CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về bán hàng Theo “Giáo trình kế toán tài chính doanh nghiệp thương mại”, Nhà xuất bản Giáo dục, năm 2009: Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp thương mại, nó chính là quá trình chuyển giao quyền sở hữu về hàng hóa từ tay người bán sang tay người mua để nhận quyền sở hữu vê tiền tệ hoặc quyền được đòi tiền ở người mua.
Về mặt kinh tế, bản chất của bán hàng chính là sự thay đổi hình thái giá trị của hàng hóa. Hàng hóa của doanh nghiệp chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái tiền tệ, lúc này doanh nghiệp kết thúc một chu kỳ kinh doanh tức là vòng chu chuyển vốn của doanh nghiệp được hình thành. Về mặt tổ chức kỹ thuật, bán hàng là quá trình kinh tế bao gồm từ việc tổ chức đến việc thực hiện trao đổi mua bán hàng hóa thông qua các khâu nghiệp vụ kinh tế kỹ thuật, các hành vi mua bán cụ thể nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của doanh nghiệp, thể hiện khả năng, trình độ của doanh nghiệp trong việc thực hiện các mục tiêu của mình cũng như đáp ứng cho các nhu cầu sản xuất và tiêu dùng xã hội. Doanh thu và các khái niệm liên quan Khái niệm doanh thu: Theo chuẩn mực kế toán số 14 - Doanh thu: Là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu.
- Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: Là toàn bộ số tiền thu được hoặc số tiền sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm, +hàng hóa, cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có). - Doanh thu thuần: Là chênh lệch giữa tổng doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ với khoản giảm trừ doanh thu (chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất nhập khẩu nộp về hàng đã tiêu SV: Mai Thị Thu Hoa – K8CK1A 6 GVHD: PGS.TS Vũ Mạnh Chiến Luan van Trường Đại Học Thương Mại Khoa Kế Toán – Kiểm Toán thụ, thuế giá trị gia tăng của hàng đã tiêu thị nếu doanh nghiệp nộp theo phương pháp trực tiếp). Các khoản giảm trừ doanh thu:Theo chuẩn mực kế toán số 14: - Chiết khấu thương mại: Là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn. - Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu.
- Giá trị hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán. - Chiết khấu thanh toán: Là khoản tiền người bán giảm trừ cho người mua, do người mua thanh toán tiền mua hàng trước thời hạn theo hợp đồng. Khái niệm giá vốn Giá vốn hàng bán là giá trị thực tế xuất kho của số sản phẩm (hoặc gồm cả chi phí mua hàng phân bổ cho hàng hóa đã bán ra trong kỳ đối với doanh nghiệp thương mại), hoặc là cả giá thành thực tế sản phẩm hoàn thành và được xác định là tiêu thụ và các khoản đươc tính vào giá vốn để xác định kết quả kinh doanh trong kỳ. Đặc điểm hoạt động bán hàng trong doanh nghiệp 1.
Các phương thức bán hàng 1.Phương thức bán buôn hàng hóa Bán buôn hàng hóa là phương thức bán hàng cho các đơn vị thương mại, các doanh nghiệp sản xuất… để thực hiện bán ra hoặc gia công chế biến rồi bán. Trong quá trình bán buôn, hàng hóa vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông, chưa đi vào lĩnh vực tiêu dùng, do vậy giá trị sử dụng của hàng hóa chưa được thực hiện. Trong bán buôn hàng hóa, thường bao gồm hai phương thức sau đây: - Phương thức bán buôn hàng hóa qua kho: Là phương thức bán buôn hàng hóa mà trong đó hàng bán phải được xuất ra từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Trong phương thức này, có hai hình thức: + Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trưc tiếp tại kho: tức là khách hàng cử người mang giấy ủy nhiệm đến kho của doanh nghiệp trực tiếp nhận hàng và áp tải hàng về.
Sau khi giao nhận hàng hóa, đại diện bên mua ký nhận đã đủ hàng vào chứng từ bán hàng của bên bán đồng thời trả tiên ngay hoặc ký nhận nợ. SV: Mai Thị Thu Hoa – K8CK1A 7 GVHD: PGS.TS Vũ Mạnh Chiến Luan van Trường Đại Học Thương Mại Khoa Kế Toán – Kiểm Toán + Bán buôn qua kho theo hình thức gửi hàng: Bên bán căn cứ vào Hợp đồng kinh tế đã ký kết hoặc theo đơn đặt hàng sẽ xuất kho gửi hàng cho người mua. Hàng gửi đi bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp đến khi nào bên mua nhận được hàng, chứng từ và đã chấp nhận thanh toán thì quyền sở hữu mới chuyển từ người bán sang người mua. - Phương thức bán buôn vận chuyển thẳng: Là phương thức bán buôn hàng hóa mà trong đó hàng hóa bán ra khi mua vê nhà cung cấp không đem vê nhập kho của doanh nghiệp mà giao bán ngay hoặc chuyển ngay cho khách hàng.
