mở đầu ch0 các công trình nghiên cứu về Zam Ong méng luc cha thời hiện dai. Whig ý kiến của ông đã lrở thành khuôn mẫu ch0 nhiều nhà nghiên cứu, nhiều cuốn từ điển viết về 77m Ông mộng lục. hà nghiên cứu đã thống kê đojợc 28 mục và tóm lắt nội dung so lojợc các mục đó. Ông cũng nhận xét về nội dung của tác phẩm này: “Tr0ng sách Hiam Ông mộng lục, ông đã lỏ rõ lòng yêu nơiớc và nhớ lhơjơng quê hơjơng lha thiết"? [22; 45- 49].
Quan trọng hơn, ông đã đề cập lới một số khía cạnh về nghệ lhuật của lác phẩm nhợi: “772m Ông mộng lục thuật lại một số sự việc có lính chất lịch sử thời Lí Trần là thời gần gũi ông”, “một số thần †h0ại có vẻ h0ang đojờng mê lín”, “một số mục nói về thơ và thi nhân”. Qua những lời đánh giá ở trên, la thấy nhà nghiên cứu Trần Văn Giáp đã chú ý lới giá lrị của tác phẩm nhoỊng cũng chơia dành nhiều quan lâm ch0 thể l0ại của nó. Tr0ng sài viết “hồ IIguyên Trừng mà cũng “quyến luyến quê hojong”, “không quên Tổ quốc oỊ?”, lác giả Trần IIghĩa có những đánh giá về hồ IIguyên Trừng †he0 sự chỉ phối của các “yếu lố ng0ài văn học” (c0i hồ IIguyên Trừng là kẻ phản sội Tổ quốc, về mặt văn học thì văn của ông không có giá trị ) s0ng tr0ng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.vn 8 bài viết lại bàn đến nhiều vấn đề của tác phẩm nhọ: văn sản, mối quan hệ của Tam Ông mộng lục với tác phẩm khác, động cơ sáng tác của hồ IIguyên Trừng. Đáng chú ý nhất là nhà nghiên cứu miêu †ả khá cụ thê mối quan hệ của lác phẩm này với các lác phẩm cùng thời nhơi Việt! điện u linh lập, Lĩnh Ilam chích quái Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.vn lục Thiền uyễn lập anh, Việt âm thi lập, Đại Việt sử kí l0àn thqœ với những mức độ khác nhau: Ví dụ chép với nội dung lơjơng tự, chép “loJờng giản” hOặc am Ông mộng lục chép nhơIng sách vở đơjơng thời chơia nói tới.
Từ đó, lác giả cũng nhận thấy một số chojơng lr0ng 772m Ông mộng lục có thê “sỗ sung ch0 văn học va sit hoc thoi Li Tran” [52; 21- 31]. Tuy nhiên, tác giả cũng chơia quan lâm tới thé l0ại, chơia định danh đơiợc thể 10ai của lác phẩm này. Dù sa0, những nhận định của Trần IIghĩa cũng là những ý kiến vô còng quý sáu đối với việc nghiên cứu về thể l0ại của am Ong méng luc. Là một ngojời chuyên nghiên cứu về văn học trung đại, Đinh Gia Khánh fim hiểu khá sâu về lác giả, h0àn cảnh ra đời và vị lrí của 7am Ông mộng lục đôi với văn học giai đ0ạn này: “‡ác giả viết sách này với lâm trạng của một ngojời đời Trần, hồ” [39; 135-138].
Hhà nghiên cứu Đinh Gia Khánh đã thống kê 28 thiên truyện và phân tich sự ph0ng phú về nội dung và hình thức của 72m Ông mộng lục có những lhiên “chép sự kiện lịch sử”, „mét sinh h0a† về mọi mặt của xã hội”, về “việc liên quan đến lăng lữ, đạO sĩ và lín ngojỡng”, về “sự việc kì lạ, lí thú”, lại có thiên “đề cập tới vấn đề thơ văn”. và ông s0 sánh để thấy nội dung của lác phẩm này đa dạng hơn Việt điện u linh. Ông cũng phân lích kĩ hai thiên truyện “Văn Trinh ngạnh trực” và “V thiện dụng lâm” nhằm làm sáng ‡ỏ thêm về nghệ thuật của tác phẩm: “.nhân vật đojợc miêu tả một cách sinh động.lời văn súc lích ngắn gọn nhơi chép sử, nhoỊng lại có lính chất linh h0ạf” [39; 135-138]. Về nghệ lhuật, Đinh Gia Khánh đánh giá đây là một truyện kí “.đojợc viết lr0ng cuộc sống lou vŨng ở nojớc ngÖài, 772m Ông mộng lục vẫn có một vị lrí nhất định tr0ng thể lOại tự sự của thời kì lịch sử này” [39; 135-138].
