Nghiên cứu đặc điểm thực vật và flavonoid rễ Pueraria tại Thái Nguyên, Việt Nam

Luận văn thạc sĩ y tế phân tích Trần thị diễm thùy nghiên cứu đặc điểm thực vật định tính định lượng flavonoid của rễ ba loài thuộc, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Trần Thị Diễm Thùy
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Hà Thanh Tùng
• Trường học: Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược liệu - Dược học cổ truyền
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm thực vật, định tính, định lượng flavonoid của rễ ba loài thuộc chi Pueraria DC. trồng ở Thái Nguyên - Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan chi Pueraria DC.
• 1.2. Vị trí phân loại của chi Pueraria DC. trong khóa phân loại
• 1.3. Đặc điểm thực vật và khóa phân loại chi Pueraria DC.
• 1.4. Phân bố chi Pueraria DC. trên thế giới và Việt Nam
• 1.5. Đặc điểm thực vật các loài trong chi Pueraria DC.
• 1.6. Các nghiên cứu định tính, định lượng các hợp chất trong chi Pueraria DC.
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Nguyên vật liệu và thiết bị
• 2.4. Hóa chất và dung môi
• 2.5. Thiết bị, máy móc, dụng cụ
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Nghiên cứu về đặc điểm thực vật
• 2.6.2. Nghiên cứu về thành phần hóa học
• 2.6.3. Định lượng một số flavonoid bằng phương pháp HPLC
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm thực vật của các mẫu nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm hình thái của mẫu nghiên cứu SD1
• 3.3. Đặc điểm hình thái của mẫu nghiên cứu SD2
• 3.4. Đặc điểm hình thái của mẫu nghiên cứu SD3
• 3.5. Đặc điểm giải phẫu của Pueraria montana var. chinensis (Ohwi) Sanjappa & Pradeep
• 3.5.1. Đặc điểm giải phẫu thân
• 3.5.2. Đặc điểm giải phẫu lá
• 3.5.3. Đặc điểm giải phẫu rễ
• 3.5.4. Đặc điểm bột rễ
• 3.6. Đặc điểm giải phẫu của Pueraria alopecuroides Craib
• 3.6.1. Đặc điểm giải phẫu thân
• 3.6.2. Đặc điểm giải phẫu lá
• 3.6.3. Đặc điểm giải phẫu rễ
• 3.6.4. Đặc điểm bột rễ củ
• 3.7. Đặc điểm giải phẫu của Pueraria candollei var.
• 3.7.1. Đặc điểm giải phẫu thân
• 3.7.2. Đặc điểm giải phẫu lá
• 3.7.3. Đặc điểm giải phẫu rễ
• 3.7.4. Đặc điểm bột rễ
• 3.8. Định tính flavonoid trong dịch chiết toàn phần
• 3.9. Kết quả định tính flavonoid bằng phản ứng hóa học
• 3.10. Sắc kí đồ TLC định tính flavonoid trong các mẫu nghiên cứu
• 3.11. Kết quả định lượng đồng thời puerarin và daidzein bằng HPLC
• 3.12. Kết quả thẩm định phương pháp phân tích
• 3.13. Kết quả định lượng 3 mẫu thuộc chi Pueraria DC.
• 4. CHƯƠNG IV: BÀN LUẬN
• 4.1. Về đặc điểm thực vật
• 4.2. Về giám định tên khoa học của các mẫu nghiên cứu
• 4.3. Về đặc điểm giải phẫu thân, lá, rễ
• 4.4. Về đặc điểm bột rễ
• 4.5. Về định tính flavonoid
• 4.6. Về định lượng puerarin và daidzein trong các mẫu nghiên cứu
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu flavonoid rễ Pueraria tại Thái Nguyên

Chi Pueraria DC. là một trong những chi thực vật quan trọng, nổi bật với các thành phần hóa học có giá trị, đặc biệt là flavonoid. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích và định lượng các hợp chất flavonoid trong rễ của ba loài Pueraria trồng tại Thái Nguyên. Các loài này không chỉ có giá trị dược liệu mà còn có tiềm năng ứng dụng trong y học cổ truyền.

1.1. Đặc điểm thực vật của chi Pueraria tại Thái Nguyên

Chi Pueraria DC. bao gồm nhiều loài cây dây leo, có khả năng sinh trưởng mạnh mẽ. Tại Thái Nguyên, ba loài Pueraria được nghiên cứu cho thấy sự đa dạng về hình thái và cấu trúc. Các loài này thường có rễ củ lớn, lá kép và hoa màu sắc đa dạng, tạo nên sự hấp dẫn trong nghiên cứu.

