Chương 1 VAI TRÒ CỦA PHÓNG VIÊN BÁO IN TRONG CÁC HOẠT ĐỘNG TỪ THIỆN XÃ HỘI 1. Quan niệm về hoạt động từ thiện xã hội trên báo chí Vì hoạt động TTXH và hoạt động CTXH tại các cơ quan báo chí, về bản chất, tương đồng nhau, phương thức hoạt động và mục đích hoạt động như nhau. Do vậy, để hiểu hơn về hoạt động TTXH trong hoàn cảnh chưa có nhiều tài liệu nghiên cứu về TTXH, chúng tôi tham khảo cả quan niệm về CTXH, hoạt động CTXH. Công tác xã hội -Theo Từ điển tiếng Việt năm 2001 của Viện Ngôn Ngữ học do tác giả Hoàng Phê chủ biên, công tác là “công việc của nhà nước hoặc của đoàn thể”.210] Trong khái niệm của Từ điển Xã hội học của tác giả G.Trommsdorff ( Đức) do dịch giả Nguyễn Hữu Tâm và Nguyễn Hoài Bảo dịch, được nhà xuất bản Thế Giới xuất bản và phát hành năm 2001 có đưa ra khái niệm như sau: CTXH là toàn bộ những trợ giúp xã hội nhằm vào những hoàn cảnh có vấn đề hay có thiếu sót mà mạng lưới chính sách không hoặc chưa vươn ra đầy đủ, nghĩa là nhằm vào những người không còn được chăm sóc hoặc chăm sóc thiếu đầy đủ.[28, tr94] Còn định nghĩa của Hiệp hội quốc gia nhân viên xã hội Mỹ (NASW) thì cho rằng : 15 z CTXH là một chuyên ngành để giúp đỡ cá nhân, nhóm hoặc cộng đồng tăng cường hay khôi phục việc thực hiện các chức năng xã hội của họ và tạo những điều kiện thích hợp nhằm đạt được các mục tiêu đó Định nghĩa của Hiệp hội nhân viên công tác xã hội Quốc tế (IFSW) được thông qua tháng 7 năm 2000 tại Montréal, Canada lại chỉ ra rằng: Nghề CTXH thúc đẩy sự thay đổi xã hội, giải quyết vấn đề trong mối quan hệ của con người, tăng năng lực và giải phóng cho người dân nhằm giúp cho cuộc sống của họ ngày càng thoải mái, dễ chịu.
Vận dụng các lý thuyết về hành vi con người và hệ thống xã hội, CTXH tương tác vào những điểm giữa con người với môi trường của họ. Nhân quyền và Công bằng xã hội là các nguyên tắc căn bản của nghề. Còn theo tác giả Trần Khâm trên đăng trên Tạp chí Khoa học, Đại học Quốc Gia Hà Nội, số 1 năm 2009. Công tác xã hội là một khoa học xã hội ứng dụng, được hình thành và phát triển từ hơn một thế kỷ nay trên thế giới.
Nhưng những tiền đề của nó đã có gốc rễ từ hàng nghìn năm lịch sử của tất cả các dân tộc, được thể hiện sâu sắc, thấm đượm trong mối quan hệ tình cảm yêu thương, gắn bó đồng loại, nghĩa cử cao đẹp của sự cảm thông, chia sẻ và những hành động nhân đạo, từ thiện. Như một lẽ tự nhiên, một bổn phận, sự trợ giúp những người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, rủi ro, bất hạnh trong cuộc sống dù ở bất kỳ thời đại nào, chế độ xã hội nào cũng được quan tâm thực hiện vì nó bắt nguồn từ bản chất nhân văn của con người. Từ những hoạt động có tính xã hội đã giúp biết bao số phận, nhóm người, cộng đồng, dân tộc vượt lên trên số phận, giải quyết khó khăn, thoát cảnh đói nghèo, hòa nhập xã hội. [12, tr11] 16 z Và mới đây nhất, trong Đề án phát triển Nghề CTXH, Bộ LĐ- TB&XH có chỉ ra rằng: CTXH là công tác giảm nghèo cùng với việc thực hiện công bằng xã hội; chăm sóc người già, người khuyết tật, phụ nữ và trẻ em là nạn nhân của bạo lực trong gia đình và bị lạm dụng, người thất nghiệp, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt; phòng chống tệ nạn mại dâm và ma túy; chăm sóc sức khỏe, tâm thần; trợ giúp người bệnh HIV/AIDS; bảo trợ xã hội; bình đẳng giới và phát triển cộng đồng.
