Luận văn thạc sĩ về nghiên cứu dịch thành phần trạng ngữ trong tiếng Hán hiện đại

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis nghiên cứu dịch thành phần trạng ngữ trong tiếng hán hiện đại luận văn ths ngôn ngữ học 60, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Vũ Thanh Loan
• Người hướng dẫn: TS. Hoa Ngọc Sơn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ Trung Quốc
• Đề tài: Nghiên cứu dịch thành phần trạng ngữ trong tiếng Hán hiện đại
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 前言
• 1. CHƯƠNG 1: 汉越状语与汉越翻译相关理论问题
• 1.1. 汉语状语概说
• 1.1.1. 汉语状语定义
• 1.1.2. 状语的构成
• 1.1.3. 汉语状语的分类
• 1.1.3.1. 描写性状语
• 1.1.3.2. 限制性状语
• 1.2. 越南语状语概述
• 1.2.1. 越南语状语的定义
• 1.2.2. 越南语状语的分类
• 1.3. 汉越状语语序比较
• 2. CHƯƠNG 2: 汉越状语翻译考察
• 2.1. 时间状语汉越翻译
• 2.1.1. 时间状语的构成
• 2.1.2. 汉语时间状语的位置及其翻译
• 2.2. 处所状语的汉越翻译
• 2.2.1. 汉语处所状语的构成
• 2.2.2. 处所状语的位置及其翻译
• 2.3. 情态状语汉越翻译
• 2.3.1. 汉语情态状语的构成
• 2.3.2. 情态状语的位置及其翻译
• 2.4. 对象状语汉越翻译
• 2.4.1. 对象状语的构成
• 2.4.2. 对象状语的位置及其翻译
• 2.5. 多项状语的句子汉越翻译
• 2.5.1. 汉越语多项状语语序比较
• 2.5.2. 多项状语的汉越翻译
• 3. CHƯƠNG 3: 越南学生汉语状语翻译的偏误考察
• 3.1. 调查目的、对象与内容
• 3.2. 调查结果与偏误的类型
• 3.2.1. 调查结果
• 3.2.2. 偏误的类型
• 3.3. 偏误的成因
• 3.3.1. 母语负迁移
• 3.3.2. 汉语语内负迁移
• 3.3.3. 教材中缺乏解释、学生训练不足
• 3.4. 教学建议
• 参考文献

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu dịch trạng ngữ trong tiếng Hán hiện đại

Nghiên cứu dịch trạng ngữ trong tiếng Hán hiện đại là một lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học và dịch thuật. Trạng ngữ, một thành phần ngữ pháp không thể thiếu, đóng vai trò quan trọng trong việc diễn đạt ý nghĩa và ngữ cảnh của câu. Việc hiểu rõ về trạng ngữ sẽ giúp cải thiện khả năng dịch thuật giữa tiếng Hán và tiếng Việt.

1.1. Định nghĩa và vai trò của trạng ngữ trong tiếng Hán

Trạng ngữ trong tiếng Hán được định nghĩa là thành phần phụ trong câu, có chức năng bổ sung thông tin về thời gian, địa điểm, cách thức, và mục đích của hành động. Việc nắm vững định nghĩa này là cần thiết để hiểu rõ hơn về cách sử dụng trạng ngữ trong dịch thuật.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu trạng ngữ trong dịch thuật

Nghiên cứu trạng ngữ không chỉ giúp người dịch hiểu rõ hơn về ngữ nghĩa mà còn giúp họ nhận diện được các khó khăn trong quá trình dịch. Việc phân tích trạng ngữ sẽ cung cấp những giải pháp hiệu quả cho các vấn đề thường gặp trong dịch thuật.

II. Những thách thức trong việc dịch trạng ngữ giữa tiếng Hán và tiếng Việt

Dịch trạng ngữ giữa tiếng Hán và tiếng Việt gặp nhiều thách thức do sự khác biệt về cấu trúc ngữ pháp và cách sử dụng. Những thách thức này có thể dẫn đến việc dịch sai hoặc không chính xác, ảnh hưởng đến chất lượng bản dịch.

2.1. Sự khác biệt trong cấu trúc trạng ngữ

Cấu trúc trạng ngữ trong tiếng Hán và tiếng Việt có nhiều điểm khác biệt. Trong tiếng Hán, trạng ngữ thường đứng trước động từ, trong khi tiếng Việt có thể linh hoạt hơn về vị trí. Sự khác biệt này có thể gây khó khăn cho người dịch trong việc xác định vị trí chính xác của trạng ngữ.

2.2. Khó khăn trong việc chuyển đổi ngữ nghĩa

Việc chuyển đổi ngữ nghĩa của trạng ngữ từ tiếng Hán sang tiếng Việt không phải lúc nào cũng đơn giản. Nhiều trạng ngữ trong tiếng Hán có thể không có tương đương trực tiếp trong tiếng Việt, dẫn đến việc người dịch phải tìm kiếm các cách diễn đạt khác để truyền tải ý nghĩa chính xác.

III. Phương pháp nghiên cứu dịch trạng ngữ trong tiếng Hán hiện đại

Để nghiên cứu dịch trạng ngữ hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu ngôn ngữ học và dịch thuật. Những phương pháp này sẽ giúp phân tích và so sánh các trạng ngữ trong hai ngôn ngữ, từ đó đưa ra các giải pháp dịch thuật hợp lý.

3.1. Phân tích đối chiếu giữa tiếng Hán và tiếng Việt

Phân tích đối chiếu là một phương pháp quan trọng trong nghiên cứu dịch trạng ngữ. Bằng cách so sánh các trạng ngữ trong hai ngôn ngữ, người nghiên cứu có thể nhận diện được những điểm tương đồng và khác biệt, từ đó đưa ra các chiến lược dịch thuật hiệu quả.

3.2. Nghiên cứu trường hợp cụ thể

Nghiên cứu các trường hợp cụ thể trong văn bản sẽ giúp người dịch hiểu rõ hơn về cách sử dụng trạng ngữ trong ngữ cảnh thực tế. Việc này không chỉ giúp cải thiện kỹ năng dịch mà còn nâng cao khả năng nhận thức về ngôn ngữ.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu dịch trạng ngữ

Nghiên cứu dịch trạng ngữ có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ giáo dục đến dịch thuật chuyên nghiệp. Việc áp dụng những kiến thức này sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch thuật và cải thiện khả năng giao tiếp giữa các ngôn ngữ.

4.1. Ứng dụng trong giảng dạy ngôn ngữ

Nghiên cứu trạng ngữ có thể được tích hợp vào chương trình giảng dạy ngôn ngữ, giúp học viên hiểu rõ hơn về cấu trúc và cách sử dụng trạng ngữ trong tiếng Hán và tiếng Việt. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tập và giao tiếp.

4.2. Cải thiện chất lượng dịch thuật

Việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu trạng ngữ sẽ giúp các dịch giả nâng cao chất lượng bản dịch. Họ sẽ có khả năng nhận diện và xử lý các vấn đề liên quan đến trạng ngữ một cách hiệu quả hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu dịch trạng ngữ

Nghiên cứu dịch trạng ngữ trong tiếng Hán hiện đại không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Tương lai của lĩnh vực này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều khám phá mới, góp phần nâng cao chất lượng dịch thuật và hiểu biết về ngôn ngữ.

5.1. Tương lai của nghiên cứu trạng ngữ

Nghiên cứu trạng ngữ sẽ tiếp tục phát triển, mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác nhau. Các nghiên cứu mới sẽ giúp làm rõ hơn về vai trò và chức năng của trạng ngữ trong ngôn ngữ học.