1.2. Tầm quan trọng của flavonoid trong y học

Flavonoid là nhóm hợp chất tự nhiên có nhiều tác dụng sinh học, bao gồm khả năng chống oxy hóa, kháng viêm và bảo vệ gan. Nghiên cứu cho thấy các isoflavonoid như puerarin và daidzein có thể giúp điều trị nhiều bệnh lý, từ bệnh tim mạch đến tiểu đường.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu flavonoid Pueraria

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về flavonoid trong chi Pueraria, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc định lượng chính xác các hợp chất này. Các yếu tố như điều kiện môi trường, phương pháp chiết xuất và phân tích có thể ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập mẫu nghiên cứu

Việc thu thập mẫu rễ Pueraria tại Thái Nguyên gặp nhiều khó khăn do sự phân bố không đồng đều của các loài. Điều này yêu cầu các nhà nghiên cứu phải có kế hoạch thu thập mẫu hợp lý và hiệu quả.

2.2. Thách thức trong phương pháp phân tích flavonoid

Các phương pháp phân tích như HPLC cần được tối ưu hóa để đảm bảo độ chính xác và độ nhạy cao. Việc lựa chọn dung môi và điều kiện sắc ký cũng ảnh hưởng lớn đến kết quả định lượng flavonoid.

III. Phương pháp nghiên cứu flavonoid rễ Pueraria hiệu quả

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp hiện đại để định tính và định lượng flavonoid trong rễ Pueraria. Phương pháp HPLC được áp dụng để phân tích hàm lượng puerarin và daidzein, cho kết quả chính xác và đáng tin cậy.

3.1. Phương pháp chiết xuất flavonoid từ rễ

Chiết xuất flavonoid từ rễ Pueraria được thực hiện bằng cách sử dụng dung môi ethanol. Phương pháp này giúp tối ưu hóa việc thu hồi các hợp chất có hoạt tính sinh học cao.

3.2. Phân tích định lượng flavonoid bằng HPLC

Sử dụng sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) để định lượng puerarin và daidzein trong mẫu rễ. Phương pháp này cho phép xác định chính xác hàm lượng các hợp chất flavonoid trong rễ Pueraria.

IV. Kết quả nghiên cứu flavonoid rễ Pueraria tại Thái Nguyên

Kết quả nghiên cứu cho thấy hàm lượng flavonoid trong rễ Pueraria tại Thái Nguyên có sự khác biệt rõ rệt giữa các loài. Các chỉ số định lượng cho thấy tiềm năng ứng dụng cao của các loài này trong y học.

4.1. Hàm lượng flavonoid trong các mẫu rễ

Kết quả định lượng cho thấy rễ Pueraria candollei var. mirifica có hàm lượng puerarin cao nhất, tiếp theo là Pueraria montana. Điều này cho thấy tiềm năng ứng dụng của các loài này trong sản xuất dược phẩm.

4.2. Ứng dụng thực tiễn của flavonoid Pueraria

Các hợp chất flavonoid từ rễ Pueraria có thể được ứng dụng trong việc phát triển các sản phẩm chức năng, hỗ trợ điều trị bệnh và cải thiện sức khỏe. Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới cho việc khai thác dược liệu tại Thái Nguyên.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu flavonoid Pueraria

Nghiên cứu về flavonoid rễ Pueraria tại Thái Nguyên đã chỉ ra tiềm năng lớn của các loài này trong y học. Các kết quả đạt được không chỉ góp phần làm phong phú thêm kho tàng dược liệu Việt Nam mà còn mở ra hướng nghiên cứu mới cho các nhà khoa học.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu đã xác định được hàm lượng flavonoid trong rễ Pueraria, cho thấy sự đa dạng và phong phú của các hợp chất này. Điều này khẳng định giá trị dược liệu của chi Pueraria tại Thái Nguyên.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc khai thác và phát triển các sản phẩm từ flavonoid Pueraria, đồng thời nghiên cứu sâu hơn về tác dụng sinh học của các hợp chất này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chi Pueraria DC. là một nhóm thực vật thuộc họ Đậu (Fabaceae), phân bố rộng rãi ở Đông Nam Á và châu Đại Dương, trong đó có Việt Nam. Theo ước tính, chi này bao gồm khoảng 15-20 loài với nhiều phân loài khác nhau, trong đó ba loài được trồng tại Thái Nguyên đã được xác định và nghiên cứu. Các loài thuộc chi Pueraria DC. nổi bật với thành phần flavonoid, đặc biệt là các isoflavonoid như puerarin, daidzin, daidzein, có tác dụng sinh học quan trọng như bảo vệ gan, điều trị bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường và giảm độc ethanol. Ngoài ra, một số loài còn có tác dụng cải thiện các triệu chứng mãn kinh ở phụ nữ.

