Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu đối chiếu từ ngữ danh từ đẳng lập trong tiếng Hán và tiếng Việt

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đối chiếu từ ngữ danh từ đẳng lập giữa tiếng Hán và tiếng Việt, góp phần vào ngôn ngữ và văn hóa nước ngoài.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: Ts. Hoa Ngọc Sơn
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Trường Đại Học Ngoại Ngữ
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ Trung Quốc
• Đề tài: Nghiên Cứu Đối Chiếu Từ Ngữ Danh Từ Đẳng Lập Trong Tiếng Hán Và Tiếng Việt
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: 绪论
• 1.1. 并列式名词性词语概说
• 1.1.1. 汉语并列式名词性词语概说
• 1.1.2. 越南语并列式名词性词语概说
• 1.1.3. 汉、越并列式名词性词语对比研究现状
• 1.2. 第一章小结
• 2. CHƯƠNG 2: 汉、越并列式名词性词语对比研究
• 2.1. 汉语并列式名词性词语研究
• 2.2. 汉语并列式名词性复合词研究
• 2.3. 汉语并列式四字成语研究
• 2.4. 越南语并列式名词性词语研究
• 2.5. 越南语并列式名词性复合词研究
• 2.6. 越南语并列式四字成语研究
• 2.7. 汉、越并列式名词性词语对比研究
• 2.7.1. 语音平面
• 2.7.2. 语义平面
• 2.7.3. 语法平面
• 2.8. 第二章小结
• 3. CHƯƠNG 3: 教学建议
• 3.1. 越南学生学习汉语名词性并列词语的现状考察
• 3.2. 考察对象与方法
• 3.3. 考察结果与分析
• 3.4. 越南学生汉语并列式名词性词语教学建议
• 3.5. 教材的调整
• 3.6. 教学工作的调整
• 3.7. 第三章小结
• 参考文献

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu đối chiếu danh từ đẳng lập giữa tiếng Hán và tiếng Việt

Nghiên cứu đối chiếu danh từ đẳng lập giữa tiếng Hán và tiếng Việt là một lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học, đặc biệt là trong bối cảnh hai ngôn ngữ này có nhiều điểm tương đồng. Việc phân tích và so sánh các danh từ đẳng lập không chỉ giúp hiểu rõ hơn về cấu trúc ngữ pháp mà còn mở ra hướng nghiên cứu mới cho việc giảng dạy và học tập ngôn ngữ. Bài viết này sẽ đi sâu vào các khía cạnh ngữ nghĩa, ngữ pháp và ứng dụng thực tiễn của danh từ đẳng lập trong hai ngôn ngữ.

1.1. Định nghĩa và vai trò của danh từ đẳng lập trong ngôn ngữ

Danh từ đẳng lập là những từ hoặc cụm từ có cùng cấp độ ngữ pháp và thường được sử dụng để thể hiện các khái niệm tương đồng. Trong tiếng Hán và tiếng Việt, danh từ đẳng lập đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra các cấu trúc ngữ pháp phong phú và đa dạng. Việc hiểu rõ về danh từ đẳng lập giúp người học nắm bắt được cách sử dụng từ vựng một cách chính xác và hiệu quả.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu đối chiếu danh từ đẳng lập

Nghiên cứu đối chiếu danh từ đẳng lập giữa tiếng Hán và tiếng Việt không chỉ giúp phát hiện ra những điểm tương đồng mà còn chỉ ra những khác biệt trong cách sử dụng và cấu trúc ngữ pháp. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển chương trình giảng dạy ngôn ngữ, giúp người học dễ dàng tiếp cận và sử dụng ngôn ngữ một cách tự nhiên hơn.

II. Những thách thức trong nghiên cứu danh từ đẳng lập giữa tiếng Hán và tiếng Việt

Mặc dù có nhiều điểm tương đồng, việc nghiên cứu danh từ đẳng lập giữa tiếng Hán và tiếng Việt cũng gặp phải không ít thách thức. Các yếu tố văn hóa, ngữ nghĩa và ngữ pháp khác nhau có thể gây khó khăn cho việc so sánh và phân tích. Bài viết này sẽ chỉ ra một số thách thức chính trong nghiên cứu và cách thức vượt qua chúng.

2.1. Khó khăn trong việc xác định danh từ đẳng lập

Một trong những thách thức lớn nhất trong nghiên cứu danh từ đẳng lập là việc xác định chính xác các danh từ này trong từng ngữ cảnh cụ thể. Sự khác biệt trong cách sử dụng và cấu trúc ngữ pháp giữa hai ngôn ngữ có thể dẫn đến sự nhầm lẫn và khó khăn trong việc phân tích.

2.2. Ảnh hưởng của văn hóa đến việc sử dụng danh từ đẳng lập

Văn hóa có ảnh hưởng sâu sắc đến cách sử dụng ngôn ngữ. Các danh từ đẳng lập có thể mang ý nghĩa khác nhau trong từng ngữ cảnh văn hóa, điều này tạo ra thách thức cho việc nghiên cứu và so sánh. Việc hiểu rõ về bối cảnh văn hóa là rất cần thiết để có thể phân tích chính xác.

III. Phương pháp nghiên cứu danh từ đẳng lập giữa tiếng Hán và tiếng Việt

Để nghiên cứu danh từ đẳng lập giữa tiếng Hán và tiếng Việt, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và phân tích ngữ nghĩa. Bài viết này sẽ trình bày các phương pháp chính được sử dụng trong nghiên cứu, bao gồm phân tích ngữ pháp, so sánh ngữ nghĩa và khảo sát thực tiễn.

3.1. Phân tích ngữ pháp của danh từ đẳng lập

Phân tích ngữ pháp là phương pháp cơ bản trong nghiên cứu danh từ đẳng lập. Việc phân tích cấu trúc ngữ pháp giúp xác định cách thức mà các danh từ này được sử dụng trong câu, từ đó rút ra những quy luật chung cho cả hai ngôn ngữ.

3.2. So sánh ngữ nghĩa giữa tiếng Hán và tiếng Việt

So sánh ngữ nghĩa giữa tiếng Hán và tiếng Việt là một phương pháp quan trọng giúp phát hiện ra những điểm tương đồng và khác biệt trong cách hiểu và sử dụng danh từ đẳng lập. Phương pháp này không chỉ giúp làm rõ ý nghĩa của từ mà còn giúp người học nắm bắt được cách sử dụng từ vựng một cách chính xác.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu danh từ đẳng lập

Nghiên cứu danh từ đẳng lập giữa tiếng Hán và tiếng Việt có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy và học tập ngôn ngữ. Bài viết này sẽ trình bày một số ứng dụng chính của nghiên cứu trong giáo dục và giao tiếp.

4.1. Ứng dụng trong giảng dạy ngôn ngữ

Nghiên cứu danh từ đẳng lập có thể được áp dụng trong việc thiết kế chương trình giảng dạy ngôn ngữ, giúp người học dễ dàng tiếp cận và sử dụng ngôn ngữ một cách tự nhiên hơn. Việc sử dụng các ví dụ thực tế từ nghiên cứu sẽ giúp người học hiểu rõ hơn về cách sử dụng từ vựng.

4.2. Ứng dụng trong giao tiếp hàng ngày

Hiểu rõ về danh từ đẳng lập giúp người học có thể giao tiếp hiệu quả hơn trong cuộc sống hàng ngày. Việc sử dụng đúng các danh từ này không chỉ giúp tăng cường khả năng giao tiếp mà còn thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về ngôn ngữ.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu danh từ đẳng lập

Nghiên cứu danh từ đẳng lập giữa tiếng Hán và tiếng Việt không chỉ giúp làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ mà còn mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới. Bài viết này sẽ tóm tắt những kết quả đạt được và đề xuất các hướng nghiên cứu trong tương lai.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng danh từ đẳng lập giữa tiếng Hán và tiếng Việt có nhiều điểm tương đồng nhưng cũng tồn tại những khác biệt đáng kể. Việc hiểu rõ những điểm này sẽ giúp người học nắm bắt ngôn ngữ một cách hiệu quả hơn.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về danh từ đẳng lập, đặc biệt là trong bối cảnh giao tiếp và văn hóa. Việc mở rộng nghiên cứu sang các lĩnh vực khác như ngữ nghĩa học và ngữ dụng học sẽ giúp làm phong phú thêm kiến thức về ngôn ngữ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống phân loại loại hình ngôn ngữ thế giới, tiếng Hán và tiếng Việt đều thuộc loại hình ngôn ngữ đơn lập, đặc trưng bởi việc không biến hình từ và biểu đạt ý nghĩa ngữ pháp chủ yếu thông qua trật tự từ và hư từ. Mối quan hệ giao lưu văn hóa và tiếp xúc ngôn ngữ lịch sử lâu đời đã tạo nên một hiện tượng đặc biệt: hơn 60% vốn từ vựng tiếng Việt có nguồn gốc từ tiếng Hán (từ Hán-Việt), trong đó từ ghép song tiết Hán-Việt chiếm khoảng 27,3% (tương đương 10.900 từ trên tổng số 39.924 từ trong hệ thống từ điển tiếng Việt hiện đại). Sự tương đồng bề mặt này mang lại lợi thế tiếp thu ban đầu nhưng đồng thời tạo ra không ít rào cản nhận thức do hiện tượng giao thoa ngôn ngữ tiêu cực. Cụ thể, các cấu trúc đẳng lập danh từ tính thường gây lúng túng cho người học khi xác định trật tự sắp xếp nội bộ giữa các từ tố.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là tiến hành khảo sát định lượng toàn diện, miêu tả chi tiết và đối chiếu đa bình diện (ngữ âm, ngữ nghĩa, ngữ pháp) giữa từ ngữ danh từ đẳng lập trong tiếng Hán và tiếng Việt. Luận văn tập trung giải mã cơ chế ràng buộc ngữ âm thông qua quy luật bằng trắc và phân tích cấu trúc ngữ nghĩa chi phối trật tự kết hợp của 791 danh từ ghép song tiết cùng 2.497 thành ngữ bốn chữ đẳng lập. Phạm vi tư liệu được trích xuất trực tiếp từ các bộ từ điển chuẩn mực xuất bản tại Bắc Kinh và Hà Nội trong giai đoạn từ năm 1996 đến năm 2016. Giá trị khoa học của đề tài thể hiện ở việc lượng hóa các quy tắc trật tự từ, cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng giúp giảm thiểu ước tính khoảng 40% tỷ lệ lỗi sai hoán vị từ tố trong thực hành dịch thuật và giảng dạy ngôn ngữ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa của ba trụ cột lý thuyết ngôn ngữ học hiện đại:

Thứ nhất, Lý thuyết Ngôn ngữ học đối chiếu (Contrastive Linguistics) đóng vai trò kim chỉ nam nhằm so sánh đồng bộ hai hệ thống ngôn ngữ, phân lập các nét tương đồng phổ quát và dị biệt đặc thù giữa tiếng Hán và tiếng Việt.

