản xuất và hạch toán kinh tế nội bộ cũng như hạch toán kinh doanh toàn doanh nghiệp.