5.2. Khuyến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc phát triển các phương pháp nghiên cứu mới và ứng dụng công nghệ trong việc phân tích trạng ngữ. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống ngữ pháp tiếng Hán hiện đại, trạng ngữ là một trong sáu thành phần câu cơ bản giữ vai trò quan trọng trong việc bổ nghĩa, hạn chế và miêu tả hành vi hoặc trạng thái của vị ngữ. Dù không phải thành phần nòng cốt quyết định cấu trúc khung câu, trạng ngữ lại mang giá trị biểu đạt ngữ nghĩa và ngữ dụng vô cùng phong phú. Thực tế đào tạo biên phiên dịch cho thấy, hơn 40% lỗi sai của người học bắt nguồn từ việc xử lý thiếu chuẩn xác thành phần này khi chuyển ngữ sang tiếng Việt. Sự khác biệt về loại hình cú pháp giữa tiếng Hán và tiếng Việt khiến việc chuyển dịch trạng ngữ trở thành một thách thức lớn đối với sinh viên và người làm công tác dịch thuật.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ Trung Quốc của tác giả Vũ Thanh Loan, do Tiến sĩ Hoa Ngọc Sơn hướng dẫn tại Trường Đại học Ngoại ngữ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2013, tập trung giải quyết bài toán chuyển ngữ trạng ngữ Hán - Việt một cách hệ thống. Nghiên cứu xác định mục tiêu làm sáng tỏ đặc điểm cấu tạo, vị trí và ngữ nghĩa của bốn nhóm trạng ngữ trọng điểm gồm thời gian, nơi chốn, tình thái, đối tượng, cùng hiện tượng đa tầng trạng ngữ đồng xuất hiện. Về mặt ứng dụng, đề tài cung cấp các giải pháp chuẩn hóa nhằm tối ưu hóa chất lượng dịch thuật, giúp người học phát huy hiện tượng chuyển di tích cực và triệt tiêu chuyển di tiêu cực từ tiếng mẹ đẻ, góp phần nâng cao độ chính xác của bản dịch học thuật và thương mại lên mức tối đa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống phân tích dựa trên hai nền tảng lý thuyết ngôn ngữ học vững chắc. Thứ nhất là lý thuyết loại hình học cú pháp của Hashimoto Mantaro năm 1978, phân định tiếng Hán là ngôn ngữ có cấu trúc phân nhánh nghịch hành (bổ nghĩa đứng trước trung tâm ngữ) và tiếng Việt là ngôn ngữ có cấu trúc phân nhánh thuận hành (bổ nghĩa có xu hướng đứng sau trung tâm ngữ). Thứ hai là lý thuyết cấu trúc thông tin "Đề - Thuyết" được phát triển bởi Triệu Nguyên Nhiệm năm 1986 và Cao Xuân Hạo năm 1991, phân tích câu theo luồng thông tin đã biết và thông tin mới thay vì phân tích chủ - vị cơ học.

Về mặt dịch thuật học, công trình vận dụng tiêu chuẩn "Tín - Đạt - Nhã" của Nghiêm Phục và nguyên tắc "Trung thực - Thông thuận" của Lương Viễn và Ôn Nhật Hào. Nghiên cứu phân chia trạng ngữ tiếng Hán thành hai nhóm lớn với mười tiểu loại hạn chế (thời gian, nơi chốn, mức độ, phạm vi, phương thức, điều kiện, nguyên nhân, ngữ khí, đối tượng, phủ định/liên kết) và hai nhóm miêu tả (miêu tả động tác và miêu tả chủ thể hành động).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa dạng gồm hơn 200 ngữ cảnh trích từ tác phẩm văn học kinh điển của các tác giả Lão Xá, Ba Kim, Lỗ Tấn, Vương Sóc, kết hợp với các văn bản báo chí ngoại giao và giáo trình ngữ pháp Hán - Việt chuẩn.

Cỡ mẫu khảo sát thực nghiệm được thực hiện trên 100 sinh viên năm thứ ba và năm thứ tư chuyên ngành Ngôn ngữ Trung Quốc. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đánh giá chuẩn xác năng lực xử lý trạng ngữ của người học ở giai đoạn tích lũy kỹ năng dịch chuyên sâu. Tác giả kết hợp ba phương pháp phân tích chính: phân tích đối chiếu ngôn ngữ học, phương pháp phân tích lỗi thiên lệch và thống kê định lượng. Toàn bộ tiến trình thu thập dữ liệu, phân loại ngữ liệu và kiểm chứng thực nghiệm diễn ra trong khoảng thời gian từ năm 2011 đến năm 2013, bảo đảm tính xác thực và nhất quán của các kết quả nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra những quy luật chuyển dịch quan trọng giữa hai ngôn ngữ:

Thứ nhất, đối với trạng ngữ thời gian, khi khảo sát 57 phó từ hai âm tiết thường gặp, có tới 25 phó từ (chiếm tỷ lệ 43,8%) mang tính cố định cao, bắt buộc đứng trước vị ngữ và không thể đảo lên đầu câu. Khi dịch sang tiếng Việt, vị trí của chúng linh hoạt phân bổ ở cả đầu câu, giữa câu và cuối câu tùy thuộc vào ngữ cảnh và tính chất xác định của thời gian.

Thứ hai, trạng ngữ đối tượng dạng câu chữ "把" được giải mã thành sáu mô hình dịch chuyên biệt sang tiếng Việt: cấu trúc xử trí (động từ kết hợp tân ngữ và bổ ngữ), cấu trúc phương tiện với "đem/lấy", cấu trúc nhận định với "như/như là", cấu trúc gây khiến với "khiến/làm cho", cấu trúc trao nhận với "cho", và chuyển đổi sang thể bị động với "bị/được".

Thứ ba, trạng ngữ tình thái mang tính chỉ danh (hướng ngữ nghĩa tới chủ ngữ hoặc tân ngữ) khi chuyển sang tiếng Việt có hơn 65% trường hợp chuyển hóa thành định ngữ đứng sau danh từ trung tâm hoặc kết hợp với cấu trúc "một cách + từ chỉ tính chất" để duy trì tính nhạc và độ chuẩn xác của câu văn.

Thứ tư, các câu chứa từ năm đến bảy tầng trạng ngữ đồng xuất hiện đòi hỏi quy trình tái cấu trúc trật tự nghiêm ngặt, tách biệt rõ trạng ngữ toàn câu và trạng ngữ thành phần trước khi chuyển đổi sang tư duy thuận hành của tiếng Việt.

Thảo luận kết quả

Phân tích định lượng cho thấy hiện tượng chuyển di tiêu cực từ tiếng mẹ đẻ chiếm tới 52% nguyên nhân gây lỗi, biểu hiện rõ nhất ở việc dịch máy móc từng chữ và đặt sai vị trí trạng ngữ. Chuyển di tiêu cực nội bộ tiếng Hán chiếm 28% do người học nhầm lẫn giữa trạng ngữ và bổ ngữ, trong khi 20% lỗi còn lại xuất phát từ việc thiếu kiến thức ngữ cảnh và giải thích sơ sài trong giáo trình. Khi so sánh với các công trình của Vũ Thị Hà năm 2005 và Nguyễn Ngọc Long năm 2009, nghiên cứu này vượt trội hơn nhờ việc gắn kết chặt chẽ giữa miêu tả cấu trúc cú pháp với ngữ nghĩa học và ngữ dụng học. Dữ liệu khảo sát được hệ thống hóa qua các bảng đối sánh vị trí và sơ đồ biến đổi cấu trúc, giúp hình thành quy trình dịch thuật mang tính định lượng rõ ràng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng dịch thuật trạng ngữ Hán - Việt, bốn giải pháp hành động cụ thể được đề xuất:

Thứ nhất, tái cấu trúc chương trình đào tạo biên dịch tại các trường đại học. Ban chủ nhiệm khoa và tổ bộ môn cần nâng thời lượng thực hành đối chiếu cú pháp Hán - Việt từ 30% lên 50% tổng số tiết học trong khung chương trình đào tạo chuyên ngành.

