Luận văn thạc sĩ về hoạt động giải phóng mặt bằng tại Diễn Châu, tỉnh Nghệ An

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hoạt động giải phóng mặt bằng trên địa bàn diễn châu tỉnh nghệ an, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Phan Ngọc Quang
• Người hướng dẫn: PGS. TS Ngô Quang Minh
• Trường học: Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nghiên cứu hoạt động giải phóng mặt bằng tại Diễn Châu, Nghệ An
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CỞ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG
• 1.1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý luận về hoạt động giải phóng mặt bằng
• 1.2.1. Khái niệm, sự cần thiết của hoạt động giải phóng mặt bằng
• 1.2.2. Nội dung, tiêu chí đánh giá hoạt động giải phóng mặt bằng
• 1.2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giải phóng mặt bằng
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở lý luận nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Mục đích nghiên cứu
• 2.4. Thu thập dữ liệu
• 2.5. Phân tích dữ liệu
• 2.6. Địa điểm nghiên cứu
• 2.7. Kỹ thuật và công cụ phân tích
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN DIỄN CHÂU
• 3.1. Giới thiệu sơ bộ về huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An và hoạt động giải phóng mặt bằng trên địa bàn
• 3.2. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế, xã hội của huyện Diễn Châu
• 3.3. Kết quả về giải phóng mặt bằng của một số dự án lớn trên địa bàn huyện Diễn Châu
• 3.4. Thực trạng về hoạt động giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Diễn Châu trong giai đoạn (2010 - 2014)
• 3.5. Thực trạng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất
• 3.6. Thực trạng việc ban hành chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
• 3.7. Thực trạng tổ chức thực hiện giải phóng mặt bằng
• 3.8. Thực trạng kiểm soát công tác giải phóng mặt bằng
• 3.9. Những tồn tại, hạn chế trong hoạt động giải phóng mặt bằng tại huyện Diễn Châu và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN DIỄN CHÂU
• 4.1. Nhóm giải pháp về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, xây dựng
• 4.1.1. Hoàn chỉnh bản đồ địa chính tỷ lệ 1/2000
• 4.1.2. Quản lý kế hoạch sử dụng đất cho phù hợp với quy hoạch phát triển đô thị của tỉnh
• 4.2. Nhóm giải pháp về xây dựng chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng
• 4.2.1. Giải pháp về trình tự, thủ tục thu hồi đất để đầu tư dự án
• 4.2.2. Giải pháp về xây dựng chính sách bồi thường hỗ trợ và tái định cư
• 4.3. Nhóm giải pháp về tổ chức thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
• 4.3.1. Sự phối hợp giữa đơn vị thực hiện nhiệm vụ giải phóng mặt bằng với các phòng ban, bộ phận thuộc UBND huyện Diễn Châu và chính quyền cấp xã
• 4.3.2. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền chính sách, pháp luật về đất đai, bồi thường hỗ trợ, GPMB khi nhà nước thu hồi đất
• 4.3.3. Các biện pháp hành chính trong một số trường hợp người bị thu hồi đất chống đối không nhận tiền bồi thường, hỗ trợ và bàn giao đất
• 4.4. Giải pháp về kiểm soát thực hiện giải phóng mặt bằng
• 4.5. Kiến nghị với UBND tỉnh Nghệ An
• 4.6. Kiến nghị với UBND huyện Diễn Châu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình nghiên cứu

Hoạt động giải phóng mặt bằng (GPMB) đã trở thành một vấn đề quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội tại Việt Nam. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng GPMB không chỉ là một thủ tục hành chính mà còn là một yếu tố quyết định đến tiến độ và thành công của các dự án đầu tư. Các công trình nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, mặc dù có nhiều thành tựu đạt được, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn, vướng mắc trong công tác GPMB. Đặc biệt, tại huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, hoạt động GPMB gặp nhiều thách thức do sự phức tạp trong việc bồi thường và hỗ trợ tái định cư. Việc thiếu sự đồng bộ trong các chính sách và quy trình thực hiện đã dẫn đến tình trạng chậm trễ trong tiến độ dự án, gây thiệt hại cho cả nhà nước và người dân bị thu hồi đất. Do đó, việc nghiên cứu và đề xuất giải pháp cho hoạt động GPMB tại Diễn Châu là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển bền vững.