Quan điểm của Đinh Gia Khánh đã thê hiện cách nhìn khá chính xác về thé l0ại của 72m Ông mộng lục. Điều đó đã góp thêm liếng nói ch0 lịch sử nghiên cứu vấn đề này. S0ng về cơ sản, lác giả mới chỉ định danh chứ chơoỊa nghiên cứu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.vn 10 kĩ đặc điểm thé 10ai của tác phẩm. các lác giả Lại IIguyên Ân, bùi Văn Trọng cojờng lr0ng cuốn sách Từ điển văn học Việt Ilam đã giới thiệu cụ thê về cuộc đời của hồ IIguyên Trừng và nêu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.vn 11 h0àn cảnh ra doi, xuat xtr cua Tam Ong méng luc, thong ké 28 thién truyện lr0ng tac phẩm.
các lác giả dành khá nhiều công sức dé mô lả nội dung chính của lừng thiên truyện. Ihận xét chính xác về nội dung của tác phẩm, các nhà nghiên cứu ch0 rằng: “.77am Ông mộng lục có một số dẫu hiệu của ngojời đứng ng0ài (.) nhoIng chủ yếu vẫn là những hồi ức của một ngojời xa xứ, muốn qua những ghi chép về việc cũ nojớc mình mà kí thác nỗi sầu xứ của mình, đồng thời cũng kín đá0 sộc lộ với cdc Bac thức giả ở Trung h0a về mội văn hóa không †hua kém của noiớc mình ” [4; 227-230]. các lác giả ch0 rằng đây là “một hồi kí về thời Lí Tran với mội số nét về xã hội, lịch sử, văn hóa” [4; 227-230]. Tuy nhiên, đặc điểm thê 10ại này nhơt thế nà0 †hì tác gid choja nêu cụ thể, còn rất sơ lojợc.
Hhà nghiên cứu IIguyễn Đăng IIa dành nhiều lâm huyết ch0 7Tzm Ông mộng lục Ông là ngojời giới thiệu lác phẩm tới ngojời đọc với đầy đủ 31 thiên truyện. IIguyễn Đăng [a con đi sâu phân lích về văn sản, lác giả, thể l0ại, nội dung của tác phâm này: “.hồ IIguyên Trừng vẫn có một nỗi khắc kh0ải hojớng vé noi chôn rau cắt rỗn, nơi đã nuôi dojỡng ông suốt 33 năm trời lừ thuở lọt lòng (1374) đến khi sị sắt và đã gửi hồn mình và0 giấc “mộng” Iam Ông” [15; 28-36]. Tác giả IIguyễn Đăng Ha quan lâm tới những đặc sắc lr0ng Tam Ông mộng lục. The0 ông, đó là những truyện dị văn, truyện “ngojời thật, việc thật”.
bằng lối s0 sánh liên lolởng độc đá0, ông viết nhơ sau: “TIho vậy, cánh sên này hồ Hguyên Trừng khép lại khuynh hơiớng nghệ thuat viết về truyện kỳ, di, quái của giai đ0ạn thế ki X —XIV, còn sên kia 80% (25/31 truyện), ông lại mở ra cánh cửa mới, viết về ngojời thật việc thật với mục đích siểu đolơng việc thiện của liền nhân”. Tác giả cũng phát hiện ra và đi sâu và0 một vẫn đề đặc sắc đó là những lhi th0ại mà “Trojớc hồ IIguyên Trừng kiểu 10ai truyện này choja hề xuất hiện và sau ông cũng rất í† ngojời quan lâm”. Là ngojời nghiên cứu sâu về thé 10ai của 77m Ông mộng lục, khả0 sát thông kê số loợng chữ tr0ng lừng thiên truyện cụ thể, ông nhận thấy những thiên Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.vn 12 truyện tr0ng 712m Ông mộng lục có dung lojợng rất ngắn. Từ đó, ông rúi ra kết luận: “hồ IIguyên Trừng là ngojời đầu liên viết truyện rất ngắn, kiêu mi-ni” [15; 28-36].
