CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề chung về công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm và vai trò của công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh a, Khái niệm: - Bán hàng là quá trình thực hiện trao đổi thông qua các quan hệ mua bán, trong đó doanh nghiệp thực hiện chuyển giao sản phẩm hàng hóa cho khách hàng còn khách hàng sẽ trả cho doanh nghiệp khoản tiền tương ứng với giá bán của sản phẩm, hàng hóa theo giá thỏa thuận hay giá quy định. Bán hàng là quá trình chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa giữ người mua và doanh nghiệp, doanh nghiệp thu tiền về hoặc được quyền thu tiền.
- Xác định kết quả kinh doanh là việc so sánh giữa chi phí doanh nghiệp đã bỏ ra và thu nhập kinh doanh thu về trong kỳ. Nếu thu nhập lớn hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lãi, nếu thu nhập lớn hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lỗ. Kết quả kinh doanh là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp quan trọng phản ánh kết quả kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp và phần mà doanh nghiệp nhận được sau một kỳ hoạt động. b, Vai trò: - Bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có vai trò vô cùng quan trọng đối với doanh nghiệp thương mại.
Đối với doanh nghiệp việc bán được hàng thì mới có thu nhập để bù đắp cho chi phí bỏ ra, có điều kiện để hoạt động kinh doanh, nâng cao đời sống của người lao động, tạo nguồn tích lũy cho nền kinh tế quốc dân. Việc xác định chính xác kết quả bán hàng là cơ sở chính để xác định hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp đối với nhà nước thông qua việc nộp thuế, phí, lệ phí vào ngân sách nhà nước. 6 - Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh là phần hành quan trọng trong kế toán của doanh nghiệp thương mại. Phần hành này cung cấp các thông tin chủ yếu phục vụ cho việc lập báo các tài chính và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh.
Nhiệm vụ của công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Để đáp ứng được yêu cầu quản lý quá trinh bán hàng và xác định kết quả kinh doanh, kế toán có những nhiệm vụ sau đây: - Phản ánh và ghi chép đầy đủ, chính xác, kịp thời tình tình hiện có và sự biện động của từng loại hàng hóa theo chỉ tiêu số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị. - Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời và chính xác các khoản doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu và chi phí hoạt động trong doanh nghiệp, đông thời theo dõi và đôn đốc các khoản phải thu của khách hàng. - Phản ánh và tính toán chính xác kết quả từng hoạt động, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước và tình hình phân phối kết quả hoạt động. - Cung cấp đầy đủ thông tin kế toán phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính và định kỳ phân tích hoạt động kinh tế liên quan đến quá trình bán hàng, xác định và phân phối kết quả kinh doanh.
Để thực hiện tốt nhiệm vụ trên, kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cần chú ý: - Xác định đúng thời điểm tiêu thụ để kịp thời lập báo cáo và phản ánh doanh thu. Báo cáo thường xuyên, kịp thời tình hình bán hàng và thanh toán với khách hàng chi tiết theo từng hợp đồng kinh tế nhằm giám sát chặt chẽ hàng hóa bán ra, đôn đốc thanh toán, nộp tiền bán hàng vào quỹ. - Các chứng từ bán đầu phải đầy đủ, hợp pháp, hợp lý, hợp lệ. Tổ chức hệ thống chứng từ kế toán ban đầu và trình tự luân chuyển chứng từ hợp lý, khoa học, tránh sự trùng lặp, bỏ sót, chậm trễ.
- Xác định và tập hợp đúng, đầy đủ giá vốn, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp phát sinh trong kỳ. Các phương thức bán hàng Quá trình lưu chuyển hàng hóa trong doanh nghiệp thương mại được thực hiện theo 2 phương thức: - Phương thức bán buôn: Là phương thức bán hàng theo lô hoặc số lượng lớn, hàng hóa được bán cho các đối tượng như các tổ chức bán lẻ, các tổ chức sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu,… và giá cả phụ thuộc vào khối lượng hàng bán, phương thức thanh toán. Bán buôn hàng hóa được thể hiện theo 2 phương thức là bán buôn qua kho và bán buôn vận chuyển thẳng. + Bán buôn qua kho: Là hình thức bán hàng được xuất từ kho của doanh nghiệp.
Vì hàng hóa tiêu thụ được dự trữ trong kho nên khi doanh nghiệp áp dụng hình thức bán hàng này cần có kế hoạch dự trữ đầy đủ, bảo quản tốt hàng hóa đồng thời áp dụng kịp tiến độ giao hàng, giảm thiểu những chi phí không đáng có. Bán buôn qua kho gồm 2 hình thức: giao hàng trực tiếp và chuyển hàng. + Bán buôn vận chuyển thẳng: Là hình thức hàng được giao bán ngay từ khâu mua không qua kho của doanh nghiệp. Bán buôn vận chuyển thẳng gồm: bán hàng vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán và bán hàng vận chuyển thẳng không thanh toán.
- Phương thức bán lẻ: Là trực tiếp bán hàng cho người tiêu dùng cuối cùng hoặc cho các tổ chức kinh tế mang tính chất tiêu dung. Bán lẻ bao gồm các hình thức sau: + Bán hàng thu tiền tại chỗ: Nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách hàng. Hình thức này được áp dụng cho các cửa hàng có quy mô nhỏ, công tác kế toán bán hàng đơn giản. + Bán hàng thu tiền tập trung: Tại điểm bán hàng, nhân viên bán hàng và nhân viên thu ngân thực hiện độc lập chức năng bán hàng và chức năng thu tiền.
