mở đầu, cuốn sách bao gồm 4 phần và 12 chương, tác giả đã phân tích những biến đổi của quan hệ thân tộc, biến đổi của gia đình và các chức năng của gia đình,. Cuốn sách cho thấy những cách nhìn phong phú về gia đình ở Pháp và ở Châu Âu với cách tiếp cận của các nhà xã hội học; các tác giả chỉ ra luan an 12 những biến đổi sâu sắc của xã hội liên quan đến kinh tế, văn hóa, không gian đô thị. có tác động đến các thành viên trong gia đình có quan hệ huyết thống hoặc hôn nhân. Như vậy, gia đình là một đề tài được các nhà nghiên cứu tiếp cận dưới nhiều góc độ từ khái niệm gia đình, vai trò, chức năng của gia đình, những thay đổi của gia đình trong giai đoạn CNH, HĐH đất nước, phát triển kinh tế hộ gia đình vùng ĐBSH.
Đây là những tài liệu tham khảo có giá trị lớn đối với luận án. Các công trình nghiên cứu về gia đình vùng đồng bằng sông Hồng Hiện nay gia đình vùng đồng bằng sông Hồng cũng đã được tiếp cận, phân tích dưới các góc độ như: đặc điểm gia đình vùng ĐBSH, mối quan hệ giữa gia đình vùng ĐBSH và xã hội, bình đẳng giới,. Điều này được thể hiện rõ trong các công trình như: Mai Huy Bích, “Đặc điểm gia đình đồng bằng sông Hồng” [22], tác giả nghiên cứu đặc điểm, cấu trúc, chức năng của các gia đình vùng ĐBSH từ góc độ dân tộc học và xã hội học, từ đó làm rõ mối quan hệ giữa tính cộng đồng và chức năng tái sinh sản, chức năng xã hội hóa, mục đích của hôn nhân trong gia đình Việt Nam truyền thống và hiện đại. - Luận án của Sim Sang Joon, “Gia đình người Việt ở Châu thổ sông Hồng và mối liên hệ của nó với cộng đồng xã hội” [86] đã trình bày gia đình người Việt trong quan hệ nội tại và ngoại hàm cộng đồng xã hội, khái quát bản sắc gia đình người Việt nói riêng và một phần về bản sắc văn hóa dân tộc Việt nói chung.
Một số dự báo và hướng giải quyết các vấn đề sẽ phát sinh trong gia đình người Việt dưới tác động của nền kinh tế thị trường. - Luận án của Chu Thị Thoa, “Bình đẳng giới trong gia đình ở nông thôn đồng bằng sông Hồng hiện nay” [92] đã phân tích thực trạng bình đẳng giới trong gia đình ở nông thôn ĐBSH trong công cuộc đổi mới. Những phương hướng cơ bản và giải pháp chủ yếu nhằm giảm dần tiến tới xóa bỏ sự bất bình đẳng giới trong gia đình nông thôn ĐBSH. - Tác giả Nguyễn Linh Khiếu,“Gia đình và phụ nữ trong biến đổi văn hóa- xã hội nông thôn” [49], cuốn sách đã phân tích những biến đổi văn hóa - xã luan an 13 hội nông thôn tác động đến gia đình và phụ nữ và thực hiện khảo sát gia đình và phụ nữ trong biến đổi văn hóa - xã hội nông thôn tại 10 điểm nghiên cứu cụ thể của 3 miền Bắc - Trung - Nam, cả đồng bằng và miền núi, cả người kinh và người dân tộc.
Các bài viết đã khắc họa một cách rõ nét những biến đổi văn hóa, xã hội nông thôn ảnh hưởng đến đời sống của gia đình và người phụ nữ và cái nhìn phức hợp, đa dạng và sinh động về đời sống văn hóa, xã hội và gia đình nông thông trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước. - Nguyễn Đức Truyền,“Kinh tế hộ gia đình và các quan hệ xã hội ở nông thôn đồng bằng sông Hồng trong thời kỳ đổi mới” [101]. Cuốn sách bao gồm 6 phần: Phần I: Nhập đề. Phần II: Cấu trúc và chức năng của kinh tế hộ gia đình.