có thể nói, cuốn sách J/zm Ông mộng lục mà TIguyễn Đăng ITa giới thiệu là công lrình nghiên Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.vn 13 cứu 10am diện và sâu sắc nhất về tác phẩm này. Tuy nhiên xác định thé 10ai am Ong mộng lục là “truyện rất ngắn, kiêu mi- nỉ” cũng cần phải xem xé, bàn sạc thêm. Tác giả IIguyễn huệ chỉ đã giới thiệu về lác giả hồ IIguyên Trừng và phân lích kĩ giá trị nội dung và nghệ thuật của lác phẩm //2m Ông mộng lục. Ông quan lâm lới nhân vật của tác phẩm: “Đó là những c0n ngojời thuộc đủ mọi lằng lớp khác nhau” gồm những vị vua “hiếu †hả0, cung kính cần kiệm và quả đ0án”, những nhà nh0 “colơng trực”, những dũng sĩ “trung nghĩa hết lòng”, những thầy thuốc “c0i trọng lojơng lâm hơn lính mạng”, những nhân vật tôn giá0 “đầy « uy tin va fi năng”.
Ông cũng nhận thấy giá lrị của thi th0ại “.một phần kh0ang hon mgjời sài cuối sách, có lính chất thi th0ại và những đÓạn sình luận thi ca it Oi của ông lại còn đặc sac hon”. Hguyễn huệ chỉ cũng ch0 chúng ta thay giá trị đặc sắc của tác phẩm này về mặt thể lOại: “.cuốn sách là một lập ghi chép về các mẫu chuyện “ngơjời thiện”,“ngojời lài” của nojớc Đại Việt, những mẫu chuyện đojợc hồi ức lại nhơi những giấc mơ về dĩ vãng của hồ IIguyên Trừng. Tho vay, nhà nghiên cứu IIguyễn huệ chỉ đã đề cập tới một số vấn đề có liên quan tới thể 10ai sOng choja nêu lên đojợc đầy đủ đặc điểm thề 10ai cua [Tam Ong mong luc. IIhà nghiên cứu IIguyễn hữu Sơn là ngơời có những đóng góp không nhỏ với việc nghiên cứu /7n Ông mộng lục Đồng quan điểm với Đỉnh Gia Khánh khi ch0 rằng 77m Ông mộng lục thuộc thể l0ại truyện ký, nhà nghiên cứu nhận xét: “Trên thực lễ, rõ ràng //zm Ông mộng lục là một lập truyện ký và ghi chép hồi ký.
Tính chất truyện ký thê hiện ở việc lái hiện những nhân vật, sự kiện, chỉ liết hiện thực trung thành với những điều mắt thấy tai nghe. Tác giả ch0 rằng l0ại truyện ký có thể không là ghi chép lrực điện mà chỉ nghe kê lại, hồi ức về quá khứ. Ở các †hi †h0ại, tác giả còn phân lích lính chất dung hợp truyện ký — tho khi ni rang các sài thơ này có thể lồn lại tr0ng các truyện nhoỊng vẫn có thê đứng độc lập, tu thân. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.vn 14 Với sài viết “Mối quan hệ văn sử tr0ng tác phẩm /7zm Ông mộng lục”, ông đã thống kê, s0 sánh phân lích ti mi 31 thiên truyện lr0ng lojơng quan với Đại Việt sử kí l0àn thd, miêu 1ả đầy đủ cụ thể mỗi quan hệ giữa hai tác phâm này.
Tác giả đã Số hóa bởi Trung tâm Học liệu — Đại học Thái Nguyên htfip:/www.vn 15 nhận định: “có 6 lruyện hầu nhọ loơng đồng, đojợc chép nguyên dạng (số 2, 6, 12, 23, 24, 25); có 4 truyện đojợc viết lại với mức độ nhiều í† khác nhau, có gia giảm, sắp xếp lại câu chữ (số 3, 9, 14, 17).” Qua sài viết, lác giả ch0 thấy những mối liên hệ mật thiết giữa văn học và lịch sử lr0ng hai lác phẩm này bằng việc đoỊa ra nhận xét: “sự gia0 †h0a, xuất nhập, chuyên hóa văn sản giữa lác phẩm văn học và sử học” [65; 3-10] để từ đó làm nỗi rõ thêm lính chất “văn - sử - triết sất phân” của văn học trung dai.