CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÔNG TÁC ĐẤU THẦU QUA MẠNG TẠI VIỆT NAM 1. Khái quát về đầu thầu, đấu thầu trong lĩnh vực xây dựng và đấu thầu qua mạng điện tử 1. Khái quát về đấu thầu 1. Khái niệm về đấu thầu Theo bách khoa toàn thư mở Wikipedia “ Đấu thầu” được tìm kiếm như sau: Đấu thầu là một đề nghị giá (thường có tính cạnh tranh) do một cá nhân hoặc doanh nghiệp đặt ra cho một sản phẩm hoặc dịch vụ hoặc một nhu cầu rằng một cái gì đó được thực hiện.
Đấu thầu được sử dụng để xác định chi phí hoặc giá trị của một dịch vụ hoặc sản phẩm. Theo cách hiểu ở Việt Nam thì đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu và nhà đầu tư để cung cấp dịch vụ. Đấu thầu thực chất là một cuộc thi giúp chọn nhà cung cấp tốt nhất, hướng đến nguyên tắc cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả. Đấu thầu có thể thực hiện bởi “ Người mua” hoặc “ nhà cung cấp” sản phẩm hoặc dịch vụ dựa trên bối cảnh của tình huống.
Trong bối cảnh đấu giá, trao đổi chứng khoán hoặc bất động sản, giá mà một doanh nghiệp hoặc cá nhân sẵn sàng trả được gọi là giá thầu. Trong bối cảnh mua sắm của công ty hoặc chính phủ giá chào bán mà một doanh nghiệp hoặc cá nhân sẵn sàng bán cũng được gọi là giá thầu. Thuật ngữ “ Đặt giá thầu” cũng được sử dụng khi đặt cược trong các trò chơi bài. Đấu thầu được sử dụng bởi các ngóc ngách kinh tế khác nhau để xác định nhu cầu và do đó giá trị của bài viết hoặc tài sản, trong thế giới công nghệ tiên tiến ngày nay.
Internet là một nền tảng được ưa chuộng để cung cấp phương tiện đấu thầu; do đó là một cách tự nhiên để xác định giá của hàng hóa trong nền kinh tế thị trường tự do. Nhiều thuật ngữ tương tự có thể hoặc không thể sử dụng khái niệm tương tự đã được phát triển trong quá khứ gần đây liên quan đến đấu thầu, chẳng hạn như 4 đấu giá ngược, đấu thầu xã hội hoặc nhiều ý tưởng khác. Đấu thầu đôi khi cũng được sử dụng như cờ bạc có đạo đức, trong đó tiền thưởng không chỉ quyết định bởi may mắn mà còn bởi tổng nhu cầu mà giải thưởng đã thu hút đối với chính nó. Ở Việt Nam thuật ngữ đấu thầu được ghi nhận tại cuốn Từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học xuất bản năm 1988, đấu thầu là “đọ công khai, ai nhận làm, nhận bán với điều kiện tốt nhất thì được giao cho làm hoặc được bán hàng (một phương thức giao làm công trình hoặc mua hàng)”[1].
Với cách giải thích này, khái niệm đấu thầu mới chỉ dừng lại ở khía cạnh tìm ra người cung cấp hàng hóa hoặc thực hiện một công việc dựa trên sự đọ sức giữa các bên cung cấp (hàng hóa hoặc thi công công trình) với nhau một cách công khai. Khái niệm về đấu thầu hiện nay đã được hoàn thiện hơn và bắt kịp xu hướng phát triển của kinh tế xã hội, theo đó tại Khoản 12 Điều 4 Luật đấu thầu năm 2013 quy định “đấu thầu” là “Quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện gói thầu thuộc các dự án theo quy định của Luật Đấu thầu trên cơ sở bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế”. Theo đó, có thể hiểu đơn giản đấu thầu là quá trình chủ đầu tư lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của mình. Như vậy bản chất của đấu thầu là sự cạnh tranh giữa các nhà thầu để được thực hiện 1 công việc, yêu cầu nào đó.
Mục tiêu của nhà thầu là giành được quyền cung cấp mua hàng hóa, dịch vụ đó với giá đủ bù đắp các chi phí đầu vào và đảm bảo mức lợi nhuận cao nhất có thể 1. Đặc điểm của đấu thầu Như đã nói ở trên, “ Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để kí kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để kí kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở đảm bảo cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.” 5 Vậy có thể rút ra một số đặc điểm của đấu thầu như sau: Thứ nhất, đấu thầu là một hoạt động thương mại. Trong đó bên dự thầu là các thương nhân có đủ điều kiện và mục tiêu mà bên dự thầu hướng tới là lợi nhuận, còn bên mời thầu là xác lập được hợp đồng mua bán hàng hóa, sử dụng dịch vụ với các điều kiện tốt nhất cho họ. Người mua trong hoạt động đấu thầu phần lớn là cơ quan, tổ chức sử dụng nguồn ngân sách nhà nước hoặc nguồn vốn vay để mua sắm hàng hóa, dịch vụ, xây dựng công trình.
Do nguồn vốn được giao có giới hạn nên bên mua sẽ phải dựa trên sự cạnh tranh giữa các nhà thầu để từ đó lựa chọn được người bán thích hợp nhất và có điều kiện có tính ưu việt nhất. Các nhà thầu cung cấp hàng hóa, dịch vụ, xây lắp được tự do cạnh tranh bình đẳng để giành được quyền cung cấp sản phẩm của mình, do vậy giá thành của hàng hóa dịch vụ sẽ không có sự chênh lệch lớn với giá trên thị trường. Thứ hai, đấu thầu là giai đoạn tiền hợp đồng. Hoạt động đấu thầu luôn gắn liền với mối quan hệ mua bán hàng hoá và cung ứng dịch vụ.
