MỞ ĐẦU 1. Hoa đồng tiền có tên khoa học là Gerbera jamesonii (còn gọi là hoa mặt trời hay hoa phu lăng) [1]. Hoa đồng tiền rất phong phú, đa dạng với nhiều màu sắc khác nhau như: đỏ, cam, vàng, trắng, hồng phấn, tím,… Trên một bông hoa có thể có một màu đơn hoặc nhiều màu xen kẽ. Hoa đồng tiền là hoa lý tưởng để làm bó hoa, lẵng hoa và cắm nghệ thuật.
Ngoài ra, đồng tiền có thể được trồng vào chậu để chơi cả chậu hoa trong suốt một thời gian dài, đặt trong phòng làm việc, phòng khách rất phù hợp. Trong sản xuất, cây hoa đồng tiền là loài hoa có giá trị kinh tế cao: Hoa đồng tiền có thể trồng một lần và cho thu quanh năm, mỗi cây cho khoảng từ 50 - 60 bông/năm [1], 1 ha hoa đồng tiền có thể trồng khoảng 60.000 cây [3]; giá một bông hoa đông tiền trên thị trường khoảng từ 2000 - 3000 đồng/bông. Tuy giá trị trên đầu bông hoa đồng tiền không cao như hoa lily, hoa phăng, hoa layon. nhưng nếu xét về mặt hiệu quả kinh tế thu được trên một đơn vị diện tích lại khá cao.
Hoa đồng tiền ở nước ta được nhập nội từ những năm 1940 và đến nay đã phát triển ra nhiều tỉnh thành trong cả nước. Tuy nhiên, diện tích trồng hoa đồng tiền trong cả nước còn thấp, chất lượng hoa của một số vùng còn yếu, chủ yếu được trồng ở một số địa phương có điều kiện như: Đà Lạt, Hà Nội, Hải Phòng, Thành Phố Hồ Chí Minh,…Nguyên nhân của hạn chế về diện tích và chất lượng hoa là [3]: + Thiếu giống tốt và thường xuyên phải nhập nội chủ yếu từ Hà Lan và Trung Quốc với giá thành cao và không rõ nguồn gốc, thiếu chủ động. Do vây, chi phí sản xuất của người trồng hoa bị nâng cao, từ đó giá thành sản xuất cũng lên cao. + Hoa đồng tiền thường nhiễm bệnh nhất là nấm phytophthora trong điều kiện trồng trọt ở vùng nhiệt đới nước ta.
Với nguồn nước ô nhiễm, vệ n 2 sinh đồng ruộng kém, cành hoa bị cắt sát đất dễ mẫn cảm với bệnh nên các giống đồng tiền bị thoái hóa rất nhanh. Do vậy, công tác nghiên cứu chọn tạo, nhập nội,tuyển chọn giống hoa đồng tiền thích nghi với điều kiện khí hậu nước ta có ý nghĩa rất quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng thu nhập cho người dân. Xuất phát từ thực tế trên, để góp phần vào công tác nhân giống cũng như hoàn thiện quy trình kỹ thuật thâm canh nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất hoa đồng tiền, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu ghóp phần hoàn thiện quy trình nhân giống cây hoa đồng tiền (Gerbera jamesonii) bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào”. Mục đích nghiên cứu Hoàn thiện được quy trình nhân giống cây hoa đồng tiền (Gerbera jamesonii) bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào.
Mục tiêu của đề tài - Xác định được hàm lượng chất kích thích sinh trưởng (Kinetine và BAP), và nước dừa tới khả năng nhân nhanh chồi hoa đồng tiền. - Xác định được hàm lượng chất kích thích sinh trưởng (NAA, IBA) và than hoạt tính đến khả năng ra rễ của chồi hoa đồng tiền. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Giúp sinh viên củng cố và hệ thống lại các kiến thức đã học và nghiên cứu khoa học.
- Biết được phương pháp nghiên cứu một vấn đề khoa học, xử lý và phân tích số liệu, cách trình bày một bài báo cáo khoa học. Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu góp phần hoàn thiện quy trình kỹ thuật nhân giống cây hoa đồng tiền nhằm cung cấp giống với số lượng lớn, chất lượng đảm bảo, đồng thời giữ được đặc tính di truyền của cây chọn lọc. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Giới thiệu chung về cây hoa đồng tiền 2.