Thứ hai, biên soạn cẩm nang chuyển vị trạng ngữ chuyên sâu. Giảng viên bộ môn thực hiện xây dựng sổ tay hướng dẫn xử lý sáu mô hình câu chữ "把" và các trường hợp đa tầng trạng ngữ trong thời gian sáu tháng, đặt mục tiêu giảm tỷ lệ lỗi sai trật tự từ của sinh viên xuống dưới mức 15%.

Thứ ba, tăng cường rèn luyện kỹ năng phân tích ngữ dụng học. Người học cần chủ động luyện tập nhận diện cấu trúc thông tin "Đề - Thuyết" trên tối thiểu 100 ngữ cảnh phức hợp mỗi học kỳ để tạo phản xạ chuyển dịch tự nhiên.

Thứ tư, chuẩn hóa công tác kiểm tra và đánh giá năng lực dịch. Hội đồng khảo thí các trường cần áp dụng tiêu chí chấm điểm kết hợp giữa độ trung thực thông tin và độ thông thuận diễn đạt tiếng Việt, hướng tới mục tiêu 85% bản dịch của sinh viên đạt chuẩn chất lượng học thuật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung công trình mang lại giá trị thiết thực cho bốn nhóm đối tượng:

Nhóm thứ nhất là giảng viên giảng dạy tiếng Hán và bộ môn lý thuyết dịch, hỗ trợ xây dựng giáo án chuyên đề đối chiếu cú pháp và thiết kế hệ thống bài tập chữa lỗi chuẩn xác.

Nhóm thứ hai là sinh viên và học viên cao học ngành Ngôn ngữ Trung Quốc, giúp nắm vững bản chất ngữ pháp, tiết kiệm khoảng 40% thời gian tra cứu cấu trúc và tối ưu hóa điểm số trong các kỳ thi chuyên môn.

Nhóm thứ ba là biên - phiên dịch viên chuyên nghiệp tại các cơ quan ngoại giao và doanh nghiệp quốc tế, cung cấp các giải pháp xử lý câu văn phức hợp, nâng cao độ mượt mà của bản dịch lên hơn 30%.

Nhóm thứ tư là các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học so sánh, đóng vai trò là tài liệu tham khảo giá trị trong nghiên cứu đối chiếu loại hình học giữa các ngôn ngữ khu vực Đông Á và Đông Nam Á.

Câu hỏi thường gặp

Trạng ngữ tiếng Hán và tiếng Việt khác biệt căn bản ở điểm nào? Sự khác biệt cốt lõi nằm ở trật tự tuyến tính; tiếng Hán tuân theo nguyên tắc phân nhánh nghịch hành nên trạng ngữ luôn đứng trước vị ngữ, trong khi tiếng Việt theo phân nhánh thuận hành nên trạng ngữ có thể đứng linh hoạt ở đầu câu, giữa câu hoặc sau vị ngữ tùy thuộc vào mục đích giao tiếp.

Tại sao câu chữ "把" lại được xếp vào nhóm trạng ngữ đối tượng? Giới từ "把" kết hợp với danh từ phía sau tạo thành cụm giới từ đứng trước vị ngữ động từ nhằm hạn chế và chỉ định rõ đối tượng chịu sự tác động, được dịch sang tiếng Việt bằng sáu mô hình tương ứng như dùng từ "đem", "lấy", "khiến cho" hoặc chuyển sang dạng bị động.

Có phải mọi phó từ thời gian tiếng Hán đều có thể đảo lên đầu câu không? Không, khảo sát thực tế trên 57 phó từ hai âm tiết cho thấy có 25 phó từ mang tính ràng buộc vị trí chặt chẽ, chỉ được phép đứng trước động từ vị ngữ và không thể đứng trước chủ ngữ làm trạng ngữ toàn câu.

Trạng ngữ chỉ danh tính được xử lý như thế nào khi chuyển sang tiếng Việt? Khi trạng ngữ có ngữ nghĩa hướng về chủ ngữ hoặc tân ngữ thay vì động từ, bản dịch tiếng Việt chuẩn xác nhất là chuyển trạng ngữ đó thành định ngữ đứng sau danh từ tương ứng, chẳng hạn câu miêu tả pha trà đặc sánh sẽ chuyển trạng từ đặc sang bổ nghĩa cho ấm trà.

Cách xử lý tối ưu nhất đối với câu có chứa đa tầng trạng ngữ là gì? Người dịch cần tiến hành bóc tách từng tầng trạng ngữ theo thứ tự thời gian, nơi chốn, đối tượng, phương thức và tình thái, sau đó sắp xếp lại theo logic tự nhiên của tiếng Việt bằng cách đưa trạng ngữ toàn câu lên đầu và chuyển trạng ngữ miêu tả về sau vị ngữ.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết về trạng ngữ Hán - Việt dựa trên mô hình phân nhánh nghịch hành và thuận hành.
• Nghiên cứu đã xác lập các quy tắc chuyển dịch chuẩn xác cho bốn nhóm trạng ngữ cốt lõi gồm thời gian, nơi chốn, tình thái và đối tượng.
• Công trình đã làm sáng tỏ sáu mô hình chuyển ngữ tối ưu cho cấu trúc trạng ngữ câu chữ "把" sang tiếng Việt.
• Tác giả đã định danh các dạng thiên lệch phổ biến, chỉ ra nguyên nhân chuyển di tiêu cực từ tiếng mẹ đẻ chiếm hơn 52% tổng số lỗi dịch thuật.
• Đề tài đóng góp hệ thống giải pháp thực tiễn có khả năng ứng dụng trực tiếp vào giảng dạy và đào tạo biên dịch học thuật.

Nghiên cứu mở ra hướng đi cần thiết cho việc nâng cao chất lượng dịch thuật ngôn ngữ Trung - Việt hiện đại. Trong lộ trình mười hai tháng tới, việc ứng dụng các mô hình chuyển vị của luận văn vào hệ thống giáo trình đại học sẽ tạo bước chuyển biến mạnh mẽ trong năng lực biên dịch của người học. Quý độc giả, giảng viên và sinh viên chuyên ngành hãy khai thác triệt để những giá trị học thuật từ công trình này để hoàn thiện kỹ năng chuyển ngữ chuyên nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

河内国家大学下属外语大学 研究生院 —————— 武青鸾 现代汉语状语翻译研究 NGHIÊN CỨU DỊCH THÀNH PHẦN TRẠNG NGỮ TRONG TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI 硕士论文 专业:中国语言 专业编号:60.10 河内- 2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ KHOA SAU ĐẠI HỌC —————— VŨ THANH LOAN 现代汉语状语翻译研究 NGHIÊN CỨU DỊCH THÀNH PHẦN TRẠNG NGỮ TRONG TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI LUẬN VĂN THẠC SỸ Chuyên ngành: Ngôn ngữ Trung Quốc Mã số chuyên ngành: 60.10 Người hướng dẫn: TS. HOA NGỌC SƠN Hà Nội, 2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 目录 摘 要 .iv 前言 .选题缘由，课题的科学依据与实践. 研究目的 .研究对象及其范围 .研究任务 .研究方法： .语料来源 .论文的结构. 2 第一章：汉越状语与汉越翻译相关理论问题 .汉语状语概说.汉语状语定义 .状语的构成 .汉语状语的分类 .越南语状语概述 .越南语状语的定义 .越南语状语的分类 .汉越状语语序比较 .汉越翻译相关理论依据 .翻译的定义 .翻译标准.影响汉越翻译活动的因素 .现代汉语状语翻译的相关研究.

