CHƯƠNG I- GIÁO DỤC MOI TRƯỜNG A-MÔI TRƯỜNG: 1- KHÁI NIỆM: Có rất nhiều khái niệm về môi trường: Từ điển tiếng Việt ( do Hoàng Phê chủ biên ): môi trường là ` toàn bộ nói chung những điều kiện tự nhiên, xã hội trong đó con người hay sinh vật tồn tai, phát triển trong quan hệ với con người và sinh vật dy.” Trong tiếng Anh môi trường là “environment”, tiếng Pháp là “environnement” đều có nghĩa là vật bao quanh, tiếng Trung Quốc gọi môi trường là “hoàn cảnh” cũng có nghĩa là cảnh vật bao quanh. : Trong “Luật bảo vệ môi trường” của Việt Nam, chương | điều 1 đã xác định: “ Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo có mối quan hệ mật thiết với nhau bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên” Chúng ta có thể khái quát : “ Môi trường là một tập hợp tất cả các thành phần của thế giới vật chất bao quanh có khả năng tác động đến sự tồn tại và phát triển của mỗi sinh vật.Bất cứ một vật thể, một sự kiện nào cũng tồn tại và diễn biến trong một môi trường nhất định” - Môi trường nhân văn: môi trường sống của con người hay con gọi lại là môi sinh (living environment) là tổng hợp các điều kiện vật lý, hoá học, sinh hoc, kinh tế xã hội bao quanh và có ảnh hưởng tới sự sống và phát triển của từng cá nhân và cả cộng đồng.Nhìn rộng hơn, môi trường sống của con người bao gồm cả vũ trụ bao la, trong đó Mat Trời và Trái Dat là bộ phận có ảnh hưởng trực tiếp và rõ nét nhất. Trong môi trường sống nảy luôn luôn tồn tại tương tác lẫn nhau giữa các thành phần vô sinh và hữu sinh.Cấu trúc của môi trường tự nhiên gồm 2 thành phân cơ bản: môi trường vật lý và môi trường sinh vật. GVHD: Ths Nguyễn Van Binh SVTH:Nguyén Tran Đóng Quỳ Khoi luận tor nhún Website Hóa hoe và mỏi trưởng - Môi trưởng vật lý: (physical environment) là thành phần vô sinh cua môi trường tự nhiên.bao gồm khí quyén,thach quyén.sinh quyển e Khí quyén:(atmosphere) còn được hiểu 1a môi trường khong khi, là lớp khí bao quanh qua đắt.chủ yéu ở tang Đổi lưu, cách mat đất từ 10 - 12km.Tang này, theo chiều cao,nhiệt độ.
áp suất giam dẫn và nông độ không khí loãng dần Khí quyển đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong công việc duy trì sự sống của con người, sinh vật và quyết định đến tinh chất khí hậu, thời tiết của Trái Dat. e Thuỷ quyển: (hydrosphere) hay còn gọi là môi trường nước là phần nước của Trái Dat bao gồm đại dương. biển, sông, hd, ao, sudi, nước ngầm, băng tuyết, hơi nước trong đất va trong không khí. Thuy quyển đóng vai trò không thé thiếu được trong việc duy trì cuộc sống con người, sinh vật, cân bằng khí hậu toản cầu, và phát triển các ngành kinh tế.
« Thạch quyển: (lithosphere) hoặc địa quyển bao gồm lớp vỏ Trái Đất. Tính chất vật lý, thành phần hoá học của địa quyển ảnh hưởng quan trọng đến cuộc sống con người, sự phát triển rộng, lâm, ngư, công nghiệp, giao thông vận tải, đô thị, cảnh quan và tính đa dạng sinh học trên Trái Dat. e Sinh quyển: (biosphere) còn gọi là môi trường sinh học, là các phần của môi trường vật lý có tồn tại sự sống. Sinh quyển bao gồm phần lớp thuỷ quyển (đáy đại dương), lớp dưới của khí quyển, lớp trên của địa quyển.