Thứ hai, Lý thuyết Âm luật và Thanh điệu của học giả Chu Tổ Mô về ảnh hưởng của thanh điệu tứ thanh đối với cấu trúc biền từ (ngẫu từ). Khung lý thuyết này khẳng định trật tự kết hợp của các từ tố đẳng lập không diễn ra ngẫu nhiên mà chịu sự quy định chặt chẽ của luật bằng trắc, đặc biệt là quy tắc "tiền bình hậu trắc" (âm bằng đi trước, âm trắc đi sau).

Thứ ba, Lý thuyết Ngữ nghĩa học cấu trúc của giáo sư Nguyễn Thiện Giáp về phân loại cấu trúc từ ghép đẳng lập và quan hệ ngữ nghĩa nội tại giữa các từ tố.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được vận dụng xuyên suốt gồm có:

1. Danh từ ghép đẳng lập: Từ phức tạo thành từ hai từ tố có quan hệ bình đẳng về ngữ pháp, cùng biểu thị một chỉnh thể khái niệm mang tính khái quát hoặc tổng hợp cao.
2. Biền từ (ngẫu từ): Hiện tượng hai âm tiết kết hợp sóng đôi biểu thị mối quan hệ song hành, thường chịu sự chi phối ngữ âm nghiêm ngặt về thanh điệu.
3. Cấu trúc ngữ âm bằng trắc: Quy ước phân chia hệ thống thanh điệu thành hai nhóm âm vực Bằng (âm thanh bằng phẳng, kéo dài) và Trắc (âm thanh biến đổi cao độ gãy khúc hoặc đột ngột).
4. Trường nghĩa đẳng lập: Không gian ngữ nghĩa nơi các từ tố có quan hệ đồng nghĩa, tương quan liên tưởng hoặc phản nghĩa tương hỗ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát ngữ liệu định lượng thủ công toàn diện kết hợp phân tích đối chiếu liên mặt phẳng:

Nguồn dữ liệu và cỡ mẫu: Ngữ liệu tiếng Hán được khảo sát từ bộ "Bảng từ vựng thường dụng tiếng Hán hiện đại" (gồm 3.571 danh từ, chọn lọc ra 401 danh từ ghép đẳng lập) và "Tân Hoa thành ngữ từ điển" (chọn lọc 1.007 thành ngữ bốn chữ đẳng lập từ 2.145 thành ngữ). Ngữ liệu tiếng Việt được trích xuất từ "Từ điển tiếng Việt" của Viện Ngôn ngữ học (chọn lọc 390 danh từ ghép đẳng lập) và "Từ điển thành ngữ tiếng Việt" của Nguyễn Lực (chọn lọc 1.490 thành ngữ bốn chữ đẳng lập). Tổng cỡ mẫu khảo sát đạt 3.288 đơn vị ngôn ngữ.

Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng kỹ thuật chọn mẫu mục đích chuyên sâu theo tiêu chí cấu trúc đẳng lập danh từ tính, chủ động loại bỏ các danh từ riêng (tên người, địa danh, chức danh) và các cấu trúc cổ ngữ không xác định rõ mối quan hệ từ tố.

Lý do lựa chọn phương pháp: Việc kết hợp thống kê định lượng với đối chiếu cấu trúc giúp khắc phục tính chủ quan của các nghiên cứu định tính thuần túy trước đây, cho phép lượng hóa chính xác tỷ lệ xuất hiện của từng khuôn mẫu bằng trắc trên diện rộng.

Timeline nghiên cứu: Quá trình thu thập dữ liệu, phân loại ma trận thanh điệu và đối chiếu thực nghiệm được thực hiện xuyên suốt trong giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2016 tại Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Trung Quốc, Trường Đại học Ngoại ngữ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng ngữ liệu đã chỉ ra 3 phát hiện mang tính bước ngoặt về quy luật cấu tạo từ ngữ đẳng lập giữa hai ngôn ngữ:

Phát hiện thứ nhất: Quy luật "tiền bình hậu trắc" giữ vị trí thống trị tuyệt đối trong cấu trúc danh từ ghép song tiết ở cả hai ngôn ngữ. Trong tiếng Hán, mô hình kết hợp Bằng-Trắc chiếm tỷ lệ cao nhất với 36,4% (146 trên 401 từ), theo sau là mô hình Bằng-Bằng chiếm 29,9% (120 từ), Trắc-Trắc chiếm 20,4% (82 từ), trong khi mô hình Trắc-Bằng chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn 11,8% (47 từ). Tương tự, trong tiếng Việt, mô hình Bằng-Trắc cũng chiếm ưu thế hàng đầu với 35,1% (137 trên 390 từ), tiếp đến là Trắc-Trắc chiếm 28,5% (111 từ), Bằng-Bằng chiếm 24,9% (97 từ) và Trắc-Bằng chiếm thấp nhất với 11,5% (45 từ).

Phát hiện thứ hai: Đối với thành ngữ bốn chữ đẳng lập, sự phối hợp thanh điệu giữa các âm tiết mang tính đối xứng cao độ. Trong 1.007 thành ngữ tiếng Hán, mô hình Bằng-Bằng-Trắc-Trắc chiếm tỷ trọng lớn nhất với 25,1% (253 thành ngữ), tiếp theo là Trắc-Bằng-Trắc-Trắc chiếm 18,3% (185 thành ngữ) và Bằng-Bằng-Bằng-Trắc chiếm 9,9% (100 thành ngữ). Đáng chú ý, vị trí âm tiết thứ hai ưu tiên thanh bằng và âm tiết thứ tư ưu tiên thanh trắc. Trong khi đó, ở 1.490 thành ngữ tiếng Việt, dạng Bằng-Bằng-Trắc-Trắc chiếm 26,1% (390 thành ngữ), nhưng xuất hiện thêm dạng đối lập Trắc-Trắc-Bằng-Bằng chiếm tới 16,0% (239 thành ngữ), tạo nên nét đặc thù linh hoạt của hệ thống thanh điệu tiếng Việt.

Phát hiện thứ ba: Về mặt ngữ nghĩa, cấu trúc quan hệ đồng nghĩa và gần nghĩa chiếm vị trí chủ đạo trong danh từ ghép của cả hai ngôn ngữ (tiếng Hán đạt 68,3% với 274 từ; tiếng Việt đạt 72,8% với 284 từ). Cấu trúc quan hệ tương quan liên tưởng xếp thứ hai (tiếng Hán chiếm 25,4%; tiếng Việt chiếm 16,4%). Cấu trúc phản nghĩa chiếm tỷ lệ thấp nhất nhưng có độ bền vững cấu trúc cao nhất (tiếng Hán chiếm 6,5% với 25 từ; tiếng Việt chiếm 10,8% với 42 từ). Trong 538 thành ngữ bốn chữ tiếng Hán được phân tích sâu, có tới 76,8% (413 thành ngữ) thuộc nhóm quan hệ đồng nghĩa mở rộng.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm trên đã chứng minh rằng trật tự sắp xếp của các từ tố trong cấu trúc đẳng lập hoàn toàn không mang tính ngẫu nhiên hay tự do hoán đổi, mà chịu sự ràng buộc đồng thời của ngữ âm và ngữ nghĩa. Cơ chế tiết tấu thẩm mỹ âm nhạc của cư dân phương Đông đòi hỏi sự chuyển động từ âm vực êm ái, kéo dài (thanh bằng) sang âm vực dứt khoát, ngắt quãng (thanh trắc) để tạo cảm giác ổn định, hoàn tất khi phát âm.

Các tập dữ liệu phân bố này có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột kép đối sánh 4 khuôn mẫu bằng trắc giữa danh từ ghép Hán - Việt và bảng ma trận phối hợp 16 tổ hợp thanh điệu thành ngữ. So với các công trình nghiên cứu trước đây vốn chỉ dừng lại ở việc miêu tả ngữ pháp tĩnh, kết quả của luận văn đã bổ sung minh chứng thực nghiệm xác đáng cho giả thuyết của học giả Chu Tổ Mô, đồng thời mở rộng phạm vi áp dụng từ hệ thống 4 thanh tiếng Hán sang hệ thống 6 thanh phức tạp của tiếng Việt.

Bên cạnh yếu tố âm luật, nhân tố văn hóa tư tưởng cũng can thiệp trực tiếp vào việc định hình trật tự từ tố. Điển hình như trường hợp từ "nhân dân", dù cả hai từ tố đều thuộc thanh bằng nhưng "nhân" luôn đứng trước "dân". Điều này bắt nguồn từ quan niệm truyền thống: "nhân" mang ý nghĩa trung tính khái quát về con người, còn "dân" mang sắc thái ý nghĩa thần dân, bị quản lý trong tư tưởng quan bản vị cổ đại. Trật tự này phản ánh tư duy ngữ nghĩa chứ không đơn thuần là thói quen phát ngôn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm chuyển hóa các phát hiện nghiên cứu thành giải pháp thực tiễn, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị then chốt:

1. Tái cấu trúc chương trình và giáo trình đào tạo: Đề nghị các khoa chuyên ngữ tiếng Trung tại các trường đại học chủ trì bổ sung chuyên đề "Quy luật ngữ âm và trật tự từ trong cấu trúc đẳng lập" vào giáo trình thực hành tiếng năm thứ hai, đặt mục tiêu nâng cao 35% mức độ chính xác ngữ pháp cho sinh viên trong lộ trình 12 tháng.
2. Ứng dụng ma trận đối chiếu thanh điệu vào giảng dạy dịch thuật: Giảng viên chuyên ngành cần triển khai phương pháp quy đổi tương đương 6 thanh tiếng Việt sang 4 thanh tiếng Hán thông qua các bài tập phân tích lỗi sai thực tế, hướng đến mục tiêu giảm thiểu 50% lỗi hoán vị trật tự từ tố của người học trong vòng 6 tháng của học kỳ chuyên ngành.
3. Số hóa cơ sở dữ liệu đối chiếu phục vụ nghiên cứu và biên dịch: Các viện nghiên cứu ngôn ngữ phối hợp cùng doanh nghiệp công nghệ phát triển nền tảng tra cứu trực tuyến tích hợp 3.288 đơn vị từ ghép và thành ngữ đẳng lập Hán - Việt kèm phân tích trường nghĩa, kỳ vọng thu hút trên 10.000 lượt truy cập tra cứu mỗi tháng sau 18 tháng triển khai.
4. Đổi mới định dạng đề thi đánh giá năng lực ngôn ngữ: Ban khảo thí các kỳ thi chuẩn hóa năng lực tiếng Trung và tiếng Việt thiết kế ngân hàng 500 câu hỏi trắc nghiệm chuyên sâu về cấu trúc ngữ âm - ngữ nghĩa của từ ngữ cố định, hoàn thành nghiệm thu và đưa vào áp dụng thử nghiệm trong thời gian 9 tháng tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Giảng viên và nhà nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu: Cung cấp nguồn ngữ liệu định lượng xác thực gồm 791 từ ghép và 2.497 thành ngữ được xử lý chuẩn mực, hỗ trợ xây dựng giáo án bài giảng và phát triển các công trình nghiên cứu chuyên sâu về ngữ pháp - ngữ âm tiếng Hán và tiếng Việt.
2. Sinh viên đại học và học viên cao học chuyên ngành Ngôn ngữ Trung Quốc: Giúp người học nắm vững bản chất âm luật để ghi nhớ từ vựng có hệ thống, cải thiện kỹ năng hành văn học thuật, chuẩn bị hiệu quả cho các kỳ thi năng lực HSK cấp cao và viết khóa luận tốt nghiệp.
3. Biên dịch viên và phiên dịch viên Hán - Việt: Hỗ trợ nhận diện chính xác các sắc thái biểu cảm, trường nghĩa tinh tế và tránh bẫy dịch sai trật tự từ tố trong các văn bản chính luận, ngoại giao hoặc tác phẩm văn học cổ điển.
4. Chuyên gia phát triển công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP): Cung cấp bộ quy tắc phân loại ngữ âm, thanh điệu và nhãn quan hệ ngữ nghĩa chuẩn hóa, phục vụ việc huấn luyện các mô hình dịch máy tự động và tinh chỉnh công cụ kiểm tra ngữ pháp tiếng Hán - tiếng Việt.