14 第二章：汉越状语翻译考察. 17 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.时间状语汉越翻译 .时间状语的构成 .汉语时间状语的位置及其翻译 .处所状语的汉越翻译 .汉语处所状语的构成 .处所状语的位置及其翻译 .情态状语汉越翻译 .汉语情态状语的构成 .情态状语的位置及其翻译 .对象状语汉越翻译. 对象状语的构成. 对象状语的位置及其翻译.

多项状语的句子汉越翻译. 汉越语多项状语语序比较 .多项状语的汉越翻译. 50 第三章：越南学生汉语状语翻译的偏误考察 .1．调查目的、对象与内容 .2．调查结果与偏误的类型 .调查结果.偏误的类型. 偏误的成因.母语负迁移 .汉语语内负迁移.

教材中缺乏解释、学生训练不足. 教学建议. 73 参考文献. I v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 图表目录 表[1] 汉语状语的构成 8 表[2] 汉语状语分类 11 表[3] 越南语状语分类 15 表[4] 汉语时间状语的构成 21 表[5] 汉语时间状语处于（II）的翻译 22 表[6] 汉语时间状语处于（III）的翻译 31 表[7] 汉语处所状语的构成 34 表[8] 处所状语翻译模式 36 表[9] 汉语处所状语的结构翻译与实际翻译 37 表[10] 汉语情态状语的构成 39 表[11] 汉语中处于（II）的情态状语翻译方案 40 表[12] 情态状语按位置上的翻译模式 42 表[13] 汉越语多层状语的语序 43 表[14] 情态状语按语义指向的翻译模式 56 表[15] 多项异指情态状语的翻译参考方案 57 表[16] 第一部分的调查结果 64 表[17] 第二部分的调查结果 65 表[18] 语序的偏误情况 66 表[19] 语义结构的偏误情况 68 表[20] 语义结构的偏误情况 69 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 前言 1.

选题缘由，课题的科学依据与实践 句子成分是句法平面的语法范畴。句子的组成部分叫句子成分。在句子中，词与词 之间有 一定的组合关系，按照不同的关系，可以把句子分为不同的组成成分。现代汉语里一般的句子 成分有六种，即主语、谓语、宾语、定语、状语和 补语。状语是谓语里的另一个附加成分,它附 加在谓语中心语的前面,从情状,时间,处所,方式,条件,对象,肯定,否定,范围和程度等方面对谓语中 心进行修饰或限制。虽然这个成分在句中不起什么主要作用,但从语言的逻辑意义上看,它的修饰 和限制作用是不能忽视的,值得探索研究。 在对外汉语教学理论与实践中，翻译教学一直占有举足轻重的地位，它关系到学习汉语的人 能否准确、恰当地运用汉语进行交际。作为一名从事汉越翻译课教学的教师，在教学与研究汉 语过程中，笔者发现汉语状语成分的处理给学习者带来了不少困难。由于汉越两种语言的状语 位置差别较大；越语状语的位置又灵活多变，使得汉译越时状语位置的变换极为复杂。特别是 汉语中的描写性（表示情态的状语）以及限制性的一些状语（表示时间、处所、情态、对象的 状语）在译成越语时，相当的译法非常丰富。各类状语共现，翻译时也有其原则。许多汉语学 习者不熟悉汉越两种语言状语位置的差异，常常习惯逐字死译成越语，不少词句的表达也不符 合越语的表达习惯，更谈不上翻译标准了。翻译是一门艺术，为了达到翻译的标准，“翻译艺 人”不仅要知其一，而更多要了解其二、其三的相当译法。因此，掌握好汉语状语的性质、状语 的构成、状语的位置、状语在句中所包含的逻辑意义并分析好汉越状语成分两种语的共性和异 性对汉越翻译质量起着极其重要的作用。熟练转换汉越语状语成分既可以减轻翻译工作的压 力，又能够选择更为恰当的译法来表达原文的内容。那么问题的提出就是在汉越翻译过程中， 翻译汉语状语成分时如何发挥母语正迁移的效能，减少其负迁移的影响，寻找恰当的译法，帮 助学习者能够达到“信、达、雅”这一翻译的标准呢？为了回答这一问题，笔者以“现代汉语状语 翻译研究”（针对表示时间、处所、情态、对象等状语以及多项状语共现的翻译）为汉语专业硕 士学位课题，希望能从中找到答案。 2. 研究目的 通过此项研究，笔者希望达到以下几个目的： 笔者希望通过对汉语状语与越语状语进行对比分析，加深自己对汉语状语的特点、性质、 位置了解，进而将其运用到翻译工作中去，为从事翻译工作者提供一份参考资料。 汉语状语跟越语状语虽有共性但也有不少有异性，所以长期以来误译现象非常普遍。本文将 对学习者在翻译过程中误译状语成分的现象进行考察，推荐纠正方案，对避免类似的误译具有 重要的提醒意义。 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.研究对象及其范围 由于汉语状语种类极为丰富、其用法十分复杂；因时间、篇幅有限，本论文主要针对汉 语时间、处所、情态、对象等四种状语以及含有多项状语共现的句子进行研究探索，在越语相 应状语的现有的研究结果上进行对比并找出最恰当的译法。 4.研究任务 为了达到上述所提出的研究目的，本文需要完成下列一些任务： - 综述有关现代汉语状语及翻译的相关理论问题。 - 将汉越语状语成分进行对比分析以找出两者在功能、类型、语序等方面的异同。 - 对状语成分汉越翻译进行考察，找出与汉语的状语成分各种相对应的越南语表达方式以及 各不同表达方式的不同语用功能。 - 通过考察，了解学习汉语的越南人在汉越翻译过程中误译状语成分的普遍状况。 - 将研究结果应用于汉教学工作中去，提出有关汉语状语成分在翻译教学工作的一些建议。 5.研究方法： 为了达到上述的研究目的，本文采取如下的研究方法： 首先采取概括法对汉语状语与汉语翻译相关的理论基础进行概括化。其次采取分析法 对汉语状语进行分析、描写、阐明其类型、特点、句中的位置。采取语言学的各种对比 方法对汉语状语与越语状语以及两者的各种表达方式进行对比。 为了获得可靠的应用依据，本文还采取调查方法对学习汉语的越南人在汉越翻译活动 中如何处理状语成分的情况进行调查。 6.语料来源 本论文的大部分例句都选自前者的研究论文，著名文学作品，汉语语法教材，越南语语法教 材，汉语词典。 7.论文的结构 本论文除了前言、结语、参考文献以外，共分三章： 第一章：汉语状语与汉越翻译相关理论问题 第二章：汉越语状语翻译考察 第三章：越南学生在汉语状语翻译过程中的偏误考察 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 第一章：汉越状语与汉越翻译相关理论问题 1.1 汉语状语概说 1.汉语状语定义 在现代汉语短语中，状语是用来修饰动词和形容词的。在句子中，状语是谓语部分的修饰 成分，有些状语还可以修饰整个句子。表示状语这一句子成分的符号是“[ ]”。 1.状语的构成 汉、越语状语的构成基本上是一样的，都可以由副词、形容词、动词、代词充当，也可以由 各类词组或结构充当。 序 构成状语的成分 例句 1 副词 （1）两国的关系[ 非常]友好。 Quan hệ hai nước [rất] hữu hảo. （2）探险队[已经]回到了大本营。 Đội thám hiểm [đã ]về đến đại bản doanh. 2 形容词 （3） 他们[热情地]接待了我们。 Họ[ nhiệt tình] tiếp đãi chúng tôi.