Nghiên cứu này nhằm mục tiêu mô tả đặc điểm thực vật, giám định tên khoa học, định tính và định lượng flavonoid trong rễ của ba loài Pueraria DC. trồng tại Thái Nguyên, Việt Nam. Thời gian thu thập mẫu vào năm 2020, với phạm vi nghiên cứu tập trung tại vùng trồng Thái Nguyên. Việc nghiên cứu flavonoid trong rễ các loài này không chỉ góp phần làm rõ đặc điểm sinh học và hóa học của dược liệu mà còn hỗ trợ phát triển nguồn nguyên liệu dược liệu bản địa, nâng cao giá trị kinh tế và ứng dụng trong y học cổ truyền cũng như hiện đại. Các chỉ số định lượng puerarin và daidzein được xem là tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng dược liệu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình phân loại thực vật, đặc biệt là khóa phân loại chi Pueraria DC. theo Armen Takhtajan (2009) và Thực vật chí Trung Quốc. Các khái niệm chính bao gồm:

• Đặc điểm thực vật học: mô tả hình thái, giải phẫu thân, lá, rễ và quả của các loài.
• Flavonoid và Isoflavonoid: nhóm hợp chất phenolic có hoạt tính sinh học cao, đặc biệt puerarin và daidzein là các marker quan trọng trong chi Pueraria.
• Phương pháp sắc ký: TLC, HPTLC và HPLC được sử dụng để định tính và định lượng flavonoid, với các điều kiện sắc ký được chuẩn hóa theo Dược điển Trung Quốc và các nghiên cứu trước.
• Phương pháp giám định tên khoa học: đối chiếu mẫu thực vật với các tiêu bản lưu trữ quốc tế và trong nước, sử dụng cơ sở dữ liệu thực vật và sự tư vấn chuyên gia.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Ba mẫu rễ củ của các loài Pueraria DC. được thu thập tại vùng trồng Thái Nguyên vào tháng 9/2020, cùng với mẫu sinh sản thu hái vào các tháng đầu năm 2020.
• Phương pháp mô tả thực vật: Mô tả hình thái cơ quan sinh dưỡng và sinh sản theo phương pháp phân tích tiêu chuẩn, giám định tên khoa học dựa trên khóa phân loại và so sánh mẫu tiêu bản.
• Phương pháp giải phẫu vi mô: Tiêu bản thân, lá, rễ được nhuộm kép và quan sát dưới kính hiển vi với các vật kính 4x, 10x, 40x để mô tả cấu trúc giải phẫu.
• Phương pháp định tính flavonoid: Sử dụng phản ứng hóa học đặc trưng với NaOH, HCl, bột magnesi, thuốc thử diazonium và sắc ký lớp mỏng HPTLC với hệ dung môi chuẩn.
• Phương pháp định lượng flavonoid: Định lượng đồng thời puerarin và daidzein bằng HPLC-UV với cột Kinetex EVO C18, hệ dung môi MeOH – H2O theo chương trình gradient, detector UV bước sóng 250 nm.
• Thẩm định phương pháp: Đánh giá tính thích hợp hệ thống, độ đặc hiệu, khoảng tuyến tính, độ đúng và độ chụm theo hướng dẫn AOAC. Cỡ mẫu phân tích lặp lại 6 lần để đảm bảo độ tin cậy.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập mẫu và xử lý từ tháng 2 đến tháng 11 năm 2020, phân tích thực vật và hóa học tại Trường Đại học Dược Hà Nội và Đại học Đại Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm thực vật của ba loài Pueraria DC. tại Thái Nguyên:

   • Mẫu SD1 được xác định là Pueraria montana var. chinensis với thân tròn, phủ lông tơ màu xám, rễ ăn sâu, lá kép lông chim 3 lá chét, hoa màu xanh tím, quả đậu dẹt dài 3-9 cm.
   • Mẫu SD2 là Pueraria alopecuroides với thân phủ đầy lông, rễ củ hình thuôn dài 7-25 cm, lá kép lông chim, hoa màu tím, quả đậu dài 3-10 cm.
   • Mẫu SD3 là Pueraria candollei var. mirifica với thân leo phủ lông mịn trắng, rễ củ to dài 20-30 cm, lá kép lớn, hoa màu xanh tím, quả đậu dẹt.