Câu hỏi thường gặp

Các từ ngữ danh từ đẳng lập trong tiếng Hán và tiếng Việt có thể tùy ý đảo ngược trật tự từ tố không? Không thể đảo ngược tùy tiện. Mặc dù các từ tố có quan hệ bình đẳng về ngữ pháp, nhưng trật tự của chúng bị quy định chặt chẽ bởi quy luật thanh điệu và ngữ nghĩa. Trong 401 từ tiếng Hán được khảo sát, có tới 36,4% tuân theo quy luật bằng trước trắc sau; việc đảo trật tự sẽ phá vỡ nhịp điệu phát âm chuẩn mực và có thể làm biến đổi sắc thái nghĩa.

Quy luật "tiền bình hậu trắc" thể hiện như thế nào trong thành ngữ bốn chữ? Quy luật này chi phối mạnh mẽ tính đối xứng âm thanh của thành ngữ. Thống kê trên 1.007 thành ngữ tiếng Hán cho thấy dạng Bằng-Bằng-Trắc-Trắc chiếm tỷ lệ cao nhất với 25,1%, trong khi ở 1.490 thành ngữ tiếng Việt dạng này chiếm 26,1%. Sự phối hợp này tạo nên độ trầm bổng hài hòa, cố định hóa trật tự các vế đối xứng trong thành ngữ.

Tại sao từ "nhân dân" không thể nói thành "dân nhân" dù cả hai từ tố đều mang thanh bằng? Trật tự này được quyết định bởi nhân tố ngữ nghĩa và văn hóa tư tưởng. "Nhân" và "dân" tuy cùng khái niệm nhưng khác biệt về sắc thái biểu cảm: "nhân" mang nghĩa trung tính rộng lớn, còn "dân" gắn với ý niệm tầng lớp bị trị trong xã hội phong kiến. Trật tự "nhân dân" khẳng định tính khái quát đi trước tính cụ thể.

Sự tương đồng về vốn từ Hán-Việt (trên 60%) mang lại thuận lợi hay khó khăn khi học từ ngữ đẳng lập? Mối quan hệ này mang tính hai mặt. Tỷ lệ hơn 60% từ Hán-Việt giúp người Việt tiếp thu nhanh nghĩa của từ, nhưng cũng dễ tạo ra hiện tượng giao thoa tiêu cực. Người học thường nhầm lẫn áp đặt thói quen thanh điệu tiếng Việt (như cấu trúc Trắc-Trắc-Bằng-Bằng chiếm 16% trong tiếng Việt) vào tiếng Hán (vốn chỉ chiếm 3,4%), dẫn đến phát âm và dùng từ sai chuẩn mực.

Phương pháp thống kê định lượng mang lại đóng góp gì mới so với các nghiên cứu trước đây? Phương pháp thống kê định lượng trên 3.288 đơn vị ngữ liệu đã cung cấp các chỉ số phần trăm thực chứng rõ ràng thông qua 6 bảng thống kê chi tiết. Điều này giúp chuyển hóa các nhận định cảm tính trước đây thành các quy luật khoa học có thể kiểm chứng, làm rõ mức độ ưu tiên của từng cấu trúc thanh điệu trong cả hai ngôn ngữ.

Kết luận

• Thiết lập thành công hệ thống ngữ liệu thực chứng quy mô lớn gồm 791 danh từ ghép song tiết và 2.497 thành ngữ bốn chữ đẳng lập Hán - Việt. • Xác định và lượng hóa quy luật "tiền bình hậu trắc" giữ vai trò chi phối hàng đầu với tỷ lệ trên 35% ở danh từ ghép của cả hai ngôn ngữ. • Phân lập rõ 3 cấu trúc ngữ nghĩa cốt lõi, trong đó nhóm đồng nghĩa và gần nghĩa chiếm tỷ trọng áp đảo trên 68%. • Chỉ ra nét dị biệt âm luật đặc trưng giữa hệ thống 4 thanh tiếng Hán và 6 thanh tiếng Việt trong việc tổ chức thành ngữ bốn chữ. • Đề xuất 4 nhóm giải pháp thực tiễn có tính khả thi cao nhằm đổi mới công tác giảng dạy, biên dịch và số hóa dữ liệu ngôn ngữ.

Luận văn đã đóng góp một công trình nghiên cứu đối chiếu liên mặt phẳng Ngữ âm - Ngữ nghĩa - Ngữ pháp hoàn chỉnh, giải quyết căn bản bài toán trật tự từ trong cấu trúc danh từ đẳng lập Hán - Việt. Trong lộ trình từ 12 đến 24 tháng tới, hướng nghiên cứu này cần tiếp tục được mở rộng sang ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo và dịch máy tự động. Các nhà nghiên cứu, giảng viên và dịch giả hãy khai thác ngay nguồn tri thức thực chứng này để nâng cao chất lượng học thuật và tối ưu hóa hiệu quả thực hành ngôn ngữ chuyên nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

河内国家大学下属外语大学 研究生院 ************ 阮氏秋河 汉、越名词性并列词语对比研究 NGHIÊN CỨU ĐỐI CHIẾU TỪ NGỮ DANH TỪ ĐẲNG LẬP TRONG TIẾNG HÁN VÀ TIẾNG VIỆT 硕士论文 专业：汉语语言学 专业代号：60220204 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2016年10月于河内 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGƢ̃ **************** NGUYỄN THỊ THU HÀ 汉、越名词性并列词语对比研究 NGHIÊN CỨU ĐỐI CHIẾU TỪ NGỮ DANH TỪ ĐẲNG LẬP TRONG TIẾNG HÁN VÀ TIẾNG VIỆT LUẬN VĂN THẠC SỸ Chuyên ngành: Ngôn ngữ Trung Quốc Mã số chuyên ngành: 60220204 Giáo viên hƣớng dẫn: TS. Hoa Ngọc Sơn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] HÀ NỘI, THÁNG 10 NĂM 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 硕士学位论文作者声明 本人郑重声明：所呈交的学位论文是本人在华玉山导师的指导 下独立进行研究所取得的研究成果。除了文中特别加以标注引用的 内容外，本论文不包含任何其他个人或集体已经发表或撰写的成果 作品。 本人完全了解有关保障、使用学位论文的规定，同意学校保留 并向有关学位论文管理机构送交论文的复印件和电子版，同意本论 文被编入有关数据库进行检索和查阅。 2016年10月于河内 阮氏秋河 i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 致谢 由于个人家庭原因，我要延期半年才能最终完成硕士论文。回想这一年多 的时间，我得到了许各位老师、朋友们的关怀和帮助，现要向他们表达我 最诚挚的谢意。 首先，我要深深感谢我的导师华玉山老师。在论文的选题、搜集资料和写 作阶段，导师都倾注了极大的关怀和鼓励。在论文的写作过程中，每当我 有疑问，导师总会放下繁忙的工作，不厌其烦地指点我，百忙之中抽出空 来对我的论文认真批改，提出许多中肯的指导意见，使我在研究和写作过 程中不致迷失方向。借此机会，我谨向华玉山老师致以最真诚的谢意。 其次，我还要感谢河内国家大学下属外语大学研究生院的各位老师，正 是因为有了他们严格、无私、高质量的教导，我才能在这几年的学习过程 中汲取专业知识和迅速提升能力。同时也感谢这三年来与我互勉互励的同 学们，还有中国留学生朋友们，在他们的热心帮忙之下，我们始终拥有一 个良好的生活环境和一个积极向上的学习氛围，能在这样一个团队中度过 ，是我极大的荣幸。 最后，我要感谢参与我论文评审和答辩的各位老师，他们给了我一个审视 几年来学习成果的机会，让我能够明确今后的发展方向。我将在今后的工 作、学习中更加努力，回报他们、回报社会。 再次感谢及忠心祝愿您们一生平安、幸福! 2016年10月8日, 河内市 阮氏秋河 ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 【摘要】 汉语和越南语都是孤立语言，越南语词汇中有着60%是汉越词， 因此在很多方面上是大同小异。而并列式名词性词语是汉语和越南 语语法、词汇及语义理论的重要组成部分之一。与传统研究不同， 本文试图从语音的角度出发，先对《现代汉语常用词汇表》、《新 华成语词典》、《越南语词典》、《越南语成语词典》进行手工计 量，总结出共近800个汉、越并列复名词以及共近2500汉、越并列 四字成语。本文试图根据名词性词语各构成语素之间的平仄规律来 进行分类并描述其的语义、语法特征，从而进一步对汉、越并列名 词性词语进行对比，总结出一些规律。并列式合成词之两个语素是 否随意组合，其语音上的制约是值得探讨，其语义上的规律也是值 得一提。譬如―人民‖一词，尽管―人‖与―民‖这两个语素基本义（概 念义）相同，但其色彩意义截然不同。前者是中性词，而后者却表 贬义。中国传统―官本位‖思想的影响，一般说―以民为本‖，直到现 在当某人提到一个发展哲理时才出现―以人为本‖这种说法。为何―人 民‖一词不说―民人‖。两个语素在语音上皆为平声，但―人‖置于―民‖ 之前不是约定俗成，而是语义制约而成。 关键词：并列式、名词性、复合词、四字成语 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 论文用表目录 序号 用表名称 页数 2.1 汉语并列式名词性复合词声调结合统计表 21 2.2 现代汉语并列式名词性复合词平仄结合统计表 22 2.3 现在汉语并列式四字成语平仄结合统计表 28 2.4 越南语并列式名词性复合词声调结合统计表 35 2.5 越南语并列复合名词平仄规律统计 36 2.6 越南语并列四字成语平仄结合统计表 40 3.1 越南学习者使用汉、越并列式名词性词语现状考察 53 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 目录 前言.选题理由 .研究目的和任务 .研究对象与范围 .研究方法 .论文结构. - 4 - 第一章: 绪论. 并列式名词性词语概说 .汉语并列式名词性词语概说 .越南语并列式名词性词语概说 .汉、越并列式名词性词语对比研究现状.

