Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu sử dụng multi-enzyme và probiotic cho lợn con sau cai sữa tại Thái Nguyên

Tài liệu Hiệu quả của multi enzyme và probiotic trong nuôi dưỡng lợn con sau ca tổng hợp lý thuyết và thực hành, phục vụ học tập ngành

• Tác giả: Cù Thị Thúy Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Phùng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiệu Quả Của Multi Enzyme Và Probiotic Trong Nuôi Dưỡng Lợn Con Sau Cai Sữa
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm của lợn con
• 1.2. Đặc điểm sinh trưởng của lợn con giai đoạn sau cai sữa
• 1.3. Đặc điểm cơ quan tiêu hoá và dịch tiêu hóa của lợn con
• 1.4. Đặc điểm phân tiết và hoạt tính của enzyme tiêu hóa
• 1.5. Một số yếu tố ảnh hưởng đến tiêu hóa của lợn con
• 1.6. Tỷ lệ tiêu hóa protein và xơ ở lợn
• 1.7. Nhu cầu dinh dưỡng của lợn con
• 1.7.1. Nhu cầu về năng lượng
• 1.7.2. Nhu cầu về protein, axit amin và khả năng giảm mức protein trong khẩu phần của lợn bằng việc bổ sung axit amin tổng hợp
• 1.7.3. Chất xơ trong dinh dưỡng lợn con
• 1.7.4. Nhu cầu về các chất dinh dưỡng khác
• 1.8. Enzyme và ứng dụng trong chăn nuôi
• 1.8.1. Tính đặc hiệu và nguyên tắc bổ sung enzyme
• 1.8.2. Hiệu quả của việc sử dụng enzyme trong chăn nuôi
• 1.8.3. Những hiểu biết về enzyme tiêu hoá tinh bột, protein và chất xơ
• 1.8.4. Những nghiên cứu về enzyme tiêu hóa trong và ngoài nước
• 1.8.5. Giới thiệu về multi - enzyme sử dụng trong đề tài
• 1.9. Probiotic và ứng dụng trong chăn nuôi
• 1.9.1. Chức năng và tác động của probiotic
• 1.9.2. Cơ chế tác dụng của probiotic
• 1.9.3. Ứng dụng probiotic trong chăn nuôi
• 1.9.4. Thành phần hỗn hợp vi khuẩn probiotic sử dụng trong thí nghiệm
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu: Từ năm 2008 đến năm 2012
• 2.2. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của multi - enzyme chứa proteaza, amylaza đến tỷ lệ tiêu hóa protein, tinh bột, chất xơ và sinh trưởng của lợn con sau cai sữa nuôi bằng khẩu phần có mức protein khác nhau
• 2.2.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của multi - enzyme chứa proteaza, amylaza, xenlulaza đến tỷ lệ tiêu hóa và sinh trưởng của lợn con sau cai sữa được nuôi bằng khẩu phần có mức xơ khác nhau
• 2.2.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của probiotic đến sinh trưởng của lợn con sau cai sữa
• 2.2.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu ảnh hưởng của multi - enzyme đến tỷ lệ tiêu hóa protein, tinh bột, chất xơ và sinh trưởng của lợn con sau cai sữa nuôi bằng khẩu phần có mức protein khác nhau
• 3.1.1. Kết quả thí nghiệm 1
• 3.1.2. Kết quả thí nghiệm 2
• 3.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của multi - enzyme đến tỷ lệ tiêu hóa và sinh trưởng của lợn con sau cai sữa được nuôi bằng khẩu phần có mức xơ khác nhau
• 3.2.1. Kết quả thí nghiệm 3
• 3.2.2. Kết quả thí nghiệm 4
• 3.2.3. Kết quả thí nghiệm 5
• 3.3. Sinh trưởng tích lũy của lợn thí nghiệm
• 3.4. Sinh trưởng tuyệt đối của lợn thí nghiệm
• 3.5. Tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy của lợn con thí nghiệm
• 3.6. Hiệu quả sử dụng thức ăn của lợn thí nghiệm
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 4.1. Tài liệu tiếng Việt
• 4.2. Tài liệu tiếng Anh
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Nghiên cứu về việc sử dụng multi enzyme và probiotic trong nuôi dưỡng lợn con sau cai sữa là rất cần thiết. Trong chăn nuôi hiện đại, việc sử dụng các chế phẩm sinh học như kháng sinh và hormone đã dẫn đến nhiều vấn đề, bao gồm kháng thuốc và ô nhiễm môi trường. Do đó, việc tìm kiếm các giải pháp thay thế an toàn và hiệu quả là cấp bách. Multi enzyme và probiotic không chỉ giúp cải thiện hiệu quả chăn nuôi mà còn bảo vệ sức khỏe con người và môi trường. Nghiên cứu cho thấy rằng việc bổ sung các chế phẩm này vào khẩu phần ăn của lợn con có thể nâng cao khả năng tiêu hóa và hấp thụ dinh dưỡng, từ đó tăng trưởng và giảm chi phí thức ăn. Kết quả từ các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc sử dụng multi enzyme và probiotic có tác dụng tích cực đến tỷ lệ tiêu hóa và sinh trưởng của lợn con.

1.1. Tác động của multi enzyme và probiotic

Việc bổ sung multi enzyme vào khẩu phần ăn giúp phân giải các hợp chất phức tạp thành các chất đơn giản, dễ hấp thu. Điều này đặc biệt quan trọng đối với lợn con sau cai sữa, khi mà hệ tiêu hóa của chúng chưa hoàn thiện. Probiotic cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, giúp tăng cường sức đề kháng và giảm thiểu các bệnh tiêu hóa. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng multi enzyme và probiotic có thể làm giảm tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở lợn con, từ đó nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

II. Mục tiêu của đề tài

Mục tiêu chính của nghiên cứu này là xác định ảnh hưởng của việc bổ sung multi enzyme và probiotic vào khẩu phần ăn của lợn con sau cai sữa. Cụ thể, nghiên cứu sẽ tập trung vào việc đánh giá tỷ lệ tiêu hóa protein, tinh bột và chất xơ, cũng như sự sinh trưởng và chuyển hóa thức ăn của lợn con. Việc xác định các yếu tố này sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng công thức thức ăn hợp lý, nhằm nâng cao hiệu quả chăn nuôi và giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp người chăn nuôi có thêm thông tin để áp dụng các chế phẩm sinh học vào thực tiễn sản xuất.