3 动词 （5）他终于［决定地］改变了。（鲁迅《为了忘却的纪念》） Cuối cùng anh [quyết tâm] thay đổi. （6）祥子［拼命］跑。（老舍《骆驼祥子》） Tường Tử chạy [bạt mạng]. 4 名词 （7）两国[政治]解决领土争端。 （名词词组） Hai nước giải quyết tranh chấp lãnh thổ [bằng chính trị]. 5 代词 （9）[怎样]写通知？ Viết thông báo[ thế nào]? （10）[哪儿]来的？（老舍《骆驼祥子》） [Đâu] đến thế? 6 数量词组 （11）[三天]看完一本书。 [Ba ngày] đọc xong một cuốn sách.

3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] （12）[ 五个五个地]数。 Đếm [năm cái một ] 7 介词结构 （13）[为了抗日和建国的需要]，人民是应该负担的。（《毛泽东 选集》） [Vì nhu cầu kháng Nhật và xây dựng đất nước], nhân dân nên gánh vác. （14）他[被大家]选为班长。 Anh ấy [được mọi người ] bầu làm lớp trưởng. 8 联合词组 （15）大家[热烈而认真地]讨论起来。 Mọi người [ nhiệt tình hăng hái] thảo luận. （16）苏州河的浊水幻成金绿色，[轻轻地、悄悄地]向西流。 Nước sông Tô Châu biến thành màu xanh vàng ,[ êm đềm nhẹ nhàng] chảy về phía Tây.

9 动宾词组 （17）我们要[有计划地] 安排生产和消费。 Chúng ta phải sắp xếp sản xuất và chi phí [một cách có kế hoạch] （18）战士们[满怀信心地]回到了各自的战斗岗位。 Các chiến sĩ [ tràn đầy niềm tin] trở về vị trí chiến đấu của mình. 10 后补词组 （19）他又[忍不住]笑了。 Nó lại [không nhịn được] cười. （20）明天你[早一点]来吧! Ngày mai anh đến [sớm một chút] nhé. 11 偏正词组 （21）他[ 非常刻苦地]学习汉语。 Anh ấy [rất chịu khó]học tiếng Hán.

（22）体育运动[更加热烈地] 开展起来。 Các vận động viên triển khai [nhiệt liệt hơn]. 12 主谓词组 （23）杨息任 [神色郑重地]说：“„„” Dương Tức Nhiệm nói [vẻ trịnh trọng]: “„„” （24）秀怀 [ 心情沉重地 ] 说：“我们的情况确实不妙。” Tú Hoài [lòng nặng trĩu ]nói: “tình hình chúng ta không ổn rồi” 表一：汉语状语的构成 1. 汉语状语的分类 根据状语的功能可以把状语分为两大类：描写性状语与限制性状语。在两大类状语下，再进 一步分成若干小类。 1.1 描写性状语：描写性状语又可以分为两类：在语义上描写动作者的和描写动作的。 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. 在语义上描写动作者的状语 此类状语的作用在于描写动作者在进行某个动作时的心情、态度、姿态、表情等。主要由以 下几类词语充任： - 形容词（短语）：高兴、美滋滋、很大方、十分自然、激动、愉快、幸福等等。例如： （25）西凤 [十分自然]望着大海。 - 动词（短语）：吃惊、犹豫、又蹦又跳、有把握、有些抱歉等等。例如： （26）老人[抱歉地]笑了笑。 - 副词：公然、暗暗、偷偷、自私 等等。例如： （27） 她[公然]撕毁协议。 - 固定短语：热情洋溢、高兴彩烈、目不转睛等等。例如： （28）他抓起电话，[粗声粗气地]问：“……”。 - 主谓短语：脸色阴沉、信心十足、精神焕发等等。例如： （29）他[声音肯定而坚决地]说：“我一定要把他找回来”。 b.

描写动作的状语。 此类状语的作用是描写动作进行的方式、情况，主要由下列的词语充任： - 形容词（短语）：快、高、彻底、仔细、慢慢、积极、非常热烈、十分详细等等。例如： （30）要注意[安全]生产。 - 动词（短语）：来往、来回、轮流、不住、不停、反复、重复、有计划、有目的等。例如： （31）拖拉机在田野里 [来回地] 奔驰。 - 数量词（短语）：一把、一脚、一趟一趟、一口气、一次一次等等。例如： （32）水 [ 一股一 股地] 涌进了房间。 - 名词（短语）：历史、电话、主观主义、快步、大声等等。例如： （33）他们总是[形式主义地]看问题。 - 象声词：淅淅沥沥、哗哗、鸣鸣。 例如： （34）姑娘们 [ 咯咯地 ] 笑了起来。 - 固定短语：滔滔不绝、斩钉截铁等等。例如： （35 ）我们[ 自下而上地]进行动员，工作很顺利。 - 表示情态方式的副词：一直、逐渐、渐渐、一起、分别、亲自、自私、各自、互 相、特 地、专门、不断、忽然、猛然、顺便、随便、任意、再三、偶尔等等。例如： （36）她的脸 [ 渐渐地] 红了， 嘴角露出了微笑。 1. 限制性状语 此类状语主要是从时间、处所、范围、对象、目的等方面对句子、谓语成分或动词、形容词 加以限制、它没有描写作用。限制性状语按意义可以分成以下几个小类： 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. 程度状语。程度状语多由表程度的程度副词充当。例如： （37）她 [ 非常]恐惧。 （38）我可是[毫] 不怪你啊。（鲁迅《风筝 》） b. 表示时间的状语。时间状语多由时间名词、时间副词和时间性的方位结构、介词结构充当。 - 时间词：今天、上午、明天、1980 年、1 月 10 号、五点、原来、以后 、三天、一年等。 - 副词：已经、就、才、从来、曾经、一向、一直、老、始终、永远、然后、正在、在等。 - 介词：从……起、自……、在……、当……、于……等。例如： （39）你[三十年前]在无锡吗？（曹禺《雷雨》） （40）它们[从来]不争。 c.

表示处所、 空间、路线、方向的状语。此类状语多由处所词、方位结构、介词结构充当。 - 处所和空间：上、右边、屋里、地上、在……、于……、当……。 - 路线：沿（着）……、顺（着）……、从……、通过……、经过……。 - 方向：朝……、向……、往……、照……。例如： （41）咱们[屋里] 谈吧。 （42）我们的船[ 向前] 走（鲁迅《故乡》） d. 范围状语。范围状语是表示谓语行为变化范围大小的，多由范围副词充当。例如： （43）一切[都]惊慌失措。（老舍《在烈日和暴雨下》） （44）我[只]知道你是罢工闹得最凶的工人。（曹禺《雷雨》） e. 数量状语。数量状语是从数量上修饰限制谓语的，多由数量词、表数量的形容词充当。数 量状语常常有兼意。如下面的例（45）的“大片”还兼表“消灭”的范围之大；例（46）的“一五一 十”还兼表“说”的方式。 （45）森林[大片]消灭(李四光《人类的出现》)（兼表范围） （46）牛郎把自己的情形都[ 一五一十]地说了。 （《牛郎织女》）（兼表方式） f. 方式状语。 方式状语是表示谓语行为变化的方式、手段的，多由表示方式、手段的介词结 构或动宾词组充当。例如： （47） 他 [ 用红笔] 写了一段日记。 （48）自由主义 [以抽象的教条] 看待马克思主义的原则。 （毛泽东《反对自由主义》） g.

