CHƯƠNG 1: CỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm về bán hàng và xác định kết quả kinh doanh a. Khái niệm về bán hàng Bán hàng là khâu cuối cùng trong hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp thương mại, nó chính là quá trình chuyển giao quyền sở hữu về hàng hóa từ tay người bán sang tay người mua. Người mua nhận quyền sở hữu hàng hóa từ tay người bán, người bán nhận quyền sở hữu hoặc quyền đòi tiền người mua.
Về mặt kinh tế, bản chất của bán hàng chính là sự thay đổi hình thái giá trị của hàng hóa. Hàng hóa của doanh nghiệp chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái tiền tệ, lúc này doanh nghiệp kết thúc một chu kỳ kinh doanh tức là một vòng chu chuyển vốn của doanh nghiệp hoàn thành. Về mặt tổ chức kỹ thuật, bán hàng là quá trình kinh tế bao gồm từ việc tổ chức đến thực hiện trao đổi mua bán hàng hóa thông qua các khâu nghiệp vụ kinh tế kĩ thuật, các hành vi mua bán cụ thể nhằm thực hiện chức năng và nhiệm vụ của doanh nghiệp thương mại trong việc thực hiện mục tiêu của mình cũng như đáp ứng nhu cầu sản xuất và tiêu dùng xã hội. Quá trình bán hàng của doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng có những đặc điểm chính sau đây: - Có sự trao đổi thỏa thuận giữa người mua và người bán, người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ trả tiền và chấp nhận trả tiền.
- Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hóa: người bán mất quyền sở hữu người mua có quyền sở hữu về hàng hóa mua bán. Trong quá trình tiêu thụ hàng hóa, các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hóa và nhận lại của khách hàng một khoản gọi là doanh thu bán hàng. Số doanh thu này là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả HĐKD. Khái niệm xác định kết quả kinh doanh Xác định kết quả kinh doanh là hoạt động cuối cùng về các hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp trong một kỳ kế toán nhất định, hay kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp là biểu hiện bằng tiền phần chênh lệch giữa tổng doanh thu và tổng chi phí của các hoạt động kinh tế đã được thực hiện.
Kết quả kinh doanh được biểu hiện bằng lãi (nếu doanh thu lớn hơn chi phí) hoặc lỗ (nếu doanh thu nhỏ hơn chi phí). Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Bán hàng đóng một vai trò rất quan trọng không chỉ đối với bản thân mỗi doanh nghiệp mà với cả sự phát triển chung của toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Đối với doanh nghiệp: Hoạt động bán hàng chính là điều kiện tiên quyết giúp cho doanh nghiệp tồn tại và phát triển, thông qua hoạt động bán hàng doanh nghiệp có được doanh thu, tạo ra lợi nhuận, nhanh chóng thu hồi vốn kinh doanh. Qua đó doanh nghiệp có điều kiện phân phối lợi ích giữa doanh nghiệp với nhà nước, doanh nghiệp với người lao động và giữa các doanh nghiệp với nhau.
Hay là để phối hợp hài hòa ba lợi ích: + Lợi ích của nhà nước thông qua các khoản thuế và lệ phí… + Lợi ích của doanh nghiệp thông qua lợi nhuận. + Lợi ích của người lao động thông qua tiền lương và các khoản ưu đãi. Đối với nền kinh tế quốc dân: Việc thực hiện tốt khâu bán hàng là điều kiện kết hợp chặt chẽ giữa lưu thông hàng hóa và lưu thông tiền tệ, thực hiện chu trình chuyển tiền, ổn định và củng cố giá trị đồng tiền là điều kiện để ổn định và nâng cao đời sống của người lao động nói riêng và toàn xã hội nói chung. Nhiệm vụ của kế toán bán hàng Kế toán là một trong những công cụ quản lý quan trọng, giúp doanh nghiệp quản lý tốt mọi hoạt động kinh doanh, cung cấp các thông tin kinh tế cho người quản lý để ra các quyết định hữu hiệu.
Do đó kế toán bán hàng cần xác định những nhiệm vụ cụ thể sau: 5 + Ghi chép đầy đủ, chính xác tình hình thu mua, vận chuyển, bảo quản hàng hóa, tình hình nhập - xuất hàng hóa. + Ghi chép và phản ánh đầy đủ, kịp thời, chính xác các khoản doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu và chi phí của từng hoạt động trong doanh nghiệp (giá vốn hàng bán, doanh thu thuần…) đồng thời theo dõi và đôn đốc các khoản phải thu của khách hàng. + Quản lý chặt chẽ tình hình biến động và dự trữ kho hàng hóa, phát hiện và xử lý kịp thời hàng hóa ứ đọng (kho, nơi gửi đại lý). + Lựa chọn phương pháp và xác định đúng giá vốn hàng xuất bán để đảm bảo chỉ tiêu lợi nhuận gộp hàng hóa đã tiêu thụ.
Nguyên tắc của kế toán bán hàng và cung cấp dịch vụ Hàng hóa của doanh nghiệp mua vào bao gồm nhiều loại. Vì vậy, để quản lý và hoạch toán chặt chẽ hàng hóa cần quán triệt các nguyên tắc sau: - Phải tổ chức hoạch toán hàng hóa theo từng loại, từng đơn vị mua, từng số lượng, chất lượng hàng hóa. - Phải kết hợp việc ghi chép giữa kế toán hàng hóa và thủ kho đảm bảo cho hàng hóa được phản ánh kịp thời, chính xác. - Công tác ghi chép ban đầu phải khoa học hợp lý nhằm phản ánh đúng tình hình biến động hàng hóa.