2. Đặc điểm giải phẫu vi mô:

   • Thân, lá, rễ của các loài đều có cấu tạo cấp 2 điển hình với biểu bì phủ cutin, mô mềm vỏ, mô cứng, libe và gỗ cấp 2 rõ ràng.
   • Tinh thể calci oxalat hình khối phân bố rải rác trong mô mềm vỏ và mô cứng, là đặc điểm nhận dạng quan trọng.
   • Bột rễ có màu vàng nâu, chứa tinh bột đơn và đôi, sợi mang tinh thể calci oxalat, mạch điểm rõ ràng.

3. Định tính flavonoid:

   • Phản ứng hóa học và sắc ký lớp mỏng HPTLC cho thấy sự hiện diện rõ ràng của flavonoid trong dịch chiết rễ của cả ba loài.
   • Sắc ký đồ TLC dưới ánh sáng tử ngoại cho thấy các vết tương ứng với puerarin và daidzein, phù hợp với chuẩn chất.

4. Định lượng puerarin và daidzein bằng HPLC:

   • Hàm lượng puerarin trong mẫu SD1, SD2, SD3 lần lượt khoảng 0,5%, 0,8%, 1,2% theo dược liệu khô.
   • Hàm lượng daidzein dao động từ 0,2% đến 0,6% trong các mẫu.
   • Phương pháp HPLC được thẩm định với độ tuyến tính cao (R² ≥ 0,999), độ thu hồi 93-104%, độ lặp lại RSD ≤ 1,5%, đảm bảo độ tin cậy kết quả.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu đã làm rõ đặc điểm thực vật và giải phẫu của ba loài Pueraria DC. trồng tại Thái Nguyên, phù hợp với mô tả trong tài liệu quốc tế và tiêu bản lưu trữ. Việc phát hiện tinh thể calci oxalat và cấu trúc mô cứng, mô mềm đặc trưng giúp phân biệt các loài trong chi. Định tính flavonoid bằng HPTLC và phản ứng hóa học khẳng định sự hiện diện của các hợp chất sinh học quan trọng.

Hàm lượng puerarin và daidzein trong các mẫu rễ củ tương đối cao, đặc biệt mẫu SD3 (Pueraria candollei var. mirifica) có hàm lượng puerarin vượt trội, phù hợp với các nghiên cứu trước đây về tác dụng sinh học của loài này. So sánh với các nghiên cứu tại Trung Quốc và Thái Lan, hàm lượng flavonoid có sự biến động do ảnh hưởng của yếu tố di truyền và môi trường trồng trọt.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột so sánh hàm lượng puerarin và daidzein giữa ba mẫu, cũng như bảng tổng hợp đặc điểm giải phẫu và hình thái để minh họa sự khác biệt và tương đồng. Kết quả này góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho việc sử dụng và phát triển dược liệu Pueraria tại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển quy trình trồng và thu hái chuẩn hóa nhằm tối ưu hóa hàm lượng flavonoid trong rễ Pueraria, đặc biệt puerarin và daidzein, với mục tiêu tăng ít nhất 20% hàm lượng trong vòng 3 năm, do các cơ sở nghiên cứu và nông nghiệp tại Thái Nguyên phối hợp thực hiện.

2. Xây dựng tiêu chuẩn chất lượng dược liệu Pueraria tại Việt Nam dựa trên các chỉ số định lượng puerarin và daidzein, áp dụng phương pháp HPLC chuẩn hóa, nhằm phục vụ công tác giám định và kiểm soát chất lượng trong vòng 2 năm tới, do Bộ Y tế và Bộ Giáo dục & Đào tạo chủ trì.

3. Nghiên cứu sâu hơn về tác dụng sinh học và ứng dụng lâm sàng của các flavonoid chiết xuất từ rễ Pueraria, đặc biệt trong điều trị bệnh tim mạch và mãn kinh, với kế hoạch thử nghiệm tiền lâm sàng trong 3 năm, do các viện nghiên cứu dược liệu và y học cổ truyền đảm nhiệm.

4. Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ kỹ thuật và nghiên cứu về kỹ thuật phân tích HPLC và giám định thực vật, nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu và sản xuất dược liệu, thực hiện liên tục hàng năm tại các trường đại học và viện nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và giảng viên ngành Dược liệu và Dược học cổ truyền: Luận văn cung cấp dữ liệu thực nghiệm chi tiết về đặc điểm thực vật và thành phần flavonoid, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu và giảng dạy.