II. Cơ sở lý luận về hoạt động giải phóng mặt bằng

Hoạt động giải phóng mặt bằng được định nghĩa là quá trình thu hồi đất phục vụ cho các dự án phát triển kinh tế - xã hội. Sự cần thiết của hoạt động này xuất phát từ nhu cầu chuyển đổi mục đích sử dụng đất để phục vụ cho các dự án công nghiệp, giao thông, và phát triển đô thị. Theo các nghiên cứu, việc thực hiện GPMB không chỉ đơn thuần là vấn đề pháp lý mà còn liên quan đến các yếu tố xã hội, kinh tế và môi trường. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, việc thực hiện GPMB cần phải đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người dân bị thu hồi đất, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư. Các chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cần được xây dựng một cách công bằng và minh bạch để giảm thiểu xung đột và khiếu kiện từ phía người dân. Điều này không chỉ giúp ổn định tình hình xã hội mà còn tạo ra môi trường đầu tư hấp dẫn.

III. Thực trạng về hoạt động giải phóng mặt bằng tại huyện Diễn Châu

Tại huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, hoạt động giải phóng mặt bằng đã được thực hiện cho nhiều dự án lớn, tuy nhiên vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề. Thực trạng cho thấy, quy trình GPMB thường gặp khó khăn trong việc xác định giá trị bồi thường hợp lý, dẫn đến sự không hài lòng từ phía người dân. Nhiều dự án đã bị chậm tiến độ do các tranh chấp liên quan đến bồi thường và hỗ trợ tái định cư. Hơn nữa, việc thiếu thông tin và sự minh bạch trong quy trình GPMB cũng là một nguyên nhân chính gây ra sự phản đối từ cộng đồng. Đặc biệt, trong giai đoạn từ 2010 đến 2014, nhiều dự án trọng điểm đã không thể hoàn thành đúng thời hạn, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế của huyện. Do đó, việc đánh giá thực trạng GPMB tại Diễn Châu là rất cần thiết để tìm ra các giải pháp cải thiện.

IV. Giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động giải phóng mặt bằng

Để nâng cao hiệu quả của hoạt động giải phóng mặt bằng tại huyện Diễn Châu, cần thiết phải có những giải pháp đồng bộ và cụ thể. Trước hết, cần hoàn thiện quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất, đảm bảo tính khả thi và minh bạch trong các dự án. Thứ hai, xây dựng chính sách bồi thường và hỗ trợ tái định cư hợp lý, công bằng, nhằm đảm bảo quyền lợi cho người dân bị thu hồi đất. Thứ ba, tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về đất đai cho người dân, giúp họ hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong quá trình GPMB. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương trong việc thực hiện GPMB, nhằm giảm thiểu xung đột và đảm bảo tiến độ thực hiện các dự án đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động giải phóng mặt bằng (GPMB) là một trong những khâu quan trọng, quyết định tiến độ và hiệu quả của các dự án phát triển kinh tế - xã hội. Tại huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, trong giai đoạn 2010-2014, hơn 200 công trình dự án đã được triển khai với diện tích thu hồi đất lớn, trong đó có nhiều dự án trọng điểm như nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 1A, đường cứu hộ cứu nạn tuyến Diễn Hải - Diễn Thịnh, các cụm công nghiệp Tháp-Hồng-Kỷ, Diễn Kỷ. Tổng kinh phí bồi thường giải phóng mặt bằng lên đến hàng trăm tỷ đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của hơn 2.700 hộ dân. Tuy nhiên, công tác GPMB vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc như chậm tiến độ do thiếu vốn, khiếu kiện, bất đồng về giá đền bù, di chuyển mồ mả, công trình công cộng và sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các bên liên quan.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện hoạt động GPMB trên địa bàn huyện Diễn Châu, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân bị thu hồi đất. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các dự án GPMB trên địa bàn huyện Diễn Châu trong giai đoạn 2010-2014, với trọng tâm là các chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và công tác tổ chức thực hiện.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp dữ liệu cụ thể, đánh giá khách quan về hiệu quả công tác GPMB, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thiểu khiếu kiện, đẩy nhanh tiến độ dự án, góp phần phát triển bền vững địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết quản lý kinh tế và pháp luật đất đai, bao gồm:

• Chủ nghĩa duy vật lịch sử và duy vật biện chứng: Giúp phân tích mối quan hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế - xã hội và công tác quản lý đất đai, giải phóng mặt bằng.
• Lý thuyết quản lý nhà nước về đất đai: Tập trung vào vai trò của Nhà nước trong việc quy hoạch, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nhằm đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.
• Khái niệm và nội dung hoạt động giải phóng mặt bằng: Bao gồm quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, tổ chức thực hiện và kiểm soát công tác GPMB.
• Tiêu chí đánh giá hoạt động GPMB: Đảm bảo thực hiện đúng quy định pháp luật, hài hòa lợi ích các bên, đúng tiến độ, chính xác và công khai, dân chủ.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, quy hoạch sử dụng đất, khiếu kiện đất đai.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các văn bản pháp luật (Luật Đất đai 2003, Nghị định, Thông tư của Chính phủ và UBND tỉnh Nghệ An), báo cáo thống kê của UBND huyện Diễn Châu, các phƣơng án bồi thường giải phóng mặt bằng của các dự án trọng điểm, tài liệu nghiên cứu liên quan.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Tổng hợp, phân tích các văn bản pháp luật, số liệu thống kê, báo cáo dự án và các tài liệu tham khảo.
• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính và định lượng, sử dụng phần mềm Excel để xử lý số liệu, so sánh, đối chiếu các chỉ tiêu về diện tích thu hồi, kinh phí bồi thường, tiến độ GPMB.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tập trung phân tích các dự án tiêu biểu trên địa bàn huyện Diễn Châu trong giai đoạn 2010-2014, bao gồm hơn 200 công trình, trong đó có 56 dự án kinh tế trọng điểm.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010-2014, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cho giai đoạn tiếp theo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tiến độ giải phóng mặt bằng còn chậm: Dự án xây dựng đường cứu hộ cứu nạn tuyến Diễn Hải - Diễn Thịnh có tổng kinh phí bồi thường 20,48 tỷ đồng cho diện tích 30,16 ha, nhưng tiến độ GPMB bị ảnh hưởng do thiếu vốn chi trả kịp thời, dẫn đến chậm bàn giao mặt bằng. Tỷ lệ bàn giao mặt bằng tại các dự án lớn như nâng cấp Quốc lộ 1A đạt 100%, nhưng vẫn tồn tại khiếu kiện do chênh lệch giá đền bù.

2. Chênh lệch giá đền bù so với thị trường: Giá đất đền bù tại huyện Diễn Châu thấp hơn nhiều so với giá chuyển nhượng thực tế, ví dụ giá đất dọc Quốc lộ 1A là 6.000 đồng/m2 trong khi giá thị trường khoảng 40.000 đồng/m2. Điều này gây bức xúc, làm chậm tiến độ bàn giao mặt bằng do người dân không đồng thuận.

3. Tồn tại trong công tác quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất: Mặc dù công tác quy hoạch đã có chuyển biến tích cực, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn như quy hoạch “treo”, thiếu tính khả thi, công khai chưa đầy đủ, dẫn đến việc sử dụng đất không hiệu quả, gây khó khăn trong xác định nguồn gốc đất và lập phương án bồi thường.

4. Khó khăn trong chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư: Chính sách tái định cư chưa phù hợp với thực tế, nhiều hộ gia đình không đủ khả năng mua đất tái định cư với giá thị trường. Việc di chuyển mồ mả, công trình công cộng còn phức tạp, ảnh hưởng lớn đến tiến độ GPMB.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tồn tại là do sự chưa đồng bộ trong quản lý nhà nước về đất đai, sự chênh lệch giữa giá đền bù và giá thị trường, cũng như hạn chế trong công tác tuyên truyền, vận động người dân. So với các nghiên cứu trong ngành quản lý kinh tế đất đai, kết quả này phù hợp với thực trạng chung tại nhiều địa phương đang phát triển, nơi mà công tác GPMB luôn là thách thức lớn.