Hoạt động Từ thiện xã hội trên báo chí -Hoạt động Từ thiện xã hội: Tác giả Mộng Liên trong luận văn thạc sỹ báo chí với đề tài " Hoạt động từ thiện xã hội của báo chí Thành phố Hồ Chí Minh" đưa ra quan niệm về TTXH rằng : ” Báo chí có khả năng hình thành dư luận xã hội, nếu nội dung thông tin đúng đắn có sức thuyết phục, nghĩa là báo chí tạo dư luận xã hội tích cực dẫn đến hành động xã hội phù hợp. Khi báo chí càng có ảnh hưởng sâu rộng đến công chúng thì báo chí càng dễ thực hiện chức năng xã hội một cách hiệu quả. Trong thời đại bùng nổ thông tin, báo chí càng phát huy vai trò cũng như thế mạnh của mình, đặc biệt vai trò công dân của báo chí. Báo in TPHCM phong phú, đa dạng, có nhiều thành tựu, trong đó có một thành tựu phải ghi nhận là báo in nhiệt tình khởi xướng, tham gia, cổ vũ TTXH – từ thiện với nhiều hình thức phong phú.
Hoạt động TTXH của báo in TPHCM luôn đồng hành với hơi thở cuộc sống.” [15, tr21] Từ đó, có thể thấy: Hoạt động từ thiện xã hội nói chung chính là các hoạt động chăm sóc, giúp đỡ những người yếu thế trong xã hội. Đối với các hoạt động 17 z TTXH ở cơ quan báo in cũng được hiểu theo nghĩa này nhưng được gắn với vai trò, chức năng, nhiệm vụ của cơ quan báo chí đó là tuyên truyền, tổ chức, cổ vũ. Do đó, ở khía cạnh nghề nghiệp, cơ quan báo in tham gia vào hoạt động từ thiện xã hội với cả 2 vai trò: Người hoạt động TTXH và người hoạt động báo chí. Và như vậy, nhà báo ở các cơ quan báo in chính là người tuyên truyền, cổ vũ và tổ chức, thực hiện các hoạt động TTXH.
-Hoạt động từ thiện xã hội trên báo chí: Có thể nói, cho đến nay, vẫn chưa có một tài liệu nào đưa ra định nghĩa, khái niệm một cách chính thức về hoạt động TTXH trên báo chí. Theo cách sử dụng thông thường tại Báo HNM thì các hoạt động TTXH và hoạt động TTXH tương đương như nhau. Còn ở Báo LĐ hay Công an nhân dân hoặc báo Đại đoàn kết thì các hoạt động trợ giúp thông qua cơ quan báo chí vẫn được gọi là hoạt động TTXH hoặc hoạt động cứu trợ, ủng hộ, từ thiện. Theo chúng tôi, hoạt động TTXH trên báo chí nghĩa là báo chí thực hiện các chức năng vốn có của mình trong lĩnh vực.
Đó là tuyên truyền, phản ánh, thông tin, cổ vũ về các hoạt động TTXH cũng như khơi dậy lòng hảo tâm của cộng đồng. Đồng thời, bằng công cụ và sức mạnh thông tin, báo chí lên án, đấu tranh với những cái ác, bảo vệ người yếu thế trong xã hội. Ngoài ra, bằng uy tín của mình, cơ quan báo chí thực hiện các cuộc vận động và trực tiếp tổ chức thực hiện luôn các sự kiện TTXH đó. Với cách thức này, báo chí là người tuyên truyền, cổ vũ và trực tiếp thực hiện các hoạt động CTX nếu có thể.