Như vậy sinh quyển gắn liền với các thành phần của môi trường và chịu sự tác động trực tiếp của sự biến hoá tính chất vật lý và hoá học của các thành phần này. Đặc trưng cho sự hoạt động sinh quyển là các chu trình trao đổi vật chất vả năng lượng. - Môi trường sinh vật: (biological environment) là thành phan hữu sinh của môi trường. Môi trường sinh vật bao gồm các hệ sinh thái, quan thé động vật vả thực vật.
Môi trường sinh vật tôn tại và phát triển trên cơ sở sự tiền hoá của môi trường vật lý. Các thành phan của môi trường không ton tại ở trang thái tĩnh mà luôn luôn có sự chuyển hoá trong tự nhiên theo chu trình Sinh - Địa - Hoá như chu trình carbon, chu trình Nitơ. chu trình photpho, chu trình lưu huỳnh. là các chu trình chuyển hoá các nguyên tế hoá học từ dạng vô sinh (dat, nude, không khí) vào dạng hữu sinh (sinh vật) và ngược lại.
Một khi các chu trình này không còn giữ ở trạng thái cản bằng thi tạo ra diễn biến bat thường, gay tác động xấu cho sự sống của con người và sinh vật ở một khu vực hay ở qui mô toản cầu. GVHD: Ths Nguyễn Văn Binh SVTH-Nguyén Tran Đông Quy Khoa luận tốt nghigp Website Hou học vử moi trưởng I- CHỨC NANG CUA MOI TRƯỜNG : Đổi với cá thé con người. cũng như đối với cộng déng và cả xa hội loài người. môi trường sống có ba chức năng: + Môi trường là không gian sống của con người.
Trong cuộc sống cúa minh. con người cản có một không gian sống với một phạm vi nhất định. Trái Đất, bộ phận của môi trường gần gùi nhất của loài người. trong hàng triệu năm qua không thay đổi về độ lớn.
Trong khi đó dân số loài người trên Trái Dat đã và đang tăng lên theo cấp số nhân. Diện tích bình quân đầu người, theo đó đã giảm sút rất nhanh, từ 75 ha bình quản cho mỗi người ở năm 0 theo Công lịch (vào năm Thiên Chúa giáng sinh), thì nay chí còn lại từ 1,875 - 1,5 ha. Con người đòi hỏi ở không gian sống không chỉ về phạm vi rộng hẹp mà còn cả chất lượng. Không gian sống chất lượng cao trước hết phải sạch sé, tinh khiết, cụ thẻ là không khí, nước, đất tiếp xúc với con người và được con người sử dụng không chứa hoặc chứa ít các chất bản, độc hại đối với sức khoẻ con người.
Không gian sống có cảnh quan đẹp dé, hài hoà, thoả mãn được đòi hỏi mĩ cảm của con người. Do vậy, công tác “dan số", “Kế hoạch hoá gia đình”, phong trào “Xanh, sạch, đẹp làng, phố” cảng có ý nghĩa lớn lao. + Môi trường là nơi cung cắp nguồn tài nguyên cần thiết cho cuộc sống và hoạt động sản xuất của con người. Con người đã khai thác các nguồn vật liệu và năng lượng cần thiết cho cuộc sống và hoạt động sản xuất của mình.
Trải qua các nền sản xuất từ săn bán, hái lượm, qua nông nghiệp đến công nghiệp rồi hậu công nghiệp, con người đều phải sử dụng các nguyên liệu: đất, nước, không khí, khoáng sản lấy từ lòng đất, và các dạng năng lượng lấy từ gỗ, than, đầu mỏ, khí đốt, gió, thuỷ điện, năng lượng Mặt Trời, năng lượng nguyên tử,. để phục vụ cho mục đích ăn, ở và lao động. Như vậy, vấn đề tài nguyên lại được đặt ra, con người phải bảo vệ và sử dụng một cách hợp lý để đảm bảo sự phát triển bền vững. + Môi trường còn là nơi chứa đựng các phế thải do con người tạo ra trong cuộc sống va hoạt động sản xuất của mình.