2.1. Đánh giá hiệu quả dinh dưỡng

Nghiên cứu sẽ đánh giá hiệu quả của việc bổ sung multi enzyme và probiotic đến tỷ lệ tiêu hóa các chất dinh dưỡng. Điều này sẽ giúp xác định mức độ cải thiện trong khả năng tiêu hóa của lợn con, từ đó đưa ra các khuyến cáo về khẩu phần ăn phù hợp. Việc này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn giảm thiểu chi phí thức ăn cho người chăn nuôi.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang lại giá trị thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thêm dữ liệu về tỷ lệ tiêu hóa và sinh trưởng của lợn con khi được nuôi bằng khẩu phần có bổ sung multi enzyme và probiotic. Điều này sẽ giúp xây dựng các công thức thức ăn hợp lý, tận dụng nguồn nguyên liệu địa phương và nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Hơn nữa, việc áp dụng các chế phẩm sinh học sẽ góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe con người.

3.1. Khuyến cáo cho người chăn nuôi

Dựa trên kết quả nghiên cứu, người chăn nuôi sẽ được khuyến cáo về việc sử dụng multi enzyme và probiotic trong khẩu phần ăn cho lợn con. Việc này không chỉ giúp cải thiện tỷ lệ tiêu hóa mà còn hạn chế các bệnh về đường tiêu hóa, từ đó nâng cao khả năng sinh trưởng và năng suất chăn nuôi. Các khẩu phần ăn có mức protein và xơ thô hợp lý sẽ được đề xuất để áp dụng trong sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Giai đoạn sau cai sữa là thời kỳ nhạy cảm và khủng hoảng nghiêm trọng nhất trong vòng đời sinh học của lợn con (Sus scrofa domesticus). Lợn con đồng thời phải đối mặt với áp lực "khủng hoảng cai sữa" kép: stress dinh dưỡng do chuyển đổi đột ngột từ sữa mẹ dạng lỏng sang thức ăn hạt/bột có nguồn gốc thực vật, cùng stress môi trường và sinh lý học do phân đàn (Fraser và cs, 1998; Cromwell và cs, 2000; Kiarie và cs, 2007). Về mặt sinh lý, bộ máy tiêu hóa của lợn con chưa hoàn thiện; hiện tượng thiếu axit dạ dày (hypochlorhydria) khiến nồng độ HCl tự do chưa đủ hoạt hóa pepsinogen thành pepsin, cùng với sự suy giảm tạm thời hoạt tính amylase và protease nội sinh (Hoàng Toàn Thắng và cs, 2006). Sự thiếu hụt này dẫn tới giảm tỷ lệ tiêu hóa, gia tăng độ nhớt dưỡng trấp đường ruột, tạo điều kiện cho các vi khuẩn gây bệnh như Escherichia coli phát triển mạnh, gây hội chứng tiêu chảy sau cai sữa và suy giảm tăng trọng.

Trước thực trạng kháng sinh kích thích sinh trưởng (AGPs) bị hạn chế và cấm sử dụng do nguy cơ kháng kháng sinh và tồn dư hóa chất (Cromwell, 2002), luận án tiến sĩ nông nghiệp của nghiên cứu sinh Cù Thị Thúy Nga (2014) với tiêu đề "Nghiên cứu sử dụng multi - enzyme và probiotic trong nuôi dưỡng lợn con sau cai sữa" đã giải quyết triệt để research gap cốt lõi: Xác định ngưỡng tương tác tối ưu giữa chế phẩm phức hệ đa enzyme (multi-enzyme) với các mức protein thô (CP: 18%, 19%, 20%) và mức xơ thô (CF: 3,5%, 4,5%, 5,5% kết hợp phụ phẩm địa phương vùng Trung du miền núi phía Bắc) cùng hỗn hợp probiotic đa chủng đa hoạt tính đối với sinh lý tiêu hóa, tỷ lệ tiêu hóa biểu kiến và năng suất sinh trưởng của lợn con ngoại sau cai sữa.

Luận án thiết lập hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết đồng bộ:

1. Research Question 1 (RQ1): Bổ sung multi-enzyme (chứa protease, amylase, cellulase) tác động như thế nào đến tỷ lệ tiêu hóa biểu kiến các chất hữu cơ (protein, tinh bột, xơ) khi điều chỉnh giảm mức protein hoặc tăng mức xơ trong khẩu phần cơ sở?
2. Research Question 2 (RQ2): Mức protein và mức xơ nào là tối ưu về mặt sinh học và kinh tế khi có sự hỗ trợ xúc tác của multi-enzyme ngoại sinh?
3. Research Question 3 (RQ3): Chế phẩm probiotic đa chủng (10^8 CFU/g) tác động như thế nào đến tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy, chỉ số chuyển hóa thức ăn (FCR) và chi phí thức ăn/kg tăng khối lượng?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu:

• H1: Bổ sung multi-enzyme ngoại sinh giúp bù đắp sự thiếu hụt enzyme nội sinh, cho phép hạ mức protein thô khẩu phần xuống 1-2% mà không làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng và tốc độ tăng trưởng.
• H2: Multi-enzyme chứa cellulase giúp phá vỡ cấu trúc màng polysaccharide không phải tinh bột (NSPs) của nguyên liệu thức ăn địa phương (cám gạo, bã sắn), giảm độ nhớt và nâng cao tỷ lệ tiêu hóa xơ thô.
• H3: Hỗn hợp probiotic đa chủng (Lactobacillus acidophilus, Bacillus subtilis, Saccharomyces cerevisiae, Lactobacillus casei) kiểm soát vi sinh vật đường ruột theo nguyên lý loại trừ cạnh tranh, làm giảm đáng kể tỷ lệ tiêu chảy và hạ FCR.

Nghiên cứu được triển khai trên 5 chuỗi thí nghiệm nghiêm ngặt (2 thí nghiệm tiêu hóa và 3 thí nghiệm sinh trưởng) trong giai đoạn từ năm 2008 đến 2012 tại tỉnh Thái Nguyên, sử dụng các giống lợn ngoại thương phẩm (Landrace x Yorkshire, PiDu, YLD) với dung lượng mẫu lớn, cung cấp cơ sở khoa học định lượng có giá trị thực tiễn cao cho ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu trong dinh dưỡng động vật dạ dày đơn chỉ ra ba dòng nghiên cứu (streams) lớn:

1. Dòng nghiên cứu về sinh lý tiêu hóa và khủng hoảng cai sữa: Các tác giả Kornegay và cs (1979), Whitemore (1993), Trần Văn Phùng và cs (2004) khẳng định lợn con 3 tuần tuổi tích lũy 9-14 g protein/kg tăng khối lượng nhưng hệ thống enzyme tụy và dạ dày phát triển không đồng đều. Dịch vị thiếu HCl tự do khiến pH dạ dày cao (>4.0), làm trơ hóa pepsinogen.
2. Dòng nghiên cứu enzyme ngoại sinh và xử lý yếu tố kháng dinh dưỡng: Bedford (1995), Partridge (2001) và Vũ Duy Giảng (2009) phân tích tác động của các polysaccharide phi tinh bột (NSPs: arabinoxylan, beta-glucan, cellulose) trong việc tạo màng bao bọc dưỡng chất và làm tăng độ nhớt đường tiêu hóa. Bổ sung enzyme ngoại sinh (carbohydrase, protease) xúc tác giải phóng các chất dinh dưỡng bị giữ kín.
3. Dòng nghiên cứu vi sinh vật sống bổ sung trực tiếp (Probiotics / DFM): Fuller (1989, 1992), Saarela và cs (2000), Sonia Michail (2005) thiết lập cơ chế rào cản niêm mạc ruột, kích thích miễn dịch thông qua peptidoglycan vách tế bào vi khuẩn và cạnh tranh thụ thể bám dính của vi sinh vật có hại.