Việc sử dụng biểu đồ so sánh tỷ lệ bàn giao mặt bằng giữa các dự án, bảng tổng hợp kinh phí bồi thường và diện tích thu hồi sẽ giúp minh họa rõ nét hơn về hiệu quả và tồn tại trong công tác GPMB tại huyện Diễn Châu. Ngoài ra, phân tích các trường hợp khiếu kiện và nguyên nhân cũng cần được trình bày chi tiết để làm rõ các điểm nghẽn trong quá trình thực hiện.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học để các cấp chính quyền và nhà đầu tư có thể điều chỉnh chính sách, nâng cao hiệu quả công tác GPMB, giảm thiểu tranh chấp, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất: Đẩy mạnh công tác lập, công khai bản đồ địa chính tỷ lệ 1/2000, đảm bảo tính khả thi và minh bạch trong quy hoạch sử dụng đất. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, Sở Tài nguyên và Môi trường. Thời gian: trong vòng 1-2 năm tới.

2. Điều chỉnh chính sách bồi thường, hỗ trợ sát với giá thị trường: Xây dựng khung giá đất bồi thường phù hợp với giá chuyển nhượng thực tế, giảm chênh lệch để tăng sự đồng thuận của người dân. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Sở Tài chính phối hợp với UBND huyện. Thời gian: cập nhật hàng năm.

3. Tăng cường công tác tuyên truyền, vận động nhân dân: Đẩy mạnh công tác dân vận, phổ biến pháp luật đất đai, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư để nâng cao nhận thức, giảm thiểu khiếu kiện. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các tổ chức đoàn thể xã hội. Thời gian: liên tục, đặc biệt trước và trong quá trình GPMB.

4. Nâng cao năng lực tổ chức thực hiện GPMB: Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác GPMB, tăng cường phối hợp giữa các phòng ban, đơn vị liên quan để xử lý kịp thời các vướng mắc phát sinh. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các cơ quan chuyên môn. Thời gian: trong 1 năm đầu triển khai.

5. Kiểm soát chặt chẽ công tác GPMB: Tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm trong công tác bồi thường, hỗ trợ và GPMB nhằm đảm bảo tính công khai, minh bạch và hiệu quả. Chủ thể thực hiện: Thanh tra tỉnh, UBND huyện. Thời gian: thường xuyên, định kỳ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về đất đai và phát triển đô thị: Giúp hiểu rõ cơ sở pháp lý, thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác GPMB, phục vụ công tác quản lý và hoạch định chính sách.

2. Nhà đầu tư và doanh nghiệp xây dựng, phát triển hạ tầng: Cung cấp thông tin về quy trình, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, giúp chủ động trong việc phối hợp với chính quyền địa phương, giảm thiểu rủi ro pháp lý và xã hội.

3. Các nhà nghiên cứu, học viên cao học chuyên ngành quản lý kinh tế, quản lý đất đai: Là tài liệu tham khảo khoa học, bổ sung kiến thức thực tiễn về công tác GPMB tại địa phương, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.

4. Cơ quan truyền thông và tổ chức xã hội: Hỗ trợ trong việc tuyên truyền, vận động nhân dân, nâng cao nhận thức về quyền lợi và nghĩa vụ khi tham gia các dự án phát triển, góp phần ổn định xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động giải phóng mặt bằng tại huyện Diễn Châu được thực hiện như thế nào?
   Hoạt động GPMB được thực hiện theo quy trình pháp luật, bao gồm quy hoạch, lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và tổ chức thực hiện. Trong giai đoạn 2010-2014, huyện đã triển khai hơn 200 dự án với tổng diện tích thu hồi lớn, tuy nhiên còn tồn tại khó khăn về tiến độ và khiếu kiện.

2. Nguyên nhân chính gây chậm tiến độ giải phóng mặt bằng là gì?
   Chậm tiến độ chủ yếu do thiếu vốn chi trả kịp thời, chênh lệch giá đền bù so với thị trường, vướng mắc trong di chuyển mồ mả, công trình công cộng và sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các bên liên quan.

3. Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hiện nay có những điểm hạn chế nào?
   Chính sách chưa sát với giá thị trường, gây bức xúc cho người dân; tái định cư chưa phù hợp với điều kiện thực tế, nhiều hộ không đủ khả năng mua đất tái định cư; việc di chuyển mồ mả còn phức tạp, ảnh hưởng đến tiến độ.

4. Làm thế nào để giảm thiểu khiếu kiện trong công tác giải phóng mặt bằng?
   Cần tăng cường công tác tuyên truyền, vận động, đảm bảo công khai, minh bạch trong quy trình bồi thường; điều chỉnh giá đền bù sát thực tế; nâng cao năng lực cán bộ và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan.

