đặt vấn đề nghiên cứu hương ước cổ truyền ở Văn Lâm. Hương ước cổ truyền huyện Văn Lâm Chúng tôi giới thiệu ở đây, hương ước cổ truyền hay tục lệ làng xã cổ truyền huyện Văn Lâm tỉnh Hưng Yên được sưu tập và lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Hà Nội. Tên gọi văn bản hương ước ở Văn Lâm xuất hiện với các tên gọi khác nhau như hương ước 鄉 約, khoán lệ 券 例, khoán ước 券約, tục lệ 俗 例, trong đó, tục lệ và khoán lệ được sử dụng rộng rãi và phổ biến nhất, chẳng hạn: Hưng Yên tỉnh Văn Lâm huyện các xã hương ước phong thổ tục lệ 興 安 省 文 林 縣 各 社 鄉 約 風 土 俗 例 , kí hiệu AF.a3/62, Hưng Yên tỉnh Văn Lâm huyện các xã khoán lệ 興 安 省 文 林 縣 各 社 券 例, Hưng Yên tỉnh Văn Lâm các xã khoán ước 興 安 省 文 林 縣 各 社 券 約, Hưng Yên tỉnh Văn Lâm huyện các xã tục lệ 興 安 省 文 林 縣 各 社 俗 例,. Số lượng văn bản tục lệ cổ truyền huyện Văn Lâm trong kho tư liệu Hương ước Viện Nghiên cứu Hán Nôm, được tập hợp theo đơn vị làng, xã, 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tổng trong huyện vào những năm đầu thế kỷ XX, bao gồm các địa phương sau đây [12, tr.
Tục lệ 6 xã tổng Đại Từ 大 慈 huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 鄉 約 俗 例, AF.a3/62, 1 bản viết, 334 trang. Tục lệ 5 xã tổng Lạc Đạo huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 券 例 第 一 本, AFa3/68, 1 bản viết, 198 trang. Tục lệ 3 thôn của xã Hương Lãng, tổng Thái Lạc, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 券 例, AFa3/81, 1 bản viết, 206 trang. Tục lệ 3 thôn xã Hương Lãng, tổng Thái Lạc, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 券例, AFa3/82, 1 bản viết, 222 trang.
Tục lệ 2 thôn xã Ngải Dương, tổng Thái Lạc, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 券例, AFa3/85, 1 bản viết, 170 trang. Tục lệ 1 giáp 3 thôn 3 xã thuộc tổng Thái Lạc, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 券 約, AFa3/79, 1 bản viết, 408 trang. Tục lệ 1 thôn 3 xã thuộc tổng Thái Lạc, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 俗 例, AFa3/86, 1 bản viết, 390 trang. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Tục lệ 2 xã Thanh Khê và Yên Lạc thuộc tổng Thái Lạc huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 太 樂 總 各 社俗 例, AFa3/84, 1 bản viết, 380 trang. Tục lệ xã Thái Lạc, thuộc tổng Thái Lạc, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 太 樂 社券 例, AFa3/83, 1 bản viết, 402 trang. Tục lệ 2 thôn của xã Đại Đồng, thuộc tổng Đồng Xá, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 桐 例, AFa3/63, 1 bản viết, 132 trang. Tục lệ các giáp trong thôn Uy Nghi, xã Đồng Xá thuộc tổng Đồng Xá, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 鄉 約 俗 例, AFa3/64, 1 bản viết, 132 trang.
Tục lệ 2 thôn của xã Mỹ Xá thuộc tổng Đồng Xá, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 鄉 約 俗 例, AFa3/65, 1 bản viết, 202 trang. Tục lệ 2 thôn của xã Sầm Khúc thuộc tổng Đồng Xá, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 鄉 約 俗 例, AFa3/66, 1 bản viết, 236 trang. Tục lệ 2 thôn của xã Thục Cầu, thuộc tổng Đồng Xá, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 鄉 約 俗 例, AFa3/67, 1 bản viết, 134 trang. Tục lệ xã Hành Lạc thuộc tổng Như Quỳnh huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 鄉 約 俗 例, AFa3/80, 1 bản viết, 130 trang.
18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tục lệ 3 xã thuộc tổng Lương Tài, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 鄉 約 俗 例, AFa3/75, 1 bản viết, 232 trang. Tục lệ 4 thôn của xã Cận Duyệt thuộc tổng Lương Tài, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 鄉 約 俗 例, AFa3/69, 1 bản viết, 178 trang. Tục lệ xã Khuyến Thiện thuộc tổng Lương Tài, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 鄉 約 俗 例, AFa3/70, 1 bản viết, 72 trang.
Tục lệ xã Lương Tài thuộc tổng Lương Tài, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 鄉 約 俗 例, AFa3/72, 1 bản viết, 114 trang. Tục lệ 2 thôn của xã Mậu Lương, thuộc tổng Lương Tài huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 鄉 約 俗 例, AFa3/71, 1 bản viết, 114 trang. Tục lệ xã Nhuận Trạch thuộc tổng Lương Tài huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 鄉 約 俗 例, AFa3/73, 1 bản viết, 58 trang. Tục lệ 2 thôn của xã Tuấn Lương thuộc tổng Lương Tài huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 鄉 約 俗 例, AFa3/74, 1 bản viết, 144 trang.
19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tục lệ 6 thôn thuộc 3 xã tổng Nghĩa Trai, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 鄉 約 俗 例, AFa3/76, 1 bản viết, 343 trang. Tục lệ 4 xã thuộc tổng Nghĩa Trai, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 鄉 約 俗 例, AFa3/78, 1 bản viết, 186 trang. Tục lệ xã Nghĩa Trai thuộc tổng Nghĩa Trai, huyện Văn Lâm 興 安 省 文 林 縣 各 社 鄉 約 俗 例, AFa3/77, 1 bản viết, 178 trang.