Các mâu thuẫn học thuật (debates):

• Tranh luận 1 (Hiệu quả enzyme đơn lẻ vs. Multi-enzyme phức hệ): Một số công trình quốc tế và trong nước như Hồ Trung Thông và cs (2008) trên lợn F1 (Landrace x Yorkshire) 43,2 kg chỉ ra rằng bổ sung enzyme vào khẩu phần ngô - đậu tương không làm thay đổi có ý nghĩa tỷ lệ tiêu hóa protein, năng lượng và phospho tổng số do hệ enzyme nội sinh của lợn trưởng thành đã hoàn thiện. Ngược lại, Lã Văn Kính và cs (2001), Barrera và cs (2004) chứng minh trên lợn con cai sữa, việc kết hợp đa enzyme (protease, amylase, xylanase) mang lại phản ứng cộng hưởng vượt trội (tăng 3,42% tăng khối lượng, giảm 3,37% FCR). Luận án của Cù Thị Thúy Nga định vị rõ: hiệu quả của enzyme phụ thuộc chặt chẽ vào độ tuổi sinh lý (giai đoạn sau cai sữa) và đặc thù cơ chất khẩu phần.
• Tranh luận 2 (Mức xơ thô tối ưu cho lợn con): Quan điểm truyền thống cho rằng xơ thô là chất cản trở tiêu hóa, cần khống chế dưới 2,5 - 3,5% (Trần Văn Phùng, 2004; Len và cs, 2006b). Tuy nhiên, các nghiên cứu quốc tế của Bolduan và cs (1988) khuyến cáo mức 50 g xơ/kg thức ăn, Mateos và cs (2006) đề xuất 60 g NDF/kg thức ăn, và Molist và cs (2009) chứng minh chất xơ không tan kích thích nhu động ruột, tạo khuôn phân và hỗ trợ vi sinh vật có lợi lên men tạo axit béo chuỗi ngắn (SCFA).

So sánh với các nghiên cứu quốc tế:

• So với nghiên cứu của Omogbenigun và cs (2004) tại Bắc Mỹ sử dụng glucanase, protease, amylase trên lợn con 25 ngày tuổi (nâng cao tỷ lệ tiêu hóa tinh bột đạt 87-94%), luận án đã mở rộng việc tích hợp cellulase ngoại sinh để thích ứng với nguồn thức ăn có tỷ lệ xơ và bã phụ phẩm cao đặc trưng của vùng nhiệt đới.
• So với nghiên cứu của Kiriakis và cs (1999) tại châu Âu đánh giá đơn chủng Bacillus licheniformis (10^6 - 10^7 CFU/g) phòng ngừa tiêu chảy, luận án ứng dụng công thức phối hợp 4 chủng vi khuẩn và nấm men cộng sinh (L. acidophilus, B. subtilis, S. cerevisiae, L. casei) kèm beta-glucanase đạt mật độ 200 x 10^8 CFU/kg TĂ, tạo mạng lưới bảo vệ đa tầng vượt trội.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và kiểm chứng các lý thuyết nền tảng trong dinh dưỡng học động vật:

1. Mở rộng Khái niệm Protein Lý tưởng (Ideal Protein Concept) của ARC (1981) và NRC (1998): Luận án chứng minh rằng việc hạ mức protein thô khẩu phần (từ 20% xuống 19% và 18%) kết hợp bổ sung protease ngoại sinh (2000 UI/kg thức ăn) cùng các axit amin tổng hợp giới hạn (Lysine, Methionine, Threonine, Tryptophan) không làm suy giảm hiệu suất hấp thu protein và cân bằng nitơ của lợn con. Điều này chứng minh hiệu lực sinh học của "chất lượng protein và tỷ lệ axit amin cân đối" có tính quyết định hơn "hàm lượng protein thô tổng số".
2. Phát triển Lý thuyết Hiệp đồng Enzyme Ngoại sinh - Cơ chất (Exogenous Enzyme-Substrate Synergy): Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động phá vỡ vách tế bào thực vật giàu lignin và NSP của cellulase (1200 UI/kg thức ăn), giúp giải phóng các hạt tinh bột và protein bị bọc kín, tạo điều kiện cho amylase (56 UI/kg thức ăn) và protease hoạt động với hiệu suất thủy phân tối đa.
3. Củng cố Thuyết Loại trừ Cạnh tranh (Competitive Exclusion Principle - Fuller, 1989): Làm sáng tỏ cơ chế bảo vệ biểu mô ruột thông qua sự kết hợp của vi khuẩn sinh axit lactic (Lactobacillus spp. đưa pH ruột xuống mức axit nhẹ) và vi khuẩn sinh bào tử (Bacillus subtilis tiết enzyme tiêu hóa), kết hợp vách nấm men Saccharomyces cerevisiae chứa mannan và glucan giúp kích hoạt đại thực bào niêm mạc.

+-----------------------------------------------------------------------------+
|                      KHUNG PHÂN TÍCH TƯƠNG HỖ ĐA TẦNG                        |
+-----------------------------------------------------------------------------+
|  [Khẩu phần protein thấp / Xơ cao + Phụ phẩm địa phương (Cám, Bã sắn)]     |
|                                     |                                       |
|  +----------------------------------v-----------------------------------+   |
|  | Multi-Enzyme Ngoại sinh: Protease + Amylase + Cellulase              |   |
|  | -> Thủy phân NSP, hạ độ nhớt dưỡng trấp, cắt mạch liên kết peptid   |   |
|  +----------------------------------+-----------------------------------+   |
|                                     |                                       |
|  +----------------------------------v-----------------------------------+   |
|  | Probiotic Đa chủng: L. acidophilus + B. subtilis + S. cerevisiae     |   |
|  | -> Tiết axit hữu cơ, SCFA, muramyl peptide, cạnh tranh vị trí bám    |   |
|  +----------------------------------+-----------------------------------+   |
|                                     |                                       |
|  +----------------------------------v-----------------------------------+   |
|  | KẾT QUẢ SINH HỌC & KINH TẾ:                                          |   |
|  | - Tăng tỷ lệ tiêu hóa biểu kiến (Protein, Tinh bột, Xơ thô)          |   |
|  | - Giảm tỷ lệ tiêu chảy & tỷ lệ chết (0%)                             |   |
|  | - Tối ưu hóa FCR, giảm phát thải Nitơ/NH3, hạ giá thành sản xuất      |   |
|  +----------------------------------------------------------------------+   |
+-----------------------------------------------------------------------------+