5. Các giải pháp đề xuất có thể được triển khai trong thời gian bao lâu?
   Các giải pháp như hoàn thiện quy hoạch, điều chỉnh chính sách giá đất có thể thực hiện trong 1-2 năm; công tác tuyên truyền và nâng cao năng lực cán bộ là quá trình liên tục; kiểm soát và thanh tra cần được duy trì thường xuyên.

Kết luận

• Hoạt động giải phóng mặt bằng tại huyện Diễn Châu trong giai đoạn 2010-2014 đã đạt được nhiều kết quả tích cực nhưng vẫn còn nhiều tồn tại về tiến độ, chính sách và tổ chức thực hiện.
• Chênh lệch giá đền bù so với thị trường là nguyên nhân chính gây khó khăn trong việc bàn giao mặt bằng và phát sinh khiếu kiện.
• Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cần được hoàn thiện, minh bạch và khả thi hơn để hỗ trợ hiệu quả công tác GPMB.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực tổ chức, tăng cường tuyên truyền và kiểm soát chặt chẽ công tác GPMB.
• Đề nghị các cơ quan chức năng huyện Diễn Châu và tỉnh Nghệ An phối hợp triển khai các giải pháp trong vòng 1-2 năm tới nhằm nâng cao hiệu quả công tác giải phóng mặt bằng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Các nhà quản lý, nhà đầu tư và cán bộ liên quan cần nghiên cứu kỹ các giải pháp đề xuất để phối hợp thực hiện hiệu quả, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và Kết luận, luận văn đƣợc kết cấu 4 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về hoạt động giải phóng mặt bằng Chƣơng 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng về hoạt động giải phóng mặt bằng tại huyện Diễn Châu Chƣơng 4: Giải pháp nhằm nâng cao hoạt động giải phóng mặt bằng tại huyện Diễn Châu. 3 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CỞ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu Trong những năm gần đây, giải phóng mặt bằng có nhiều đổi mới. Trong quá trình đổi mới và hoàn thiện đó đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đến GPMB: Mai Đức Thịnh: “Những biện pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ GPMB ở một số dự án trên địa bàn Hà Nội tại công ty đầu tƣ phát triển nhà số 2”, Luận văn Thạc sỹ kinh tế, Trƣờng đại học kinh tế quốc dân, Hà Nội 2003.

Nguyễn Việt Hùng: “Một số giải pháp chủ yếu nhằm đẩy nhanh công tác GPMB trong thực hiện các dự án đầu tƣ trên địa bàn huyện Gia Lâm”, Luận văn Thạc sỹ kinh tế, Đại học Quốc gia, Hà Nội 2008. Trần Thu Hằng: “Tìm hiểu chính sách đền bù thiệt hại, tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất trong thời gian qua ở Việt Nam”, Luận án Tiến sỹ kinh tế, Đại học Quốc gia, Hà nội 2007. Công tác bồi thƣờng GPMB trong những năm vừa qua tuy đã đạt đƣợc nhiều thành tựu nhƣng bên cạnh đó nhiều dự án GPMB không thực hiện đƣợc hoặc tiến độ chậm trễ gây thiệt hại cho nhà nƣớc và xã hội mà nguyên nhân chủ yếu không đâu khác chính là do ách tắc ở khâu bồi thƣờng GPMB. Tuy công tác bồi thƣờng GPMB hiện nay còn nhiều bất cập, vƣớng mắc, khó khăn khi thực hiện nhƣng hầu nhƣ chƣa có đề tài nào nghiên cứu tổng quan về thực trạng của công tác này trên địa bàn thành phố Hà Nội cũng nhƣ các địa phƣơng của thành phố.

Phần lớn các ấn phẩm sách và đề tài nghiên cứu mới chỉ dừng ở việc phân tích, tuyên truyền các văn bản chính sách pháp luật trong lĩnh vực bồi thƣờng GPMB; hoặc cũng mới chỉ đánh giá đƣợc tình hình công tác bồi thƣờng GPMB ở một vài dự án cụ thể của một vài quận huyện. 4 z Mặc dù các đề tài đã hệ thống hoá lý luận và thực tiễn đối với công tác GPMB trên địa bàn Thành phố Hà Nội. Tuy nhiên chƣa có nghiên cứu nào nhấn mạnh đến quản lý nhà nƣớc đối với GPMB trên địa bàn cấp huyện. Vì vậy trong luận văn này tôi sẽ tập trung mô tả bức tranh toàn cảnh của hoạt động GPMB trên địa bàn huyện Diễn Châu, huyện Diễn Châu đã thực hiện hoạt động GPMB nhƣ thế nào, những vấn đề còn tồn tại vƣớng mắc trong phần lớn các dự án để từ đó có đƣợc những giải pháp thiết thực cho hoạt động GPMB trong thời gian sắp tới của huyện.