2. Doanh nghiệp sản xuất và chế biến dược liệu: Thông tin về hàm lượng puerarin và daidzein giúp xây dựng tiêu chuẩn chất lượng nguyên liệu, nâng cao giá trị sản phẩm và phát triển thị trường.

3. Cơ quan quản lý nhà nước về dược liệu và y tế: Cơ sở khoa học để xây dựng tiêu chuẩn dược liệu, kiểm soát chất lượng và phát triển chính sách hỗ trợ ngành dược liệu bản địa.

4. Sinh viên và học viên cao học ngành Dược học, Thực vật học: Tài liệu tham khảo thực tiễn về phương pháp nghiên cứu thực vật, phân tích hóa học và thẩm định phương pháp sắc ký hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chọn nghiên cứu flavonoid trong rễ Pueraria?
   Flavonoid, đặc biệt puerarin và daidzein, là các hợp chất sinh học có tác dụng bảo vệ gan, tim mạch và điều trị mãn kinh. Rễ Pueraria là nguồn chứa flavonoid phong phú, nghiên cứu giúp khai thác tiềm năng dược liệu.

2. Phương pháp HPLC có ưu điểm gì trong định lượng flavonoid?
   HPLC cho phép phân tích chính xác, độ nhạy cao, khả năng tách riêng các hợp chất đồng thời, phù hợp với việc định lượng puerarin và daidzein trong mẫu phức tạp như dịch chiết rễ.

3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hàm lượng flavonoid trong Pueraria là gì?
   Yếu tố di truyền, điều kiện môi trường trồng trọt như độ cao, đất đai, khí hậu và thời gian thu hái đều ảnh hưởng đến hàm lượng flavonoid trong rễ.

4. Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này vào sản xuất dược liệu không?
   Có, kết quả cung cấp cơ sở khoa học để chuẩn hóa quy trình trồng, thu hái và kiểm soát chất lượng nguyên liệu, giúp nâng cao giá trị và hiệu quả sản xuất dược liệu.

5. Luận văn có đề xuất gì cho nghiên cứu tiếp theo?
   Luận văn khuyến nghị nghiên cứu tác dụng sinh học cụ thể của flavonoid chiết xuất, thử nghiệm lâm sàng và phát triển sản phẩm dược liệu từ Pueraria, đồng thời mở rộng khảo sát các loài khác trong chi.

Kết luận

• Đã mô tả chi tiết đặc điểm thực vật và giải phẫu của ba loài Pueraria DC. trồng tại Thái Nguyên, phù hợp với tài liệu quốc tế.
• Xác định sự hiện diện và hàm lượng flavonoid quan trọng puerarin và daidzein trong rễ các loài, với hàm lượng dao động từ 0,2% đến 1,2%.
• Phương pháp HPLC được thẩm định đạt độ chính xác, độ lặp lại và độ tuyến tính cao, phù hợp cho định lượng flavonoid trong dược liệu.
• Kết quả nghiên cứu góp phần xây dựng cơ sở khoa học cho phát triển dược liệu Pueraria tại Việt Nam, hỗ trợ tiêu chuẩn hóa và ứng dụng trong y học.
• Đề xuất các giải pháp phát triển quy trình trồng, tiêu chuẩn chất lượng và nghiên cứu ứng dụng sinh học trong vòng 2-3 năm tới.

Luận văn là nền tảng quan trọng để tiếp tục nghiên cứu và phát triển nguồn dược liệu bản địa có giá trị kinh tế và y học cao. Đề nghị các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý quan tâm ứng dụng và phát triển tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN 1. Tổng quan chi Pueraria DC. Vị trí phân loại của chi Pueraria DC. trong khóa phân loại Theo Armen Takhtajan, 2009, vị trí phân loại của chi Pueraria DC.

được xác định: Giới Plantae Ngành Magnoliophyta Lớp Magnoliopsida Bộ Fabales Họ Fabaceae Chi Pueraria DC. Đặc điểm thực vật và khóa phân loại chi Pueraria DC. Đặc điểm thực vật chi Pueraria DC. Chi Pueraria DC.

gồm các loài cây thân leo, dây leo quấn, hiếm khi là cây bụi. Hầu hết các loài đều có lông ngắn ở thân, mọc trên mặt đất hoặc neo trên các giá đỡ như cây bụi hay cây to hoặc các cấu trúc nhân tạo. Sự tăng trưởng của các loài thuộc chi Pueraria DC. có thể lên tới 30 cm mỗi ngày, đạt 18 đến 30 m trong một mùa.

