Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tình hình mắc một số bệnh sinh sản trên đàn lợn nái nuôi tại trại lợn trần văn tuyên xã đoàn kết yên thủy hòa bình và sử dụng một số phác đồ điều trị bệnh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu tình hình mắc một số bệnh sinh sản trên đàn lợn nái nuôi tại trại lợn trần văn tuyên xã, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Hoàng Thị Gấm
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Duy Hoan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình Mắc Một Số Bệnh Sinh Sản Trên Đàn Lợn Nái Tại Trại Trần Văn Tuyên, Hòa Bình
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Ý nghĩa của đề tài
• 1.1.1. Ý nghĩa trong khoa học
• 1.1.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Đại cương về cơ quan sinh sản và sinh lý sinh sản của lợn nái
• 2.2.1. Đặc điểm cấu tạo cơ quan sinh dục của lợn nái
• 2.2.2. Sinh lý sinh sản của lợn
• 2.2.2.1. Sinh lý sinh dục của lợn nái
• 2.2.2.2. Năng suất sinh sản của lợn
• 2.3. Một số bệnh sinh sản thường gặp ở lợn
• 2.3.1. Bệnh viêm tử cung
• 2.3.1.1. Nguyên nhân gây bệnh
• 2.3.1.2. Triệu chứng
• 2.3.1.3. Hậu quả
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.2. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.3.3. Phương pháp tính toán các chỉ tiêu và xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Công tác nuôi dưỡng, chăm sóc đàn lợn
• 4.3. Kết quả nghiên cứu chuyên đề khoa học
• 4.4. Kết quả điều tra sự biến động về số lượng và cơ cấu đàn lợn nái của trại
• 4.5. Kết quả theo dõi tình hình mắc một số bệnh sinh sản ở đàn lợn nái nuôi tại trại Trần Văn Tuyên
• 4.6. Kết quả thử nghiệm một số phác đồ điều trị
• 4.7. Chi phí sử dụng thuốc trong điều trị
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về bệnh sinh sản trên lợn nái

Bệnh sinh sản trên đàn lợn nái là một vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi lợn, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng đàn con. Tại trại Trần Văn Tuyên, Hòa Bình, tình hình mắc các bệnh sinh sản đã được ghi nhận với tỷ lệ cao. Các bệnh này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của lợn nái. Việc nghiên cứu và điều trị các bệnh này là cần thiết để nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Theo nghiên cứu, các bệnh sinh sản thường gặp bao gồm viêm tử cung, sảy thai, và các bệnh truyền nhiễm khác. Những bệnh này có thể dẫn đến giảm năng suất sinh sản, thậm chí là vô sinh. Do đó, việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời là rất quan trọng.

1.1. Tình hình mắc bệnh sinh sản

Tại trại Trần Văn Tuyên, tỷ lệ mắc bệnh sinh sản ở lợn nái đã được khảo sát và phân tích. Kết quả cho thấy, bệnh viêm tử cung chiếm tỷ lệ cao nhất, tiếp theo là các bệnh khác như sảy thai và bệnh truyền nhiễm. Việc theo dõi tình hình sức khỏe của đàn lợn nái là rất quan trọng để có biện pháp phòng ngừa và điều trị kịp thời. Các yếu tố như chế độ dinh dưỡng, điều kiện vệ sinh chuồng trại cũng ảnh hưởng lớn đến tình trạng sức khỏe của lợn nái. Nghiên cứu cho thấy, lợn nái được chăm sóc tốt có tỷ lệ mắc bệnh thấp hơn so với những con lợn không được chăm sóc đúng cách.

II. Phác đồ điều trị bệnh sinh sản

Việc điều trị bệnh sinh sản cho lợn nái tại trại Trần Văn Tuyên được thực hiện theo một số phác đồ điều trị cụ thể. Các phác đồ này được xây dựng dựa trên tình hình thực tế và các nghiên cứu khoa học. Một trong những phác đồ điều trị hiệu quả nhất là sử dụng kháng sinh kết hợp với các loại thuốc chống viêm. Theo nghiên cứu, việc sử dụng kháng sinh đúng cách giúp giảm thiểu tình trạng viêm nhiễm và cải thiện sức khỏe của lợn nái. Ngoài ra, việc bổ sung vitamin và khoáng chất cũng rất cần thiết để tăng cường sức đề kháng cho lợn. Kết quả điều trị cho thấy, tỷ lệ hồi phục của lợn nái sau khi áp dụng phác đồ điều trị này đạt hiệu quả cao.

2.1. Hiệu quả của các phác đồ điều trị

Các phác đồ điều trị bệnh sinh sản đã được áp dụng tại trại Trần Văn Tuyên cho thấy hiệu quả rõ rệt. Sau khi điều trị, tỷ lệ lợn nái hồi phục và trở lại trạng thái sinh sản bình thường cao hơn so với trước khi điều trị. Việc theo dõi và đánh giá kết quả điều trị là rất quan trọng để điều chỉnh phác đồ cho phù hợp. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc kết hợp giữa điều trị y tế và chăm sóc dinh dưỡng hợp lý sẽ mang lại hiệu quả tối ưu trong việc phục hồi sức khỏe cho lợn nái. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng suất sinh sản mà còn giảm thiểu chi phí điều trị.

III. Ý nghĩa của nghiên cứu

Nghiên cứu về tình hình mắc bệnh sinh sản trên đàn lợn nái tại trại Trần Văn Tuyên không chỉ có ý nghĩa trong khoa học mà còn trong thực tiễn chăn nuôi. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quý giá cho các nhà chăn nuôi trong việc phòng ngừa và điều trị bệnh sinh sản. Việc áp dụng các phác đồ điều trị hiệu quả sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng đàn lợn. Hơn nữa, nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về tầm quan trọng của việc chăm sóc sức khỏe cho lợn nái. Điều này sẽ tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam.