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành giữa Sinh hóa enzyme học, Vi sinh vật học đường ruột và Dinh dưỡng học ứng dụng:

• Phương pháp tiếp cận phân tích 2 pha (Two-phase Analytical Approach): Pha 1 xác định tỷ lệ tiêu hóa các chất dinh dưỡng trong buồng trao đổi chất (in vivo metabolic trials); Pha 2 đánh giá sinh trưởng tích lũy, sinh trưởng tuyệt đối (ADG) và hiệu quả kinh tế trên quy mô trang trại (in vivo feeding trials).
• Điều kiện biên (Boundary Conditions): Áp dụng chuyên biệt cho lợn con ngoại thương phẩm giai đoạn sau cai sữa (từ 21/28 ngày tuổi đến 60 ngày tuổi); các công thức thức ăn sử dụng nguyên liệu ngũ cốc cơ sở kết hợp phụ phẩm nhiệt đới (ngô, cám gạo, bã sắn) có bổ sung premix khoáng, vitamin đồng bộ.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ chặt chẽ triết học thực chứng (positivism) với thiết kế thực nghiệm kiểm soát ngẫu nhiên (Randomized Complete Block Design - RCBD):

• Phân tầng đa cấp (Multi-level Experimental Design): Gồm 5 thí nghiệm độc lập nhưng liên hoàn logic:
  • Thí nghiệm 1 (Tiêu hóa - CP x Enzyme): Khảo sát 6 nghiệm thức (3 mức CP: 18%, 19%, 20% x 2 mức enzyme: 0% vs 0,01% Multi-enzyme chứa Protease + Amylase).
  • Thí nghiệm 2 (Sinh trưởng - CP x Enzyme): 6 lô thí nghiệm tương ứng trên đàn lợn con sau cai sữa nhằm đánh giá tăng trọng, tiêu thụ thức ăn và FCR.
  • Thí nghiệm 3 (Tiêu hóa - CF x Enzyme): Khảo sát 6 nghiệm thức (3 mức CF: 3,5%, 4,5%, 5,5% x 2 mức enzyme: 0% vs 0,01% Multi-enzyme chứa Protease + Amylase + Cellulase).
  • Thí nghiệm 4 (Sinh trưởng - CF x Enzyme): 6 lô nuôi lợn con từ sau cai sữa đến 60 ngày tuổi theo dõi sinh trưởng và chi phí thức ăn.
  • Thí nghiệm 5 (Sinh trưởng & Bệnh học - Probiotic): 4 lô thí nghiệm (Đối chứng không bổ sung; Lô TN bổ sung Probiotic đa chủng liều 1 kg/500 kg TĂ, tương đương 200 x 10^8 CFU/kg TĂ).

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Tiêu chuẩn chọn mẫu (Sampling Protocol): Lợn con ngoại (Landrace x Yorkshire, PiDu) đồng đều về khối lượng ban đầu, lứa đẻ, thể trạng khỏe mạnh, phân lô cân bằng về giới tính và khối lượng.
• Phương pháp xác định tỷ lệ tiêu hóa: Áp dụng phương pháp thu thập phân toàn phần kết hợp đối chiếu chất chỉ thị nội sinh/ngoại sinh (oxit crom Cr2O3), phân tích trong buồng trao đổi chất chuyên dụng. Mẫu thức ăn và phân được sấy khô, nghiền mịn và phân tích thành phần hóa học theo tiêu chuẩn AOAC quốc tế và TCVN:
  • Vật chất khô (DM) và Khoáng tổng số (Ash) theo phương pháp nung tiêu chuẩn.
  • Protein thô (CP) theo phương pháp Kjeldahl tự động hóa.
  • Xơ thô (CF) và xơ trung tính (NDF) theo phương pháp Van Soest.
  • Năng lượng trao đổi (ME) xác định qua bom nhiệt lượng kế.
• Kiểm soát độ tin cậy và giá trị nội tại (Internal & External Validity): Tất cả các nghiệm thức đều có số lần lặp lại đảm bảo yêu cầu thống kê sinh học; điều kiện nuôi dưỡng, tiểu khí hậu chuồng nuôi, chế độ tiêm phòng vaccine được chuẩn hóa tuyệt đối giữa các lô đối chứng và thí nghiệm.

Data và phân tích

• Công cụ phân tích: Toàn bộ dữ liệu được quản lý và phân tích phương sai (ANOVA) một nhân tố và hai nhân tố bằng phần mềm thống kê chuyên dụng SAS (Statistical Analysis System) và Microsoft Excel, kiểm định sai biệt giữa các giá trị trung bình bằng phép thử Duncan với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05 và p < 0,01.
• Chế phẩm sử dụng trong nghiên cứu:
  • Multi-enzyme (Bayer sản xuất): Trong 100 g chế phẩm chứa 200.000 UI protease, 5.600 UI amylase và 120.000 UI cellulase. Liều bổ sung chuẩn: 100 g chế phẩm/1000 kg TĂ (cung cấp 2000 UI protease, 56 UI amylase, 1200 UI cellulase/kg thức ăn hỗn hợp).
  • Probiotic (Toàn Thắng/Hoa Kỳ): Mật độ 10^8 CFU/g gồm Lactobacillus acidophilus, Bacillus subtilis, Saccharomyces cerevisiae, Lactobacillus casei và enzyme beta-glucanase; liều bổ sung 1 kg/500 kg TĂ (200 x 10^8 CFU/kg TĂ).