Một số loài có rễ củ: Pueraria montana var. chinensis (Ohwi) Sanjappa & Pradeep, Pueraria edulis Pamp., Pueraria candollei var. mirifica (Airy Shaw & Suvat.) Niyomdham… Lá kép lông chim có 3 lá chét. Lá kèm có thể có hoặc không có thùy cơ bản.

Các cuống mang hoa có chồi ngắn hoặc các nút dày, mang 3 (hiếm khi 2) hoặc 4 - 7 hoa mỗi nút. Hoa hầu như không có cuống hoa, có 1 lá bắc nằm thấp dưới đài hoa và đài hoa có 2 lá bắc con bên. Đài hoa có 5 thùy, nhưng 2 lá đài trên cùng gần như hoàn toàn hàn liền. Cánh cờ của hoa nhọn.

Màu cánh hoa thay đổi từ trắng đến xanh và tím; cánh cờ thường có vết xanh hoặc vàng. Nhị hoa hàn liền thành ống 9 nhị, với nhị mười (thuộc tiền khai hoa cờ) hàn liền với ống, ở một vài loài nhị mười rời khi hoa nở. Bầu hình trứng thon dài, thường có lông, thỉnh thoảng nhẵn, với vòi dạng sợi, tận cùng núm hình cầu với nhú ngắn. Hoa có mùi thơm, thu hút côn trùng.

Quả loại đậu thường dẹt, nhẵn hoặc có lông, màu nâu nhạt đến đen, chứa ít hơn 20 hạt. Hạt màu nâu hoặc đen như hạt đậu, dẹt hoặc thuôn. Hạt nảy mầm 2 trên mặt đất, mang 2 lá mầm đơn giản và đối xứng nhau. Lá tiếp theo là lá thứ ba mọc xen kẽ [26].

Khóa phân loại chi Pueraria Khóa phân loại chi Pueraria DC. theo Thực vật chí Trung Quốc [30] 1a. Hạt đậu rộng 4 mm, với 15-20 hạt, cánh cờ hầu như tròn. Hạt đậu rộng 6-12 mm, 4-10 hạt, cánh cờ hình trứng ngược 3a.

Cây bụi, mọc dựng đứng hay dây leo, cánh cờ 5-8 mm…. Cây thảo dây quấn, cánh cờ 12-14 mm 4a. Lá chét hình trứng hoặc hình bầu dục, phủ lông 2 mặt, tràng hoa màu trắng, cánh cờ dài 14mm, hạt đậu 5-8 cm x 6-8 mm…………. Lá chét hình trứng ngược, lông tơ thưa thớt 2 mặt, tràng hoa hơi đỏ, cánh cờ dài 12 mm, hạt đậu 7.

Lá kèm đính lưng 5a. Lá kèm không chia 2 thùy cơ bản 6a. Thùy đài hoa dưới cùng dài hơn rõ so với thùy đài hoa bên, nhọn, 2 cánh thìa lớn hơn 2 cánh chim……………………………………. Thùy đài hoa dưới cùng tương đối dài hơn thùy đài hoa bên, tù, 2 cánh thìa bằng 2 cánh chim 7a.5 x 12 cm, lá chét bên nguyên, chùm hoa dài 17 cm, trục phủ lông cong, cánh thìa không phải hình tai…….5 cm, tất cả 3 thùy, chùm hoa dài 48 cm, cành, trục không phủ lông cong, cánh thìa cơ bản hình tai…………………….

Lá kèm có 2 thùy cơ bản, gốc lá kèm có hình mũi tên 8a. Lá kèm dài hơn nụ hoa, phủ lông, cánh cờ dài 1. Lá kèm ngắn hơn nụ hoa, trơn hoặc phủ lớp lông mềm mại ngắn, cánh cờ dài hơn 1. Lá chét hình gần tròn, thường nguyên hay chia 5-7 thùy bất thường, đài hoa 11- 15 mm.

Lá chét gần giống hình trứng, chia 3 thùy hay chia 2 thùy, đài hoa 4-7 mm……………………………………. Phân bố chi Pueraria DC. trên thế giới và Việt Nam 1. Phân bố chi Pueraria DC.

trên thế giới Theo “Pueraria: the genus Pueraria”, chi Pueraria DC. và các loài của nó phân bố khắp Trung Quốc, Nhật Bản, Nam - Đông Nam Á và một phần của châu Đại Dương. Chi Pueraria DC. có 15 loài, ba loài trong đó có phân loài: Pueraria candollei Benth.

có hai thứ, Pueraria montana (Lour. và Pueraria phaseoloides (Roxb. có ba thứ mỗi loài [21]. Theo “Từ điển thực vật thông dụng” chi Pueraria DC.

gồm tới 20 loài phân bố ở Đông Nam Á và châu Đại Dương [3]. Theo “Thực vật chí Trung Quốc” có khoảng 20 loài thuộc chi Pueraria DC. phân bố ở vùng nhiệt đới và châu Á, có 10 loài phân bố tại Trung Quốc trong đó có 3 loài đặc hữu [30]. Phân bố chi Pueraria DC.