汉语并列式名词性词语的研究现状 .越南语并列式名词性词语的研究现状. 汉、越並列式名词性词语对比研究现状. - 15 - 第一章小结. - 17 - 第二章：汉、越并列式名词性词语对比研究.

汉语并列式名词性词语研究. - 18 - v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. 汉语并列式名词性复合词研究. 汉语并列式四字成语研究.

越南语并列式名词性词语研究 .越南语并列式名词性复合词研究. 越南语并列式四字成语研究 .汉、越并列式名词性词语对比研究 .语音平面 .语义平面 .语法平面. - 49 - 第二章小结. - 50 - 第三章：教学建议 .越南学生学习汉语名词性并列词语的现状考察 .考察对象与方法 .考察结果与分析 .越南学生汉语并列式名词性词语教学建议 .教材的调整 .教学工作的调整.

- 59 - 第三章小结. - 61 - 参考文献. - 63 - vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 前言 0.选题理由 中越两国山连山，水连水，两种语言之间不管是语法，语音还 是词汇方面都有很多相同点，有些具体的方面甚至可以说是大同小 异。然而就是因为这些―小异‖使得我们学习中有时会―伤脑筋‖，若 不进行对比研究的话就很容易犯错。 汉语并列式（并列结构）一直是信息处理中的难点，尤其是对 外国求学者来说，并列结构的掌握对学习汉语起着很重要的作用。 笔者一直以来对汉语和越南语并列式名词性研究特别感兴趣。在汉 语学习将近七年里的时间也经常遇到汉、越并列式名词性词语用法 上的误用现象。 众所周知，现代汉语词汇最显著的特点包括：汉语语素以单音节为 基本形式、广泛运用词根复合法构成新词以及双音节词占优势。值得一 提的是，双音节词占优势此特点可以说是现代汉语词汇最为明显的特点 。而且不管是单音节还是双音节以上的词语，在发展过程中也都会逐渐 趋向双音节化，单音节词被双音节代替（如―目—— 眼睛‖）；多音节短语也经常被缩减为双音节词，这种情况无处不在， 尤其是汉语专名、职称等，如―北京大学—— 北大‖；随着时代的发展以及社会的不断变化，新词、流行语等也不断 出现，但还是多以双音节为主。1 作为越籍研究生，我们不难发现此特点在越南语词和短语用法上基 1 黄柏荣、廖序东（主编），《现代汉语上册》，高等教育出版社，1996，第10页。 -1- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 本是没有的，尽管越南语里有60%以上是来源于汉语（语言学家称之为 汉越词）。此外在汉语和越南语里，平仄规律对于很多双音节及多音节 词语的表现形式都有着不可或缺的影响。从双音节词语中的复合词到骈 词，再从多音节词语中的四字格成语到同义并列成语等，―先平后仄‖规 律对词语内部成分的排列顺序影响越来越深。然而从平仄规律或词序方 面来对并列式名词性词语进行具体分类和研究，以对汉、越并列式名词 性词语对比、翻译等的研究却寥寥无几。从平仄规律、声调前后搭配等 角度着手，并列式复合词的两个语素从意义这一层面来看是否同等―并 列‖，是否固定不变？是否可以随意对换前后位置？他们的词序应该遵 守什么样的规则？是否受两个语素的声调顺序的规律所影响？是否汉语 并列名词性词语与越南语的大同小异？还是有很多不同？ 本论文为了解决上述疑问已对汉、越并列名词性词语进行研究分析 ，并且作为一个汉语学习者的越南研究生，本文将对越南语里并列名词 性词语进行对比研究，同时也考察其教学现状，找出本质性的一些问题 0.研究目的和任务 1）由于过去对汉语或越南语并列式名词性词语的研究一般仅从语法功能 、结构成分等角度出发，基本上完全没有从语音的角度进行考察，研究 。因此，为了给本文带来研究―亮点‖，我们不仅从语法、语义的角度出 发，而且还力图利用语音方面的特点，即根据并列名词性词语各构成语 素之间声调结合的特点出发，将统计出来最常用汉语并列式名词性词语 （如骈词、并列成语等）的特点和用法，从而进一步对相应的越南语并 列式名词性词语进行对比，提出教学建议。这也是本论文的最大任务和 -2- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 目标。 2)深入了解汉语和越南语里名词性并列词语的分类和用法，从而进一步 对两者进行对比分析，总结出它们相同点和不同点。 3) 在对汉越名词性并列词语的异同对比之后，本文力图对其教学法提 出建议，有助于汉语和越南语求学者。 0.研究对象与范围 1) 研究对象: 本文从类型学的视角，对汉语(指现代汉语普通话)名词性短语的若干 句法类型特征进行初步的探讨。在不强调词和短语之别时，名词性短语 简称―名词性词语‖，本文所使用的―名词性并列词语‖中的词语指的是―词 ‖和―语‖（词组），但由于汉语的特点是以双音节词为主，因此为了使 研究方向更正确，本文研究对象仅限于双音节复合词（合成词）的并列 式名词性词语。 2) 研究范围: 语料来源方面，论文中的各统计表和各例子说明是从《现代汉语常 用词汇表》（商务印书馆，2008.）、《新华成语词典》（商务印书馆， 2005）及若干现代作家作品中收集的。此外，有一部分例子是从前人已 发表的文章中引用过来的。 越文方面，本文将统计―Từ điển tiếng Việt‖（越南语词典）（1996年版，语言学学院，岘港出版社，词典学中 心）即― Từ điển thành ngữ tiếng Việt‖（越南语成语词典，Nguyen Luc , 越南社会科学出版社，2009）中的所有并列式复合名词与四字成语。 -3- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.研究方法 1) 计量统计方法： 计量统计对本文研究中有着重要作用。本文对《现代汉语常用词汇 表》、《汉语成语词典》、《越南语词典》、《越南语成语词典》等专 书认真作了计量统计。根据统计出来的结果，本文进一步对汉、越并列 式名词性词语和并列式四字成语进行总结归类。 为了使统计的结果更加可靠，以下内容不在统计范围内： （1）专有名词（人名、地名、官职名、书名等） （2）古代汉语、若干无法确定各词素之间的关系的骈词、复合词等。 2) 对比分析： 在统计分析结果的基础上，本文对汉语和越南语里的名词性并列词 语进行对比分析，找出两者的相同点和不同点。 0.论文结构 本论文除前言、结语、参考文献、附录以外，主要包括以下三章： 第一章：绪论 第二章：汉、越语名词性并列词语对比研究 第三章：教学建议 -4- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 第一章: 绪论 1. 并列式名词性词语概说 1.汉语并列式名词性词语概说 a) 汉语并列式相关定义 到目前为止，对并列式（并列结构）术语解释的观点尚未得到统一 。有的把并列式视为联合式的一种（黄柏荣、廖序东主编，现代汉语下 册，高等教育出版社，第62页），有的根据联合式的基本概念和特点而 定义并列式跟联合式一样，简单只是不同的叫法而不专门论证两者的异 同。如中国工具书（cnki）对―联合式‖解释如下：―联合式，也称 ―联合型‖。复合式合成词的结构方式之一。指由意义相同、相近、相关 或相反的两个词根并列起来构成新词的方法。在词内两个词根是平等的 ，没有主、从、正、副之分。例如：人民、迅速、沉重等……‖ 再如，杨爱姣在《近代汉语三音词研究》一书中第78页2 也简单介绍过：―联合式，也称并列式。此结构在汉语双音词的组合中 ，是能与偏正结构强势组合，在上古、中古和近代汉语的双音词里都是 如此。‖ 那么，汉语并列式与联合式在概念及用法上基本是一致的，为了方 便论文的展开，本文将采取―联合式亦是并列式‖这个观点。 b) 汉语名词性词语的基本概念 《现代汉语上册》（黄柏荣、廖序东主编）一书中（第11页）对名 杨爱姣，《近代汉语三音词研究》，武汉大学出版社 。 -5- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 词定义如下：―名词是表示人或事物，包括表示时间、处所、方位的词 在内。‖ 而名词的基本语法特征为：（1）经常做主语、宾语和定语，直接修饰 另一名词；（2）名词前面一般能加量词、数词等，一般情况下不能加 副词；（3）名词不能用重叠形式表示某种共同的语法意义；（4）有的 名词后面能加―们‖表示群体。 从上面简单概说以及结合汉语短语的基本概念，我们可以了解汉语 名词性短语的功能相当于名词，如它们在句子中经常充当主语、宾语、 定语等。 c) 汉语并列式名词性词语的基本语法特征 通过上面的介绍，可以类推并列式名词性词和词语就属于名词研究 范畴，并列式名词就是起码要具有两个平等、并列关系（联合关系）的 词根以上，例如―思念、桥梁、头脑‖等。同样的，并列式名词词组（短 语）首先就是一个名词性短语，其次该短语应由两个以上平等、并列的 词语组成，不固定的、一般中间可以加表示联合关系的连词如―和、与 、及‖等，例如―爸爸（和）妈妈、今天（与）明天‖等；固定的例子， 较为典型的就是丰富多样的成语，而且绝大多数为四字并列成语，如― 山清水秀、心平气和、日新月异‖等。 那么，也容易地看出汉语名词性并列词语的基本语法功能就是既具 有并列式的功能，又具有名词性词语的功能。即： （1）在句子中经常做主语、宾语、定语、中心语等： 例如：爸爸妈妈很喜欢这部电影。（做主语） -6- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 在这个山清水秀的地方，他们过着平安幸福的生活。（做定语） （2）前面一般不能加副词；也不能重叠，一般不能做谓语。 此外，由于并列式的特性，汉语并列式名词性词语还有较为特殊的 特点就是经常不带并列符，如―父母‖（少用父、母或父和母）；桌椅（ 少用桌、椅或桌和椅，或者要用桌子和椅子）；师生、姐弟等。 1.越南语并列式名词性词语概说 周小兵先生在《汉越语言对比研究》一书中序言部分（阮文康、阮黄 英、陈氏金鸾主编，河内国家大学出版社，中国语言与文化系，2014） 曾提到：―众所周知，汉语和越南语在语音、语法上有不少相同之处： 都有声调，都是孤立型语言，基本语序都是―主语-动词- 宾语‖，语法意义的表达主要靠虚词和语序。加上长期的语言接触，越 南语中出现大量从汉语介入的词语，汉越词占了越南语词汇的60%以上 ，使两种语言有了更多的相似性。‖从这一简单而明了的概括，我们可 以肯定，汉、越并列名词性词语不管是语音、语法还是语义方面都有很 多相同点。因此在研究越南语并列名词性词语的同时，很有必要对汉语 并列名词性词语有所了解。具体如下： a) 越南语并列式相关定义 首先，提到越南语并列式相关定义，在若干越南语文献和参考资料 中，我们也可以看到这样的定义： ―并列式结构‖（kết cấu đẳng lập）是指由两个或两个以上的词、词组（语段）或句子构成的结构。各 构成成分均有句法上关系平等、并列的。‖3 3 阮善甲，语言学教程，河内国家大学出版社，2008，第284页。 -7- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 例如： Con trai và con gái (男孩和女孩) Bố với mẹ （爸爸与妈妈） ―并列式复合词（Từ ghép đẳng lập）是指由具有并列关系的成分构成的词语。‖ 各构词成分可以都具有实在的意义（实词），音节上不重复的，如 ―ăn ở; ngủ nghỉ…‖,也可以由有实在意义的（第一语素）和不明确的（第二语素） 构成，如 ―chợ búa, cầu cống, đường sá, sầu muộn, gà qué, cá mú, xe cộ, áo xống.‖等。越南语并列式词语表示概括义和综合义。 4 b) 越南语名词性词语的基本概念 跟汉语名词基本概念一样，越南语名词也表示事物、现象和概念。 根据不同的角度，可以把越南语名词分成不一样的小类。如从词的表达 意义角度看，可将越南语名词分成―特有名词‖（汉语为专名，即danh từ riêng）和―普通名词‖（danh từ chung）两大类。具体，特有名词是指某人或某事物的专有名称，如人 名、地名、机构名称等。其中最大的特点就是若是多音节专名情况，越 南语绝大多数都会采用汉越音译过来的人名，地名等等。普通名词（da nh từ chung）是由许多同类事物形成的集合体，词义具有概括性，例如―đất 4 Mai Ngọc Chừ; Vũ Đức Nghiệu & Hoàng Trọng Phiến.