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Các phát hiện thực nghiệm mang tính bước ngoặt của luận án được lượng hóa cụ thể:

1. Hiệu ứng xúc tác bù đắp của Multi-Enzyme trên khẩu phần giảm Protein (TN1 & TN2): Bổ sung multi-enzyme (protease + amylase) vào khẩu phần protein mức trung bình (19% CP) và thấp (18% CP) đã nâng cao rõ rệt tỷ lệ tiêu hóa biểu kiến của protein thô và tinh bột (p < 0,05). Đáng chú ý, lợn ăn khẩu phần 19% CP có bổ sung multi-enzyme đạt tốc độ sinh trưởng tuyệt đối (ADG) và hệ số chuyển hóa thức ăn tương đương, thậm chí vượt trội so với lô ăn khẩu phần 20% CP không có enzyme.
2. Khả năng giải phóng năng lượng từ khẩu phần xơ cao (TN3 & TN4): Ở các mức xơ 4,5% và 5,5% (sử dụng cám gạo và bã sắn địa phương), việc bổ sung multi-enzyme chứa cellulase (1200 UI/kg TĂ) đã cải thiện tỷ lệ tiêu hóa xơ thô tăng từ 5,73% đến trên 10% (p < 0,05). Sự có mặt của cellulase đã phá vỡ "hiệu ứng bọc màng" của chất xơ, giúp tỷ lệ tiêu hóa vật chất khô và protein của khẩu phần xơ cao đạt mức tương đương khẩu phần đối chứng xơ thấp (3,5% CF).
3. Kiểm soát vượt bậc bệnh tiêu chảy và tỷ lệ sống bằng Probiotic đa chủng (TN5): Bổ sung hỗn hợp probiotic đa chủng (200 x 10^8 CFU/kg TĂ) đã làm giảm tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở lợn con từ 15-22% xuống mức rất thấp, giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh tiêu chảy, và giữ tỷ lệ nuôi sống đạt 100% (tỷ lệ chết 0%) trong suốt giai đoạn thí nghiệm so với lô đối chứng (p < 0,05).
4. Tối ưu hóa chỉ số kinh tế - kỹ thuật: Bổ sung probiotic và multi-enzyme giúp tăng lượng thức ăn thu nhận hàng ngày (FI), nâng cao sinh trưởng tích lũy và tuyệt đối, đồng thời giảm chi phí thức ăn/kg tăng khối lượng từ 3,8% đến 6,5% so với quy trình nuôi truyền thống không bổ sung phụ gia sinh học.

+-----------------------------------------------------------------------------+
|          BẢNG SO SÁNH CÁC CHỈ SỐ KỸ THUẬT THEN CHỐT CỦA LUẬN ÁN             |
+------------------------------------+-------------------+--------------------+
| Chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật        | Lô Đối chứng (ĐC) | Lô Bổ sung (TN)    |
+------------------------------------+-------------------+--------------------+
| Tỷ lệ tiêu hóa xơ thô (%)          | Cơ sở             | Tăng +5,7 - 12,4%  |
| Khả năng giảm CP khẩu phần         | 20% CP chuẩn      | Hạ xuống 18-19% CP |
| Tốc độ tăng khối lượng (ADG)       | Cơ sở             | Cải thiện +5 - 12% |
| Tỷ lệ chết do tiêu chảy sau CS     | 2,0 - 6,0%        | 0,0% (Tuyệt đối)   |
| Hệ số FCR (kg TĂ/kg tăng KL)       | Cơ sở             | Giảm 3,3 - 5,3%    |
| Chi phí TĂ / kg tăng trọng         | 100%              | Giảm 3,8 - 6,5%    |
+------------------------------------+-------------------+--------------------+

Implications đa chiều

• Học thuật & Lý thuyết: Khẳng định tính khả thi của mô hình dinh dưỡng cân bằng axit amin kết hợp enzyme xúc tác sinh học thay vì dựa vào mật độ protein thô cao, góp phần hoàn thiện lý thuyết tiêu hóa ở động vật non.
• Phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình thực nghiệm đánh giá chế phẩm sinh học qua 2 bước (In vivo Metabolic Chambers -> Farm-scale Growth Validation).
• Thực tiễn chăn nuôi: Cung cấp công thức phối trộn thức ăn giảm giá thành bằng cách tận dụng hiệu quả nguồn phụ phẩm giàu xơ sẵn có (cám gạo, ngô, bã sắn vùng trung du Bắc Bộ).
• Môi trường & Chính sách: Giảm 15-30% lượng nitơ và amoniac (NH3) đào thải qua phân và nước tiểu, hỗ trợ đắc lực cho chiến lược quốc gia về chăn nuôi an toàn sinh học và giảm thiểu ô nhiễm môi trường nông thôn.

---

Limitations và Future Research

Hạn chế của nghiên cứu

1. Giới hạn không gian và nguồn nguyên liệu: Các thí nghiệm được thiết lập dựa trên nguyên liệu phụ phẩm địa phương vùng Trung du và miền núi phía Bắc (Thái Nguyên), do đó các thông số về thành phần xơ NDF/ADF có thể biến động khi áp dụng tại các vùng sinh thái khác (như Đồng bằng sông Cửu Long hay Nam Trung Bộ).
2. Chưa giải trình tự hệ vi sinh vật thế hệ mới (Next-Gen Sequencing - NGS): Do điều kiện kỹ thuật năm 2008-2012, luận án đánh giá hệ vi sinh vật qua mật độ nuôi cấy truyền thống và chỉ tiêu lâm sàng tiêu chảy, chưa phân tích chi tiết biến động cấu trúc microbiome đường ruột ở cấp độ phân loại học phân tử sâu (16S rRNA sequencing).
3. Giới hạn thời gian theo dõi: Thí nghiệm dừng lại ở giai đoạn lợn con 60 ngày tuổi, chưa đánh giá tác động kéo theo (carry-over effect) của việc bổ sung multi-enzyme/probiotic giai đoạn cai sữa đến chất lượng thân thịt và tỷ lệ nạc khi xuất chuồng (100 kg).

Định hướng nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda)

1. Ứng dụng kỹ thuật Metagenomics và Transcriptomics để phân tích sự biểu hiện gene của các enzyme biểu mô ruột và tương tác giữa hệ vi sinh vật cộng sinh với hệ miễn dịch bẩm sinh của lợn con khi bổ sung probiotic.
2. Nghiên cứu công nghệ vi bọc nano (nano-encapsulation) cho enzyme và probiotic nhằm tăng cường độ bền nhiệt trong quá trình ép viên thức ăn công nghiệp (nhiệt độ ép đùn >80°C) và bảo vệ qua môi trường pH cực toan của dạ dày.
3. Mở rộng đánh giá trên các mô hình khẩu phần sử dụng phụ phẩm nông nghiệp công nghệ cao và thức ăn lên men lỏng (liquid fermented feeding).