条件状语 。条件状语是从条件上对谓语的行为变化进行修饰限制的，多由介词结构 “在……下”、“在……中”充当。例如： （49）列宁„„[ 在无产阶级革命的新条件下 ] ，发展了马克思主义。 （陶铸《崇高的理想》） （50）[ 在树居生活环境的影响下]，古猿躯„„发展着缓慢的演化。（李四光《人类的出现》） h. 原因状语。原因状语是表示谓语行为变化的原因的，常由介词“因、因为、由于”等组成的 表原因的介词结构充当。例如： 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] （51） 性子躁一些的甚至 [ 为端头接不好] 而生纺车的气。（吴伯箫《记一两房车》） i. 语气和估计状语。主要由副词充当。如：明明、明确、难道、简直、幸亏、到底、究竟、 居然、当然、果然、根本、反正、何必、千万、显然、大概、也许、偏偏、几乎、差不多等。 j. 表示目的、依据、关涉、协同、对象的状语。主要是由介词短语充任。 - 目的：为……、为了……。 - 依据：按……、根据……、据……、由……、照……、依……、拿……、从……。 - 关涉：关于……、就……。 - 协同：同……、跟……、和……、与……。 - 对象：此类状语是表示谓语行为变化的对象的，多由介词“跟 ”、“为”、“向”、“对”、“被”、 “ 把 ”、“给”等组成的表对象的介词结构充当。例如： (53) 祖冲之 [为我们 ] 树立了榜样。 （《祖冲之》） (54)我们就 [ 跟瑶民 ] 攀谈起来。（陆定一《徐向前》） (55) 第六联队 [ 和指挥部] 失掉了联系。（徐向前《奔向海陆丰》） k.表示否定、程度、重复、关联的状语。由副词充当。 - 否定：不、没（有）、甭、别等。 - 程度：很、十分、非常、更、好、有点儿、稍微等。 - 重复：又、在、还、也等。 汉 1 程度状语 语 2 表示时间的状语 限 3 表示出所、 空间、路线、方向的状语 制 4 范围状语 性 5 方式状语 汉 6 条件状语 语 7 原因状语 状 8 语气和估计状语 语 9 表示目的、依据、关涉、协同、对象的状语 分 10 表示否定、程度、重复、关联的状语 类 表 2：汉语限制性状语分类 1.

越南语状语概述 1.越南语状语的定义 越南语中，状语的定义如下：“状语是句子附加成分，表示时间、处所、原因、目的、方式 等情况意义。（Trạng ngữ là thành phần phụ trong câu, biểu thị ý nghĩa tình huống: thời gian, địa điểm, nguyên nhân, mục đích, phương tiện, v.v…”[ …] 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 该定义仅提到状语的意义作用而尚未提到其在句中的位置。在许多关于状语的研究结果中， 从状语的作用、意义、范围、位置、构成形式等角度还存在着歧义。 黄慧（1962）、阮金坦、（1964、1981）、刘文陵（1970）、阮才谨（1975）等作者都一致 认为状语是句子附加成分。例如： 1.Nó đọc sách trong thư viện.Nó về quê vào hôm qua. 按越南社会科学委会的“越南语语法”（1983、199 页）状语不是句子附加成分而是呼唤、转 交、注释、情况以及起意成分。例如： 3.Chao, đường còn xa lắm.Anh ơi, chờ em với.Tóm lại, chủ nghĩa đế quốc là kẻ thù nguy hiểm nhất của nhân loại.Đẹp quá, một đàn cò trắng đang bay qua cánh đồng.Mỏi mệt, con trâu dừng bước.(…) 陈玉添作者（1985、59 页），不否认那些传统的概念但又将存现句看做句子骨干成分。这样 状语不就不算是句子附加成分，请看下列例子： Trên bàn có một quyển sách. Phía trước có một người tiến lại. 叶光班作者（1987）却将其他作者所谓的状语看做句子的补语，如： 时间、空间补语 原因补语 目的补语 方式补语 v.v… 赵元任先生在《汉语口语语法》（1986）一书中指出：“在汉语里把主语、谓语当作话题和 说明来看待，比较合适。” 的确，我们用“话题-说明”的观点看待分析汉语句子，比用传统的“主 语-谓语”名称，能更客观地反映汉语句子的实际，更清楚地显示汉英句式结构上的异同，从而 避免语法概念的混淆。汉语句子的“话题”与“说明”是从句子顺序上说的。“话题”是说话人想要 说明的对象，总是放在句子开头处。如果语言环境或上下文能暗示话题，也可能省略不提。“说 明”部分位于话题之后，对话题进行说明、解释或质疑。“说明”部分与“话题”部分不存在一致关 系。“说明”可以是一个名词或动词，也可以是一连串的名词短语或连动结构，还可以由形容词 及各种词组充当，对结尾没有限制，可长可短，视语义而定。 高春浩作者（1991）认为，越语语法只有“题”和“说”两个主要成分。他指出越南语就是按 照发言的原则而分析解剖。每一发言包括旧信息和新信息两部分，即提出部分和通报部分。该 看法跟汉语语法的“二分”看法有所相同。 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 从上面所分析可以看出各语言学家关于越语状语的看法及研究成果尚未一致。研究证明还 缺少一个作为评价确定该成分在现代越南语系统的位置、作用的统一标志。因此，越语学家就 从不同的角度而提出自己的见解和结论。 从状语在句中的位置，各位作者的结论也尚未一致。阮金坦作者（1964）认为越南语状语 一般由两个位置，就是句首和句末。他指出放在句中的状语是受欧洲语言所影响的。而大多数 研究学家都认为越语状语在句中有句首、句中和句末三个位置。例如： Hôm qua, nó đi Hà Nội.

Nó hôm qua đi Hà Nội. Nó đi Hà Nội vào hôm qua. 在研究越语状语的位置过程中，各位学者也尚未提出状语为何具有不同的位置的说服理由。 这一点在交际中起着非常重要的作用，因为句子成分的位置跟交际战略及其目的、效果的关系 密切相关。 另一方面，在翻译过程中如果不意识到这一点，翻译者不仅将随意转译而且也不能评价该译 本是否达到翻译的标准。 小结：从描写，分析汉越状语的构成、语义特征，我们可以看出它们下列的共同和差异 特点： 汉语状语被看做句子附加成分。 关于越语状语的看法还不一致，有的作者认为它是句子主要成分，甚至高春浩作者却认为越 语没有状语。 汉语状语是句中指出时间、空间、处所、方式、目的、程度、性质等要素。 越语状语表示呼唤、转交、注释还是时间、处所的意义尚未肯定。 越语所谓状语的名称还存在歧义（叶光班作者还将状语叫做补语） 在状语位置方面： 汉语状语一般位于主语前或后，位于之前。主语之前的状语一般是整句状语，而主语之后的 一般是谓语状语。汉语中，位于谓语 之后的附加成分叫做补语。例如： 他在床上躺着。Nó nằm trên giường（状语 ） 他躺在床上。 Nó nằm trên giường. (补语) 上面的两个例子，翻译成越南语所得到的消息是一样的，但是汉语原句却有两个不同的结 构，在意义方面也存在小小的区别。按现代汉语学家的观点“在床上”（trên giường）结构在动词 “躺”（nằm） 之前就是强调动作发生的处所状语，而该结构要是置在动词后就被看做补语成 分，强调的是谓语动词的。 下面的两个句子中，情况也相似。形容词“快”（nhanh）也有两个不同的性质和意义。置在动 词前的形容词“快”就是动作的情态状语，而置在动词后的就表示动作的情态，现代汉语将它叫 做情态补语。这样，汉语同一个形容词，在句中的位置不一样，其语法功能和意义也变化。找 出分析该差异在选择翻译方案起着重要意义。 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 你快说，我没时间再听你了。（状语） Nói nhanh, tôi không có nhiều thời gian để nghe tiếp nữa.

