Luận văn thạc sĩ vnua tình hình mắc hội chứng viêm tử cung viêm vú mất sữa mma trên đàn lợn nái sinh sản nuôi theo mô hình trang trại tại tỉnh ninh bình

Nghiên cứu tình hình mắc hội chứng viêm tử cung, viêm vú, mất sữa trên lợn nái sinh sản tại Ninh Bình, góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Như Quán
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Tình hình mắc hội chứng viêm tử cung, viêm vú, mất sữa (MMA) trên đàn lợn nái sinh sản nuôi theo mô hình trang trại tại tỉnh Ninh Bình
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục các chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục sơ đồ
• 1.6. Danh mục hình
• 1.7. Trích yếu luận văn
• 1.8. Thesis summary
• 1.9. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.10. Mục đích đề tài nghiên cứu
• 1.11. Ý nghĩa khoa học
• 1.12. Tổng quan tài liệu
• 1.12.1. Cấu tạo, chức năng cơ quan sinh dục của lợn cái
• 1.12.1.1. Ống dẫn trứng (Oviductus)
• 1.12.1.2. Tiền đình âm đạo (Vestibulum vaginae)
• 1.12.1.3. Cấu tạo của tuyến vú
• 1.12.1.4. Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn cái
• 1.13. Khái quát hội chứng viêm tử cung (metritis), viêm vú (mastitis), mất sữa (agalactia) - MMA
• 1.13.1. Viêm tử cung
• 1.13.2. Tình hình nghiên cứu hội chứng MMA
• 1.13.2.1. Tình hình nghiên cứu Hội chứng MMA trên thế giới
• 1.13.2.2. Tình hình nghiên cứu Hội chứng MMA tại Việt Nam
• 1.14. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.14.1. Đối tượng và địa điểm nghiên cứu
• 1.14.2. Nội dung nghiên cứu
• 1.14.3. Nguyên liệu nghiên cứu
• 1.14.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.14.4.1. Tình hình mắc hội chứng MMA
• 1.14.4.2. Phương pháp nghiên cứu tỷ lệ mắc bệnh MMA theo lứa đẻ, mùa vụ, địa điểm, can thiệp tay và sót nhau
• 1.14.4.3. Xác định một số chỉ tiêu lâm sàng
• 1.14.4.4. Phương pháp xác định tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở lợn con do nái bị MMA sinh ra
• 1.14.4.5. Phương pháp điều trị MMA
• 1.14.4.6. Phương pháp xử lí số liệu
• 1.15. Kết quả và thảo luận
• 1.15.1. Tỷ lệ mắc hội chứng MMA trên đàn lợn nái ở tỉnh Ninh Bình
• 1.15.2. Tỷ lệ lợn nái mắc viêm tử cung qua các lứa đẻ
• 1.15.3. Tỷ lệ lợn nái viêm vú qua các lứa đẻ
• 1.15.4. Tỷ lệ lợn nái mất sữa qua các lứa đẻ
• 1.15.5. Tỷ lệ lợn nái mắc bệnh MMA ở các mùa khác nhau
• 1.15.6. Tỷ lệ mắc bệnh MMA ở 3 trại
• 1.15.7. Tỷ lệ mắc MMA khi đỡ đẻ có can thiệp bằng tay và không can thiệp bằng tay
• 1.15.8. Tỷ lệ mắc bệnh MMA khi lợn nái bị sót nhau và không sót nhau
• 1.15.9. Kết quả theo dõi một số chỉ tiêu lâm sàng của lợn nái mắc hội chứng MMA
• 1.15.10. Tỷ lệ mắc tiêu chảy ở lợn con sinh ra từ lợn nái mắc MMA
• 1.15.11. Kết quả thử nghiệm điều trị hội chứng MMA
• 1.16. Kết luận và kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về hội chứng MMA trên lợn nái tại Ninh Bình

Hội chứng MMA (viêm tử cung, viêm vú, mất sữa) là một trong những vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến năng suất sinh sản của lợn nái. Tại tỉnh Ninh Bình, hội chứng này đã trở thành một thách thức lớn cho ngành chăn nuôi lợn. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu tình hình mắc hội chứng MMA trên đàn lợn nái sinh sản tại các trang trại ở Ninh Bình, từ đó đưa ra các giải pháp khắc phục hiệu quả.

1.1. Đặc điểm của hội chứng MMA ở lợn nái

Hội chứng MMA thường biểu hiện qua ba triệu chứng chính: viêm tử cung, viêm vú và mất sữa. Các triệu chứng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của lợn mẹ mà còn tác động tiêu cực đến sự phát triển của lợn con. Theo nghiên cứu, tỷ lệ mắc hội chứng MMA ở lợn nái tại Ninh Bình có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây.

1.2. Tình hình nghiên cứu hội chứng MMA trên thế giới

Trên thế giới, hội chứng MMA đã được nghiên cứu từ lâu và được ghi nhận là một vấn đề phổ biến trong chăn nuôi lợn. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng các yếu tố như vệ sinh chăn nuôi, chế độ dinh dưỡng và phương pháp can thiệp khi lợn đẻ có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ mắc hội chứng này.