Nguồn gốc và phân loại Cây hoa đồng tiền có tên khoa học là Gerbera jameanii có nguồn gốc từ Nam Phi. Theo hệ thống học thực vật mới nhất, cây hoa đồng tiền được phân loại như sau: Giới : Plantae Nghành : Magnoliopsida Lớp : Magnoliopsida (lớp 2 lá mầm) Bộ : Asteraceae (hoa cúc) Phân họ : Mutisioideae Chi : Gerbera Chi đồng tiền Gerbera có khoảng 40 loài. Các giống trồng hiện nay là con lai giữa G. viridifilia Schult Bip và G.
jamesonii với các giống lai tự nhiên ở Nam Phi. Năm 1889, đồng tiền được Hoorker miêu tả lần đầu tiên trong tạp chí tư vấn Curtis dưới tên gọi Cúc Transrace hay Cúc barbetan. Theo Hà Tiểu Đệ và Cs (2000)[15], cây hoa đồng tiền là cây thân thảo, rễ chùm, cao 50 - 60cm. Thân có lông, lá đứng, hình dạng lá thay đổi theo sự sinh trưởng từ dạng trứng đến dạng trứng dài, lá dài từ 15 - 25cm, rộng 5 - 8cm hình xẻ thùy rộng và sâu, mặt dưới lá có lớp lông nhung.
Hoa đồng tiền có dạng cụm, hoa đầu lớn, cụm hoa dạng đầu, bề ngoài là một bông hoa, trên thực tế là một tập hợp nhiều bông hoa nhỏ riêng biệt. Phía ngoài hoa hình lưỡi tương đối lớn mọc xếp thành một hoặc vài vòng. Do sự thay đổi hình thái và màu sắc nên tâm hoa rất được chú ý trong chọn tạo giống mới. Hoa đồng tiền nở theo thứ tự ngoài vào trong, hoa hình lưỡi nở trước, hoa hình tia nở sau theo từng vòng một.
Hoa đồng tiền có khoảng 40 loài thuộc loại hoa lưu niên ra hoa quanh năm, độ bền hoa cắt cao, được coi là loại hoa đẹp trong thế giới hoa. Dựa vào hình thái hoa, người ta chia thành 3 nhóm: Hoa kép, hoa đơn, hoa đơn nhị kép [4]. n 4 Nhóm 1: Đồng tiền đơn: hoa chỉ có 1 hoặc 2 tầng cánh, xếp xen kẽ nhau tạo thành vòng tròn. Hoa mỏng và yếu hơn hoa kép, màu sắc hoa ít hơn, điển hình là trắng, đỏ, tím, hồng.
Nhóm 2: Hoa đồng tiền kép: cánh hoa to gồm hơn 2 tầng, bông to, đường kính có thể đạt tới 12 - 15cm, cánh hoa tụ lại thành bông nằm ở đầu trục chính, cuống dài 40 - 60cm. Màu sắc đa dạng như trắng, đỏ, vàng, hồng, gạch cua. Nhóm 3: Hoa đồng tiền đơn nhị kép: bên ngoài cùng cánh đơn, bên trong cánh kép dày đặc, thường màu trắng trong lớp cánh kép màu cánh sen nhưng nhóm màu này không đẹp bằng hoa kép. Như vậy, trong 3 nhóm hoa trên, hoa đồng tiền kép là nhóm hoa có giá trị cao, được ưa chuộng hơn cả và cũng là đối tượng lý tưởng của nuôi cấy mô tế bào thực vật.
Đặc điểm thực vật học của cây hoa đồng tiền Cây hoa đồng tiền thuộc loại cây thân thảo họ cúc. - Thân, lá: thân ngầm, không phân cành mà chỉ đẻ nhánh, lá và hoa phát triển từ thân. Lá mọc chếch so với mặt đất một góc 15 - 45o, hình dáng lá thay đổi theo giống và sự sinh trưởng của cây, từ hình trứng thuôn đến hình thuôn dài. Lá dài từ 15 - 25cm, rộng 5 - 8cm, có hình lông chim, sẻ thùy nông hoặc sâu, mặt lưng lá có lớp lông nhung [4].