3.1. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng rộng rãi trong các trại chăn nuôi khác, không chỉ riêng tại trại Trần Văn Tuyên. Việc xây dựng các phác đồ điều trị bệnh sinh sản dựa trên tình hình thực tế sẽ giúp các nhà chăn nuôi có thêm công cụ để quản lý sức khỏe đàn lợn hiệu quả hơn. Ngoài ra, nghiên cứu cũng mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực thú y, đặc biệt là trong việc phát triển các phương pháp điều trị bệnh sinh sản cho lợn nái. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng suất chăn nuôi mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành nông nghiệp Việt Nam, ngành chăn nuôi lợn giữ vai trò chủ đạo, cung cấp nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng cho tiêu dùng nội địa và tạo nguồn phân bón hữu cơ cho trồng trọt. Những năm gần đây, việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào cải tạo giống, dinh dưỡng và chuyển đổi phương thức sang chăn nuôi tập trung quy mô công nghiệp đã làm tăng nhanh số lượng cũng như chất lượng đàn lợn. Tuy nhiên, chăn nuôi mật độ cao và cường độ thâm canh lớn cũng làm gia tăng áp lực mầm bệnh, đặc biệt là các hội chứng bệnh lý sinh sản trên đàn lợn nái.

Đàn nái sinh sản đóng vai trò hạt nhân quyết định quy mô và hiệu quả kinh tế của toàn bộ quy trình chăn nuôi. Khi lợn nái mắc các bệnh đường sinh dục (viêm tử cung, viêm vú, đẻ khó, bại liệt sau đẻ), năng suất sinh sản bị suy giảm nghiêm trọng: lợn mẹ mất sữa, đàn con còi cọc suy dinh dưỡng, kéo dài thời gian động dục trở lại, tăng tỷ lệ loại thải do vô sinh, gây thiệt hại kinh tế lớn cho các cơ sở chăn nuôi. Nhằm giải quyết các khó khăn thực tiễn trong công tác phòng và trị bệnh sản khoa tại hệ thống chăn nuôi gia công khép kín, đề tài "Nghiên cứu tình hình mắc một số bệnh sinh sản trên đàn lợn nái nuôi tại trại Trần Văn Tuyên xã Đoàn Kết – Yên Thủy – Hòa Bình và sử dụng một số phác đồ điều trị bệnh" đã được thực hiện.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài:

1. Đánh giá tỷ lệ mắc một số bệnh sinh sản phổ biến (viêm tử cung, viêm vú, đẻ khó, bại liệt sau đẻ) trên đàn lợn nái sinh sản tại trại.
2. Xác định và so sánh hiệu quả điều trị của một số phác đồ kháng sinh kết hợp hộ lý sản khoa, từ đó lựa chọn phác đồ điều trị tối ưu về mặt kỹ thuật và kinh tế.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn nái sinh sản (nái hậu bị và nái cơ bản) đang được nuôi dưỡng, khai thác tại trại.
• Địa điểm nghiên cứu: Trại lợn Trần Văn Tuyên (cơ sở chăn nuôi gia công an toàn dịch bệnh của Công ty Cổ phần Chăn nuôi C.P. Việt Nam), xã Đoàn Kết, huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình.
• Thời gian tiến hành: Từ ngày 25/05/2015 đến ngày 25/11/2015.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết và dược lý học

Nghiên cứu dựa trên các nguyên lý giải phẫu - sinh lý học sinh sản gia súc và bệnh lý học thú y chuyên biệt trên loài lợn (Sus scrofa domesticus):

• Giải phẫu và sinh lý sinh dục lợn nái: Cấu tạo đường sinh dục gồm buồng trứng (chức năng nội/ngoại tiết), ống dẫn trứng, tử cung hai sừng dài (trên 1 m, thích nghi mang đa thai), âm đạo và bộ phận sinh dục ngoài. Chu kỳ tính dục trung bình 19–21 ngày; thời gian mang thai trung bình 114 ngày chia làm hai giai đoạn: chửa kỳ I (ngày 1–84, nhu cầu duy trì) và chửa kỳ II (ngày 85 đến khi đẻ, thai phát triển nhanh, nhu cầu protein và năng lượng tăng cao).
• Cơ chế bệnh sinh các bệnh sản khoa: Bệnh sinh sản phát sinh do tương tác giữa tác nhân vi sinh vật cơ hội (Escherichia coli, Streptococcus, Staphylococcus, Proteus vulgaris, Klebsiella spp.) và các yếu tố cảm nhiễm (tổn thương cơ học khi đỡ đẻ, can thiệp đẻ khó không vô trùng, thụ tinh nhân tạo xây xát niêm mạc, vệ sinh chuồng trại kém, mất cân bằng dinh dưỡng làm suy nhược cơ thể).
• Đặc tính dược lực của các hoạt chất điều trị:
  • Vetrimoxin.LA: Kháng sinh nhóm $\beta$-lactam với hoạt chất chính là Amoxycillin dạng nhũ dầu tác dụng kéo dài (lên đến 48 giờ), diệt khuẩn bằng cách ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn Gram âm và Gram dương.
  • MD Peni strep: Phối hợp kháng sinh gồm Procaine Penicillin G (diệt khuẩn Gram dương, phóng thích chậm 24–48 giờ) và Streptomycin Sulphate (nhóm Aminoglycoside, tác động trên vi khuẩn Gram âm).
  • Hormone can thiệp: Oxytocin (kích thích co bóp cơ trơn tử cung tống sản dịch, kích thích tiết sữa) và Lutalyse (Prostaglandin $F_{2\alpha}$ phá hủy thể vàng, kích thích mở cổ tử cung).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp theo dõi dịch tễ học lâm sàng và bố trí thử nghiệm điều trị thực địa:

• Phương pháp theo dõi lâm sàng và chẩn đoán: Quan sát đàn nái hằng ngày. Chẩn đoán viêm tử cung qua trạng thái cơ thể, đo thân nhiệt, tính chất dịch tiết âm hộ; sử dụng đèn pin và mỏ vịt sản khoa chuyên dụng khám âm đạo - cổ tử cung để phân loại 3 mức độ viêm: thể nhẹ/nhờn (+), thể vừa/mủ (++), thể nặng/mủ đặc (+++). Chẩn đoán viêm vú qua sờ nắn mức độ sưng nóng đỏ đau, đo thân nhiệt và kiểm tra biến đổi cảm quan của sữa. Chẩn đoán đẻ khó dựa vào tần số cơn rặn, thời gian chuyển dạ kéo dài, kiểm tra tư thế thai bằng tay đã sát trùng và bôi trơn.
• Phương pháp bố trí thí nghiệm phân lô so sánh:
  • Thử nghiệm điều trị viêm tử cung (40 nái mắc bệnh chia thành 2 lô, mỗi lô 20 con): Điều trị cục bộ chung bằng thụt rửa tử cung dung dịch thuốc tím $\text{KMnO}_4\ 0,1%$ (1–2 lần/ngày, liên tục 3 ngày, 2–4 lít/lần) kết hợp tiêm Oxytocin 4 ml. Lô 1 tiêm bắp Vetrimoxin.LA ($1\text{ ml}/10\text{ kg}$ thể trọng, nhắc lại sau 48 giờ) phối hợp Vitamin B1 và ADE-B.complex. Lô 2 tiêm bắp MD Peni strep ($1\text{ ml}/10\text{ kg}$ thể trọng, nhắc lại sau 24 giờ) phối hợp thuốc bổ trợ tương đương.
  • Thử nghiệm điều trị viêm vú (6 nái mắc bệnh chia thành 2 lô, mỗi lô 3 con): Điều trị cục bộ bằng chườm đá lạnh giảm viêm, vắt cạn sữa 2–3 lần/ngày, lau sát trùng. Lô 1 dùng Vetrimoxin.LA + Analgin + ADE-B.complex. Lô 2 dùng MD Peni strep + Analgin + ADE-B.complex.
  • Can thiệp hội chứng đẻ khó (45 ca): Phối hợp thủ thuật cơ học kéo thai (sử dụng dầu nhờn Vaseline bôi trơn cánh tay) với can thiệp dược lý (Lutalyse 2 ml/con kết hợp Vetrimoxin.LA; hoặc Oxytocin 2–3 ml/con, truyền Glucose 5% và tiêm Analgin C trợ sức).
• Nguồn dữ liệu: Số liệu ghi chép nhật ký chăn nuôi, sổ theo dõi phối giống - đẻ, sổ điều trị bệnh và báo cáo cơ cấu đàn của trại giai đoạn 2014 – tháng 11/2015 trên quy mô theo dõi 580 nái.
• Phương pháp xử lý số liệu: Sử dụng các công thức tính tỷ lệ phần trăm (%), tính giá trị trung bình và xử lý theo phương pháp thống kê sinh học trong chăn nuôi thú y (theo tài liệu của Nguyễn Văn Thiện, 2002).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh chăn nuôi lợn công nghiệp gia tăng quy mô; phân tích vị trí quyết định của đàn nái sinh sản; xác định 2 mục tiêu nghiên cứu và nêu rõ ý nghĩa khoa học (cung cấp dữ liệu thực địa cho hệ thống trại liên kết C.P.) cùng ý nghĩa thực tiễn (nâng cao tay nghề lâm sàng, xây dựng phác đồ trị bệnh chuẩn hóa cho người chăn nuôi).

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa toàn diện các tài liệu khoa học trong và ngoài nước liên quan đến đề tài:

• Trình bày giải phẫu và sinh lý sinh sản lợn nái (đặc điểm buồng trứng, ống dẫn trứng, sừng tử cung, âm đạo, các giai đoạn động dục, thời điểm phối giống thích hợp và phân kỳ mang thai).
• Phân tích bệnh học 4 bệnh sinh sản chủ yếu: Viêm tử cung (nguyên nhân, tỷ lệ vi khuẩn phân lập gồm Streptococcus 34,5%, E. coli 26,7%, Proteus 16%, Staphylococcus 11,2%, Klebsiella 10,2%; triệu chứng 3 thể lâm sàng; tác hại gây chết phôi và vô sinh; nguyên tắc phòng trị); Viêm vú (căn nguyên vi khuẩn, 7 thể bệnh bệnh lý, suy giảm tiết sữa làm lợn con ỉa chảy, phác đồ kết hợp phong bế Novocain/chườm lạnh và kháng sinh); Bại liệt sau đẻ (tổn thương thần kinh tọa và đám rối hông khum do thai to, hạ canxi huyết); Hội chứng đẻ khó (nguyên nhân do mẹ chiếm 1/4, nguyên nhân do thai chiếm 3/4; các can thiệp thủ thuật và thuốc co bóp).
• Tổng quan dược lý hai dòng thuốc khảo nghiệm (Vetrimoxin.LA và MD Peni strep) cùng lược khảo các công trình nghiên cứu trong nước (Trần Minh Châu, Phạm Sỹ Lăng, Nguyễn Hữu Ninh, Văn Lệ Hằng...) và quốc tế (Barbara E. Straw, Popkov, Pierre Brouillt, A. Trekaxova...).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định cụ thể địa điểm (Trại Trần Văn Tuyên, Yên Thủy, Hòa Bình) và thời gian thực hiện (25/05/2015 – 25/11/2015); quy định các nội dung theo dõi (biến động cơ cấu đàn, tỷ lệ mắc bệnh sinh sản theo giống, lứa đẻ, tháng; so sánh 2 phác đồ điều trị); mô tả chi tiết quy trình chẩn đoán lâm sàng bằng mỏ vịt, sơ đồ bố trí thí nghiệm phân lô điều trị viêm tử cung (40 con) và viêm vú (6 con); đưa ra hệ thống công thức tính tỷ lệ mắc, thời gian điều trị trung bình, tỷ lệ khỏi bệnh, tỷ lệ phối giống đạt và chi phí tiền thuốc.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này được chia thành 2 phần nội dung lớn:

1. Kết quả công tác phục vụ sản xuất: Mô tả quy trình kỹ thuật trực tiếp thực hiện tại trại gồm: chọn lọc giống; quy trình nuôi dưỡng nái hậu bị, nái chửa kỳ I (cám 566: 13% protein, $2.800\text{ kcal NLTĐ}$), nái chửa kỳ II (15% protein, $3.000\text{ kcal NLTĐ}$), nái nuôi con (cám 567: đạm $\ge 15%$, NLTĐ $\ge 3.000\text{ kcal}$), chăm sóc và tập ăn sớm cho lợn con (cám 550 lúc 4–5 ngày tuổi); thực hiện quy trình an toàn sinh học (phun sát trùng Ominisa, rắc vôi bột, ngâm rửa sàn nhựa); thực hiện lịch tiêm phòng vaccine nghiêm ngặt (Dịch tả FSV, Khô thai Povi, Giả dại AD, Lở mồm long móng FMD); trực tiếp chẩn đoán và điều trị bệnh phổ biến (tiêu chảy lợn con, phân trắng lợn con do E. coli, viêm bao khớp do Streptococcus, bệnh ghẻ, viêm tử cung, viêm vú, đẻ khó); thực hiện các thao tác kỹ thuật khác (đỡ đẻ 857 con, truyền dịch nái đẻ 572 con, thiến đực 210 con, thụ tinh nhân tạo 112 con).
2. Kết quả nghiên cứu chuyên đề khoa học: Phân tích sự biến động số lượng và cơ cấu đàn nái giai đoạn 2014 – 11/2015 (tổng đàn tăng từ 1.230 lên 1.384 con, đàn nái cơ bản tăng từ 214 lên 1.230 con, phản ánh định hướng mở rộng quy mô sản xuất); theo dõi tình hình bệnh sinh sản trên 580 nái và đánh giá hiệu lực của các phác đồ điều trị.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng quan về công tác phục vụ sản xuất, tình hình dịch tễ bệnh sinh sản tại cơ sở, hiệu quả điều trị của các phác đồ thử nghiệm và kiến nghị quy trình quản lý, phòng ngừa dịch bệnh cho trang trại.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính từ số liệu thực nghiệm

Nghiên cứu đã ghi nhận và tổng hợp toàn bộ số liệu về biến động đàn nái, công tác phòng ngừa miễn dịch, can thiệp sản khoa và điều trị lâm sàng tại trại:

Chỉ tiêu theo dõi	Tổng số theo dõi (con)	Số lượng đạt / Khỏi bệnh (con)	Tỷ lệ (%)
Biến động cơ cấu đàn nái (2014 so với 11/2015)
- Nái hậu bị	975 (năm 2014)	122 (tháng 11/2015)	12,51%
- Nái cơ bản	214 (năm 2014)	1.230 (tháng 11/2015)	574,77%
- Đực giống	41 (năm 2014)	32 (tháng 11/2015)	78,05%
- Tổng đàn nái và đực giống	1.230 (năm 2014)	1.384 (tháng 11/2015)	112,52%
Công tác phòng bệnh bằng vaccine
- Tiêm phòng vaccine Dịch tả (FSV) cho nái	286	286	100,00%
- Tiêm phòng vaccine Khô thai (Povi 1 & 2)	253	253	100,00%
- Tiêm phòng vaccine Giả dại (AD)	258	258	100,00%
- Tiêm phòng vaccine Lở mồm long móng (FMD)	255	255	100,00%
- Nhỏ thuốc phòng cầu trùng cho lợn con	3.960	3.945	99,62%
Công tác điều trị bệnh lâm sàng
- Bệnh viêm tử cung trên lợn nái	40	38	95,00%
- Bệnh viêm vú trên lợn nái	6	6	100,00%
- Can thiệp hội chứng đẻ khó	45	45	100,00%
- Bệnh phân trắng lợn con (E. coli)	132	126	95,45%
- Bệnh tiêu chảy lợn con	435	420	96,95%
- Bệnh viêm bao khớp do Streptococcus	89	85	95,51%
- Bệnh ghẻ trên đàn lợn	168	166	98,81%
Công tác thao tác kỹ thuật chăn nuôi
- Đỡ đẻ cho lợn nái	857	850	99,18%
- Truyền dịch bổ trợ cho nái đang đẻ	572	572	100,00%
- Tiêm bổ sung sắt cho lợn con	320	320	100,00%
- Thiến lợn đực	210	205	97,61%
- Thụ tinh nhân tạo cho lợn nái	112	112	100,00%