Cơ sở lý luận về hoạt động giải phóng mặt bằng 1. Khái niệm, sự cần thiết của hoạt động giải phóng mặt bằng 1. Khái niệm Hoạt động GPMB là hoạt động có tổ chức và bằng pháp quyền của Nhà đối với công tác thu hồi đất phục vụ quốc phòng an ninh và các dự án phát triển kinh tế - xã hội, bao gồm các công đoạn: từ bồi thƣờng cho đối tƣợng sử dụng đất giải toả các công trình trên đất, di chuyển ngƣời dân tạo mặt bằng cho triển khai dự án đến việc hỗ trợ cho ngƣời bị thu hồi đất, tái tạo lại chỗ ở, việc làm, thu nhập, ổn định cuộc sống. Sự cần thiết của hoạt động giải phóng mặt bằng Trong quá trình phát triển đất nƣớc, luôn diễn ra quá trình phân bổ lại đất đai cho các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh.

Khi các ngành sản xuất công nghiệp, giao thông, du lịch, giáo dục, dịch vụ, thƣơng mại… tăng dần tỷ trọng trong tổng sản phẩm thu nhập quốc dân (GDP) thì việc chuyển mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất làm nhà ở sang đất chuyên dùng sử dụng vào các mục đích công nghiệp, giao thông, du lịch, thƣơng mại… là điều tất yếu và diễn ra ngày càng mạnh mẽ. Một quốc gia ngày càng phát triển thì tỷ lệ đất chuyên dùng ngày càng cao và tỷ lệ đất nông nghiệp càng thấp. Vấn đề đặt ra là Nhà Nƣớc cần có quy 5 z hoạch, kế hoạch để sử dụng đất một cách khoa học, phù hợp, đồng thời cần có những chính sách quy định để vừa đảm bảo quyền lợi chung của xã hội lại vừa đảm bảo đƣợc quyền lợi hợp pháp của ngƣời có đất bị Nhà nƣớc thu hồi để sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế, xã hội của đất nƣớc. Thực tế hiện nay cho thấy, công tác giải phóng mặt bằng khi Nhà nƣớc thu hồi đất là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp, tác động tới mọi mặt của đời sống kinh tế, xã hội, nhân văn của nhiều ngƣời, của cả cộng đồng dân cƣ.

Giải quyết không tốt không thoả đáng quyền lợi của ngƣời có đất bị thu hồi và những ngƣời bị ảnh hƣởng khi thu hồi đất dễ bùng phát khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể đông ngƣời làm cho tình hình trở nên phức tạp, từ đó gây ra sự mất ổn định về kinh tế, xã hội, chính trị nói chung. Quá trình thực hiện bồi thƣờng, GPMB để thực hiên các dự án xây dựng luôn phải giải quyết dung hoà mâu thuẫn về lợi ích của hai nhóm đối tƣợng: - Ngƣời đƣợc giao đất (trong đó có cả cơ quan nhà nƣớc) luôn tìm cách giảm chi phí bồi thƣờng GPMB nhằm hạ giá thành xây dựng, tiết kiệm chi phí sản xuất. - Ngƣời bị thu hồi đất luôn đòi hỏi đƣợc trả một khoản bồi thƣờng “ càng nhiều càng tốt” mà trƣớc hết phải là thoả đáng, mặt khác trong nội bộ những ngƣời đƣợc đền bù có ngƣời chấp hành tốt chính sách pháp luật đất đai của Nhà nƣớc, có ngƣời chấp hành chƣa tốt, do đó đòi hỏi phải xử lý sao cho công bằng cũng là một việc hết sức khó khăn. Giải phóng mặt bằng là vấn đề vừa có tính thời vụ vừa mang tính cấp bách của phát triển mà nhiều nƣớc đang phải đƣơng đầu.