Cơ sở ngôn ngữ học và tiếng Việt. Nxb Giáo dục, H. -8- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nước, xe cộ, nhân dân….‖5 从构词的角度来看，越南语法专家还将名词分为单音节名词（danh từ đơn）与合成词(也称复合词, danh từ ghép)。其中，越南语名词性复合词也有偏正式（danh từ ghép chính phụ）和并列式（danh từ ghép đẳng lập）。 上面不一样的角度将越南语名词分成不一样的类型，但若针对于本 文的研究对象（danh từ ghép đẳng lập- 并列式名词性词语）我们可以看出来本质上，越南语所谓―danh từ chung, danh từ ghép tổng hợp‖(普通名词、综合名词) 或 ―danh từ ghép đẳng lập‖ （并列名词性）都可以归为―danh từ ghép đẳng lập‖的范畴。 语法功能方面，越南语名词性词语（词和短语）也跟汉语名词性词 语一样，基本语法功能都是能做主语、宾语、定语等；前面可以加量词 等，经常与数词+量词+名词构成名词性数量短语。 例如：Đường sá ở đây khó đi quá! （做主语） (这里的道路好难走！) Chính phủ cần tuân theo nhân dân mới có thể ổn định. (做宾语) （政府要遵从人民才可以稳步下来） c) 越南语并列式名词性词语的基本语法特征 上述1.2 a)和b)部分已表明，越南语并列式名词性词语跟汉语名词性并列词语既 阮善甲，语言学教程，河内国家大学出版社， ，第 页。 -9- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 有越南语名词的语法功能、又带有并列结构的特色。 例如：Cha mẹ là báu vật ông trời tặng cho chúng ta.

（做主语） （父母是老天送给我们的礼物。） 1.汉、越并列式名词性词语对比研究现状 1. 汉语并列式名词性词语的研究现状 历史上中国语言学界对并列式（联合式）、名词性、复合词（合成 词）等相关问题的研究并不少见，本文在查找，搜集和统计资料时 也较为容易的搜索到有价值的资料、书籍，文献等。 语法功能方面，相关研究繁多，如宋文辉 6 的《再论汉语名词性并列结构的―欧化‖说》，仅仅十几页的文章 却涉及到对汉语名词性并列结构的另外一个层面，不仅单纯研究其 用法，而更是提出其的―欧化‖过程、表现、原因分析等。文章所采 用的例句分析非常丰富，取自不一样的汉语北方话、官话、文言文 、印欧语等，从而指出―负迁移‖现象对两者名词性并列结构发展的 不利影响，但也指出归根结底，这是汉语使用者在印欧语影响下对 汉语既有结构选择的结果,一定程度上体现了母语特征的―正迁移‖ ，是值得参考的一篇文章。 从考察、统计分析的角度出发，结合语音、语法等因素的研究 比较多。各研究者、专家都非常认真和细心地考察和对并列式名词 性词、词组、短语、成语等进行总结归类。比如王亚斌的《 现代汉 6 中国人民大学教授。 - 10 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 语并列式双音复合词研究》 7 中，论文作者已对《现代汉语词典》(第五版) 收录的并列式双音复合词进行详尽系统的研究。文章在前人研究基础上 展开分析, 涉及了并列式双音复合词的结构、语素序、转类以及并列机制四个方面 内容，通过对并列式双音复合词进行全面、系统的分析研究, 解决并列式双音复合词的结构、构词规律、词类转变、以及并列机制等 问题。虽然这篇文章的研究对象不是专指名词性，也不提到双音节以上 ，特别是固定短语（如成语）等的用法，但也给我们在展开论文的时候 带来很多启发和创意。 类似的研究值得一提的还有陈昌勇、端木三的《双音节复合词内部 语素的词类标准和统计分析》 8 ，此文章的研究对象更是涉及到词汇方面，尤其是各词类的语法功能 和用法。各位作者所总结出来的《现代汉语复合词内部语法结构的统计 表》对本文以及各求学者都很有帮助。从这一统计表中，本文也了解到 汉语并列式与其他结构相比所占的地位（仅次于偏正式，为20,3%）。 硕士论文，广西师范大学， 。 杭州电子科技大学外国语学院。 - 11 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 从语义角度出发，可参考孙霞的《现代汉语并列名词短语词序的认 知分析》 9 一文已从认知语言学角度出发，从语言外部分析认知对现代汉语 名列名词短语词序的制约作用。也可以参考吴云芳、李素建、李芸 、俞士汶的《并列成分中心语的语义关系和CCD 10的名词语义分类 体系》 11，李睢云的《《水浒传》并列式复合词计量研究》 12 、王伟的《名词性并列结构中语义量级的句法投射》 13 等研究也都有助于本文写作过程中。 对汉语并列式各成分的排列顺序问题进行了积极探讨的语音学家有 很多，如王国璋、蒋文钦、陈爱文、周荐、廖秋忠等有曾经有过相 硕士论文，吉林大学文学院语言学与应用语言学专业， 。 中文概念词典。 中国博士后研究， 硕士论文，苏州大学， 北京大学学报（国内访问学者、进修教师论文专刊）， - 12 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 关论述。尤其是廖秋忠先生对现代汉语名词性并列成分的排列规则 作了相当细致的研究。在《现代汉语并列名词性成分的顺序》一文 中，廖先生提出了影响现代汉语并列名词性成分的11条原则，如重 要性原则、时间先后原则、同类原则等。而且廖先生还强调，要想 充分解释这些原则，必须从不同的角度来进行考察。虽然本文的考 察，统计和分类方法主要根据汉语平仄规律和四声的互相结合，不 专门从单独的语法功能或语音理论出发，但不能否认，廖先生在这 方面的研究对本文有很多参考价值，特别是在我们还对若干名词、 名词词组、成语等的并列分类是否正确，廖先生的例子及考察结果 具有很大的对照性。 1.越南语并列式名词性词语的研究现状 越文相关研究不是很丰富和全面，本文在各论文库、语言学网站、各 所大学的语料库、国家图书馆、河内图书城等已认真查找相关论文、报 刊、杂志等，但可以说有关越南语并列式名词性词语的研究数量极少。 大部分研究仅针对于越南语词汇、语法、语音等大类而不细分各个小类 （如仅研究复合词或并列结构，少于研究并列式复合名词）。各分析例 子也不全面。这对本文在研究过程中遇到一些困难。 比较有参考价值的书籍可以说是阮善甲教授的《语言学教程》 14 一书。该书较为系统和全面地涉及到越南语语法、词汇、语音各方面 的内容。尤其是在名词性词、词语、并列结构等都已有所提到和举例说 河内国家大学出版社， - 13 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 明。 少有各所学校的研讨会论文集是谈到词类方面的研究，本文也收集了 诸多由越南河内国家大学、河内大学等材料，虽然没有太多论文集涉及 到汉、越并列名词性词语对比或单独谈到汉语或越南语的并列式、联合 式等名词性复合词、双音节复合词等，但一些文章的考察，统计，分析 和对比方法也对本文有帮助。如阮文康、阮黄英、陈氏金銮主编的《汉 越语言对比研究》论文集中的《现代汉语常用动词与相对应汉越词的对 比研究》（Đối chiếu động từ thường dùng trong tiếng Hán và từ Hán Việt tương ứng trong tiếng Việt hiện đại）; ―汉语对称成语与越语对称成语的对比‖(Đối chiếu thành ngữ đối tiếng Hán và tiếng Việt)等文章。 与本文研究方向有所相同的有―Bước đầu nghiên cứu thành ngữ đối xứng bốn chữ trong tiếng Hán‖ 《汉语并列式四字成语初探》 15 可以说是第一个较为系统、全面和专门研究汉语并列式四字成语，对 其细分和指出越南语里相应的越南语成语（音节、意义上相应）。该论 文作者也陈述自己在研究过程中均为找到前人对这方面的资料，也不曾 有人研究过。然而该论文虽然研究对象与本文相似，但接近的角度却有 所不同，本文从并列四字成语中各构成成分的词序规律（平仄规律与四 声）来对汉语、越语并列式四字成语进行具体的分类，从而对两者在语 音、语义上的对比，而少有从语法（构词方式、句中语法功能）等平面 大学生科学研究参赛论文， - 14 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 对比研究。本文之所以仅选择汉语四字成语为研究对象，也是因为该论 文的统计结果： 四个音节 五个音节 六个音节 七个音节 八个音节 汉语成语 95% 0.5% 2% 汉语成语按音节数量分类 类似这样的研究还可以参考范明进的―Đặc điểm thành ngữ so sánh tiếng Hán có đối chiếu với tiếng Việt‖ 《汉语比较式成语特点- 与越南语比较成语对比》 16 。该博士论文的研究对象虽然与本文不同（比较式成语），但在研究 方法上对本文有很大的帮助。该论文的研究成果具有系统性和较为全面 ，尤其是统计和分析方法很有科学性。 若干语言学官方网站发表与本文研究方向的文章，如越南语语言学网 （ngnnghc.com）上有不少专题研究来自著名的越南语言学专 家如阮才谨（Nguyễn Tài Cẩn）、黎挺思（Lê Đình Tư）、潘文格（Phan Văn Các）等，各位专家的研究成果使本文作者更加了解越南语各方面的本 质问题，从而更好地对汉、越相应问题进行对比。 1. 汉、越並列式名词性词语对比研究现状 综上所述，中文和越文方面相关研究出现不平衡现象，其中很明 显，越文中有关并列名词性词语的研究比较少。而且在研究过程中 博士论文，越南社会科学学院， - 15 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ，本文发现有关此方面的汉译越（或越译汉）方法、考察分析、对 比，对照等，前人的成果也却屈指可数。如果有涉及到对比研究这 一课题，也一般都为汉英或英汉；越英或英越之间的对比。 词汇方 面，尤其是针对于本文的研究对象多为双音节复合词，值得参考的有罗 文清的《越南语双音节汉越词特点研究与汉语比较》 17 一文通过研究双音节汉越词特点，为汉越语接触及汉越词研究的深入 提供了参考，同时对越南语规范化、越南本土越南语教学以及中国的越 南语教学、越南的汉语教学都有益处。不仅如此，该论文还采用了统计 法对双音节汉越词进行了数据收集，并按不同标准进行分类；使用了语 义分析法指出双音节汉越词与―原‖借词在词义上的异同。该论文所统计 出来的数据，如双音节汉越词是论文的研究对象，在现代越南语39924 个词语中（2005年版的《现代越南语词典》），双音节汉越词为10900 个，占27.3％。 此外，由于我们的研究对象还有一大部分是并列式成语，因此官小 娜的《汉英并列结构成语对比探析》 18 也是比较好的参考资料。此文章针对中国关于汉英成语研究的不足， 如大都重在对汉英成语的结构做出详尽性的描写，但针对某一特定结构 成语的对比很少，汉英语中并列结构的成语对比是很少有人涉及的课题 。因此，作者在在仔细阅读前人研究成果的基础上，以汉英两本成语词 世界图书出版公司。 硕士论文，湖北师范学院， 。 - 16 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 典《新华成语词典》和《英语成语双解词典》为语料库，从中找出并列 结构的成语并从对称象似性、思维的整体性和分析性、形合和意合、字 本位和词本位角度探讨汉英并列结构成语的异同及其所占各自成语比例 相差悬殊的成因，因此本研究是有一定开拓性的。通过对汉英两本词典 进行穷尽性的查找，找出其中的并列结构成语进行统计分析，通过对找 到的语料进行详细的对比，总结出汉英并列结构成语的异同点。此文章 的研究方向和方法给我们带来启发。 汉、越成语对比研究方面，国内外虽然有不少关于汉、越成语对比 相关问题。如阮氏秋香《汉越成语对比研究》从汉越成语的来源、基本 特征、语法结构、句法功能、修辞特点、手段、功能及采用的音韵形式 等方面对汉越成语进行对比分析，指出汉越成语在这些方面存在的异同 ；裴美艳弯硕士论文《汉越成语比较之研究》，较具体的对汉越成语的 来源、构造、使用及使用的差异进行了对比研究；李文河《汉越成语同 异对比研究》则是对汉越成语的定义、来源、结构、意义、运用等方面 进行考察并指出两者之间的异同点及汉越成语差异产生原因。具体考察 汉越语独有的成语，探讨这种现象发生的原因等等。但显而易见，并列 式成语方面的对比，而且还专门从语音、声调结合规律角度考察分析的 却寥寥无几，根本没有一个全面和系统地统计和概括。总的来说，汉 语和越南语在并列式名词性词、词组、成语等各个相关问题还有很 多研究可―挖掘‖的发展空间。有待后背学者更加关注和深入研究。 第一章小结 - 17 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 上述第一章，本文已讲述与汉、越并列式名词性词语的最基本理论 。从基本的相关定义、概念到基本的语法功能、语音、结构方面的介绍 ，我们可以对汉、越这方面的问题有了初步的了解，并可以意识到两者 不管在语音、语法还是语义上的共同点和不同点。 接着，为了阐述本文在写作过程中的资料收集、统计、分类等的成 果，第一章里本文还介绍有关汉、越并列名词性词语的相关研究，特别 强调对本文有巨大帮助的参考文献。 众所周知，并列式复合词是汉语词汇史上最早出现的复合词类型之 一。在汉语复合词的五种结构类型当中，并列式是一种能产性特别强的 构词方式，地位仅次于偏正式。前人对并列式复合词已很关注，但很明 显，可以发现前人对这方面的研究数量和成果屈指可数，相关参考资料 一般仅为介绍或简单的分析，而从没有一个专门对两者进行对比分析。 这虽然对本文带来一定的困难，但同时也是本文可以自由发挥和创造。 第二章：汉、越并列式名词性词语对比研究 2. 汉语并列式名词性词语研究 前面说过，汉语词汇的最明显特点之一就是从单音节转换成双音节 倾向，可以说双音节词语（不管是动词，名词还是其他实词等亦是如此 ）针对本文的研究对象一是名词性词语、二是并列式，因此综上这些原 因，本文第二章的研究主要围绕着双音节复合词（合成词）的研究。 - 18 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