Giải pháp và phác đồ điều trị được kiểm chứng

1. Điều trị bệnh viêm tử cung: Kết hợp thụt rửa tử cung bằng dung dịch $\text{KMnO}_4\ 0,1%$ (bơm $2\text{--}4\text{ lít}$ bằng ống truyền tinh nhân tạo đưa sâu $30\text{--}35\text{ cm}$) để rửa trôi sản dịch và dịch mủ hoại tử, kết hợp thuốc co cơ tử cung Oxytocin ($4\text{ ml}$) và kháng sinh toàn thân. Kháng sinh Vetrimoxin.LA (tiêm bắp $1\text{ ml}/10\text{ kg}$ TT, giãn cách 48 giờ) và MD Peni strep ($1\text{ ml}/10\text{ kg}$ TT, tiêm hằng ngày) kết hợp Vitamin B1 và ADE-B.complex đều cho tỷ lệ khỏi bệnh chung đạt $95,00%$ (38/40 con).
2. Điều trị bệnh viêm vú: Kết hợp chườm lạnh bầu vú $1\text{--}2\text{ lần/ngày}$, vắt cạn sữa viêm $2\text{--}3\text{ lần/ngày}$, lau dung dịch sát trùng và tiêm kháng sinh Vetrimoxin.LA hoặc MD Peni strep cùng thuốc giảm đau, hạ sốt Analgin và vitamin ADE-B.complex đạt tỷ lệ khỏi $100,00%$ (6/6 con).
3. Xử lý hội chứng đẻ khó: Áp dụng linh hoạt can thiệp cơ học và dược lý: trường hợp lợn rặn yếu dùng Oxytocin $2\text{ ml}$ (nái đẻ $\le 3$ lứa) hoặc $3\text{ ml}$ (nái đẻ nhiều lứa) kết hợp truyền Glucose 5% và Analgin C; trường hợp thai lệch tư thế dùng tay sát trùng bôi trơn dầu Vaseline xoay và kéo thai nhẹ nhàng, sau đó tiêm Lutalyse $2\text{ ml}$ và Vetrimoxin.LA chống nhiễm trùng, đạt tỷ lệ an toàn $100,00%$ trên 45 ca can thiệp.

Đóng góp của khóa luận

• Khóa luận cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm đầy đủ về biến động cơ cấu đàn nái công nghiệp và hiệu quả can thiệp bệnh sản khoa tại một trại gia công âm tính quy mô lớn của Công ty C.P. Việt Nam tại khu vực miền núi Hòa Bình.
• Xác lập quy trình thao tác chuẩn kết hợp giữa điều trị cục bộ (thụt rửa dung dịch sát trùng, chườm lạnh, vắt sữa) và điều trị toàn thân bằng kháng sinh phổ rộng, giúp rút ngắn thời gian điều trị và hạn chế nguy cơ vô sinh ở đàn nái cơ bản.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian 6 tháng (từ tháng 5 đến tháng 11/2015) tại một cơ sở chăn nuôi đơn lẻ (Trại Trần Văn Tuyên), chưa phản ánh đầy đủ biến động bệnh lý sinh sản theo toàn bộ chu kỳ 4 mùa trong năm. Số lượng ca bệnh viêm vú được khảo sát thực tế còn ít ($n=6$). Các chẩn đoán mức độ viêm nhiễm chủ yếu dựa vào quan sát lâm sàng và thăm khám đường sinh dục bằng mỏ vịt, chưa tiến hành phân lập, định danh vi khuẩn và làm kháng sinh đồ chuyên sâu trong phòng thí nghiệm.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục theo dõi các chỉ tiêu sinh lý sinh sản dài hạn của đàn lợn nái sau khi điều trị khỏi bệnh (thời gian động dục trở lại, tỷ lệ thụ thai ở lần phối đầu, số con sơ sinh còn sống/lứa, khối lượng con sơ sinh); mở rộng quy mô thử nghiệm phác đồ điều trị trên nhiều cơ sở chăn nuôi khác nhau và tiến hành phân lập vi khuẩn gây bệnh để đánh giá mức độ mẫn cảm/kháng thuốc của các chủng vi khuẩn thực địa.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y, Bác sĩ thú y cơ sở, cán bộ kỹ thuật và quản lý trang trại chăn nuôi lợn công nghiệp.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Quy trình chẩn đoán phân loại 3 mức độ viêm tử cung bằng mắt thường kết hợp mỏ vịt và đèn pin soi đường sinh dục.
  • Hướng dẫn kỹ thuật và liều lượng thụt rửa tử cung bằng dung dịch $\text{KMnO}_4\ 0,1%$ kết hợp ống thụ tinh nhân tạo.
  • Lịch trình tiêm phòng vaccine định kỳ chi tiết cho nái hậu bị và nái mang thai (FSV, Povi, AD, FMD).
  • Quy trình phối hợp hộ lý sản khoa và sử dụng thuốc kháng sinh tác dụng kéo dài trong xử lý đẻ khó, viêm vú, viêm tử cung.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận được thực hiện trên quy mô đàn nái bao nhiêu con và tại cơ sở chăn nuôi nào?
Nghiên cứu được tiến hành trên tổng số 580 lợn nái sinh sản theo dõi chuyên đề (trong tổng quy mô đàn 1.384 con tính đến tháng 11/2015) nuôi tại Trại lợn Trần Văn Tuyên, xã Đoàn Kết, huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình – một cơ sở chăn nuôi gia công âm tính của Công ty Cổ phần Chăn nuôi C.P. Việt Nam.