Như vậy, huyện Văn Lâm có hương ước của các xã thuộc 7 tổng sau: tổng Đại Từ có 6 xã, tổng Lạo Đạo có 5 xã, tổng Thái Lạc có 11 thôn 12 xã, tổng Đồng Xá có 7 thôn 4 xã, tổng Như Quỳnh 1 xã, tổng Lương Tài 4 thôn 9 xã, tổng Nghĩa Trai 7 xã. Tất cả gồm 22 thôn 44 xã thuộc 7 tổng của huyện Văn Lâm có hương ước. Mỗi hương ước cổ truyền có từ trên 10 điều đến 60 điều, như thôn Cự Đình, xã Lộng Đình có 11 điều lập năm Cảnh Hưng thứ 27 (1766), cổ khoán xã Hương Lãm có tới 68 điều soạn từ năm Tự Đức thứ 14 (1861) đến niên hiệu Đồng Khánh thứ 3 (1888)… Tiểu kết chương 1 Hương ước ra đời là kết quả của quá trình phát triển nội tại của các làng xã Việt Nam trong lịch sử. Nó là văn bản pháp lí của mỗi địa phương nhằm mục đích điều hòa các mối quan hệ trong cộng đồng dân cư đồng thời là công cụ để triều đình phong kiến can thiệp vào cuộc sống của người dân sau lũy tre làng.
Về cơ bản, hương ước không trái với pháp luật của nhà nước phong kiến mà nó bổ sung và cụ thể hóa những quy định, những điều khoản mà luật pháp của nhà nước chưa chi tiết tới từng làng xã. Hơn nữa, hương ước do các vị 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chức sắc hoặc đại diện làng xã lập ra dựa trên nhu cầu thực tiễn của nhân dân địa phương nên hương ước có ý nghĩa thiết thực đối với từng người dân. Người dân sống trong cộng đồng làng xã thực hiện những điều quy định trong hương ước một cách tự giác nhằm đảm bảo quyền và nghĩa vụ của bản thân. Chính vì vậy, hương ước có sức sống mạnh mẽ, ảnh hưởng sâu sắc tới cuộc sống của mỗi con người không kể tầng lớp, nghề nghiệp hay giới tính.
Văn Lâm là một huyện thuộc tỉnh Hưng Yên nằm ngay sát cửa ngõ kinh đô Thăng Long trước đây và thủ đô Hà Nội ngày nay, bao gồm các làng xã cổ truyền có lịch sử lâu đời, truyền thống văn hóa như các làng xã cổ truyền đồng bằng Bắc bộ khác, có kho tàng tục lệ phong phú. Trong khoảng gần một trăm văn bản tục lệ hay hương ước cổ truyền của tỉnh Hưng Yên được lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, huyện Văn Lâm có 25 bản, chủ yếu là các bản chép tay chữ Hán, chữ Nôm được sao đầy đủ, chi tiết vào đầu thế kỉ XX. Do ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, về quan hệ huyết thống (họ hàng, chi phái), về ngành nghề lao động sản xuất, quan hệ tín ngưỡng tôn giáo…mà mỗi làng xã lại có những điểm chung và điểm riêng trong hương ước. Những yếu tố này đã tạo nên nét đặc trưng trong phong tục tập quán, truyền thống văn hóa của địa phương.
Thông qua hương ước, những đặc điểm về kinh tế, chính trị, văn hóa của làng xã được biểu hiện một cách sinh động, cụ thể, chi tiết. Đây là nguồn tài liệu quý giá về làng xã cổ truyền huyện Văn Lâm nói riêng, tỉnh Hưng Yên nói chung. 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chương 2 VĂN BẢN HƯƠNG ƯỚC CỔ TRUYỀN HUYỆN VĂN LÂM, TỈNH HƯNG YÊN 2. Văn bản hương ước cổ truyền huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên 2.
Văn bản Hầu hết niên đại sớm nhất của các văn bản tục lệ hay hương ước làng cổ truyền người Việt ở đồng bằng và trung du Bắc, Trung bộ nước ta xuất hiện từ thế kỷ XVII, trong đó điển hình là hương ước làng Dương Liễu (Hà Nội), làng Mộ Trạch (Hải Dương) soạn thảo vào năm Cảnh Trị thứ 3 (1665), làng Quỳnh Đôi (Nghệ An) soạn vào thế kỷ XVII. Tục lệ làng Quỳnh Đôi chép trong sách Quỳnh Đôi hương biên, kí hiệu A.3154 do Hồ Phi Hội biên tập, sách chép về hương lệ của làng, song chỉ có một vài điều khoản, còn lại chép các công việc khác của làng. Cũng trong các bản tục lệ đó, ở một số làng chép lại được một số khoán ước được soạn dưới thời Lê Hồng Đức, như Đại Phùng tổng khoán ước, kí hiệu A.2875 soạn vào năm Chính Hoà thứ 5 (1684), nhắc lại một số điều ước từ năm Hồng Đức thứ 6 (1475). Văn bản bia Trăn Tân từ lệ ở đền Trăn Tân, huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh, khắc năm Hồng Đức thứ 18 (1487) ghi lại việc các xã trong hai huyện Thiện Tài và Gia Định, phủ Thuận An, xứ Kinh Bắc định điều lệ tế Thần.
Đây là hai trong số văn bản tục lệ hiếm hoi xuất hiện dưới niên hiệu Hồng Đức thế kỷ XV.