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật (Academic Impact): Luận án là tài liệu tham khảo chuẩn mực trong đào tạo sau đại học ngành Chăn nuôi, Thú y và Công nghệ sinh học động vật tại Đại học Thái Nguyên, Viện Chăn nuôi và Học viện Nông nghiệp Việt Nam; cung cấp số liệu trích dẫn nền tảng cho các công trình nghiên cứu phụ gia thức ăn thay thế kháng sinh.
• Chuyển dịch ngành công nghiệp thức ăn chăn nuôi: Kết quả nghiên cứu đã được các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi (tiêu biểu như Công ty Thức ăn chăn nuôi Đại Minh) ứng dụng để hiệu chỉnh ma trận dinh dưỡng (nutrition matrix), tối ưu hóa công thức thức ăn tập ăn và thức ăn sau cai sữa, hạ tỷ lệ protein thô nhập khẩu đắt tiền.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Giảm tỷ lệ hao hụt đầu con do tiêu chảy xuống 0%, nâng cao lợi nhuận kinh tế cho các trang trại chăn nuôi lợn thịt từ 50.000 - 80.000 VNĐ/con lợn cai sữa; đồng thời cắt giảm phát thải khí độc chuồng nuôi, bảo vệ sức khỏe cộng đồng dân cư nông thôn.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giảng viên ngành Khoa học Động vật: Tiếp cận bộ dữ liệu chuẩn mực về tỷ lệ tiêu hóa biểu kiến in vivo và phương pháp thiết kế thí nghiệm dinh dưỡng lợn con nhiều yếu tố.
• Chuyên gia Dinh dưỡng Thức ăn Chăn nuôi (Formulators/R&D): Nắm bắt ngưỡng bổ sung chính xác của multi-enzyme (2000 UI protease, 56 UI amylase, 1200 UI cellulase/kg TĂ) và probiotic (200 x 10^8 CFU/kg TĂ) để hạ giá thành khẩu phần mà vẫn duy trì ADG đỉnh cao.
• Chủ trang trại & Kỹ sư Chăn nuôi thực địa: Sở hữu giải pháp công nghệ an toàn, loại bỏ phụ thuộc vào kháng sinh phòng tiêu chảy, nâng cao tỷ lệ sống của đàn lợn cai sữa lên 100%.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Cục Chăn nuôi, Bộ NN&PTNT): Có thêm luận cứ khoa học để hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về cấm kháng sinh kích thích sinh trưởng và phát triển chăn nuôi tuần hoàn, bền vững.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là chứng minh cơ chế bù trừ sinh học của phức hệ multi-enzyme ngoại sinh đối với hệ enzyme nội sinh chưa hoàn thiện của lợn con, cho phép phá vỡ quy chuẩn dinh dưỡng protein truyền thống. Luận án mở rộng Lý thuyết Protein Lý tưởng bằng chứng cứ định lượng: khi có sự xúc tác của protease (2000 UI/kg TĂ) và amylase (56 UI/kg TĂ), khẩu phần hạ protein từ 20% xuống 18-19% vẫn đảm bảo tốc độ sinh trưởng tuyệt đối tương đương nhờ tối ưu hóa hiệu suất thủy phân liên kết peptid và hấp thu axit amin hồi tràng.

2. Điểm mới trong phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây?

So với các nghiên cứu đơn lẻ trước đây tại Việt Nam thường chỉ thử nghiệm một yếu tố (hoặc chỉ enzyme, hoặc chỉ probiotic trên khẩu phần tiêu chuẩn), luận án đã:

• Tích hợp thiết kế ma trận đa nhân tố (3 mức Protein x 2 mức Enzyme; 3 mức Xơ x 2 mức Enzyme; đối chứng Probiotic).
• Sử dụng buồng trao đổi chất in vivo chuyên biệt kết hợp thu thập phân toàn phần để đo lường chính xác tỷ lệ tiêu hóa biểu kiến của từng chất hữu cơ (protein, tinh bột, xơ thô) trước khi tiến hành thí nghiệm nuôi dưỡng trên quy mô đàn lớn.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất?

Phát hiện bất ngờ nhất là khẩu phần có mức xơ thô cao (5,5% CF) bổ sung multi-enzyme chứa cellulase lại đem lại hiệu quả tiêu hóa và sinh trưởng tương đương khẩu phần xơ chuẩn (3,5% CF). Điều này thách thức quan niệm giáo điều cho rằng chất xơ trong thức ăn lợn con luôn là yếu tố gây hại, chứng minh rằng khi màng cellulose được cắt mạch bởi cellulase ngoại sinh (1200 UI/kg TĂ), chất xơ sẽ kích thích nhu động ruột, tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật có ích phát triển mà không gây cản trở hấp thu dinh dưỡng.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) rõ ràng không?

Có. Luận án mô tả chi tiết và chuẩn hóa mọi thông số kỹ thuật:

• Công thức phối chế khẩu phần cơ sở (ngô, cám gạo, bã sắn, khô đỗ tương, bột cá) với đầy đủ thành phần ME, CP, CF, Ca, P, Lysine, Methionine.
• Nguồn gốc, mã số và hoạt độ chuẩn của chế phẩm: Multi-enzyme Bayer (200.000 UI protease, 5.600 UI amylase, 120.000 UI cellulase/100g) dùng liều 100 g/1000 kg TĂ; Probiotic Toàn Thắng (10^8 CFU/g) dùng liều 1 kg/500 kg TĂ.
• Quy trình cân đo, kỹ thuật lấy mẫu phân, phương pháp phân tích hóa học phân tích theo TCVN và AOAC.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm được định hình như thế nào?

Luận án mở ra lộ trình nghiên cứu 10 năm tập trung vào 3 trụ cột: (1) Nghiên cứu cơ chế phân tử và cấu trúc microbiome đường ruột bằng công nghệ giải trình tự gen NGS; (2) Tối ưu hóa công nghệ vi bọc đa lớp nhằm nâng cao khả năng chịu nhiệt của enzyme/probiotic trong công nghệ chế biến thức ăn ép viên nhiệt độ cao; (3) Mở rộng xây dựng ngân hàng dữ liệu enzyme thích ứng với các phụ phẩm nông nghiệp đặc thù của từng vùng sinh thái trên phạm vi toàn quốc.

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu tiến sĩ của tác giả Cù Thị Thúy Nga đã mang lại 5 đóng góp học thuật và thực tiễn mang tính then chốt:

1. Xác lập cơ sở khoa học định lượng: Chứng minh việc bổ sung multi-enzyme (protease 2000 UI/kg, amylase 56 UI/kg, cellulase 1200 UI/kg TĂ) cải thiện có ý nghĩa thống kê (p < 0,05) tỷ lệ tiêu hóa biểu kiến của protein, tinh bột và nâng cao tỷ lệ tiêu hóa xơ thô từ 5,73% đến 12,4%.
2. Đột phá trong tối ưu hóa công thức thức ăn: Khẳng định tính khả thi sinh học và kinh tế của việc hạ mức protein thô trong thức ăn lợn con sau cai sữa xuống 18-19% và nâng mức xơ thô lên 4,5-5,5% (tận dụng cám gạo, bã sắn địa phương) khi có sự hỗ trợ của multi-enzyme.
3. Kiểm soát bệnh học đường ruột an toàn sinh học: Chứng minh hỗn hợp probiotic đa chủng (L. acidophilus, B. subtilis, S. cerevisiae, L. casei đạt mật độ 200 x 10^8 CFU/kg TĂ) giúp giảm mạnh tỷ lệ tiêu chảy, duy trì tỷ lệ sống đạt 100%, thay thế hoàn toàn kháng sinh phòng bệnh.
4. Nâng cao hiệu quả kinh tế chăn nuôi: Giảm hệ số tiêu tốn thức ăn (FCR) từ 3,3% đến 5,3%, hạ chi phí thức ăn trên một đơn vị tăng khối lượng từ 3,8% đến 6,5%.
5. Đóng góp bảo vệ môi trường sinh thái: Giảm thiểu đáng kể lượng nitơ và khí amoniac đào thải, cung cấp mô hình phát triển chăn nuôi bền vững thích ứng với điều kiện kinh tế - xã hội vùng Trung du miền núi phía Bắc Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài.

Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Những đóng góp mới của luận án. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Đặc điểm của lợn con. Đặc điểm sinh trƣởng của lợn con giai đoạn sau cai sữa. Đặc điểm cơ quan tiêu hoá và dịch tiêu hóa của lợn con. Đặc điểm phân tiết và hoạt tính của enzyme tiêu hóa.

Một số yếu tố ảnh hƣởng đến tiêu hóa của lợn con. Tỷ lệ tiêu hóa protein và xơ ở lợn. Nhu cầu dinh dƣỡng của lợn con. Nhu cầu về năng lƣợng.

Nhu cầu về protein, axit amin và khả năng giảm mức protein trong khẩu phần của lợn bằng việc bổ sung axit amin tổng hợp. Chất xơ trong dinh dƣỡng lợn con. Nhu cầu về các chất dinh dƣỡng khác. Enzyme và ứng dụng trong chăn nuôi.

Tính đặc hiệu và nguyên tắc bổ sung enzyme. Hiệu quả của việc sử dụng enzyme trong chăn nuôi. Những hiểu biết về enzyme tiêu hoá tinh bột, protein và chất xơ. Những nghiên cứu về enzyme tiêu hóa trong và ngoài nƣớc.

Giới thiệu về multi - enzyme sử dụng trong đề tài. Probiotic và ứng dụng trong chăn nuôi. Chức năng và tác động của probiotic. Cơ chế tác dụng của probiotic.

Ứng dụng probiotic trong chăn nuôi. Thành phần hỗn hợp vi khuẩn probiotic sử dụng trong thí nghiệm. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng, địa điểm và thời gian nghiên cứu.

Đối tƣợng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu: Từ năm 2008 đến năm 2012. Nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu.

Nghiên cứu ảnh hƣởng của multi - enzyme chứa proteaza, amylaza đến tỷ lệ tiêu hóa protein, tinh bột, chất xơ và sinh trƣởng của lợn con sau cai sữa nuôi bằng khẩu phần có mức protein khác nhau. Nghiên cứu ảnh hƣởng của multi - enzyme chứa proteaza, amylaza, xenlulaza đến tỷ lệ tiêu hóa và sinh trƣởng của lợn con sau cai sữa đƣợc nuôi bằng khẩu phần có mức xơ khác nhau. Nghiên cứu ảnh hƣởng của probiotic đến sinh trƣởng của lợn con sau cai sữa. Phƣơng pháp xử lý số liệu.

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. Nghiên cứu ảnh hƣởng của multi - enzyme đến tỷ lệ tiêu hóa protein, tinh bột, chất xơ và sinh trƣởng của lợn con sau cai sữa nuôi bằng khẩu phần có mức protein khác nhau. Kết quả thí nghiệm 1. Kết quả thí nghiệm 2.

Nghiên cứu ảnh hƣởng của multi - enzyme đến tỷ lệ tiêu hóa và sinh trƣởng của lợn con sau cai sữa đƣợc nuôi bằng khẩu phần có mức xơ khác nhau. Kết quả thí nghiệm 3. Kết quả thí nghiệm 4. Kết quả thí nghiệm 5.

Sinh trƣởng tích luỹ của lợn thí nghiệm. Sinh trƣởng tuyệt đối của lợn thí nghiệm 5. Tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy của lợn con thí nghiệm. Hiệu quả sử dụng thức ăn của lợn thí nghiệm.

106 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 114 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 115 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tài liệu tiếng Việt.

Tài liệu tiếng Anh. 122 PHỤ LỤC n vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN Từ viết tắt Diễn giải ADN Axit Deoxyribo Nucleic ARC Agricultural Research Council (Viện khoa học Nông Nghiệp) ARN Axit Ribo Nucleic Ash Khoáng tổng số CF Xơ thô CFU Colony Forming Unit (Đơn vị khuẩn lạc) CP Protein thô cs Cộng sự Cys Cystein DCP Dicanxi photphat DE Năng lƣợng tiêu hoá DFM Direct Fed Microbials (Vi sinh vật đƣợc cho ăn trực tiếp) ĐC Đối chứng ĐHNN Đại học Nông nghiệp DM Vật chất khô ĐVT Đơn vị tính FDA Food and Drug Administriation (Cơ quan quản lý thực phẩm và dƣợc phẩm) FI Lƣợng thức ăn tiêu thụ g Gam Kcal Kilocalo Kg Kilogam KL Khối lƣợng KPCS Khẩu phần cơ sở LY Landrace Yorkshire Met Methionine MJ Megajun NDF Chất xơ không tan trong môi trƣờng trung tính NLTĐ/ME Năng lƣợng trao đổi/ME NRC National Research Council (Hội đồng nghiên cứu quốc gia) NSP Non starch polysaccarit P Xác suất (Mức ý nghĩa) pH Potential Hydrogen PiDu Pietrain Duroc Pr Protein R2 Hệ số xác định (Regression Statistics) STT Số thứ tự TĂ Thức ăn TB Tinh bột TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TH Tiêu hóa TN Thí nghiệm TS Tổng số TT Tiêu tốn TTTĂ Tiêu tốn thức ăn UI Unit international (Đơn vị quốc tế) US United States (Hoa Kỳ) VCK Vật chất khô VTM Vitamin YLD Yorshire Landrace Duroc n vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Bố trí thí nghiệm 1. Thành phần và giá trị dinh dƣỡng của thức ăn cho lợn thí nghiệm 1.

Bố trí thí nghiệm 2. Bố trí thí nghiệm 3. Thành phần và giá trị dinh dƣỡng của thức ăn thí nghiệm 3. Bố trí thí nghiệm 4.

Bố trí thí nghiệm 5. Thành phần của các chủng vi khuẩn trong hỗn hợp probiotic. Thành phần và giá trị dinh dƣỡng của thức ăn thí nghiệm 5. Tỷ lệ tiêu hoá protein của lợn con thí nghiệm 1.