Phương thức này có thể được thực hiện theo các hình thức sau: + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp. + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng.Phương thức bán lẻ hàng hóa Bán lẻ hàng hóa là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế hoặc các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ. Bán hàng theo phương thức này có đặc điểm là hàng hóa đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng. Giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa đã được thực hiện.
Bán lẻ thường bán đơn chiếc hoặc số lượng nhỏ, giá bán thường ổn định. Bán lẻ hàng hóa thường có các hình thức sau: - Hình thức bán lẻ tập trung: Là hình thức bán hàng mà trong đó việc thu tiền ở người mua và giao hàng cho người mua tách rời nhau. - Hình thức bán lẻ thu tiên trực tiếp: Theo hình thức này, nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền của khách hàng và giao hàng cho khách. - Hình thức bán hàng tự phục vụ: Khách hàng sẽ tự chọn những hàng hóa mà mình cần sau đó mang đến bộ phận thu tiền để thanh toán tiền hàng, nhân viên thu tiền sẽ tiến hành thu tiền và lập hóa đơn bán hàng.Phương thức bán hàng đại lý Là phương thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp giao hàng cho các cơ sở nhận bán đại lý, ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng.
Sau khi bán được hàng, cơ sở đại lý thanh toán tiền hàng cho doanh nghiệp thương mại và được hưởng một khoản tiền gọi là hoa hồng đại lý. Số hàng chuyển giao cho các cơ sở đại lý vẫn SV: Mai Thị Thu Hoa – K8CK1A 8 GVHD: PGS.TS Vũ Mạnh Chiến Luan van Trường Đại Học Thương Mại Khoa Kế Toán – Kiểm Toán thuộc quyên sở hữu của doanh nghiệp, đến khi nào cơ sở đại lý thanh toán tiền bán hàng hoặc chấp nhận thanh toán thì nghiệp vụ bán hàng mới hoàn thành.Phương thức bán chậm trả góp Là phương thức bán hàng mà doanh nghiệp giao cho người mua ưu đãi được khoản tiền hàng trong nhiều kỳ. Doanh nghiệp được hưởng thêm khoản chênh lệch giữa giá bán trả góp và giá bán thông thường theo phương thúc trả tiền ngay gọi là lãi trả góp. Khi doanh nghiệp giao hàng cho người mua hàng hóa được xác định là tiêu thụ.
Các phương thức thanh toán 1.Phương thức thanh toán trực tiếp Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau khi chuyển quyền sở hữu hàng hóa. Thanh toán trực tiếp có thể bằng tiền mặt, ngân phiếu, séc hoặc cũng có thể bằng hàng hóa. Ở hình thức này, sự vận động của tiền gắn với sự vận động của hàng hóa.Phương thức thanh toán trả chậm Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao sau một khoảng thời gian nhất định so với thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa, do đó hình thành khoản nợ phải thu của khách hàng. Nợ phải thu khách hàng phải được hạch toán và quản lý chi tiết cho từng đối tượng phải thu và ghi chép, theo dõi theo từng lần thanh toán.
Ở hình thức này, sự vận động của hàng hóa và tiền tệ có khoảng cách về không gian và thời gian. Các hình thức thanh toán 1.Thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt Là hình thức thanh toán trực tiếp giữa người mua và người bán. Hình thức này thường được doanh nghiệp sử dụng trong bán lẻ hàng hóa, hoặc bán với số lượng ít, số tiền phát sinh không lớn như các khoản chi về vận chuyển hàng hóa, phí, lệ phí… Nó đảm bảo khả năng thu tiền nhanh, tránh được rủi ro trong thanh toán. SV: Mai Thị Thu Hoa – K8CK1A 9 GVHD: PGS.TS Vũ Mạnh Chiến Luan van Trường Đại Học Thương Mại Khoa Kế Toán – Kiểm Toán 1.Thanh toán qua ngân hàng Trong điều kiện kinh tế phát triển theo xu hướng khu vực hóa, toàn cầu hóa như hiện nay, ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong quan hệ thanh toán tiền hàng giữa người mua và người bán.
Hình thức thanh toán qua ngân hàng rất đa dạng: - Thanh toán bằng séc - Thanh toán bằng ủy nhiệm chi - Thanh toán bằng ủy nhiệm thu 1. Yêu cầu và nhiệm vụ của kế toán bán hàng 1. Yêu cầu về kế toán bán hàng - Kế toán bán hàng phải ghi chép, báo cáo các thông tin và số liệu kế toán trên cơ sở các bằng chứng đầy đủ, khách quan và đúng với thực tế về hiện trạng, bản chất nội dung và giá trị của nghiệp vụ kinh tế phát sinh. - Các thông tin và số liệu về hàng hóa nhập, xuất, tồn trong kỳ phải được ghi chép đúng với thực tế, báo cáo kịp thời cho những người liên quan.
- Mọi số liệu, nghiệp vụ kinh tế liên quan tới công tác bán hàng phải ghi chép rõ ràng, dễ hiểu, chính xác.