- Hàng hóa khi nhập kho, xuất kho phải ghi giá trị thực tế, nếu hàng hóa xuất kho ghi giá trị hoạch toán thì cuối kỳ phải tính ra giá trị thực tế. Các phương thức bán hàng và thanh toán a. Các phương thức bán hàng * Phương thức bán buôn hàng hóa - Khái niệm: Bán buôn hàng hóa là phương thức bán hàng cho các đơn vi thương mại, các DNSX…để thực hiện bán ra hoặc ra công chế biến ra. - Đặc điểm: + Hàng hóa vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông chưa đi vào lĩnh vực tiêu dùng.
+ Hàng được bán theo lô hoặc được bán theo số lượng lớn. 6 + Giá bán biến động tùy thuộc vào khối lượng bán và phương thức thanh toán trong đó hàng bán ra phải được xuất từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Trong buôn bán hàng hóa thường bao gồm 2 phương thức sau: - Bán buôn qua kho: Là hàng được giao bán từ kho của các xí nghiệp bán buôn. Hình thức này được thực hiện theo các phương thức sau: + Phương thức giao hàng trực tiếp.
+ Phương pháp chuyển làm theo hợp đồng. - Bán buôn vận chuyển thẳng: là bán hàng mà hàng hóa bán cho khách hàng không qua kho của DN. Bán buôn vận chuyển thẳng có 2 hình thức: + Bán buôn vận chuyển thẳng trực tiếp (giao hàng tay ba). + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng.
* Phương thức bán lẻ hàng hóa - Khái niệm: Là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế hoặc các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ. - Đặc điểm: Hàng hóa đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lình vực tiêu dùng. Giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa đã được thực hiện. Bán đơn chiếc hoặc số lượng nhỏ, giá bán thường ổn định.
Có các hình thức sau: + Bán lẻ thu tiền tập chung + Bán lẻ thu tiền trực tiếp * Phương thức bán hàng đại lý, ký gửi Là phương thức bán hàng mà trong đó DNTM giao hàng cho cơ sở nhận đại lý, ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Sau khi bán được hàng, cơ sở đại lý thanh toán tiền hàng cho DNTM và được hưởng hoa hồng đại lý. Khi cơ sở đại lý thanh toán tiền bán hàng hoặc chấp nhận thanh toán thì nghiệp vụ bán hàng mới hoàn thành. * Phương thức bán hàng trả góp, trả chậm Là phương thức bán hàng mà doanh nghiệp thương mại cho người mua ưu đãi được trả tiền hàng trong nhiều kỳ.
Doanh nghiệp thương mại 7 được hưởng thêm khoản chênh lệch giữa giá bán trả góp và giá bán thông thường theo phương thức trả tiền ngay gọi là lãi trả góp. Khi doanh nghiệp thương mại giao hàng cho người mua, hàng hóa được xác định là tiêu thụ. Tuy nhiên khoản lãi trả góp chưa được ghi nhận toàn bổ mà chỉ được phân bổ dần vào doanh thu hoạt động tài chính vào nhiều kỳ sau giao dịch bán. Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1.
Kế toán giá vốn hàng bán a. Khái niệm về giá vốn hàng bán Trị giá vốn hàng bán là toàn bộ các chi phí liên quan đến quá trình bán hàng, gồm có trị giá vốn hàng xuất kho để bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp phân bổ cho hàng bán ra trong kỳ. Việc xác định trị giá vốn hàng bán là cơ sở để tính kết quả hoạt động kinh doanh. Phương pháp xác định trị giá vốn thực tế hàng xuất bán Hàng hóa được nhập từ nhiều nguồn khác nhau, ở nhiều thời điểm khác nhau nên có nhiều giá trị khác nhau.
Do đó, khi xuất hàng hóa tùy thuộc vào đặc điểm hoạt động, yêu cầu, trình độ quản lý và điều kiện trang thiết bị phương tiện kỹ thuật tính toán ở từng doanh nghiệp mà lựa chọn một trong các phương pháp sau: - Phương pháp tính giá theo giá đích danh: Theo phương pháp này khi xuất kho hàng hóa thì cần căn cứ vào số lượng hàng xuất kho thuộc lô nào và đơn giá thực tế của lô đó để tính trị giá vốn thực tế của hàng xuất kho. - Phương pháp bình quân gia quyền: + Phương pháp bình quân cả kỳ dự trữ: phương pháp này thích hợp với những doanh nghiệp có ít loại hàng hóa, nhưng số lần nhập, xuất của mỗi loại nhiều. Kế toán sẽ căn cứ vào giá thực tế, số lượng hàng hóa tồn đầu kỳ và nhập trong kỳ để xác định giá thực tế hàng hóa xuất kho. Trị giá thực tế của Số lượng hàng Đơn giá bình = x hàng hóa xuất kho hóa xuất kho quân gia quyền 8 = Trị giá thực tế Giá vốn thực tế hàng + Đơn giá bình quân gia hàng tồn đầu kỳ hóa nhập trong kỳ quyền dự trữ cả kỳ dự trữ Số lượng hàng Số lượng hàng hóa + hóa tồn đầu kỳ nhập trogn kỳ + Phương pháp bình quân sau mỗi lần nhập: Theo phương pháp này kết toán phải xác định giá bình quân của từng loại hàng hóa.