Nhân viên bán hàng có nhiệm vụ kiểm kê hàng hóa, lập báo cáo bán hàng. Nhân viên thu ngân có nhiệm vụ thu tiền, lập báo cáo nộp tiền. Hai nhân viên này phải đối chiếu nhau, sau đó giao cho kế toán bán hàng ghi sổ các nghiệp vụ bán hàng trong ngày. Các phương thức thanh toán Để thuận tiện trong kinh doanh và tạo điều kiện thuận lợi cho khsch hàng khi mua hàng, các doanh nghiệp thường đa dạng các phương thức thanh toán là: - Thanh toán ngay: Là hình thức thanh toán bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản qua ngân hàng.
Theo phương thức thanh toán này, khách hàng trả tiền trực tiếp hoặc chuyển khoản cho đơn vị bán hàng ngay sau khi mua hàng hoặc ngay khi nhận được hàng theo quy định của doanh nghiệp. - Thanh toán sau: Theo phương thức này, doanh nghiệp bán hàng cho khách hàng nợ tiền hàng trong một thời gian được thỏa thuận giữa hai bên. Sau khi hết thời hạn được nợ, khách hàng phải trả tiền cho doanh nghiệp hoặc có thể thanh toán bù trừ trong trường hợp đối tượng mua hàng vừa là khách hàng vừa là nhà cung cấp. Nội dung công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1.
Kế toán giá vốn hàng bán a, Khái niệm. Giá vốn hàng bán: Là giá trị thực tế xuất kho của số sản phẩm được xuất bán trong kỳ hoặc là giá thành thực tế sản phẩm hoàn thành đã được xác định là tiêu thụ và các khoản chi phí khác được phân bổ cho bán hàng trong kỳ. Đối với doanh nghiệp thương mại, trị giá vốn hàng hóa xuất dung gồm: trị giá mua thực tế hàng xuất bán và chi phí thu mua hàng phân bổ cho số hàng đã bán. b, Phương pháp tính giá vốn hàng bán.
Theo chuẩn mực 02 – Hàng tồn kho, các đơn vị có thể sử dụng một trong các phương pháp sau để xác định giá vốn hàng hóa tiêu thụ: Bước 1: Tính trị giá mua thực tế của hàng xuất bán. - Phương pháp thực tế đích danh: Khi xuất kho vật tư thì căn cứ vào số lượng xuất kho thuộc lô nào và đơn giá thực tế của lô đó để tính giá trị giá vốn thực tế của hàng xuất kho. Ưu điểm là công tác tính giá hàng hóa được thực hiện kịp thời và thông qua việc tính giá xuất kho hàng hóa, kế toán có thể theo dõi được thời hạn bảo quản của từng lô hàng. 9 - Phương pháp bình quân gia quyền: + Phương pháp bình quân gia quyền: theo phương pháp này, giá thực tế hàng xuất kho trong kỳ được tính theo công thức sau: Giá trị Giá trị thực tế hàng + Giá trị thực tế hàng Số lượng thực tế = hóa tồn đầu kỳ hóa nhập trong kỳ x hàng hóa hàng XK Số lượng hàng hóa tồn + Số lượng hàng hóa xuất kho trong kỳ đầu kỳ nhập trong kỳ trong kỳ Với cách tính này, giá trị hàng hóa xuất kho được xác định tương đối chính xác, phản ánh được sự biến động về giá cả trong kỳ kế toán.
Tuy nhiên, hạn chế của phương pháp này là đến cuối tháng đơn vị mới có thể tập hợp tập hợp để xác định giá vốn hàng bán trong kỳ. - Phương pháp nhập trước – xuất trước (phương pháp FIFO): Phương pháp này dựa trên cơ sở giả định hàng hóa nào nhập trước sẽ được xuất trước và lấy đơn giá xuất bằng đơn giá nhập. Trị giá hàng tồn kho cuối kỳ được tính theo giá của những lần nhập sau cùng. Nhược điểm của phương pháp này là phải tính giá cho từng mặt hàng, phải hạch toán chi tiết tồn kho hàng hóa theo từng loại giá nên tốn nhiều công sức.
Ngoài ra, phương pháp này sẽ khiến đơn vị không phản ứng kịp thời với sự thay đổi giá cả của thị trường. Phương pháp này chỉ phù hợp với đơn vị kinh doanh hàng hóa ít chủng loại, số lần nhập kho theo từng mặt hàng không nhiều. Bước 2: Tính chi phí thu mua phân bổ cho hàng xuất bán trong kỳ: Giá trị thu mua Chi phí thu mua phân bổ + Chi phí thu mua phát Trị giá mua phân bổ cho cho hàng tồn kho sinh trong kỳ hàng hóa hàng xuất bán = Trị giá mua hàng tồn kho + Trị giá mua hàng nhập x bán trong trong kỳ kỳ Bước 3: Tính trị giá vốn hàng xuất bán 10 Trị giá vốn hàng = Trị giá mua + Chi phí thu mua phân bổ cho xuất bán hàng xuất bán hàng hóa xuất bán c, Sổ sách sử dụng. Sổ Nhật ký chung, sổ cái 632.