Phần III: Kinh tế hộ và sự tái cấu trúc các quan hệ gia đình. Phần IV: Kinh tế hộ và sự tái cấu trúc các quan hệ họ hàng. Phần V: Kinh tế hộ và sự tái cấu trúc các quan hệ làng xã. Phần VI: Thư mục sách và tài liệu tham khảo.
Tác giả đã nhấn mạnh trong quá trình đổi mới ở nông thôn ĐBSH, nền kinh tế đã bắt đầu chuyển đổi theo cơ chế thị trường, điều này đã kéo theo sự thay đổi các giá trị chuẩn mực và các quy tắc ứng xử trong gia đình, đặc biệt là trong mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình. - Luận án của tác giả Khúc Thị Thanh Vân, “Vai trò của vốn xã hội trong phát triển kinh tế hộ gia đình ở nông thôn đồng bằng sông Hồng hiện nay - Nghiên cứu trường hợp tại Nam Định và Bắc Ninh” [130] lại tiếp cận một hướng cụ thể để phát triển kinh tế hộ gia đình đó là vai trò của vốn xã hội. Tác giả đã phân tích những vấn đề lý luận và thực tiễn về vốn xã hội và vai trò của vốn xã hội trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Nghiên cứu vốn xã hội ở ĐBSH hiện nay và đầu tư, duy trì, khai thác vốn xã hội trong phát triển kinh tế hộ gia đình vùng ĐBSH.
- Tác giả Đỗ Văn Quân có cách tiếp cận mới khi nghiên cứu về phát triển kinh tế hộ gia đình ở đồng bằng sông Hồng với bài viết “Phát triển kinh tế hộ gia đình trong tiến trình xây dựng nông thôn mới ở đồng bằng sông Hồng hiện nay” [81]. Tác giả đã đánh giá tương quan giữa học vấn, nghề nghiệp, độ tuổi luan an 14 với cơ cấu ngành nghề của chủ hộ, của gia đình, đất đai - tư liệu sản xuất của hộ gia đình; thu nhập của hộ gia đình; tiếp cận nguồn vốn tín dụng phục vụ sản xuất, kinh doanh và đời sống. Từ những số liệu khảo sát tác giả đã đưa ra kết luận có giá trị tham khảo với luận án như: Để kinh tế hộ gia đình phát triển trong điều kiện mới một cách bền vững, rất cần có sự tham gia phối hợp đồng bộ giữa các yếu tố: hiệp hội, tổ chức, hợp tác xã, áp dụng khoa học - công nghệ, thị trường, vốn, đất đai, ngành nghề truyền thống, sức lao động, giao thông, quy hoạch và thực hiện các khu tiểu thủ công nghiệp, trang trại, dịch vụ. tập trung ở các địa phương, nhằm hướng đến sự phát triển kinh tế hộ gia đình một cách đồng bộ.
Các công trình này đều khẳng định vai trò quan trọng của gia đình vùng đồng bằng sông Hồng trong phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng… ở vùng. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ NÔNG THÔN, XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI VÀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG 1. Các công trình nghiên cứu về nông thôn và xây dựng nông thôn mới 1. Các công trình nghiên cứu về nông thôn và xây dựng nông thôn mới ở trong nước Hiện nay có nhiều tác giả nghiên cứu về nông thôn và xây dựng nông thôn mới, một số công trình nổi bật như: - Trần Ngọc Ngoạn, “Phát triển nông thôn bền vững: Những vấn đề lý luận và kinh nghiệm thế giới” [74].