II. Vấn đề và thách thức trong chăn nuôi lợn nái tại Ninh Bình

Chăn nuôi lợn nái tại Ninh Bình đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là hội chứng MMA. Các bệnh lý này không chỉ làm giảm năng suất sinh sản mà còn gây thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Việc nhận diện và xử lý kịp thời các triệu chứng của hội chứng MMA là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe đàn lợn.

2.1. Nguyên nhân gây ra hội chứng MMA

Hội chứng MMA có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm vi khuẩn gây bệnh như Salmonella, E. coli, và điều kiện vệ sinh kém trong chăn nuôi. Ngoài ra, các yếu tố như can thiệp tay không hợp lý trong quá trình đẻ cũng góp phần làm gia tăng tỷ lệ mắc hội chứng này.

2.2. Tác động của hội chứng MMA đến năng suất sinh sản

Hội chứng MMA ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản của lợn nái, làm giảm số lứa đẻ trong năm và có thể dẫn đến mất khả năng sinh sản. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của lợn mẹ mà còn làm tăng tỷ lệ tiêu chảy ở lợn con, gây thiệt hại cho người chăn nuôi.

III. Phương pháp nghiên cứu hội chứng MMA trên lợn nái

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp khoa học để thu thập và phân tích dữ liệu về tỷ lệ mắc hội chứng MMA trên đàn lợn nái tại Ninh Bình. Các phương pháp này bao gồm khảo sát thực địa, thu thập mẫu bệnh phẩm và phân tích lâm sàng.

3.1. Đối tượng và địa điểm nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện trên 529 lợn nái tại ba trang trại ở các huyện Nho Quan, Kim Sơn và thành phố Ninh Bình. Các lợn nái được theo dõi trong suốt quá trình sinh sản để xác định tỷ lệ mắc hội chứng MMA.

3.2. Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua các bảng hỏi và theo dõi lâm sàng. Tỷ lệ mắc bệnh được phân tích bằng phương pháp thống kê, sử dụng phần mềm SPSS để đảm bảo tính chính xác và khách quan của kết quả.

IV. Kết quả nghiên cứu về hội chứng MMA trên lợn nái

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc hội chứng MMA trên đàn lợn nái tại Ninh Bình là khá cao. Các triệu chứng viêm tử cung, viêm vú và mất sữa đã được ghi nhận với tỷ lệ đáng kể, ảnh hưởng đến năng suất sinh sản của lợn nái.

4.1. Tỷ lệ mắc hội chứng MMA theo lứa đẻ

Nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ mắc hội chứng MMA ở lợn nái có sự khác biệt rõ rệt giữa các lứa đẻ. Lứa đẻ đầu tiên thường có tỷ lệ mắc cao nhất, sau đó giảm dần ở các lứa tiếp theo.

4.2. Tác động của mùa vụ đến tỷ lệ mắc bệnh

Mùa vụ cũng có ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc hội chứng MMA. Kết quả cho thấy tỷ lệ mắc bệnh cao hơn trong các tháng mùa hè, khi điều kiện thời tiết không thuận lợi cho sức khỏe của lợn nái.

V. Phương pháp điều trị hội chứng MMA hiệu quả

Để điều trị hội chứng MMA, các phương pháp điều trị hiện có đã được áp dụng và đánh giá hiệu quả. Sử dụng kháng sinh và các biện pháp hỗ trợ là cần thiết để cải thiện tình trạng sức khỏe của lợn nái.

5.1. Phác đồ điều trị hội chứng MMA

Phác đồ điều trị hội chứng MMA bao gồm việc sử dụng kháng sinh amoxycillin kết hợp với các thuốc hỗ trợ như hanprost hoặc oxytoxin. Điều này giúp cải thiện tình trạng viêm và tăng cường khả năng tiết sữa của lợn nái.

5.2. Kết quả điều trị và theo dõi

Kết quả điều trị cho thấy tỷ lệ hồi phục của lợn nái mắc hội chứng MMA là cao khi áp dụng phác đồ điều trị đúng cách. Việc theo dõi lâm sàng sau điều trị cũng cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong sức khỏe của lợn mẹ và lợn con.

VI. Kết luận và triển vọng nghiên cứu về hội chứng MMA

Nghiên cứu về hội chứng MMA trên lợn nái tại Ninh Bình đã chỉ ra những thách thức lớn trong chăn nuôi lợn. Tuy nhiên, với các phương pháp điều trị hiệu quả và sự quan tâm đúng mức, có thể cải thiện tình hình sức khỏe của đàn lợn và nâng cao năng suất sinh sản.

6.1. Tương lai của nghiên cứu hội chứng MMA

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc tìm hiểu sâu hơn về các yếu tố dịch tễ học và phát triển các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn để giảm thiểu tỷ lệ mắc hội chứng MMA trong chăn nuôi lợn.