- Rễ: rễ đồng tiền thuộc dạng rễ chùm, phát triển khỏe, rễ hình ống, ăn ngang và nổi phía trên mặt luống, rễ thường vươn dài tương ứng với diện tích lá tỏa ra [4]. - Hoa: đồng tiền do hai loại hoa nhỏ hình lưỡi và hình ống tạo thành, là loại hoa tự đơn hình đầu. Hoa hình lưỡi tương đối lớn mọc ở phía ngoài xếp thành vòng hoặc vài vòng nhỏ, do sự thay đổi hình thái và màu sắc nên được gọi là mắt hoa hoặc tâm hoa, rất được chú trọng. Trong quá trình hoa nở hoa hình lưỡi nở trước, hoa hình ống nở theo thứ tự ngoài vào theo từng vòng một [4].
- Quả: Quả đồng tiền thuộc dạng quả bế có lông, không có nội nhũ, hạt nhỏ, 1g hạt có khoảng 280 - 300 hạt [4]. Tình hình sản xuất hoa đồng tiền trên thế giới và ở Việt Nam 2. Tình hình sản xuất hoa đồng tiền trên thế giới Năm 1697 Relomen phái hiện thấy ở vùng phía Nam châu Phi (Delasnia) và ông đã đưa về vườn thực vật nước Anh. Irwin Luynch là người đầu tiên tiến hành lai tạo các giống đồng tiền với nhau [4].
Sau đó người Pháp và người Hà Lan cũng tiến hành lai tạo và dần dần hai nước này đã trở thành trung tâm tạo giống đồng tiền thế giới. Từ năm 1980, mỗi năm thế giới đã tạo ra được trên 80 chủng loại giống khác nhau, hoa có đường kính 8cm trở lên và tạo ra những giống lai cánh hoa kép. Hiện nay, các giống hoa đồng tiền to đang được trồng rộng rãi trong sản xuất, phần lớn các giống hoa đồng tiền mới là do các nhà tạo giống Hà Lan tạo ra. Hoa đồng tiền là một trong mười loại hoa quan trọng nhất thế giới (sau hoa Hồng, Cúc, Lan, Cẩm chướng, layon).
Các nước có sản lượng hoa lớn là: Hà Lan, Colombia, Pháp, Trung Quốc… Ở các nước này hầu hết đồng tiền được trồng trong nhà có mái che có hệ thống điều chỉnh nhiệt độ, ẩm độ, ánh sáng, tưới nước, bón phân bằng chế độ tự động hoặc bán tự động. Do đó, năng suất, chất lượng hoa đồng tiền của các nước này rất cao: đạt 4,8 triệu bông hoa/ha/năm. Theo Hà Tiểu Đệ, (2000)[15], diện tích trồng hoa của Hà Lan là 8.017 ha, đạt giá trị sản lượng 3. Hầu hết các giống hoa đồng tiền tại Hà Lan là những giống hoa lai, hoa to, được những nhà chọn tạo giống của Hà Lan lai tạo ra, trong đó công ty Florist của Hà Lan là một cơ sở quan trọng về nghiên cứu, buôn bán và sản xuất hoa đồng tiền của thế giới.
Ở Hà Lan, hoa đồng tiền được trồng chủ yếu là sản phẩm của nuôi cấy mô, đây cũng chính là loại hoa quan trọng nhất chiếm khoảng 90% tổng sản phẩm hoa từ nuôi cấy mô năm 1984. Tại Trung Quốc, ngay từ những năm 1920,hoa đồng tiền cắt cành đã được sản xuất ở Mai Long, Thượng Hải song phát triển rất kém do giống bị thoái hóa trầm trọng. Từ năm 1987 đến nay, nhờ ứng dụng kỹ thuật nuôi cấy mô nên đã khắc phục được tình trạng thoái hóa giống, qua đó diện tích trồng hoa đồng tiền ngày một mở rộng và phát triển. Cơ sở trồng hoa đầu tiên ở Thượng Hải có 35 ha, Giang Tô có 6 ha, sau n 6 đó Viện nghiên cứu khoa học rau quả và nông trường Liên Vân lần đầu tiên thử nghiệm trên quy mô lớn.Tình hình sản xuất hoa đồng tiền ở Việt Nam Hoa đồng tiền là 1 trong 10 loại hoa quan trọng nhất trên thế giới, sau hồng, cúc, lan.