2. Tiêu chí phân loại 3 thể bệnh viêm tử cung được tác giả thực hiện như thế nào?
Tác giả sử dụng mỏ vịt chuyên dụng đưa vào âm môn và dùng đèn pin soi quan sát niêm mạc cùng tính chất dịch mủ:

• Thể nhẹ (+): Cổ tử cung có vẩy nhớt, mủ xám mùi thối, niêm mạc lấm tấm sẫm màu không đều, thân nhiệt bình thường hoặc sốt nhẹ ($39\text{--}39,5^\circ\text{C}$).
• Thể vừa (++): Có vẩy nhớt lẫn mủ trắng, niêm mạc nhợt đỏ không đều, dịch mủ chảy từ cổ tử cung mùi thối, âm đạo dính váng mủ đặc, sốt $39,5\text{--}40^\circ\text{C}$.
• Thể nặng (+++): Niêm mạc nhợt nhạt, cổ tử cung mở, chảy mủ trắng đục dạng bã đậu hoặc mủ xanh đặc mùi thối khắm, âm đạo đọng mủ đặc, sốt cao $39,5\text{--}40^\circ\text{C}$.

3. Thành phần và cơ chế hoạt động của hai loại thuốc kháng sinh chính được thử nghiệm là gì?

• Vetrimoxin.LA: Chứa hoạt chất Amoxycillin (nhóm $\beta$-lactam), ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn, tác dụng phổ rộng trên cả vi khuẩn Gram (+) và Gram (-), bào chế dạng tác dụng kéo dài 48 giờ.
• MD Peni strep: Kết hợp giữa Procaine Penicillin G (chuyên biệt trên vi khuẩn Gram dương, phóng thích chậm 24–48 giờ) và Streptomycin Sulphate (nhóm Aminoglycoside, tác động trên vi khuẩn Gram âm qua ức chế tổng hợp protein).

4. Quy trình can thiệp đối với các ca lợn nái đẻ khó tại trại được thực hiện ra sao?
Tùy thuộc nguyên nhân cụ thể:

• Nếu lợn nái rặn nhiều mà thai không ra (do lệch tư thế, thai to): Thụt dầu nhờn Vaseline bôi trơn cánh tay, đưa tay vào đường sinh dục điều chỉnh tư thế và kéo thai ra ngoài cùng nhịp rặn của mẹ; sau đó tiêm Lutalyse ($2\text{ ml}$) và Vetrimoxin.LA ($1\text{ ml}/10\text{ kg}$ TT).
• Nếu nái suy nhược, không có cơn rặn mà thời gian chuyển dạ kéo dài: Tiêm Oxytocin ($2\text{ ml}$ cho nái đẻ $\le 3$ lứa; $3\text{ ml}$ cho nái đẻ nhiều lứa), truyền Glucose 5% qua tĩnh mạch tai và tiêm Analgin C trợ sức. Tỷ lệ can thiệp an toàn đạt 100% (45/45 ca).

5. Chế độ dinh dưỡng cho lợn nái chửa và nuôi con tại trại được thiết lập như thế nào?

• Nái chửa kỳ I (ngày 1–84): Sử dụng cám hỗn hợp 566 với 13% protein thô và $2.800\text{ kcal NLTĐ/kg}$.
• Nái chửa kỳ II (ngày 85 đến đẻ): Thức ăn có tỷ lệ protein 15% và năng lượng $3.000\text{ kcal NLTĐ/kg}$.
• Nái nuôi con: Sử dụng cám 567 (Đạm $\ge 15%$, béo 5%, xơ $\le 6%$, Ca 0,8–1,5%, P $\ge 0,7%$, NLTĐ $\ge 3.000\text{ kcal/kg}$). Ngày đẻ cho ăn $0,5\text{ kg}$; sau đẻ tăng dần từ ngày 1 ($1\text{ kg}$) đến ngày 4 ($4\text{ kg}$); từ ngày 5 đến cai sữa cho ăn $5\text{ kg/ngày}$; giảm ăn $20\text{--}30%$ trước cai sữa 1 ngày và nhịn ăn ngày cai sữa để tránh sốt sữa.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Hoàng Thị Gấm đã phản ánh chân thực và chi tiết tình hình bệnh lý sinh sản trên đàn lợn nái tại Trại lợn Trần Văn Tuyên (Yên Thủy, Hòa Bình) trong giai đoạn trang trại mở rộng quy mô đàn nái cơ bản từ 214 lên 1.230 con. Công trình đã chuẩn hóa và kiểm chứng thành công các phác đồ điều trị kết hợp giữa hộ lý sản khoa cục bộ (thụt rửa dung dịch thuốc tím $\text{KMnO}_4\ 0,1%$, chườm lạnh, đỡ đẻ bôi trơn) với kháng sinh toàn thân (Vetrimoxin.LA, MD Peni strep), đạt tỷ lệ chữa khỏi bệnh viêm tử cung 95,00%, viêm vú 100% và can thiệp đẻ khó an toàn 100%. Đây là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho sinh viên ngành Thú y và kỹ thuật viên quản lý trại lợn nái sinh sản công nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Việt Nam là một nước nông nghiệp, cuộc sống của người nông dân gắn liền với trồng trọt và chăn nuôi. Trong sự phát triển của nền kinh tế quốc dân thì chăn nuôi chiếm một vị trí quan trọng, đặc biệt là ngành chăn nuôi lợn. Đây là ngành đã có truyền thống từ lâu đời, nhiều kinh nghiệm quý báu đã được tích lũy, lưu truyền và luôn được khuyến khích phát triển ở nước ta. Những năm gần đây, do áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thật ngành chăn nuôi gia súc nói chung và ngành chăn nuôi lợn nói riêng ngày càng phát triển.