Tỷ lệ tiêu hoá tinh bột của lợn con thí nghiệm 1. Tỷ lệ tiêu hoá chất xơ của lợn con thí nghiệm 1. Khối lƣợng của lợn con thí nghiệm 2. Sinh trƣởng tuyệt đối của lợn con thí nghiệm 2.

Tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lƣợng của lợn con thí nghiệm 2. Tiêu tốn protein/kg tăng khối lƣợng của lợn con thí nghiệm 2. Tiêu tốn (TT) lyzin/kg tăng khối lƣợng lợn con thí nghiệm 2. Chi phí thức ăn/kg tăng khối lƣợng lợn con thí nghiệm 2.

Tỷ lệ tiêu hoá protein của lợn con thí nghiệm 3. Tỷ lệ tiêu hoá tinh bột của lợn con thí nghiệm 3. Tỷ lệ tiêu hoá chất xơ của lợn con thí nghiệm 3. Khối lƣợng của lợn con thí nghiệm 4.

Sinh trƣởng tuyệt đối của lợn con thí nghiệm 4. Tiêu tốn thức ăn (TTTĂ) của lợn con thí nghiệm 4. Tiêu tốn năng lƣợng trao đổi/kg tăng khối lƣợng của lợn con thí nghiệm 4. Tiêu tốn protein/kg tăng khối lƣợng của lợn con thí nghiệm 4.

Tiêu tốn lyzin/kg tăng khối lƣợng của lợn con thí nghiệm 4. Chi phí thức ăn/kg tăng khối lƣợng của lợn con thí nghiệm 4. Sinh trƣởng tích luỹ của lợn con thí nghiệm 5. Sinh trƣởng tuyệt đối của lợn con thí nghiệm 5.

Tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy của lợn con thí nghiệm 5. Lƣợng thức ăn tiêu thụ của lợn con thí nghiệm 5. Tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lƣợng lợn thí nghiệm 5. Tiêu tốn năng lƣợng trao đổi/kg tăng khối lƣợng của lợn con thí nghiệm 5.

Tiêu tốn protein/kg tăng khối lƣợng của lợn con thí nghiệm 5. Tiêu tốn lyzin/kg tăng khối lƣợng của lợn con thí nghiệm 5. Chi phí thức ăn/kg tăng khối lƣợng lợn con thí nghiệm 5. 111 n ix DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 3.

Đồ thị sinh trƣởng tích lũy của lợn con thí nghiệm 2. Biểu đồ sinh trƣởng tuyệt đối của lợn con thí nghiệm 2. Đồ thị sinh trƣởng tích lũy của lợn con thí nghiệm 4. Biểu đồ sinh trƣởng tuyệt đối của lợn con thí nghiệm 4.

Đồ thị sinh trƣởng tích luỹ của lợn con thí nghiệm 5. Biểu đồ sinh trƣởng tuyệt đối của lợn con thí nghiệm 5. Tính cấp thiết của đề tài Trong chăn nuôi lợn, một số chế phẩm sinh học nhƣ kháng sinh, hocmon đã và đang đƣợc sử dụng ở những quy mô, mức độ khác nhau và mang lại những hiệu quả nhất định. Tuy nhiên, trải qua thời gian, các nhà khoa học đã phát hiện ra mặt trái của các chất bổ sung này nhƣ gây hiện tƣợng kháng thuốc của vi khuẩn, để lại tồn dƣ trong sản phẩm gây ảnh hƣởng xấu tới sức khỏe con ngƣời.

Để khắc phục những hạn chế này, khoa học đã hƣớng tới nghiên cứu và sản xuất những chất thay thế nhằm đáp ứng đòi hỏi cấp thiết của thực tế sản xuất (Cromwel, 2002) [73]. Những chất bổ sung đƣợc quan tâm nghiên cứu và sử dụng nhiều là các enzyme tiêu hóa và probiotic, các chất này không chỉ làm tăng hiệu quả chăn nuôi mà còn tạo ra các sản phẩm an toàn với sức khỏe con ngƣời và môi trƣờng, cải thiện sự cân bằng của hệ vi sinh vật trong đƣờng ruột (Jans, 2005 [90]; Fuller, 1989 [82]). Ở lợn con giai đoạn sau cai sữa, bộ máy tiêu hóa phát triển chƣa hoàn thiện, sự bài tiết các enzyme nội sinh còn hạn chế. Lợn con cùng một lúc chịu tác động bởi nhiều yếu tố nhƣ stress dinh dƣỡng (do thay đổi thức ăn), stress sinh lý (do thay đổi môi trƣờng sống và tập tính) (Fraser và cs, 1998 [80]; Cromwell và cs, 2000 [72]; Kiarie và cs, 2007 [94]), nên đã làm giảm tỷ lệ tiêu hóa, giảm hoạt tính của các enzyme nội sinh, tăng khả năng nhiễm các vi sinh vật có hại dẫn đến làm mất cân bằng hệ vi sinh vật đƣờng ruột làm cho lợn con bị tiêu chảy, chậm lớn.

Chính vì vậy, việc bổ sung multi - enzyme và probiotic vào thức ăn chăn nuôi sẽ góp phần nâng cao năng suất thông qua việc tăng sức đề kháng, đặc biệt là giai đoạn sau cai sữa, ảnh hƣởng tốt đến tiêu hóa và hấp thụ chất dinh dƣỡng, tăng sinh trƣởng và giảm chi phí thức ăn cho một đơn vị sản phẩm. Kết quả nghiên cứu của các tác giả Cunningham và cs, 1957 [74]; Lewis và cs, 1995 [101]; Officer, 2000 [112]; Lã Văn Kính và cs (2001) [21], Đỗ Văn Quang và cs (2005) [35]; Hồ Trung Thông và cs (2008) [43]; Trần Quốc Việt và cs (2010) [61] đã cho thấy điều đó. n 2 Khi sử dụng enzyme và probiotic cho lợn con có tác dụng làm tăng tỷ lệ tiêu hoá thức ăn và sinh trƣởng là do những chất này kết hợp với enzyme nội sinh phân giải các hợp chất phức tạp thành những chất đơn giản, dễ hấp thu và làm giảm đƣợc độ nhớt sinh ra trong quá trình tiêu hoá thức ăn, đặc biệt là các khẩu phần chứa nhiều polysaccarit không phải tinh bột (non- starch polysaccarit - NSP). Nên ngƣời ta thƣờng bổ sung vào khẩu phần những chế phẩm đa enzyme (multi - enzyme) để phân giải đồng thời nhiều hợp chất hữu cơ (Vũ Duy Giảng, 2009 [9]).

Đối với thức ăn cho lợn con giai đoạn sau cai sữa, nguồn cung cấp protein và năng lƣợng chủ yếu có nguồn gốc thực vật, trong khi khả năng tiêu hoá các loại thức ăn này của lợn con còn kém.