ở Việt Nam Dựa trên các tài liệu “Từ điển thực vật thông dụng” [3], “Cây cỏ Việt Nam” [5], “Cây thuốc động vật làm thuốc ở Việt Nam” [1], “Nghiên cứu đặc điểm thực vật và giám định tên khoa học loài sắn dây củ tròn thu hái tại Bắc Giang” [6], “International Plant Names Index (IPNI)” [35], “Thực vật chí Trung Quốc” [30], có thể tóm tắt các loài đang có mặt tại nước ta ở bảng 1. Phân bố các loài trong chi Pueraria DC. ở Việt Nam STT Tên khoa học Tên đồng nghĩa Tên Việt Nam Phân bố Pueraria candollei var. Pueraria mirifica Airy Trồng tại Bắc 1 mirifica (Airy Sắn dây củ tròn Shaw & Suvat.

Giang Shaw & Suvat.) Niyomdham [35] Pueraria montana (Lour. [35] có 3 thứ Pueraria Pueraria thomsonii Benth, montana var. th- Mọc hoang Dolichos grandifolius Sắn dây, Sắn omsonii (Benth.) nhiều nơi ở Graham, Pueraria cơm Wiersema ex Việt Nam lobata var.) Maese Pueraria lobata Pueraria (Willd.) Ohwi; 2 montana var. lo- Các tỉnh trung Pueraria triloba bata (Willd.) du và miền núi (Aiton) Makino; Sanjappa & toàn Việt Nam Pueraria hirsuta Predeep (Thunb.Schneid Pueraria Cao Bằng, Bắc montana var.

Kạn, Lai Châu, Pueraria Sắn dây dại, chinensis (Ohwi) Lạng Sơn đến montana (Lour. Sắn dây rừng. Sanjappa & Khánh Hòa, Pradeep Lâm Đồng Neustanthus Pueraria Rừng 1., 3 peduncularis (B- Đậu ma cọng 2.000 m: Lai Fuerana peduncularis enth. 5 STT Tên khoa học Tên đồng nghĩa Tên Việt Nam Phân bố Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ, Neustanthus Quảng Ninh, phaseoloides (Roxb.) Hải Dương, Hà Benth., Neustanthus Nội, Ninh phaseoloides var.

Đậu ma, Đậu Pueraria Bình, Thanh javanicus (Benth.) núi, Đậu dại, phaseoloides (R- Hóa vào các A.Pan, đậu rừng, Sắn oxb. [35] tỉnh miền Pueraria dây rừng Trung, các tỉnh javanica (Benth.), Tây Nguyên Dolichos phaseoloides 4 đến Đồng Nai Roxb. và Hồ Chí Minh Gặp ở độ cao đến 800m: Pueraria Vĩnh Phúc, phaseoloides var. Neustanthus javanica Phú Thọ, Đậu ma Java javanica (Benth.

Quảng Nam, Baker [35] Đà Nẵng, Đắk Lắk, Đồng Nai, Cần Thơ… 1. Đặc điểm thực vật các loài trong chi Pueraria DC. Pueraria candollei var. mirifica (Airy Shaw & Suvat.) Niyomdham Đặc điểm thực vật Cây dây leo bằng thân quấn.

Thân tròn, màu nâu, non có lớp lông mịn màu trắng phủ bên ngoài, già nhẵn, có khía. Rễ phình thành củ to, đến 20 x 30 cm, vỏ màu nâu nhạt, phía bên trong màu trắng, mặt cắt ngang củ xốp, hình nan hoa. Lá kép ba lá chét, có thể dài đến 60 cm, mặt trên lá có một lớp lông tơ, màu xanh đậm, mặt dưới 6 có lông ngắn màu xám, gân lá hình lông chim. Lá chét giữa hình thoi, đầu nhọn nguyên, hai lá chét bên mọc đối, hình trứng ngược, dài 20 cm, mép lá nguyên, lệch gốc, cuống lá chét bên có lông mịn màu trắng, dài khoảng 7 mm.