Đàn lợn nước ta đã và đang ngày càng tăng nhanh cả về số lượng lẫn chất lượng, không những cung cấp một lượng lớn thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao cho tiêu dùng trong nước và ngoài nước, ngoài ra chăn nuôi lợn còn cung cấp một lượng lớn phân bón cho ngành trồng trọt. Bên cạnh những tiến bộ mới về cải tạo giống, nâng cao chất lượng thức ăn, việc mở rộng quy mô sản xuất tập trung với cường độ ngày càng cao thì đồng thời cũng làm tăng nguy cơ bệnh tật, ảnh hưởng đến tăng trọng và có thể tăng tỷ lệ chết trong chăn nuôi lợn, gây thiệt hại lớn về kinh tế và ảnh hưởng sức khỏe của người tiêu dùng. Trong chăn nuôi lợn, đàn lợn nái có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc làm tăng số lượng cũng như nâng cao chất lượng đàn lợn. Tuy nhiên lợn nái thường hay mắc một số bệnh về sinh sản làm giảm năng suất sinh sản và chất lượng đàn con.

Các bệnh sinh sản trên đàn lợn nái rất hay xảy ra và để lại hậu quả lâu dài, trường hợp nặng có thể gây mất khả năng sinh sản. Để góp phần giúp người chăn nuôi tìm ra hướng giải quyết phù hợp trong vấn đề phòng và trị một số bệnh sinh sản cho đàn lợn nái một cách có hiệu quả chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu tình hình mắc một số bệnh sinh sản trên đàn lợn nái nuôi tại trại lợn Trần Văn Tuyên xã Đoàn Kết – Yên Thủy – Hòa Bình và sử dụng một số phác đồ điều trị bệnh”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài - Đánh giá tỷ lệ mắc một số bệnh sinh sản ở lợn nái. - Xác định được hiệu quả một số phác đồ điều trị bệnh sinh sản, từ đó chọn ra được phác đồ điều trị hiệu quả nhất.

Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong khoa học Các kết quả nghiên cứu một số bệnh sinh sản là những tư liệu khoa học phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo ở các trại gia công của Công ty CP nói chung và trại Trần Văn Tuyên nói riêng. Ý nghĩa trong thực tiễn - Đánh giá hiệu quả điều trị bệnh của một số phác đồ từ đó đưa ra nhưng liệu trình điều trị hiệu quả, kinh tế để áp dụng rộng rãi trên thực tiễn chăn nuôi. - Làm quen với phương pháp nghiên cứu khoa học.

- Nâng cao kiến thức thực tiễn, tăng khả năng tiếp xúc với thực tế chăn nuôi, điều trị bệnh cho lợn từ đó củng cố và nâng cao kiến thức của bản thân. e 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Đại cương về cơ quan sinh sản và sinh lý sinh sản của lợn nái * Đặc điểm cấu tạo cơ quan sinh dục của lợn nái Cơ qua sinh dục của lợn nái bao gồm: - Buồng trứng Buồng trứng nằm trong xoang chậu, gồm một cặp, thực hiện cả hai chức năng: Ngoại tiết (bài noãn) và nội tiết (sản sinh ra hormon sinh dục cái).

Buồng trứng được hình thành trong giai đoạn phôi thai hoặc vào lúc con vật mới sinh ra. Hình dáng và kích thước của buồng trứng biến đổi theo giai đoạn của chu kỳ sinh dục và chịu ảnh hưởng của tuổi, đặc điểm cá thể, chế độ dinh dưỡng… Buồng trứng được bao bọc từ phía ngoài bởi một lớp màng liên kết sợi. Phía trong buồng trứng được chia thành hai miền là miền vỏ và miền tuỷ. Miền vỏ đảm bảo quá trình phát triển của trứng đến khi trứng chín và rụng.

Miền vỏ bao gồm ba phần: Tế bào trứng nguyên thuỷ, thể vàng và tế bào hình hạt. Tế bào trứng nguyên thuỷ hay còn gọi là trứng non (fullicullooophoriprimari) nằm dưới lớp màng của buồng trứng. Khi noãn nang chín, các tế bào nang bao quanh tế bào trứng phân chia thành nhiều tế bào có hình hạt (strarum glannulosum). Noãn bao ngày càng phát triển thì các tế bào nang tiêu tan tạo thành xoang chứa dịch.

Các tầng tế bào còn lại phát triển lồi lên trên tạo thành một lớp màng bao bọc, ở ngoài có chỗ dầy lên để chứa trứng (ovum). - Ống dẫn trứng Ông dẫn trứng được treo bởi màng treo ống dẫn trứng, được chia thành bốn đoạn: Tua diềm, phễu, phòng ống dẫn trứng và eo. e 4 - Tử cung (dạ con) Tử cung gồm có hai sừng tử cung, một thân và một cổ tử cung. Ở lợn, tử cung thuộc loại hai sừng, các sừng gấp nếp hoặc quăn lại và có độ dài đến hơn 1m trong khi thân tử cung lại ngắn.

Độ dài này phù hợp cho việc mang nhiều thai. Cả hai mặt của tử cung được dính vào khung chậu và thành bụng bằng dây chằng rộng. Các tuyến nội mạc tử cung có cấu trúc hình nhánh, cuộn hoặc hình ống chúng tiết ra dịch và đổ vào bề mặt nội mạc tử cung. Cổ tử cung là tổ chức sợi mà mô liên kết chiếm ưu thế kết hợp với sự có mặt của một ít cơ trơn.

- Âm đạo Âm đạo có cấu tạo như một ống cơ. Âm đạo lợn dài 10-12 cm Ở lợn, biểu mô âm đạo tăng lên về độ cao tối đa vào lúc động dục và thấp nhất ở các ngày 12 - 16, các lớp bề mặt của biểu mô âm đạo bong ra ở các ngày 4 và 14. Khả năng co rút ở âm đạo đóng vai trò chính trong việc đáp ứng tính dục và cho sự vận chuyển của tinh trùng. Sự co rút của âm đạo, dạ con và ống dẫn trứng được kích thích bởi dịch thể bài tiết vào trong âm đạo trong quá trình kích thích trước lúc giao phối.