Tác giả đã đưa ra và phân tích rõ các nội dung cơ bản của phát triển bền vững nông thôn đó là phát triển bền vững kinh tế nông thôn, phát triển bền vững xã hội nông thôn; an toàn môi trường và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển thể chế bền vững. Đây là công trình ra đời khi chương trình xây dựng NTM chưa được triển khai nhưng các nội dung về phát triển bền vững nông thôn mà tác giả đưa ra khá gần với các tiêu chí xây dựng NTM, vì vậy công trình có giá trị tham khảo tốt khi triển khai luận án. luan an 15 - Tác giả Đỗ Đức Quân, "Một số giải pháp nhằm phát triển bền vững nông thôn vùng đồng bằng Bắc Bộ trong quá trình xây dựng, phát triển các khu công nghiệp (Qua khảo sát các tỉnh Vĩnh Phúc, Hải Dương, Ninh Bình)" [80]. Điểm nổi bật của công trình là đưa ra các quan điểm có tính khả thi nhằm phát triển bền vững nông thôn đồng bằng Bắc Bộ như quan điểm đặt việc xây dựng và phát triển các khu công nghiệp ở vùng đồng bằng Bắc Bộ trong chiến lược chung, tiếp tục đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội toàn vùng nhằm tạo điều kiện kinh tế để giải quyết tốt các vấn đề xã hội; việc thu hồi đất nông nghiệp để xây dựng và phát triển các khu công nghiệp phải thận trọng và khoa học; tăng cường liên minh công - nông - trí thức và giữ vững ổn định chính trị - xã hội; phải thực hiện gắn với quy hoạch xây dựng và phát triển các khu công nghiệp với quy hoạch về phát triển nguồn nhân lực tại chỗ và quy hoạch phát triển NTM hiện đại [80, tr.
- Viện Nghiên cứu quản lý Kinh tế Trung ương, Viện Chính sách và chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn, Viện Khoa học Lao động và xã hội, Nhóm nghiên cứu Kinh tế Phát triển, Đặc điểm kinh tế nông thôn Việt Nam, kết quả điều tra hộ gia đình nông thôn năm 2008 tại 12 tỉnh [135]. Cuốn sách là kết quả số liệu thống kê kinh tế nông thôn Việt Nam qua điều tra bằng phương pháp chọn mẫu (VARHS) thực hiện trên địa bàn 12 tỉnh (Hà Tây, Lào Cai, Phú Thọ, Điện Biên, Lai Châu, Nghệ An, Quảng Nam,. Đây là công trình có giá trị thực tiễn cao để phản ánh thực trạng kinh tế nông thôn ở Việt Nam. - Nguyễn Kim Tôn, "Nông dân đồng bằng sông Cửu Long trong phát triển nông nghiệp bền vững hiện nay" [99], luận án xác định nội dung của phát triển nông thôn bền vững là bền vững về kinh tế, bền vững về xã hội, bền vững về môi trường.
Bên cạnh đó, nhiều quốc gia trên thế giới đã xây dựng NTM, đây là những kinh nghiệm quý báu cho Việt Nam, vì vậy đã có nhiều công trình, bài viết nghiên cứu về xây dựng NTM của các nước trên thế giới, tiêu biểu một số công trình sau: luan an 16 - Chu Tiến Quang, Lê Xuân Đình, "Kinh nghiệm của Hàn Quốc trong phát triển nông thôn mới bền vững" [79]. Bài viết đã chỉ ra nhu cầu bảo tồn các nguồn lực nông nghiệp, nguồn gốc của ô nhiễm môi trường do phát triển nông nghiệp và chỉ ra những kinh nghiệm phát triển NTM bền vững như thiết lập mô hình quản lý nông nghiệp bền vững Hàn Quốc, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, duy trì và cải thiện các nguồn lực, thúc đẩy sự tiến bộ của các dự án khuyến khích nông nghiệp bền vững,. - Trần Quang Minh, "Nông nghiệp Hàn Quốc trên đường phát triển" [68].