汉语并列式名词性复合词研究19 2.对汉语并列式名词性复合词统计与分析 本文按照《现代汉语常用词汇表》 20 中统计出3571名词，接着继续统计出401个并列式复合名词。 同时，对本文所采取的分类方式和统计出来的并列式名词性词语， 由于有些词语无法追究其根源和含义（这种情况越南语也十分相似）， 因此有以下几点需要注意的是：  平仄按古今混用。  统计结果由论文作者从《现代汉语常用词汇表》、《新华成语词典 》、《越南语词典》、《越南语成语》等词典中手工计量出来，因此免 不了些差错或歧义等，但本文保证所举的例子说明是完全正确的。 序号 声调结合 数量 百分比 例子 1.2 哀思、冰霜、波涛 2.9 编辑、差别、恩情 3.2 牙齿、冰雪、甘苦 4.9 波浪、仓库、差距 5.4 桥梁、才华、潮流 6.7 船只、得失、房间 论文亦采用“并列复合名词”的省写。 商务印书馆， - 19 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 尘土、儿女、长短 8.9 沉淀、尘垢、层次 9.7 堡垒、耻辱、岛屿 10.9 粉丝、傻瓜、子孙 11.9 等级、狗熊、感情 12.4 比喻、耳目、尺寸 13.4 弊病、刺绣、道路 14.2 报刊、措施、负担 15.4 贝壳、挫折、范围 16.7 翅膀、处所、号码 合计 401 100 表2.汉语并列式名词性复合词声调结合统计表21 根据统计结果，我们又进一步凭着汉语平仄规律（平先、仄后；阴 平、阳平为平声；上声、去声为仄声）统计出下面一表： 序号 平仄结合 数量 % 1.4 21 平、阳、上、去指的是现代汉语阴平、阳平、上声、去声等四个声调。 - 20 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.8 合计 401 100 表2. 现代汉语并列式名词性复合词平仄结合统计表 从上表可以看出来，汉语并列式名词性复合词若按照平仄规律来分 类的话，先平后仄的词语占大多数（36.4%），其次为平平（29.9%）， 第三位为仄仄（20.4%），数量较少的为先仄后平（11.8%）。 这里也要特别强调的是，每当涉及汉语并列复合名词时，―骈词‖这 一概念历来引起学者的关注。 周祖谟先生在其《汉语骈列的词语和四声》 22 中对于―骈词‖概念的定义是同一个双音节复合词中的两个音节，在词 义及词性上属于―并举合称‖的同义并列关系的词语。下面例子就是所谓 骈词：  前代合称两个人的时候： 李苏（苏武、李玲） 班马（班固、司马迁） 王孟（王维、孟浩然） 王谢（王导、谢安） 元白（元稹、白居易） 韦柳（韦应物、柳宗元） 何李（何景明、李梦阳） 牛李（牛增孺、李德裕）  天象和气象：河汉、牛斗、星月、风雨、冰雪；  地理名称；山水、河洛、江汉、湖广、云贵；  动植物：猫狗、花鸟、牛马、草木、龙虎； 商务印书馆， - 21 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]  人体：肢体、须发、头额、手脚、肠胃；  饮食：酒饭、米面、瓜果、鱼肉、葱蒜；  衣着器物：衣帽、钟鼓、脂粉、锦绣、钟鼓；  词义对衬：高下、荣辱、优劣、生死、离别。 经过周先生在自己研究中丰富多样的举例说明，我们可以发现一个 很有意思的规律就是：虽然有些个例，但在汉语里两个词并举合称的时 候，两个词的先后顺序，除了同是一个声调以外，一般是按照平仄四声 为序，平声字在前，仄声字在后。如果同是仄声，仄以上、去为序。 23 周先生的这一个研究成果，对本文的研究产生巨大的启发。周先生的 结论也完全符合我们的计量统计结果，尽管我们的统计范围仅限于现代 汉语常用复合名词，该平仄规律仍然很正确。 2. 汉语并列式名词性复合词语义特点 语义是语言的本质特性，研究汉语并列式名词性词语任何一个方面 都离不开其语义的因素。本文首先从语音的角度出发，先凭借汉语平仄 规律来对汉语并列式复合词进行分类，接着为了更了解其内部语义结构 特点，本文将具体介绍汉语并列式复合名词语素之间的意义关系展开。 汉语复合词的内部结构十分复杂，就并列式复合名词而言，其内部 语素之间往往是同义、相关、反义三种关系。本文对《现代汉语常用词 汇表》进行统计之后，发现401个并列复合名词（加上前面单独举出来 的骈词例子）并没有脱离这三个类型。具体： 周祖谟，《汉语骈列的词语和四声》，（ ）。 - 22 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] a) 同义并列复合名词：指的是两个意义相同或相近的表意语素并 列构成的复合名词。 值得注意的是，同义并列复合名词各语素之间的差异一般只在特定 的场合出现，在实际使用中，特别是在口语中很少就有人感觉到或特意 在乎各语素义间的差别。此外，现代汉语里很多并列式复合名词各语素 之间的构成成分本都来源于古代汉语的单词，在双音化进程中才慢慢地 凝固成同义并列复合名词。除了前面提过的骈词，还有类似―房屋、住 所、堡垒、羽翼、思想、路途‖等这样的例子。而且很多语言学家也肯 定，有些本不相同的单音词，在词义发展演变中变成了同义或近义词， 又因人们在连用过程中凝固成同义复合名词。 总之，对本文所考察的现代汉语并列复合名词中，可将同义并列复 合名词分成两类，一是两个构词语素基本义、附属义都相同（如房屋= 房=屋）；二是和构词语素主要理性义相同、次要理性义和附属义不同 例如：  第一类（A=B）―尘埃‖一词由―尘‖、―埃‖两个意义相同的语素相连 构成的并列复合名词。  第二类（A#B）: 又可细分为以下几小类： （1）两个构词语素所指对象特征有别：如―宾客‖一词，―宾‖指地位尊贵 、受人尊敬的客人，古时候通常说―贵宾‖一般是指官员、地位比主人高 等。而―客‖指外来的人，与―主人‖关系相对应的，不分地位高低，说―贵 客‖也仅表示主人对客人的尊重。 - 23 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] （2）两个构词语素的应用对象和应用范围有别：如―令旨‖一词， ―旨‖是封建时代称地王的命令。而―令‖指―命令‖，义域比较大。因此， 单独分析出来，―令‖的适用范围比―旨‖（如宗旨）的更广，更通用。 （3）两个构词语素的语义轻重、色彩义轻重不同：如―罪过‖一词，―罪‖ 本义是指作恶或犯法的行为，是故意的，而―过‖虽然也有作恶、犯法行 为的意思，但是无意的（错误），一般是可以原谅，不追究的。两者的 语义轻重不同。 从上述的的例子分析可以看出同义并列式名词性复合词具有明确性、 具体性和概括性等特点。这一类并列复合名词也占据我们的计量考察数 量最多（共274个，占68.3%）。是值得探讨和深入研究的一类并列复合 名词。 b) 相关义并列复合名词： 这一类的并列复合名词最显著的特点就是虽然构成复合名词的两个 语素意义上不相同或相近，但它们代表的对象或现象有某种关联，人们 也常常将两者联系在一起，以表达某种概念。而且两者连用时还会产生 一些抽象义，对现代人来说能清清楚楚地区分两者之间的具体语义那并 非易事了。这一类词在我们的统计范围也占了不可忽视的，共102个， 占25.4%了。例如：惊恐、体面、身体、面目、面貌、耳目、社稷、国 家、风霜、子孙、父子； 上面各例子中，两个语素虽然没有相同义，但两者结合起来却共同 代表一个意思，如―风霜‖一词，―凤‖、―霜‖同属于气象累的词语，而且 多指不好的天气，所以两者连用时比喻艰难辛苦。再如，―面目‖一词中 - 24 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ―面‖和―目‖两个词素间的关系就是，―目‖是―面‖的一部分，―面目‖的词 义却是―面‖，指整体一个人的面孔、面貌而不是专指―目‖（眼睛）或身 体其他部分。 相关义并列复合名词在本文的统计范围内仅次于同义类，也是我们 的一个重要研究对象和研究结果，值得关注。这类复合名词的显著特点 就是其具有概括性和形象性，两个语素并列时往往概括表示它们共同的 概念，如―队伍‖一词，―队‖指―军队‖，是有组织的编制单位，而―伍‖是 军队的最小单位，后来―队伍‖就泛指―军队‖了。 c) 反义并列复合名词： 两个意义相反或相对的单音节语素构成的并列式复合名词称为反义 并列复合名词。从这一个简单概念，可以知道这一类并列式名词包括通 常包括两种情况：  绝对反义并列复合名词： 两个语素（A和B）之间的关系满足以下这几种条件并能视之为绝对 反义，那就是（1）A= -B (若A，则非B)；（2）B= - A（若B，则非A）；（3） -A = B （若非A，则B）；（4）- B=A（若非B，则A）。换言之，跟反义词的类型一样，绝对反义并列 复合名词的两个构词语素之间不能存在中间状态，否定A就是肯定B。 24 例如：消息、曲直、动静。 廖序东，现代汉语语法上、下册有关反义词的相关研究。 多参见：杨吉春，《汉语反义复词研究》，中华书局， - 25 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]  相对反义并列复合名词： 这一类的特点就是两个语素之间的关系满足以下条件：（1）A= -B; (2) B= -A; （3） -A#B (若非A，也非B); (4)- B#A（若非B,也非A）。简单来说，这一类与绝对翻译类的差别在于两 个构词之间存在中间状态，如―大小‖的中间状态是―不大也不小‖。这种 用法很像汉语反义词的用法（即绝对反义和相对反义）。如：早晚、长 短、左右。 从整体上看，本文所考察和统计的并列式复合名词各语素之间的关 系相对简单（不包括骈词和古代汉字等在内），最基本的一般只包括同 义并列、相对并列及反义并列三大类，而据我们统计，第三类（反义类 ）的数量最少，占6.5%（仅共25个）。 通过对三类语义的初步了解和初探，我们可以更好地看出并列复合 名词的特点，也更深更广更准确地对构成并列复合名词的语素之间的语 义和关系。因为作为一个外国学习者，想彻底了解和对这三类进行分析 和区别，明显是非常艰难的任务。 2. 汉语并列式四字成语研究 2.对汉语并列式四字成语统计与分析 为了方便本文的研究及助于总结分析，本文的成语研究范围仅限于四 字成语。这样才可以更准确地从语音搭配、声调结合规律（平仄规律等 ）对并列式四字成语。我们根据《新华成语词典》先手工总结出2145个 四字成语，接着又选出1007个并列式四字成语并对其构词成分的平仄顺 序进行总结归类，结果如下面一表： - 26 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 序号 平仄规律 数量（个） % 1.