Dịch âm đạo gồm chủ yếu là chất thấm qua thành âm đạo, hỗn hợp với các chất tiết của âm hộ từ các tuyến bã nhờn và các tuyến mồ hôi, lẫn với dịch nhầy của cổ tử cung, các dịch nội mạc tử cung, ống dẫn trứng và các tế bào bong ra từ biểu mô âm đạo. - Bộ phận sinh dục ngoài Bộ phận sinh dục bên ngoài bao gồm: Âm môn, âm vật, tiền đình. + Âm môn: hay còn gọi là âm hộ (vulvae) nằm dưới hậu môn. Phía ngoài âm môn có hai môi (labia pudenda).

Hai môi được nối với nhau bằng hai mép (rima vulae). Trên hai môi của mỗi âm môn có sắc tố màu đen và có nhiều tuyến tiết (như tuyến tiết chất nhờn trắng và tuyến mồ hôi) e 5 + Âm vật (clitoris): Âm vật nằm ở phía dưới hai mép của âm môn, giống như dương vật của con đực được thu nhỏ lại. Về cấu tạo, âm vật cũng có các thể hổng như con đực. + Tiền đình (vestibulum): Tiền đình là giới hạn giữa âm môn và âm đạo.

Trong tiền đình có dấu vết màng trinh, phía trong là âm đạo, phía ngoài có lỗ niệu đạo. Màng trinh có các sợi cơ đàn hồi và do hai lá niêm mạc gấp thành một nếp. Tiền đình có một số tuyến xếp theo hàng chéo, hướng quay về âm vật, chúng có chức năng tiết dịch nhầy (Nguyễn Mạnh Hà và cs, 2003) [7] * Sinh lý sinh sản của lợn - Sinh lý sinh dục của lợn nái Sinh lý sinh dục của lợn nái được biểu hiện ở các chỉ tiêu: Tuổi động dục lần đầu, chu kỳ động dục, thời gian động dục, tuổi phối giống lần đầu, tuổi đẻ lứa đầu, thời gian động dục trở lại… + Tuổi động dục lần đầu: Là tuổi khi lợn nái hậu bị lần đầu tiên động dục. Các giống lợn khác nhau có tuổi động dục lần đầu khác nhau.

Theo Phạm Hữu Doanh và cs (2003) [5]: Tuổi động dục đầu tiên ở lợn nội (Ỉ, Móng Cái) rất sớm từ 4 - 5 tháng, khi khối lượng đạt từ 20 - 25 kg; ở lợn nái lai F1 lúc 6 tháng tuổi, đạt 50 - 55 kg. Lợn ngoại động dục muộn hơn (6 - 7 tháng) khi đạt 65 - 80 kg. Trần Văn Phùng và cs (2004) [20] cho biết: Tuỳ theo giống, điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng và quản lý mà có tuổi động dục lần đầu khác nhau. Lợn Ỉ, Móng Cái có tuổi động dục lần đầu vào 4 - 5 tháng tuổi (121 - 158 ngày tuổi), các giống lợn ngoại (Yorkshire, Landrace) muộn hơn từ 7 - 8 tháng tuổi.

Theo Nguyễn Văn Trí (2008) [30]: Tuổi động dục đầu tiên ở lợn nái ngoại Yorkshire, Landrace là 6 - 7 tháng tuổi tương ứng với trọng lượng 65 - 70kg và lợn nái lai F1 là 6 tháng tuổi tương ứng với trọng lượng 50 - 55 kg. e 6 Tuổi động dục lần đầu phụ thuộc vào mùa vụ. Lợn cái hậu bị được sinh vào mùa thu sẽ động dục sớm hơn so với sinh vào mùa xuân (Nguyễn Tấn Anh, Nguyễn Duy Hoan, 1998) [1]. Theo Lê Xuân Thọ và cs (1979) [28], đối với lợn nái hậu bị và lợn nái sau cai sữa chậm động dục, tiêm HTNC có thể gây động dục.

+ Tuổi phối giống lần đầu Phạm Hữu Doanh và cs (2003) [5] cho rằng: Không nên phối giống ở lần động dục đầu tiên vì ở thời kỳ này cơ thể lợn chưa phát triển đầy đủ, chưa tích tụ được chất dinh dưỡng nuôi thai, trứng chưa chín một cách hoàn chỉnh. Để đạt được hiệu quả sinh sản tốt và duy trì con nái lâu bền cần bỏ qua 1 - 2 chu kỳ động dục rồi mới cho phối giống. Lợn nội thường phối giống lần đầu lúc 6 - 7 tháng tuổi, khi khối lượng đạt 40 - 50kg, lợn lai lúc 8 tháng tuổi với khối lượng không dưới 65 - 70 kg, nái ngoại vào lúc 9 tháng tuổi. Nếu phối giống quá sớm sẽ ảnh hưởng đến tầm vóc và sức khoẻ của lợn mẹ.

Nhưng nếu phối giống quá muộn sẽ lãng phí về kinh tế, ảnh hưởng đến sinh sản của lợn. + Tuổi đẻ lứa đầu: Theo Lê Hồng Mận và cs (2004) [16], Lợn Ỉ, Móng Cái cho đẻ lứa đầu vào 11 - 12 tháng tuổi, lợn nái lai, ngoại vào 12 tháng tuổi. + Chu kỳ động dục của lợn nái và động dục trở lại sau khi đẻ Chu kỳ tính dục của lợn nái thường khoảng 19 - 21 ngày.