6.2. Khuyến nghị cho người chăn nuôi

Người chăn nuôi cần chú trọng đến việc cải thiện điều kiện vệ sinh chăn nuôi, áp dụng các biện pháp can thiệp hợp lý trong quá trình đẻ và chăm sóc lợn nái để giảm thiểu nguy cơ mắc hội chứng MMA.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hội chứng viêm tử cung, viêm vú, mất sữa (MMA - Metritis, Mastitis, Agalactia) là một trong những trở ngại bệnh lý sinh sản nghiêm trọng hàng đầu trong ngành chăn nuôi lợn nái hiện đại. Bệnh lý này gây tổn thất kinh tế trực tiếp thông qua việc suy giảm năng suất sinh sản của lợn mẹ, kéo dài khoảng cách lứa đẻ vượt mốc tiêu chuẩn 140 ngày và đẩy tỷ lệ chết đói hoặc tiêu chảy ở lợn con theo mẹ lên mức báo động. Theo ước tính từ nhiều nghiên cứu dịch tễ học thú y trong nước, tỷ lệ lợn nái mắc hội chứng MMA sau sinh biến động phức tạp trong khoảng từ 33% đến 62%, trong đó viêm tử cung và viêm vú là hai thể bệnh chiếm ưu thế tuyệt đối.

Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Thu được tiến hành nhằm xác định chuẩn xác thực trạng nhiễm hội chứng MMA, phân tích các yếu tố dịch tễ học cốt lõi như lứa đẻ, mùa vụ, địa bàn chăn nuôi và kỹ thuật can thiệp sản khoa tại các trang trại tập trung. Đề tài được triển khai trực tiếp trên quy mô khảo sát 529 cá thể lợn nái ngoại sinh sản và toàn bộ đàn lợn con theo mẹ tại 3 trang trại lớn thuộc huyện Nho Quan, huyện Kim Sơn và Thành phố Ninh Bình thuộc tỉnh Ninh Bình. Thời gian thu thập số liệu và theo dõi lâm sàng kéo dài trong chu kỳ 6 tháng liên tục (từ tháng 2 năm 2016 đến tháng 7 năm 2016).

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc lượng hóa chính xác tỷ lệ mắc bệnh thực tế: viêm tử cung chiếm 31,00%, viêm vú chiếm 18,15%, mất sữa chiếm 7,94% và thể điển hình MMA chiếm 4,16%. Nghiên cứu đã chứng minh sự gia tăng đột biến của tỷ lệ tiêu chảy ở lợn con lên mức 73,53% khi bú mẹ mắc MMA, đồng thời hoàn thiện 2 phác đồ điều trị thực nghiệm dựa trên kháng sinh Amoxycillin và các chất co bóp tử cung, mở ra giải pháp kiểm soát bệnh lý bền vững cho người chăn nuôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết nội tiết sinh sản gia súc và mô hình sinh bệnh học nhiễm khuẩn chu sinh ở lợn nái. Quá trình sinh đẻ và tiết sữa của lợn mẹ chịu sự điều hòa chặt chẽ bởi trục thần kinh - thể dịch (Hypothalamus - Tuyến yên - Buồng trứng). Trong điều kiện sinh lý bình thường, thời gian mang thai của lợn nái ổn định từ 113 đến 115 ngày, chu kỳ động dục kéo dài từ 18 đến 22 ngày (trung bình 21 ngày). Khi sinh, lượng Progesterone giảm mạnh còn khoảng 0,22%, nhường chỗ cho Oxytocin và Prolactin kích thích quá trình mở cổ tử cung, tống xuất thai và bài tiết sữa. Trong 24 giờ đầu sau sinh, sữa đầu của nái chứa hàm lượng kháng thể miễn dịch rất cao với 45,29% γ-globulin và 13,7% prealbumin.

Khung lý thuyết sinh bệnh học MMA giải thích rằng các tác nhân gây stress (nhiệt độ môi trường tăng cao, đẻ khó, táo bón) kích thích tăng tiết Cortisol, gây ức chế miễn dịch cục bộ. Vi khuẩn gây bệnh cơ hội như Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Streptococcus spp. xâm nhập qua đường âm đạo hoặc qua tổn thương cơ học tại núm vú. Vi khuẩn giải phóng nội độc tố (Endotoxin) vào tuần hoàn máu, làm tăng các Cytokine gây viêm (IL-1, IL-6, TNF-α), ức chế phân tiết Prolactin từ thùy trước tuyến yên và ngăn cản Oxytocin tác động lên tế bào cơ biểu mô tuyến vú. Hậu quả trực tiếp là gây viêm tử cung mạn tính hoặc cấp tính, viêm nhu mô vú và sụt giảm nghiêm trọng khả năng tiết sữa (thân nhiệt nái vượt ngưỡng sốt sinh lý 39,4°C).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra dịch tễ học mô tả kết hợp thử nghiệm lâm sàng can thiệp trên đàn gia súc thực tế:

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Toàn bộ 529 cá thể lợn nái ngoại đang nuôi con và sinh sản tại 3 trang trại quy mô lớn đại diện cho 3 vùng sinh thái của tỉnh Ninh Bình (Trang trại xã Thạch Bình - Nho Quan, Trang trại thị trấn Bình Minh - Kim Sơn, Trang trại xã Ninh Nhất - Thành phố Ninh Bình). Phương pháp chọn mẫu phân tầng thuận tiện được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cao cho mô hình chăn nuôi trang trại công nghiệp.
• Nguồn dữ liệu và quy trình theo dõi: Thu thập số liệu sơ cấp qua việc khám lâm sàng trực tiếp 2 lần/ngày (buổi sáng 7h00 - 9h00, buổi chiều 16h00 - 18h00) liên tục trong 21 ngày đầu sau khi nái đẻ. Đo thân nhiệt trực tràng bằng nhiệt kế thủy ngân, đánh giá màu sắc, tính chất dịch sản và kiểm tra độ căng cứng của từng bầu vú. Theo dõi tỷ lệ tiêu chảy trên đàn con của 10 nái mắc MMA điển hình đối chứng với đàn con của 10 nái hoàn toàn khỏe mạnh.
• Thử nghiệm điều trị: Bố trí 41 nái mắc MMA vào 2 lô thí nghiệm đồng đều để so sánh: Phác đồ 1 sử dụng Amoxycillin (10-15 mg/kg thể trọng) kết hợp Oxytocin (6 ml/ngày) trong 3-5 ngày; Phác đồ 2 sử dụng Amoxycillin (10-15 mg/kg thể trọng) kết hợp Hanprost (2 ml duy nhất) và thụt rửa 1.500 ml dung dịch Lugol 0,1%/ngày trong 3-5 ngày.
• Phương pháp phân tích: Toàn bộ số liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 22.0. Kiểm định Chi-square ($\chi^2$) được lựa chọn để so sánh các biến số tỷ lệ (tỷ lệ mắc bệnh theo lứa, mùa vụ, can thiệp đỡ đẻ). Kiểm định Student t-test được dùng để so sánh các chỉ tiêu định lượng liên tục (thời gian khỏi bệnh, số ngày động dục lại). Ngưỡng ý nghĩa thống kê được xác lập tại mức p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra và phân tích dịch tễ học trên 529 lợn nái sinh sản tại tỉnh Ninh Bình đã chỉ ra 4 phát hiện trọng tâm:

1. Phổ tỷ lệ mắc các thể bệnh MMA: Trong tổng số 529 nái theo dõi, tỷ lệ mắc viêm tử cung đơn thuần chiếm tỷ lệ cao nhất với 31,00% (164 con); tỷ lệ viêm vú đạt 18,15% (96 con); tỷ lệ mất sữa là 7,94% (42 con). Ở các thể bệnh kết hợp, tỷ lệ viêm tử cung kèm viêm vú là 7,75% (41 con); viêm tử cung kèm mất sữa là 4,91% (26 con); viêm vú kèm mất sữa là 6,05% (32 con). Tỷ lệ lợn nái mắc thể điển hình kết hợp đầy đủ cả 3 triệu chứng (MMA điển hình) chiếm 4,16% (22 con).
2. Ảnh hưởng rõ rệt của lứa đẻ tới tỷ lệ viêm tử cung: Lứa đẻ có mối liên hệ mật thiết với tỷ lệ viêm tử cung (p < 0,05). Nái đẻ lứa đầu tiên (lứa 1) có tỷ lệ mắc viêm tử cung cao nhất đạt 46,58% (34/73 con). Tỷ lệ này giảm mạnh và duy trì ổn định ở các lứa 2, 3, 4, 5 (lần lượt là 27,45%, 26,39%, 24,77% và 24,00%), sau đó có xu hướng tăng trở lại ở lứa 6 (31,58%) và lứa 7 (38,36%). Ngược lại, lứa đẻ không tạo ra sự sai khác mang ý nghĩa thống kê đối với tỷ lệ viêm vú (dao động từ 15,28% đến 24,66%, p > 0,05) và tỷ lệ mất sữa (dao động từ 5,50% đến 16,44%, p > 0,05).
3. Mối quan hệ giữa mùa vụ và tỷ lệ bệnh: Sự khác biệt về thời tiết giữa mùa xuân (tháng 2-4) và mùa hè (tháng 5-7) không làm thay đổi có ý nghĩa thống kê tỷ lệ mắc bệnh: tỷ lệ viêm tử cung mùa xuân là 31,46% so với mùa hè là 30,53% (p = 0,818); viêm vú mùa xuân đạt 17,23% so với mùa hè đạt 19,08% (p = 0,580); mất sữa mùa xuân là 10,11% so với mùa hè là 6,49% (p = 0,221).
4. Tác động tiêu cực của MMA lên đàn lợn con: Tỷ lệ mắc hội chứng tiêu chảy ở đàn lợn con sinh ra từ các nái mẹ mắc MMA lên tới 73,53%, cao gấp 2,3 lần so với tỷ lệ 31,86% ở đàn lợn con sinh ra từ nái mẹ hoàn toàn khỏe mạnh.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy lợn nái lứa 1 có nguy cơ mắc viêm tử cung cao vượt trội (46,58%) do thể vóc chưa hoàn thiện, xương chậu hẹp, khớp bán động háng mới mở lần đầu khiến quá trình sinh đẻ kéo dài. Người nuôi buộc phải can thiệp móc thai bằng tay, dẫn đến trầy xước niêm mạc đường sinh dục. Đối với nái từ lứa 6 đến lứa 7 (tỷ lệ viêm từ 31,58% đến 38,36%), trương lực cơ tử cung thoái hóa, sức rặn yếu gây sót nhau thai. Nhau thai lưu cữu tiết ra hormone Folliculin ức chế Prolactin, đồng thời trở thành môi trường nuôi dưỡng vi khuẩn sinh sôi, gây nhiễm trùng huyết thứ phát dẫn đến viêm vú.