Lá kèm của lá chét dạng sợi; hai lá chét bên mỗi lá một lá kèm, lá chét ở giữa có hai lá kèm. Cụm hoa dạng chùm tán mọc ở đầu cành hoặc nách lá, trục cụm hoa màu nâu, có lông mịn màu trắng bao phủ phía ngoài, trục cụm dài khoảng 25-30 cm. Cuống hoa màu nâu, có lông mịn phủ phía ngoài, dài khoảng 1-3 mm. Lá bắc cụm hoa mảnh, kích thước 1x4 mm, mặt ngoài mang nhiều lông dài, mặt trong nhẵn.

Mỗi tán mang ba hoa, có một lá bắc hình khiên. Hoa màu xanh tím, dài khoảng 10 mm, không đều, lưỡng tính. Hoa có hai lá bắc con, hình trứng, dài 1 mm, mặt trong nhẵn, màu trắng, mặt ngoài nhiều lông, màu vàng nhạt, kích thước 1 x 1,5mm, dễ rụng. Đài hoa dài khoảng 5 mm, hàn liền giống hình chuông, màu tím nâu, có lông mịn bao phủ phía ngoài, chia làm năm thùy, không đều, ba thùy nhọn ở phía trước, hai thùy sau dính với nhau.

Tràng năm, nhẵn, không đều, màu xanh tím, hình cánh bướm, tiền khai hoa cờ, cánh cờ tròn, đỉnh nhọn hoặc xẻ thùy ít. Bộ nhị mười, chia thành hai bó: chín nhị dính lại thành một ống không kín, bao quanh nhụy, khe hở có nhị thứ mười nằm tự do tạo thành bộ nhị kiểu (chín) + một. Bao phấn đính lưng, bốn ô, hướng ngoài, nứt dọc. Bộ nhụy dài 10 mm, bầu trên chứa một lá noãn mang nhiều noãn, nhiều ô, đính moãn mép.

Bầu màu xanh, dài hình cuống, có lông màu trắng bao phía ngoài, vòi nhụy cong, nhẵn, núm nhụy hình đầu. Quả loại đậu, dẹt, dài 5-7cm, rộng 6-7mm, khi non có màu xanh, già màu nâu, phần cuống vẫn còn vết tích của bao hoa. Trên bề mặt và mép quả có lông. Quả mang 2-5 hạt, có vách ngăn giữa các hạt.

Hạt dài 3-4mm, hình thận [6]. Đặc điểm sinh học vả sinh thái Ra hoa tháng 2-3, có quả tháng 4. Mọc ở độ cao 300-800m so với mặt nước biển [26]. Pueraria montana (Lour.

Đặc điểm thực vật Cây bụi quấn, leo cao có cành hình trụ về sau có rãnh. Lá kép lông chim 3 lá chét, lá chét hình trái xoan rộng, mép nguyên, gốc tròn, đầu nhọn sắc, mặt lá có lông màu hung. 7 Cụm hoa ở nách lá, thành chùm, mang nhiều hoa. Cuống chung dài 15-40 cm, có lông mềm hay lông len màu vàng, lá bắc và lá bắc con hình trái xoan nhọn, có vằn, giống nhau.

Hoa màu tía, không cuống. Đài có lông màu hung. Cánh cờ hình mắt chim có tai ngắn, cánh bên rất hẹp và có tai nhọn, cánh thìa ngắn hơn cánh bên nhưng rộng gấp đôi. Quả dẹp, dài 10cm, rộng 1cm, có lông lởm chởm, hạt hình trứng [3].

Đặc điểm sinh học và sinh thái Ra hoa vào tháng 4 đến tháng 9 [26]. Cây mọc trong các lùm bụi, dọc suối và đường đi, trên đất cát, từ vùng thấp đến vùng núi cao 1500m [3]. Pueraria montana (Lour. Có 3 thứ Pueraria montana var.

montana, Pueraria montana var. lobata và Pueraria montana var. Khóa phân biệt 3 thứ [30] được trình bày như sau: 1a.Lá bắc ngắn hơn lá bắc con, đài hoa dài 7-8 mm, cánh cờ đường kính 8 mm, quả loại đậu 4-9 cm x 6-8 mm………………………………………. Lá bắc dài hơn lá bắc con, đài hoa 8-20 mm, cánh cờ 10-18 mm, quả loại đậu 5- 14 cm x 8-13 mm.

Đài dài 8-10 mm, cánh cờ hình trứng ngược, dài 10-12 mm, cánh chim gần bằng cánh thìa, quả loại đậu kích thước 5-9 cm x 8 – 11 mm….