Trong quá trinh sử đụng nguyên liệu vả năng lượng vào cuộc sống va sản xuất của minh, con người chưa bao giờ và hầu như không bao giờ có thé đạt đến hiệu suất 100%. Noi cách khác là con người luôn tạo ra các phế thải: Phé thải sinh hoạt và phế thải sản xuất. Môi trường chính là nơi chứa đựng các phế thải đỏ. Dân số gia tăng thì phế thải sinh hoạt cảng nhiều.
Sản xuất dịch vụ phát triển. lượng phé thải gia tăng. gây ô nhiễm môi trường. van dé chứa đựng vả xử lý phế thai đã trở thanh nhiệm vụ bức xúc của mọi người và mọi quốc gia.
ne — ee eR i a a GVHD: Ths Nguyễn Van Binh SVTH Nguyên Tran Đóng Quy Khoá luận tắt nghiệp Website Hoa hoe và mỏi trường 1II-Ô NHIEM MOI TRƯỜNG : 1/ Khái niệm ô nhiễm môi trường : Theo Luật Bảo vệ Môi trường của Việt Nam: "Ò nhiễm môi trường là sự làm thay đổi tính chat của môi trường. vì phạm Tiêu chuẩn môi trường”. Trên thé giới, 6 nhiễm môi trường được hiểu là việc chuyển các chất thải hoặc năng lượng vảo môi trường đến mức cỏ khả năng gây hại đến sức khoẻ con người. đến sự phát triển sinh vật hoặc làm suy giảm chất lượng môi trường.
Các tác nhân ô nhiễm bao gồm các chất thải ở dang khí (khí thai), lỏng (nước thải), rắn (chất thải rắn) chứa hoá chất hoặc tác nhân vật lý. sinh học và các dạng năng lượng như nhiệt độ, bức xạ. Tuy nhiên, môi trường chi được coi là bị ô nhiễm nếu trong đó hàm lượng. nồng độ hoặc cường độ các tác nhân trên đạt đến mức có khả năng tác động xấu đến con người, sinh vật và vật liệu.
2- Tác nhân gây ô nhiễm : Là những chất có tác dụng biến đổi môi trường từ trong sạch trở nên độc hại. Những tác nhân này thường được gọi khái quát là “chất ô nhiễm”. Chất ô nhiễm có thể là chất rắn (rác, phế thải rắn,.), chất lỏng (các dung địch hoá chất, chất thải của các nhà máy dệt, nhuộm, chết biến thực phẩm,.), chất khí (SO, từ núi lửa, CO;, COs, NO; trong khói xe hơi, khói bếp, lò gạch.), các kìm loại nặng như chi, đồng. cũng có khi nó vừa ở thể hơi, vừa ở thể rắn thăng hoa hay ở dang trung gian.
Không khí đô thị thường vừa bị bụi đất, bụi xi mang, khí SO;, NO; trong khói xe, mùi hôi thối cống rãnh bóc lên, cộng với tiếng ồn quá mức cho phép, gây tổn hại sức khoẻ con người. thậm chí gây chết người. 3- Các loại ô nhiễm - Ô nhiễm hoá học: gây ra do các chất có protein, chất béo va các chất hữu cơ khác có trong chất thải công nghiệp vả sinh hoạt: xả phòng, thuốc nhuộm, chất tây giặt tông hợp. thuốc sat trùng, dầu mỡ.
Ô nhiễm hoá học cũng đo các chất vô cơ như kiêm. các loại phân hoá học. - O nhiễm vật lý: do các chat thải công nghiệp có mau và các chất lơ lửng. nước thải từ quá trình làm nguội điện có nhiệt độ cao.
Các loại chất thai nay lam nước thay đổi màu sắc, tăng độ đục và dan đến ô nhiễm nguồn nước. 10 GVHD: Ths Nguyễn Van Binh SVTH:Nguyễn Trần Đông Quy Áiuut lun tot nghigp Website Hou hoe va andi HƯỚNG - Ö nhiễm vật ly - Sinh học: nước có mùi và vị bắt thường do các chất thai công nghiệp có chửa nhiều hợp chat hoá học như mudi, phenol, amoniac. cùng với rong, tao, động vật nguyên sinh gay nên. - O nhiễm sinh học: gây ra bởi nước thái.