So sánh với các nghiên cứu trong nước, tỷ lệ viêm tử cung 31,00% tại Ninh Bình cao hơn kết quả 23,65% của nghiên cứu tại đồng bằng sông Hồng năm 2003, nhưng thấp hơn đáng kể so với tỷ lệ 48,48% ghi nhận tại các tỉnh Hà Nội, Hưng Yên, Bắc Ninh năm 2014. Trên bình diện quốc tế, tỷ lệ lưu hành hội chứng MMA tại Ninh Bình hoàn toàn tương đồng với các công bố khoa học tại châu Âu vốn dao động phổ biến từ 20% đến 50%.

Dữ liệu dịch tễ này có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột phân nhóm thể hiện tỷ lệ viêm tử cung qua 7 lứa đẻ và biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu các thể bệnh kết hợp. Trong điều kiện mùa hè, nhiệt độ chuồng nuôi tại Ninh Bình thường xuyên tăng cao từ 34,0°C đến 38,5°C (vượt xa ngưỡng nhiệt lý tưởng 26,0°C - 28,0°C), khiến nái kém ăn và suy giảm đề kháng. Thử nghiệm trên 41 nái điều trị cho thấy việc áp dụng phác đồ kết hợp kháng sinh với hormone Hanprost/Oxytocin và thụt rửa sát trùng Lugol 0,1% giúp rút ngắn thời gian hồi phục xuống 3 đến 5 ngày, phục hồi khả năng động dục lại đạt hiệu quả vượt bậc.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật cụ thể nhằm kiểm soát triệt để hội chứng MMA trong chăn nuôi trang trại:

1. Chuẩn hóa kỹ thuật can thiệp sản khoa và đỡ đẻ: Tuyệt đối hạn chế việc thọc tay móc thai thủ công khi nái chưa có dấu hiệu tắc nghẽn hoàn toàn. Bắt buộc sát trùng tay và sử dụng găng tay chuyên dụng vô trùng bôi trơn gel kháng khuẩn khi bắt buộc phải can thiệp. Mục tiêu: Giảm tỷ lệ tổn thương cơ học đường sinh dục xuống dưới mức 5% trong vòng 3 tháng đầu áp dụng; chủ thể thực hiện là kỹ thuật viên chuồng đẻ.
2. Thực hiện quy trình tiêm phòng kháng sinh và kích thích co bóp dự phòng: Tiêm bắp Amoxycillin liều 10 - 15 mg/kg thể trọng kết hợp Oxytocin liều 20 - 40 UI ngay sau khi nái đẻ xong cho 100% nái lứa 1 và nái lứa 6-7 có nguy cơ cao. Mục tiêu: Hạ tỷ lệ viêm tử cung sau đẻ toàn đàn xuống dưới 15% trong vòng 6 tháng; chủ thể thực hiện là bác sĩ thú y trang trại.
3. Ứng dụng phác đồ thụt rửa tử cung bằng dung dịch Lugol 0,1%: Đối với các cá thể có dấu hiệu dịch sản hôi thối hoặc sót nhau, tiến hành thụt rửa 1.500 ml dung dịch Lugol 0,1% ấm/con/ngày kết hợp tiêm 2 ml Hanprost duy nhất trong đợt điều trị kéo dài 3 đến 5 ngày. Mục tiêu: Nâng tỷ lệ khỏi bệnh dứt điểm lên trên 90% và bảo tồn chức năng tiết sữa của bầu vú; chủ thể thực hiện là tổ trưởng kỹ thuật thú y.
4. Tối ưu hóa cơ cấu đàn và loại thải nái già: Tiến hành rà soát, lập danh sách loại thải định kỳ các cá thể nái từ lứa đẻ thứ 7 trở đi có tiền sử viêm nhiễm tái phát nhiều lần hoặc mất sữa mạn tính. Duy trì tỷ trọng nái từ lứa 2 đến lứa 5 chiếm trên 70% tổng đàn giống nhằm tối đa hóa năng suất sinh sản; thực hiện định kỳ hàng quý bởi ban quản lý trang trại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao, phục vụ thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Chủ trang trại và nhà quản lý cơ sở chăn nuôi lợn sinh sản: Cung cấp cơ sở khoa học để hoạch định quy trình an toàn sinh học chuồng đẻ, giúp giảm thiểu chi phí điều trị thú y từ 30% đến 40%, đồng thời nâng cao tỷ lệ nuôi sống đàn lợn con từ 85% lên trên 95% ở mỗi chu kỳ 500 nái.
2. Bác sĩ thú y thực hành và kỹ thuật viên trại: Nắm bắt quy trình chẩn đoán phân biệt chính xác các thể bệnh MMA qua nhiệt độ trực tràng trên 39,5°C và tính chất dịch viêm. Ứng dụng ngay phác đồ điều trị thực nghiệm chuẩn hóa với thời gian khỏi dứt điểm từ 3 đến 5 ngày.
3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Chăn nuôi - Thú y: Tài liệu tham khảo chuẩn mực cung cấp nguồn dữ liệu sơ cấp thực địa phong phú trên 529 cá thể nái và 41 ca điều trị lâm sàng, phục vụ các nghiên cứu chuyên sâu về bệnh lý sinh sản gia súc.
4. Cán bộ quản lý trạm thú y và khuyến nông cơ sở: Cung cấp tài liệu đào tạo, tập huấn kỹ thuật chăn nuôi an toàn sinh học cho hệ thống khuyến nông địa phương, hướng tới mục tiêu khống chế tỷ lệ lưu hành hội chứng MMA tại các vùng chăn nuôi trọng điểm xuống dưới 10%.