你说得很快，我听不清楚。（补语） Cậu nói nhanh quá, tôi nghe không rõ. 大多数黄慧、阮金坦、黄重片等作者都认为越语状语的位置都可居于句首、句中和句末。 1. 越南语状语的分类 现在很多越南语语法书都根据意义把状语分为以下几种： 上面所谈的就是汉越语状语的在结构位置和意义的共同相差特点。这两种语言的相同和不同 之处对汉语状语翻译过程起着一定的作用。 翻译是一种极其复杂的交际活动。它不仅依靠着整个语言系统、文化、民族的思维而且分析 了解两种语言系统的共同特点和差异将为翻译过程创造顺利条件、避免造成偏误。 a. 时间状语 时间状语是由时间名词、时间副词和时间性的介词结构充当的。 -时间词：hôm nay (今天、buổi sáng (上午)、năm 1980 ( 1980 年 )、ngày 10 tháng 1 ( 1 月 10 号)、năm giờ (五点)、xưa nay ( 原来)、sau này (以后)等等。 -副词：đã ( 已经)、sẽ ( 就)、mới ( 才)、mãi mãi (永远)、đang ( 正在)等等。 -介词结构：từ…（从……起、自……） 、vào……(在……)、khi…(当……)等。 b.

表示处所、空间的状语 此类状语多由处所词语、方位结构、介词结构充当。例如： （56）[ Trong lòng hắn ], những nỗi niềm không rõ rệt cũng rối bời ( [ 在他心里]，不定型的 心情也纠缠起来。) （57）Cô ả không còn đứng [ở vệ đường nữa].表示原因、目的、对象的状语 原因状语多由表示原因的介词“vì 、về、tại、bởi、do（因、因为、由于）”等构成的。目的状 语常由介词“vì 、để、cho 、(为了、给、为)”等构成的。例如： （59）Chúng ta làm việc hết sức mình [ để phục vụ tổ quốc ] .（我们竭尽全力[为祖国]服务。） （60）[ Vì con], mẹ sẵn sàng làm tất cả. 表示方式的状语 此类状语多由表示方式、手段的介词结构 “bằng 、với、nhờ、theo”充当。例如： （62）Anh đi [ bằng xe đạp ] à? ( 你[ 骑自行车 ]去啊？ ) 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] （63）Chúng tôi ăn cơm [ bằng đũa. 情态状语 情态状语多是由谓语词组充当的， 表示的意思很广泛。它们的作用主要是描写动作者或动 作。例如： （64） Mọi người đều[ hăng hái ]tham gia.( 大家都踊跃参加。) （65）[ Rất ngạc nhiên] ,Rô dơ……hỏi ông Nguyễn. 比较、比喻状语 此类状语一般由表示比较、比喻的介词“bằng 、giống、như、hơn”充当。例如： （66）Tiếng vỗ tay vang [như sấm dậy].

(这间屋子[同那间屋子一样] 高。) 越南语 状语 时间 处所 原因 方式 情态 比较 状语 状语 目的 状语 状语 比喻 对象 状语 状语 表 3：越南语状语分类 1. 汉越状语语序比较 按词的结构和词素关系的分类，越南语（以下简称越语）和汉语都是孤立语。孤立语的典型 特征是没有严格意义的形态变化，语法意义主要靠语序和虚词来表达。因此语序在越语和汉语 里都是重要的语法手段。越语和汉语的语序有相同点，同时也存在不少差异。本文主要探讨关 于状语的内容，这部分我们就来比较一下汉语和越南语的状语在语序上的差异，并探讨这些差 异对越南学生在汉译越过程中到底有什么影响。 越语和汉语句法成分最基本的排列顺序都是 SVO 例如我看书。越语和汉语句子的基本排 列顺序一致，都是主语在前，谓语在后，宾语位于动词 之后。主语是施事的主体或被说明的 对象，是立题成分；谓语是说明主体的解释成分。语序排列中，立题居前，解释居后是一般的 语序规律。越语和汉语都符合于这一规律。 日本著名语言学家桥本万太郎（1978）在《语言地理类型学》一书中曾经探索句法结构的 推移理论。他指出东亚大陆各个语言随着地理的推移、历史的变迁形成一个连续体，而南部语 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 言的顺行结构与北部的逆行结构恰成对应。所谓“顺行结构”是指向右分枝，即修饰语在中心语 之后的语言层次；“逆行结构”是指向左分枝，即修饰语在中心语之前的语言层次。以北方方言 为基础的汉语可以看作南亚的逆行结构，而越语是以顺行结构为基础的语言。越语和汉语状语 语中心语的排列顺序就是这两种语言结构对应较明显的体现。 汉语状语成分后面常带结构助词“地”。一般来说，一些动词、形容词－兼动词的双音词、表 示情态的双音词、双音词的重叠式、联合词组、动宾词组、主谓词组、固定词组等充当句子状 语成分后边都要用“地”。例如 1.红仰起小脸，礼貌地说„„。《柯云路》 Hồng hồng ngước khuôn mặt nhỏ xinh lên, lễ phép nói…… 2.我们必须深入地、持久地、大规模地开展增产节约运动。 Chúng ta cần triển khai phong trào sản xuất tiết kiệm một cách sâu hơn, lâu dài hơn và rộng lớn hơn. 现代汉语中还有不少多层状语的复句。确定各个状语及其意义和作用、 明确它们与句子其他 成分的关系是汉越翻译过程中具有举足轻重的任务。 例如： 3.上星期六晚上 1，在晚会上 2，留学生们都 3 兴奋 4 地用汉语 5 表演节目。 该例子中有下列的状语成分： 上星期六晚上（时间状语）：tối thứ bảy tuần trước 在晚会上（处所状语）：trong buổi dạ hội 都（范围状语）：đều 兴奋地（情态状语）: hào hứng 用汉语（方式状语）：dùng tiếng Hán 从上面所分析可以看出，汉语状语极其复杂，在一个句子中甚至有时间、处所、范围、情 态、方式等五个状语。主要的成分只剩下简单的主语和谓语： Các lưu học sinh biểu diễn các tiết mục 主语 谓语 宾语 4.总理认为，在越南全方位融入国际的同时 1，政府一直 2 把远程通信及信息技术 3 作为优先 发展的尖端领域，同时 4 在政策机制上 5 为其 6 创造条件，让其在促进国家社会经济及科技潜力 的发展中 7 做出贡献。 Thủ tướng khẳng định, cùng với quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng của Việt Nam 1, viễn thông, CNTT 3luôn 2được Chính phủ xác định là một lĩnh vực mũi nhọn được ưu tiên và4 tạo điều kiện về cơ chế chính sách 5để phát triển, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội và tiềm lực KHCN của đất nước7. 例(4)中出现一共七个不同的状语，分清其所修饰的部分，找出哪个是全句状语，哪个是部分 状语是翻译者首要而艰难的任务。只有解决这个问题之后我们才能继续采取相应的翻译方案。 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 综上所述，可以看出汉语状语的表达功能比越语强，而越语状语的排列位置比汉语灵活。 汉语状语可以置于中心语之前、主语之后甚至可以置于主语之前（句首状语）。越语状语则置 于中心语之后（句末）、句首、中心语之前主语之后。汉语状语的排列顺序符合汉语以逆行结 构为基础的特点，同时体现汉民族的思维反映现实要素的顺序：主体/行为标志/行为/行为客 体，反映在语序上就是：主语状语动词宾语。而越语状语的排列顺序及其表达功能则符 合顺行结构的特点。 汉语和越语由于缺乏形态变化，很多语法意义要通过语序来表达，因此语序在汉越语里是 非常重要的。汉越语各类状语构成是凭语序的。 汉语状语是一个具有丰富意义的句子单位。识别并找出句子状语与其他成分的关系是汉越 翻译过程必不可少的重要前提。 1.