Trong nền kinh tế, đấu thầu không diễn ra như một hoạt động độc lập mà chỉ xảy ra khi con người có nhu cầu mua hàng hóa và sử dụng dịch vụ. Mục tiêu cuối cùng của đấu thầu là giúp các chủ đầu tư tìm ra các đơn vị có thể cung cấp hàng hóa và dịch vụ với chất lượng và giá cả tốt nhất. Sau khi kết thúc quá trình đấu thầu, nhà thầu trúng thầu thương thảo với đơn vị tổ chức đấu thầu để ký hợp đồng mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ tư vấn hoặc tiến hành thi công dự án Thứ ba, chủ thể tham gia quan hệ đấu thầu hàng hóa, dịch vụ. Theo luật thương mại, trong hoạt động đấu thầu có thể xuất hiện bên thứ ba như các công ty tư vấn giúp lập hồ sơ mời thầu, chuyên gia giúp đỡ, đánh giá hồ sơ dự thầu.
Tuy nhiên đây là hoạt động không qua trung gian, không có thương nhân làm dịch vụ đấu thầu hàng hóa, dịch vụ cho thương nhân khác nhận thù lao Thứ tư, hình thức pháp lí của quan hệ đấu thầu hàng hóa, dịch vụ là hồ sơ mời thầu và hồ sơ dự thầu. Hồ sơ mời thầu là toàn bộ tài liệu sử dụng cho hình thức 6 đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, bao gồm các yêu cầu cho một dự án, gói thầu, làm căn cứ để nhà thầu, nhà đầu tư chuẩn bị hồ sơ dự thầu và để bên mời thầu tổ chức đánh giá hồ sơ dự thầu nhằm lực chọn nhà thầu, nhà đầu tư. Hồ sơ dự thầu là toàn bộ tài liệu do nhà thầu, nhà đầu tư lập và nộp cho bên mời thầu theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu. Thứ năm, Giá của gói thầu xét trên góc độ giá cả thì đấu thầu cần thiết phải có sự khống chế về giá, gọi là giá gói thầu hoặc dự toán.
Giá gói thầu là giá trị của gói thầu được phê duyệt trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu. Loại hình đấu thầu Cách 1: Xét theo đặc điểm của từng loại công việc trong dự án gồm 6 loại: Thứ nhất, căn cứ vào đối tượng lựa chọn nhà thầu có thể phân loại thành: Một là, đấu thầu dịch vụ tư vấn. Dịch vụ tư vấn là người bán sẽ cung cấp kiến thức, kỹ năng, lời khuyên…theo yêu cầu riêng của người mua. Cung cấp kiến thức, kinh nghiệm, kiến thức chuyên môn cho chủ đầu tư trong quá trình ra quyết định ở các giai đoạn của dự án.
Các loại dịch vụ tư vấn gồm: chuẩn bị dự án, thực hiện dự án, điều hành quản lý dự án, thu xếp tài chính, đào tạo, chuyển giao công nghệ. Đấu thầu dịch vụ tư vấn là lựa chọn nhà thầu tư vấn cho bên mời thầu với chất lượng dịch vụ tốt, giá cả hợp lý. Hai là, đấu thầu dịch vụ phi tư vấn. Dịch vụ phi tư vấn là gì? Là dịch vụ về logistics, bảo hiểm, quảng cáo, lắp đặt không thuộc quá trình xây dựng, lắp đặt công trình, hạng mục công trình, nghiệm thu chạy thử, tổ chức đào tạo, bảo trì bảo dưỡng…và các hoạt động khác không thuộc dịch vụ tư vấn.
Đấu thầu dịch vụ phi tư vấn là lựa chọn nhà thầu cung cấp các dịch vụ phi tư vấn với chất lượng tốt, giá cả hợp lý. Ba là, đấu thầu thi công xây lắp: Là quá trình lựa chọn nhà thầu để thực hiện các công việc trong lĩnh vực xây lắp đáp ứng yêu cầu với giá hợp lý nhất. Đấu 7 thầu xây lắp được tiến hành trong giai đoạn thực hiện dự án, sau khi thiết kế và tổng dự toán được phê duyệt Bốn là, đấu thầu mua sắm hàng hóa: Là quá trình lựa chọn nhà thầu cung cấp hàng hóa đạt yêu cầu với giá cả hợp lý nhất. Năm là, đấu thầu thực hiện dự án: Bối cảnh xuất hiện đấu thầu thực hiện dự án là khi chủ đầu tư có ý tưởng về một dự án xong không thể tự tiến hành chuẩn bị, triển khai toàn bộ dự án nên tìm nhà thầu đáp ứng nhu cầu đó.
Đấu thầu thực hiện dự án là lựa chọn nhà thầy cung cấp toàn bộ dự án bao gồm: lập dự án, thiết kế, cung cấp hàng hóa, thiết bị, vật tư và xây lắp. Các gói thầu thực hiện dự án: Lựa chọn tổng thầu thiết kế và cung cấp hàng hóa (EP); Lựa chọn tổng thầu thiết kế và xây lắp (EC); Lựa chọn tổng thầu cung cấp hàng hóa và xây lắp (PC); Lựa chọn tổng thầu thiết kế, cung cấp hàng hóa và xây lắp (EPC); Lựa chọn tổng thầu lập DA, thiết kế, cung cấp hàng hóa và xây lắp >> Chìa khóa trao tay (Turnkey). Sáu là, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư: Là gói thầu tìm kiếm nhà đầu tư thực hiện dự án theo hình thức đối tác công tư (PPP), dự án đầu tư có sử dụng đất.