Câu hỏi thường gặp

Hội chứng MMA trên lợn nái là gì và biểu hiện lâm sàng đặc trưng nhất như thế nào?

Hội chứng MMA là phức hợp bệnh lý bao gồm viêm tử cung, viêm vú và mất sữa xảy ra sau khi sinh từ 12 đến 72 giờ. Triệu chứng đặc trưng nhất là sốt cao trên 39,5°C, bầu vú sưng nóng đỏ đau, âm hộ tiết dịch mủ hôi tanh và nái nằm sấp không cho con bú. Trong khảo sát thực tế, thể bệnh điển hình kết hợp cả ba triệu chứng chiếm tỷ lệ 4,16%.

Tại sao lợn nái đẻ lứa đầu tiên lại có tỷ lệ mắc viêm tử cung cao nhất?

Lợn nái lứa 1 có tỷ lệ viêm tử cung cao nhất tới 46,58% do khung xương chậu hẹp, khớp bán động háng mở lần đầu khiến đẻ khó. Thao tác can thiệp móc thai bằng tay làm xây xát niêm mạc tử cung, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập. Khi bước sang lứa 2 đến lứa 5, cơ quan sinh sản hoàn thiện giúp tỷ lệ viêm giảm về 24,00% đến 27,45%.

Hội chứng MMA ở lợn mẹ ảnh hưởng như thế nào đến tỷ lệ tiêu chảy của lợn con theo mẹ?

Lợn mẹ mắc MMA khiến tỷ lệ tiêu chảy ở đàn lợn con tăng vọt lên 73,53%, cao gấp 2,3 lần so với mức 31,86% ở nái khỏe mạnh. Nguyên nhân do vi khuẩn và độc tố trong sữa mẹ phá hủy hệ vi sinh đường ruột non nớt của lợn con. Đồng thời, lượng sữa sụt giảm làm lợn con suy dinh dưỡng, suy giảm miễn dịch và tăng nguy cơ chết đói.

Phác đồ điều trị hội chứng MMA nào được chứng minh có hiệu quả cao nhất trong nghiên cứu?

Phác đồ tối ưu gồm tiêm bắp Amoxycillin liều 10 đến 15 mg/kg thể trọng phối hợp tiêm 2 ml Hanprost một lần duy nhất, thụt rửa tử cung bằng 1.500 ml dung dịch Lugol 0,1% trong 3 đến 5 ngày. Liệu trình này giúp tống sạch sản dịch, diệt khuẩn cục bộ và phục hồi tiết sữa nhanh chóng, đem lại tỷ lệ khỏi bệnh dứt điểm trên 90% đàn nái.

Mùa vụ có ảnh hưởng đến nguy cơ phát sinh hội chứng MMA trên lợn nái hay không?

Nghiên cứu cho thấy mùa vụ không ảnh hưởng đáng kể đến tỷ lệ mắc hội chứng MMA với p lớn hơn 0,05. Tỷ lệ viêm tử cung mùa xuân là 31,46% so với 30,53% vào mùa hè; viêm vú là 17,23% so với 19,08%. Mặc dù nhiệt độ mùa hè lên đến 38,5°C gây stress nhiệt, nhưng nguyên nhân chính gây bệnh vẫn bắt nguồn từ vi khuẩn và kỹ thuật đỡ đẻ.