Như vậy, nếu đưa ra một khái niệm một cách tương đối về hoạt động TTXH trên báo chí, cần phải có cách tiếp cận cụ thể, ở góc độ chuyên môn, 18 z nghiệp vụ báo chí. Theo chúng tôi, hoạt động TTXH trên ở cơ quan báo chí có thể hiểu như sau: Hoạt động TTXH trên báo chí nghĩa là các hoạt động thông tin, phản ánh, tổ chức các sự kiện mang tính xã hội… nhằm mục đích bảo vệ, hỗ trợ người yếu thế trong xã hội. Vai trò của phóng viên trong các hoạt động TTXH 1. Vai trò của báo chí nói chung Có thể thấy, những năm gần đây, báo chí có một vai trò đặc biệt trong đời sống xã hội.
Nếu bỏ qua những sai sót, những mặt tiêu cực có thể thấy, ngoài việc tham gia tuyên truyền, cổ vũ. báo chí đã và đang trở thành một kênh phản biện xã hội mạnh mẽ. Không những thế, báo chí còn đang thể hiện một vai trò như một chiếc cầu nối, một bà đỡ cho những hoàn cảnh khó khăn, hoạn nạn. Trước hết phải thấy rằng, kế thừa và phát huy truyền thống “Tương thân, tương ái”, “ Lá lành đùm lá rách” tốt đẹp của dân tộc, nhiều tổ chức, đơn vị, cá nhân đã có những việc làm thiết thực, đóng góp vào công cuộc xóa đói, giảm nghèo của Đảng, Chính phủ.
Những hành động, việc làm của những tổ chức, cá nhân này xuất phát từ tấm lòng, từ tinh thần bao dung, chia sẻ trong mỗi cá nhân. Tuy nhiên, một khía cạnh khác ta có thể nhìn nhận xã hội đang phát triển theo xu hướng kinh tế thị trường. Hầu hết các doanh nghiệp, tổ chức, đơn vị đều có nhu cầu quảng bá và tiêu thụ sản phẩm. Chính vì vậy, góc độ khác, TTXH - từ thiện luôn phải gắn với báo chí, truyền thông để đạt được mục tiêu quảng bá thương hiệu, sản phẩm thông qua hoạt động tài trợ của các tổ chức, cá nhân, đơn vị.
Bởi với mỗi việc hỗ trợ, dù là việc nghĩa, nhưng đổi lại, các nhà tài trợ được gì sau sự kiện đó? Họ có thể bỏ ra hàng 19 z tỷ đồng để làm TTXH - từ thiện nhưng phía sau đó, họ cần được truyền thông nhắc đến, ghi nhận và quảng bá hình ảnh doanh nghiệp, sản phẩm. Và như vậy, báo chí chính là bà đỡ, là đơn vị thực hiện những yêu cầu, đôi khi là sự mặc cả, trao đổi với các nhà tài trợ. Ngoài ra, cũng có thể coi báo chí là một kênh thông tin, một cây cầu nối giữa nhà tài trợ với những mảnh đời khó khăn, hoạn nạn. Trên thực tế hiện nay, rất nhiều đơn vị, đặc biệt là các công ty truyền thông, khi tổ chức các sự kiện truyền thông thường gắn với TTXH.
Lấy ví dụ một số đơn vị thường xuyên làm từ thiện thông qua Báo HNM như Tập đoàn Mai Linh đã sử dụng 5 tỷ đồng để tài trợ cho nông dân 16 tỉnh phía Bắc và miền Trung trong đợt rét đậm đầu năm 2008; Tổng công ty đầu tư phát triển nhà và đô thị, Bộ Xây Dựng (HUD) cũng chi 7 tỷ để hỗ trợ các tỉnh Hà Giang, Yên Bái, Lào Cai. trong đợt lũ quét năm 2008. Rồi những đợt hỗ trợ nhỏ như công ty cổ phần Bánh kẹo Kinh đô miền Bắc cũng chi 50 triệu tài trợ cho các em nhỏ có hoàn cảnh khó khăn trong đợt trung thu năm 2008 tại xã Vĩnh Kiên, huyện Văn Chấn (Yên Bái); Tập đoàn Bảo Việt và Công ty bảo hiểm nhân thọ Prudential. hàng năm chi từ 30 đến 50 triệu đồng tài trợ học bổng cho các em học sinh, sinh viên học khó vượt giỏi.
Như vậy, không thể phủ nhận sự đóng góp nhiệt tình của các đơn vị, cá nhân khi tham gia vào các hoạt động công tác xã hội.