Trong những năm gần đây vấn đề này trở thành trung tâm của dƣ luận, là một trong những mối quan tâm hàng đầu của các nhà hoạch định chính sách, nhà quản lý, nhà đầu tƣ. Thực tiễn chứng minh rằng làm tốt công tác giải phóng mặt bằng không chỉ tạo đƣợc môi trƣờng thông thoáng cho phát triển, thu hút đƣợc đầu tƣ mà 6 z còn góp phần làm lành mạnh nhiều quan hệ xã hội, củng cố đƣợc lòng tin của nhân dân, khắc phục tệ quan liêu, chống tham nhũng. Giải phóng mặt bằng là vấn đề của sự phát triển. Trong lịch sử phát triển của mọi quốc gia, mọi giai đoạn việc giải phóng mặt bằng để xây dựng công trình là không thể tránh khỏi, nhịp độ phát triển càng lớn thì nhu cầu giải phóng mặt bằng càng cao và trở thành một thách thức ngày càng nghiêm trọng đối với sự thành công không chỉ trong lĩnh vực kinh tế mà còn ở trong các lĩnh vực xã hội, chính trị trên phạm vi quốc gia.

Các yêu cầu ngày càng hoàn thiện cơ sở hạ tầng kỹ thuật (hệ thống cấp thoát nƣớc, hệ thống giao thông, hệ thống tải điện) cơ sở hạ tầng xã hội (bệnh viện, trƣờng học, khu vui chơi giải trí thể dục thể thao…) cơ sở sản xuất (quy hoạch đồng ruộng, khu công nghiệp) và mở rộng đô thị chỉnh trang khu dân cƣ… đều dẫn đến việc đền bù giải phóng mặt bằng ngày càng phức tạp khó khăn và rất dễ xẩy ra nhiều tổn thất nhất là trong những trƣờng hợp không tự nguyện. Vấn đề đền bù giải phóng mặt bằng trở thành một trong những điều kiện tiên quyết của phát triển, nếu không xử lý tốt thì sẽ thành lực cản - thực tế đầu tiên mà các nhà phát triển phải vƣợt qua. Bài học từ các nƣớc phát triển dạy rằng nếu xem nhẹ vấn đề này trong tính toán đầu tƣ phát triển thì không chỉ làm tăng giá thành mà còn để lại xã hội nhiều hậu quả nặng nề mà không thể xử lý đƣợc bằng tiền. Có thể khẳng định rằng giải phóng mặt bằng là vấn đề của sự phát triển, là một nội dung không thể né tránh của phát triển mà chính nó là một yếu tố quyết định của tiến độ và sự thành công của phát triển, bất kỳ một giải pháp nào mà thiếu đồng bộ, không chặt chẽ đều để lại những hậu quả tiêu cực.

Nhận thức này dẫn đến một yêu cầu cụ thể là các dự án xây dựng phải chứng minh đƣợc đó là sự lựa chọn mà việc đền bù giải phóng mặt bằng là ít nhất và khả thi nhất, yêu cầu này có thể trở thành tiêu chuẩn cụ thể để xét duyệt các phƣơng án phát triển. Nội dung, tiêu chí đánh giá hoạt động giải phóng mặt bằng 1. Nội dung của hoạt động giải phóng mặt bằng - Xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và xây dựng Thực hiện và làm tốt việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp huyện, cấp xã là cơ sở pháp lý cho việc giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất. Phân bổ quỹ đất đai hợp lý cho các ngành, đảm bảo sử dụng đất đúng mục đích, tiết kiệm, có hiệu quả; tạo điều kiện cho các dự án đầu tƣ, hình thành các vùng sản xuất tập trung nhằm khai thác tốt tiềm năng và thế mạnh đất đai ở từng vùng.

Tổ chức sử dụng đất đúng mục đích còn hạn chế việc lãng phí đất đai, tránh tình trạng chuyển mục đích tuỳ tiện, làm giảm sút nghiêm trọng quỹ đất nông nghiệp, lâm nghiệp (đặc biệt đất trồng lúa, đất có rừng phòng hộ và rừng đặc dụng); ngăn chặn các hiện tƣợng tiêu cực, tranh chấp, lấn chiếm, huỷ hoại đất, phá vỡ sự cân bằng sinh thái, gây ô nhiễm môi trƣờng bảo đảm an ninh - chính trị. Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã thực sự trở thành công cụ cho công tác quản lý nhà nƣớc về đất đai, là căn cứ pháp lý để giao đất, thuê đất, thu hồi và chuyển mục đích sử dụng đất.