Kết luận

• Tỷ lệ lưu hành viêm tử cung chiếm 31,00%, viêm vú là 18,15%, mất sữa là 7,94% và thể bệnh điển hình MMA chiếm 4,16% trên tổng đàn 529 lợn nái khảo sát.
• Lứa đẻ 1 (46,58%) và lứa 7 (38,36%) là hai giai đoạn ghi nhận tỷ lệ viêm tử cung cao nhất có ý nghĩa thống kê (p < 0,05).
• Kỹ thuật đỡ đẻ can thiệp thô bạo bằng tay và hiện tượng sót nhau thai là hai yếu tố rủi ro trực tiếp kích hoạt hội chứng MMA.
• Mắc hội chứng MMA ở lợn mẹ làm bùng phát tỷ lệ tiêu chảy ở lợn con theo mẹ lên tới 73,53% so với 31,86% ở nhóm đối chứng bình thường.
• Phác đồ điều trị phối hợp kháng sinh Amoxycillin 10 - 15 mg/kg, Hanprost 2 ml và thụt rửa tử cung bằng Lugol 0,1% mang lại hiệu quả chữa khỏi dứt điểm trong 3 đến 5 ngày.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã lượng hóa toàn diện các tham số dịch tễ học của hội chứng MMA tại Ninh Bình và xây dựng thành công phác đồ điều trị kết hợp can thiệp nội tiết và sát trùng niêm mạc có tính ứng dụng thực địa cao. Trong kế hoạch 12 đến 24 tháng tới, các trang trại cần tiếp tục chuẩn hóa quy trình an toàn sinh học chuồng đẻ và đào tạo kỹ thuật viên đỡ đẻ vô trùng. Các cơ sở chăn nuôi hãy chủ động áp dụng ngay quy trình giám sát thân nhiệt sau sinh và phác đồ điều trị chuẩn hóa từ luận văn nhằm bảo vệ tối đa sức khỏe đàn giống và gia tăng lợi nhuận kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ THU TÌNH HÌNH MẮC HỘI CHỨNG VIÊM TỬ CUNG, VIÊM VÚ, MẤT SỮA (MMA) TRÊN ĐÀN LỢN NÁI SINH SẢN NUÔI THEO MÔ HÌNH TRANG TRẠI TẠI TỈNH NINH BÌNH Chuyên ngành : Thú y Mã số : 60 64 01 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Vũ Như Quán NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi xin cam đoan mọi sự giúp đỡ thực hiện luận văn đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày 22 tháng 10 năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thu i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến thầy hướng dẫn khoa học TS. Vũ Như Quán đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Ngoại - Sản, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ Chi cục Thú y tỉnh Ninh Bình, cảm ơn các trang trại chăn nuôi đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày 22 tháng 10 năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thu ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục các chữ viết tắt. v Danh mục bảng. vi Danh mục sơ đồ .vii Danh mục hình .viii Trích yếu luận văn. ix Thesis summary.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích đề tài nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học. Tổng quan tài liệu.

Cấu tạo, chức năng cơ quan sinh dục của lợn cái. Ống dẫn trứng (Oviductus). Tiền đình âm đạo (Vestibulum vaginae ). Cấu tạo của tuyến vú.

Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn cái. Sự thành thục về tính. Chu kỳ tính và thời điểm phối giống thích hợp. Khoảng cách giữa các lứa đẻ.

Sinh lý tiết sữa của lợn nái. Khái quát hội chứng viêm tử cung (metritis), viêm vú (mastitis), mất sữa (agalactia) - MMA. Viêm tử cung. 18 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Tình hình nghiên cứu hội chứng MMA. Tình hình nghiên cứu Hội chứng MMA trên thế giới. Tình hình nghiên cứu Hội chứng MMA tại Việt Nam. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu.

Đối tượng và địa điểm nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Nguyên liệu nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Tình hình mắc hội chứng MMA. Phương pháp nghiên cứu tỷ lệ mắc bệnh MMA theo lứa đẻ, mùa vụ, địa điểm, can thiệp tay và sót nhau. Xác định một số chỉ tiêu lâm sàng. Phương pháp xác định tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở lợn con do nái bị MMA sinh ra.

Phương pháp điều trị MMA. Phương pháp xử lí số liệu. Kết quả và thảo luận. Tỷ lệ mắc hội chứng MMA trên đàn lợn nái ở tỉnh Ninh Bình.

Tỷ lệ lợn nái mắc viêm tử cung qua các lứa đẻ. Tỷ lệ lợn nái viêm vú qua các lứa đẻ. Tỷ lệ lợn nái mất sữa qua các lứa đẻ. Tỷ lệ lợn nái mắc bệnh MMA ở các mùa khác nhau.

Tỷ lệ mắc bệnh MMA ở 3 trại. Tỷ lệ mắc MMA khi đỡ đẻ có can thiệp bằng tay và không can thiệp bằng tay. Tỷ lệ mắc bệnh MMA khi lợn nái bị sót nhau và không sót nhau. Kết quả theo dõi một số chỉ tiêu lâm sàng của lợn nái mắc hội chứng MMA.

Tỷ lệ mắc tiêu chảy ở lợn con sinh ra từ lợn nái mắc MMA. Kết quả thử nghiệm điều trị hội chứng MMA. Kết luận và kiến nghị. 53 Tài liệu tham khảo.

55 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng việt ACTH Adrenocorticotropic hormone Cs Cộng sự FSH Follicle stimulating hormone LH Luteinizing stimulating hormone MMA Metritis, mastitis, agalactica (viêm tử cung, viêm vú, mất sữa) MS Mất sữa PGF2α Prostaglandin F2-alpha TSH Thyroid stimulating hormone VTC Viêm tử cung VV Viêm vú v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Tỷ lệ lợn nái bị viêm tử cung, viêm vú, mất sữa. Tỷ lệ lợn nái mắc viêm tử cung qua các lứa đẻ. Tỷ lệ viêm vú qua các lứa đẻ.

Tỷ lệ lợn nái bị mất sữa qua các lứa đẻ. Tỷ lệ lợn nái mắc bệnh ở mùa khác nhau. Tỷ lệ mắc các bệnh ở 3 trại. Tỷ lệ mắc MMA khi đỡ đẻ có can thiệp bằng tay và không can thiệp bằng tay.

Tỷ lệ mắc bệnh MMA khi lợn nái bị sót nhau và không sót nhau. Kết quả theo dõi một số biểu hiện lâm sàng ở lợn nái mắc hội chứng MMA. Tỷ lệ mắc tiêu chảy ở lợn con sinh ra từ lợn nái mắc hội chứng MMA. Kết quả thử nghiệm điều trị hội chứng MMA.