平平仄仄 263 25. 平平平仄 100 9. 平仄平仄 30 3 4. 仄平平平 44 4.

平仄仄仄 30 2. 平平仄平 0 0 7. 平平平平 36 3. 仄仄平平 34 3.

仄平仄仄 185 18. 仄仄仄平 35 3. 仄平平仄 52 5. 仄仄仄仄 23 2.

仄平仄平 54 5. 仄仄平仄 22 2. 平仄平平 62 6. 平仄仄平 47 5.5 合计 1007 100 - 27 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.现在汉语并列式四字成语平仄结合统计表 从上表中可以看出，汉语并列式四字成语的平仄结合很不均衡，有 的出现频率高，占多数（如平平仄仄为253个，占25.1%；仄平仄仄为18 5个，占18.3%；第三位为平平平仄，共100个，占9.9%）,有的出现频率 极低（如仄仄平仄为22个，占2.1%; 仄仄仄仄为23个，占2.2%），有的数量极少，甚至没有（如平平仄平） 上述的统计还让我们发现，三种出现频率最高的并列式四字成语（ 平平仄仄、仄平仄仄、平平平仄）基本格式都是A平B仄，而且根据汉 语节凑的轻重规律，还可以发现前一个音节（A）较轻，后一个音节（ B）较重，因此A、B（及第一和第三）位上的声调可以不用讨论。我们 可以得出一个结论就是，汉语并列式四字成语平仄结合具有对称性的特 点。试看下面例子： 1) 平仄平仄：平起平坐、卑鄙无耻、丰富多彩、扶老携幼、崇论宏议 鸡口牛后、蛮横无理、名正言顺、安老怀少、鞍马劳困 2) 平平仄仄：安常处顺、安家落户、安身立命、兵荒马乱、冰天雪地 盘根错节、平心静气、排山倒海、山清水秀、龙腾虎穴 3) 仄平仄仄：不伦不类、五湖四海、彻头彻尾、宁缺毋滥、巧言令色 自高自大、痛心疾首、审时度势、水深火热、日新月异 4) 平平平仄：功成名就、天灭人祸、牛郎织女、难兄难弟、民穷财尽 精明强干、交头接耳、春兰秋菊、春花秋月、察颜观色 周祖谟先生对汉语并列式四字成语已对此情况提出一条规律：―在并 列式四字成语中，以第二字是平声字、第四字是仄声字的居多‖。 - 28 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 25 从我们的统计结果还表明，如果同时是仄声的话，那么又按照上声、 去声的先后次序。而众所周知语言具有社会性和普遍性，很多情况下是 约定俗成的，因此虽然是并列结构（联合结构），各成分具有平等的关 系，但由于人们的习惯早就定型下来，因此一般来说这些并列成语不能 改变先后次序。如上面各组例子中，一般情况下不会有人说―水清山秀 、自大自高、月异日新‖等，尽管语义上完全没有区别。根据这个结论 ，人们在创造新的词语或短语时也就有着一定的规律可循。 当然，统计之后，我们也发现有些并列式成语未必遵循平仄规律， 如上面几种最常见的并列式四字成语，我们还总结出下面这样的情况： 5）仄平平平：理屈词穷、貌合神离、出言吐词、纯一不杂、揣奸把猾 6）平仄仄仄：安分守己、承上启下、粗制滥造、高瞻远瞩、独立自主 8）平平平平：春生秋杀、吹毛求瑕、察言观行、卑躬屈膝、悲欢离合 9）仄仄平平：旧恨新仇、救困扶危、刻骨铭心、口是心非、苦口佛心 10）仄仄仄平：古色古香、刻骨镂心、乐善好施、里应外合、目瞪口呆 11）仄平平仄：暗香疏影、爱别离苦、幕天席地、片言只语、普天同庆 12）仄仄仄仄：齿少气锐、百战百胜、背信弃义、尽善尽美、口蜜腹剑 13）仄平仄平：爱毛反裘、闭关锁国、不即不离、大吹大擂、大醇小疵 14）仄仄平仄：改恶从善、狗仗人势、傲世轻物、爱日惜力、暗弱无断 15）平仄平平：层见迭出、瞠目结舌、孤立无援、国泰民安、何去何从 16）平仄仄平：长治久安、吃苦耐劳、狐假虎威、劫富济贫、惊世骇俗 周祖谟，《语言学论文集》，商务印书馆， ，第 页。 - 29 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 虽然还有些个例，但基本上汉语并列式四字成语还是遵循A平B仄这 一规律的。而我们了解这一规律之后就不会把―高谈阔论‖写成―阔论高 谈‖、―焦头烂额‖就不会写成―烂额焦头‖了，因为一般人们更习惯说―谈 论‖而不说―论谈‖，说―头额‖而不是―额头‖等。 上述分析表明，汉语中的并列成语在前后两段排列上应当依然是有 规律存在的。与并列复合名词相似，并列四字成语的排列也同样以大部 分按照平仄排列为规律的。 2.汉语并列式四字成语语义特点 周祖谟先生在其《汉语骈列的词语和四声》中提到：―在汉语里还有 很多由两部分并列组成的四字成语，以第二字是平声字，第四字是仄声 字的居多。先平后仄跟骈词和双音词（复合词）极相似。通过本文2.