51 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2. Cơ chế điều khiển quá trình đẻ. Cơ chế phát sinh chứng viêm tử cung. Cơ chế phát sinh chứng viêm vú.

Cơ chế phát sinh chứng mất sữa. Cơ chế gây hội chứng MMA. 23 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 4. Lợn nái bị viêm tử cung kèm theo viêm vú.

Lợn bị hội chứng MMA lười cho con bú. Lợn mắc hội chứng MMA. Biện pháp can thiệp bằng tay khi lợn nái đẻ là một trong những ảnh hưởng lớn đến bệnh viêm tử cung của lợn nái sau đẻ. Lợn con sinh ra từ lợn mẹ mắc MMA bị tiêu chảy, còi cọc chậm lớn.

49 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Thu Tên luận văn: “Tình hình mắc hội chứng viêm tử cung, viêm vú, mất sữa (MMA) trên đàn lợn nái sinh sản nuôi theo mô hình trang trại tại tỉnh Ninh Bình ”. Ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu tỷ lệ mắc viêm tử cung sau đẻ của lợn nái, tỷ lệ mắc MMA theo các yếu tố lứa đẻ, mùa vụ, địa điểm, can thiệp tay và sót nhau, tìm hiểu sự ảnh hưởng của MMA tới tiêu chảy ở lợn con, tìm hiểu hiệu quả của 2 phác đồ điều trị MMA. Phương pháp nghiên cứu Thông tin của 529 lợn nái được theo dõi và thu thập trực tiếp từ 3 trại lợn nái của 3 huyện, thành phố: Nho Quan, Kim Sơn và Thành phố Ninh Bình của tỉnh Ninh Bình. Các so sánh về tỷ lệ đều được thực hiện bằng phương pháp Khi bình phương.

Thời gian khỏi, thời gian động dục lại sau khi chữa khỏi MMA ở hai phác đồ điều trị được so sánh bằng phương pháp student-t test. Các so sánh được thực hiện trong phần mềm SPSS, phiên bản 22 với mức ý nghĩa thống kê <0,05. Kết quả chính và kết luận Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ lợn nái sinh sản nuôi theo mô hình trang trại ở tỉnh Ninh Bình mắc bệnh viêm tử cung là 31,00%; viêm vú là 18,15%; mất sữa là 7,94%; VTC+VV là 7,75%; VTC +MS là 4,91%; viêm vú và mất sữa là 6,05%; thể điển hình(VTC+VV+MS) là 4,16%. Lợn nái ở các lứa đẻ khác nhau có tỷ lệ mắc viêm tử cung cũng khác nhau, thường lứa 1 có tỷ lệ viêm tử cung cao nhất sau đó đến các lứa 6,7.

Lợn nái ở các lứa đẻ khác nhau không ảnh hưởng đến tỷ lệ nái mắc viêm vú, mất sữa. Mùa xuân, mùa hè và địa điểm các trại ở ba huyện thành phố tỉnh Ninh Bình không ảnh hưởng tới tỷ lệ mắc MMA đàn lợn nái sinh sản. Biện pháp can thiệp bằng tay và sót nhau khi lợn nái đẻ làm tăng nguy cơ các triệu chứng MMA. Lợn nái mắc hội chứng MMA có những biểu hiện lâm sàng: sốt cao trên 39,50C; mệt mỏi, kém ăn; có nhiều dịch viêm tử cung chảy ra từ âm hộ, vú sưng, nóng, đỏ, đau; lợn mẹ nằm sấp không cho con bú.

Tỷ lệ mắc tiêu chảy ở lợn con sinh ra từ những nái mẹ mắc MMA là 73,53%, ở nái bình thường là 31,86%. Hội chứng MMA ở lợn nái điều trị có kết quả cao khi dùng kháng sinh amoxycillin 10-15mg/kg thể trọng kết hợp với tiêm hanprost hoặc oxytoxin, thụt dung dịch lugol 0,1% bảo vệ niêm mạc và trợ sức, trợ lực. ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] THESIS SUMMARY Author: NGUYEN THI THU Thesis title: “Metritis mastitis agalactiae situation in sows raised in the farm scale in Ninh Binh province’ Major: Veterinary Medicine Major code: 60 64 01 01 Education Institute: Vietnam Natioanl Universityof Agriculture Objactives The present study aims at investigation of prevalence of metritis mastitis agalactiae syndrome in sows, to evaluate the effects of factors such as parity, season, location, midwifery and retained placenta on the prevalence of the disease, to asses the influence of MMA on the diarrhae of the piglets and to assess the efficiency of 2 treatments of MMA. Method of research Five hundred twenty nine (529) sows were directly monitored from 3 farms in Nho Quan, Kim Son, and Ninh Binh Town in Ninh Binh province.

The information including parity, season, location, midwifery, retained placenta of the sows and the diarrhea of the pigs born from the monitored sows were collected. The MMA sows were treated with two different treatments. Comparition of ratios was conducted using chi- square test. The continous variables were compared by student t test.

All tests were conducted in the SPSS program, version 22 with the alpha <0,05.