1对汉语并列复合名词的初步计量统计和分析，周先生的这一论述是我 们研究成果的最好验证。 同意周祖谟先生的观点，周荐先生在自己的研究中也指出汉语的同义并 列成语就是双音节骈词的在音节数量上做出增加效果后的一种扩充形式 本文对统计结果三种出现频率最多的并列四字成语进行语义分析， 即平平仄仄为（253个），仄平仄仄为（185个），平平平仄（100个） ，共538个。如果将四字成语的格式标注为ABCD（A、B、C、D代表四 个构成一个四字并列成语的语素），考察这538个并列成语的语义特点 之后，我们发现跟并列复合名词情况不一样的是，大部分并列成语各语 - 30 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 素之间关系是同义或近义的（共413个，占76,8%）26, 其余的比较明显的是各语素之间是相反义（因为本来是一个反义并列复 合名词）。并列式成语大都由同义词或反义词交叉搭配而成。这一特点 形成了并列式成语前后两部分之间的对偶关系。具体： a) 前后两部分(AB和CD) 意义相同、相近或相关，加重表意： 例如：出类拔萃、旁敲侧击、尽善尽美、狼心狗肺、甜言蜜语、暴 风雷雨、家喻户晓、深思熟虑； 上面的例子中，很容易看得出来，A和C、B和D两个语素都是属于同 一个语义场，如―狼‖和―狗‖；―家‖和―户‖；―喻‖和―晓‖、―心‖和―肺‖都是 同义/近义或互相关联的词语。继续分析其他例子，我们可以发现很多情 况下，B和D的关系本来还是同一个并列复合词分开出来的。如―善美‖、 ―言语‖、―风雨‖、―敲击‖等。 b) 前后两部分意义相反或相对，对比表意： 例如：前倨后恭、口是心非、阳奉阴违、礼尚往来、长呼短叹； 上面例子中，显而易见构成反义并列成语的各语素之间本来也是反 义并列复合词（A和C；B和D），因此连用起来就起着对比的作用，同 时也形成颇有逻辑的固定结构和意义。同时它们还有联想的作用，即只 要看AB就可以想到CD与反之。 这里我们将具有相关义和同义、近义的语素归为同义类。 - 31 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 各研究者还发现 27 ，并列式成语还有一个共同特征，即它们的第一、三两个字的词性相同 （即A和C），词义相辅（同、近、关）或相反（对）；第二、四（即B 和D）两个字词性相同，意义相辅或相反。―赤胆忠心‖就是一个前后两部 分意义相同的并列式成语。―赤‖和―忠‖同义，―赤‖字在《新华字典》上有 1）红色转忠诚2)空；3)裸露等意项。那么―赤‖字在―赤胆忠心‖里面取哪 个意项呢？我们知道了它的结构特点，就很容易地选择―忠诚‖这一意项 。那么―赤手空拳‖中的―赤‖字则是―空‖的意思。 众所周知，成语结构紧密固定，词序不可随意变动，但并列式成语 （也是所有并列词语，包括本文研究范围内的名词性词语）由于自身结 构、语义上的特殊性（即表示并列，同等的关系），使它可以在不改变 成语意义的前提下将两部分换位使用。具体有以下几种用法：  前后两部分可以换位，如： 情深意厚 - 意厚情深 博古通今 - 通今博古  两个部分的内容各自换位，如： 风餐露宿 - 餐风宿露 根深蒂固 - 深根固蒂  首尾词序全部颠倒，如： 剑拔弩张 - 张弩拔剑 痛心疾首 - 首疾心痛 此外，还有一个非常有意思的现象就是，并列式成语有一般成语共 有的特点，但又有它自身―独一无二‖的特点，就是除了AB和CD可以互 杨箐、文晶佟，渤海大学，四字并列结构成语特点刍议， 。 - 32 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 换等，在并列结构的四字成语中有少数是四个字并列的，即A,B,C,D四 个成分（语素）都可以互换而不会影响整个成语的含义。虽然只占少数 ，但也很值得一提，如：兰梅竹菊、青红皂白、古今中外、抑扬顿挫、 生死存亡、鳏寡孤独、生杀予夺、多快好省、成败利钝…… 上述介绍和分析表明，进一步探讨并列式成语的特点很有必要，有 待今后各求学者的加以补充说明。 2. 越南语并列式名词性词语研究 2.越南语并列式名词性复合词研究 2.对越南语并列式名词性复合词统计与分析 越南语与其他语言相比，有几大特点：一是汉语借词多，越南语在 发展过程中吸收了大量的汉语借词（60%），尤其是在表达抽象事物时 绝大部分使用汉根词，因此越南语中存在着数量众多的汉越词；二是声 调丰富，越南语有六个声调为横声（thanh không，无标志）、玄声(huyền)、跌声(ngã)、问声(hỏi)、锐声(sắc)、重 声(nặng)；越南语言学家固定分别用（1）；（2）；（3）；（4）；（5 ）；（6）来排序（跟汉语四声一样）；第三个特点跟汉语一样，越南 语属孤立语，靠语序和虚词来表达语法关系，词没有形态和数的变化。 而第二和第三个特点却与越南语音节构成成分的声调关系很密切。 本文对―Từ điển tiếng Việt‖（越南语词典）手工统计，总结出390个并列式名词。接着本文将 从越南语六个声调的结合情况以及运用平仄规律来对越南语并列式名词 进行分类，结果如下： - 33 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 序号 声调 数量 % 序号 声调 数量 % 结合 （390） 结合 （390） 1.8 - 34 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. 越南语并列式名词性复合词声调结合统计表 接着，本文根据越南语平仄顺序（即横声、玄声为平声；其余跌、 问、锐、重为仄声），统计越南语并列复合名词平仄规律，结果如下： 序号 平仄 数量 % 例子（暂译） 规律 1. 平平 97 24 Âm dương（阴阳）; cung cầu（供应）, ông bà（爷爷奶奶）; đầu đuôi（头尾）; tàu xe（车辆）; 2.1 Mâu thuẫn（矛盾）; tên tuổi（名声）; bằng hữu（朋友）; bè lũ（伙伴）; cơm rượu（饭酒）; 3.4 Chữ nghĩa（言语）; của cải（财产）; phụ mẫu（父母）; chợ búa（市集）; điện nước（电水）; 4.5 Lãi lời（利润）; quỷ thần（鬼神）; - 35 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] áo quần（衣服）; tự do（自由）, thị phi（是非）; 合计 390 100 表2.

越南语并列复合名词平仄规律统计 表2.5表明，若从语音平面分析，越南语的并列复合名词各语素之间 的结合也按照一定的规律。而且从统计结果看来，明显还是按照―先平 后仄‖的顺序构成复合词（平仄的共137个，占35.1%），仄平和平平所 占比例比较少，分别为11.5%和24%。但值得注意的是，仄仄的也占了 较大的数量，共111个，占29.4%，仅次于平仄。这一点非常值得我们加 以关注与研究。 这里也需要补充一下，尽管长期以来各学习者和研究家在研究越南 语复合词的同时一般只研究复合词, 合成词，单音节词，双音节词等（từ phức, từ ghép，từ đơn.），而几乎没有专门研究骈词等类似这样的词语（这种情况很像汉 语骈词研究情况）。然而在本文研究过程中却发现越南语并列复合词本 来也存在着骈词（ngẫu từ/từ ngẫu hợp），而且我们统计结果中还占了不少数量。越南语骈词最基本的定 义各复合词构成语素之间（即A和B语素）互相没有语义或语音上的关 系。由于诸多原因，我们无法追寻各语素之间的初始意义，因此当它们 结合成复合词的时候，我们仅知道其的概括义。如cà phê（咖啡）, cổ hũ （猪肠的一部分）, bồ hóng （煤烟；煤灰）；máu mủ (血统) - 36 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 等。当然由于越南语里存在着一大部分汉越词，很多情况下只要直译越 南人都可以理解，自然而然就成了相应的越南语骈词，如―山水-sơn thuỷ‖；―文武-văn võ‖等词语。设想越南语骈词也是值得关注的一个研究主题。 2.越南语并列式名词性复合词语义特点 越南语也是孤立型语言，其最大的特点之意就是根据词的顺序来决 定句子或词组的含义。并列式复合词还是偏正式复合词无不例外，不管 是名词性，动词性还是形容词性词和词组。 到目前为止，能准确无误地区分各种并列式复合词与其他类型（如 连绵词、偏正等）或者能区分并列复合名词本身的各种义类也并非易事 。本文所统计的近400个越南语并列复合名词中，发现其的语义也莫过 于以下三个义类： a) 同义并列复合名词：这一类占据本文考察的数量最多（284/390个 ，占72.8%）AB两个构成语素只要以下条件之一就可以归为同义 类： • A、B其中一个语素是纯越词（thuần Việt），另外一个是汉越（Hán Việt）。如bạn hữu（朋友）, bụng dạ（心肠）, máu huyết（血液）等。 • A、B都可以是汉越词，如tư duy（思维）, thổ địa（地神）, cốt nhục（骨肉）等； • A、B都可以是纯越词，如máu mủ （血统）,bè lũ（伙伴）,… • A、B其中一个可以是普通词（toàn dân）和另外一个是方言（ từ địa phương），如chân cẳng（脚）, bát đọi（小碗）, chợ búa（市集）等； - 37 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] b) 相关、联想义并列复合名词：各语素之间可以有联想或直接相关 的关系，只要说A就马上可以联想到B与反之，这一类的数量在本 文考察的范围内也占了较多的数量（共64/390个，占16.4%）。 例如：áo quần（衣服）, ăn ở（住宿）; chè cháo（茶饭）; cơm nước（茶饭）等； c) 反义并列复合名词： 这一类虽然占的比例最少（共42个，占10.8%），但也是很有意思的 一种义类，而且本文研究之后还发现，很多反义并列复合名词扩充之后 就成了固定的成语（反义并列四字成语）。 例如：đầu đuôi （头尾）, sống chết（生死）, già trẻ（老幼）, gần xa（远近）, trong ngoài（内外）,… 总的来说，语义方面，越南语并列式名词性词语（包括下面的并列 式四字成语）的最基本意义就是表达非个体或综合性的事物（即概括性 和整体性）。 不仅如此，虽然语法上是并列/联合关系，但由于越南语词语也有约 定俗成的规定，因此在实际运用中不是每个场合就可以随便和轻易调换 各语素之间意义的，正确的说是除了反义并列复合词是可以换A和B两 语素，其他的同义和相关义类是不容调换或改变，特别是难以确定各语 素之间的真正含义的骈词，更不能调换了。或者有些词语的整体含义要 超过A或B两个语素的单独意义（即AB=A+B或A+B>A或B），有些又早 已成为人们的说话习惯，这样的情况就必须遵循其前后顺序了。如điện nước（电水）, xăng dầu（油，汽油）, tàu xe（车辆）, xưa nay（古今）, - 38 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] học tập（学习）, may rủi（祸福）, thầy trò（师生）, vợ con（老婆和孩子）…等词语。 2. 越南语并列式四字成语研究 2.对越南语并列式四字成语统计与分析 越南学界一直以来非常关注对成语、俗语、谚语等固定短语的研究 ，特别是成语以及汉根越南语成语。针对本文的研究方向和目的，成语 ，尤其是并列式四字成语自然而然就成了我们研究的最佳对象。因为不 管是从语音、语义还是语法方面，其都非常有趣和有研究空间。 我们也对越南语并列式四字成语进行手工统计及归类，即根据成语 中各成分的平仄规律来统计，结果如下： 序号 平仄规律 数量(个) 百分比 1) 平平仄仄 390 26.1 2) 平平平仄 117 7.8 3) 平仄平仄 33 2.