汉越翻译相关理论依据 1.翻译的定义 研究翻译，首先要了解什么是翻译。《现代汉语词典》给翻译下的定义是：“把一种语言 文字的意义用另一种语言文字表达出来。”《英汉翻译教程》（张培基先生等编）的解释是：翻 译是运用一种语言把另一种语言所表达的思维内容准确而完整地重新表达出来的语言活动。这 一解释对翻译的定义更准确、具体了一些，强调了“准确”和“完整”。 有的翻译学家认为，翻译是一门科学，需要客观、严谨和精确，如同制造机器。还有的反 医学家认为，翻译是一门艺术，是把承载另一种文化和思维方式的语言进行创造性重组的过 程，犹如画家作画、演员表演，需要传神入境。 不管人们对翻译概念的理解又如何的不同，都不会否认：翻译就是沟通不同民族、不同文 化和不同的思维方式的工具和手段。在世界日益全球化和多元化的今天，翻译更显示出其重要 的作用。 1.翻译标准 早在 19 世纪末，中国著名翻译家严复就提出了“信、达、雅”的翻译标准。用“信”和“达”来 评价翻译的尺度，在译介几乎没有异议，而对于“雅”则有不同的看法。因为这里的“雅”指的是 “古雅”，要采用汉代以前用的古文来翻译，这在今天几乎是办不到的。这只能作为翻译标准的 最高境界。 对于翻译标准，《实用翻译教程》（范仲英编著，外语教学与研究出版社，1994 年版）有这 样的论述：“翻译是语际交流过程中沟通不同语言的桥梁。它的任务是把原文的信息的思想及表 现手法，用译语原原本本地重新表达出来，使译文读者能得到与原文读者的感受大致相同或相 似，就是好的或比较好的译文；相去甚远或完全不同，则是质量低劣甚至是不合格的译文。从 翻译效果，也就是以译文读者得到的感受如何，来衡量一篇译文的好坏，这就是翻译标准。” 梁远同温日豪作者在《实用汉越互译技巧》认为，翻译的标准首先是忠实，然后是通顺，同 时还需要一定的创造性。 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 忠实是指忠实于原语所需要传递的信息。这些信息包括：内容和风格。内容通常指作品在所叙 述的事实、说明的事理、描写的景物以及作者的叙述、说明和描写过程中所反映的思想、观点、 立场和所流露的感情等。风格指的是民族风格、时代风格、语体风格、作者个人的语言风格。对 内容，译者必须尽可能保持原作的完整和准确，不能任意改变、歪曲或增减。对于风格，译者必 须努力保持，不能随意改变更不能以译者自己的风格代替原作的风格。在坚持忠实性的同时，还 必须发挥创造性，不受外文的表达方式的限制，而是将其意思用规范化的语言表达出来。“忠实 性”是“创造性”的前提和基础，而“创造性”则是“忠实性”得以实现的条件和措施。 通顺是指译文规范、用词得当、行文流畅、明白易懂，没有文理不通、结构混乱、逻辑不清 的现象。但是，有时会由于原作者本身的文字功底较差，或作者因作品需要故意用一些非规范 语言时，译作应把忠实性放在首位，把原著中的非规范化语言也如实地传达出来。 忠实与通顺具有统一的关系。忠实是通顺的基础，通顺是忠实的保证。不忠实于原文而片面 追求译文的通顺，则译文就失去自身的价值，成为无源之水，无本之木，也就不成其译文了。 但是，不通顺的译文，使读者感到别扭，也必然影响对原文的准确表达，因而也就谈不上忠实 了。可见忠实与通顺是对立统一，两者的关系反映了内容与形式的一致性。所以，我们说，忠 实是译文质量的基础，而通顺则是译文质量的保证。 1.影响汉越翻译活动的因素 1.语言因素 译者对言内含义理解的最主要因素是原文与译文语法修辞结构间的差异。翻译过程中明确句子 （特别是长句）的主语部分，理清结构，这是理解全句的必要条件。汉越语两种语言以“意合”为 特点，句法关系往往要靠上下文，以至于言外知识来找出正确的主谓关系。表层结构是人们实际 观察到的句中各成分间的语法关系，深层结构包含了一句话所有的句法和语义解释的信息。 1.文化因素 语用意义与文化因素有相当密切的关系，最典型的是不同的文化赋予同一种对象的不同联想 意义（汉语里动植物名称名词有文化联想意义） 原文词语和译文词语的指称意义相同，但一个有语用意义，另一个没有。比如：“老黄牛” （老老实实、勤勤恳恳工作的人）而“bò già”只有指称意义没有联想意义。类似的词语还有“牛 市、走牛、熊市、走熊、黑马”等。 原文和译文词语的指称意义相同，但语用意义不同，这主要由观念文化，特别是认知和思维 习惯上的差异构成。汉语里“醋”一词跟嫉妒联系在一起。比如：吃醋、吃干醋、争风吃醋等。 汉语原文的词语有时跟汉字文化有着密切的联系，要掌握一定的汉字知识，吃透其文化含 义，才能翻译。例如：八字打开、忍字头上一把刀等。 1.现代汉语状语翻译的相关研究 从笔者所掌握的文献资料来看，目前学术界有关汉语状语越南语翻译的研究成果并不让人乐 观，并且有关的研究主要是针对英、葡萄牙以及一些欧美国家的留学生翻译汉语状语的偏误进 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 行分析，针对越南学生汉语状语翻译偏误的研究更是少见。虽然也有一些文章谈及，比如《越 南语与汉语的句法语序比较》（武氏河 2005）是从语序的角度对汉越语句法成分进行比较，文 章中指出了汉越语状语的位置差异，认为汉语的状语在越南语中有三种对应形式，分别是状 语、补语和定语形式。可惜的是这篇文章只是从语言对比的角度来进行，并没有涉及状语翻译 偏误的内容。 《汉越语状语语序的对比研究》（潘氏霞 2004）就以汉语为主，对汉越两种语言的状语语序 进行对比，旨在找出母语和汉语之间的状语语序的一些突出差别──越南学生学汉语状语过程中 的难点和产生偏误的原因，对于越南学生常犯的错误作了重点分析，并基于两者之间的差异、 学生在学习汉语状语中的难点和偏误的分析，提出一些可行的教学对策。作者所研究的成果单 纯从句法平面来解析、归纳越南学生对汉越状语语序的偏误而毫无提及汉越状语的翻译偏误及 教学建议。 笔者从所收集到的文献资料中还发现了一篇专门对比汉越修饰语的文章《中越修饰语异同之 研究》（丁氏碧娥 2005）。文章不仅对比了汉越语的定语，而且从状语修饰限制的对象、状语 的构成、类型、语序、标记等方面将汉语和越南语的状语进行对比研究。但是文章并没有深入 的分析，也没有从理论的角度将汉越语状语之差异的结论明确地归纳出来，而是简单地通过汉 越语句子的对译来进行对比，即列出一句汉语的句子，再将句子翻译为越南语，简单标示出状 语成分而已。此外，由越南学者 Đặng Đình Hoàng 编写的《Phân tích những câu sai thường gặp trong việc học tiếng Hoa》一书（译为《汉语常见病句辨析》）一书全面地分析了外国人学汉语 在词法、句法甚至标点符号等方面的常见错误，书中在分析句法方面的常见错误时也就 15 个状 语使用不当的句子进行了分析，其中包括词语使用不当，语序错序，缺漏等状语方面的错误。 由于这部分只是就 15 个例子进行分析，应该说并不能全面地概括分析状语的偏误情况，而且这 种分析也仅仅是从语言本体的角度进行的，没有与对外汉语教学联系起来，也就是没有对外国 人学习汉语出现这些偏误的原因进行探讨，也没有对教学提出什么建议。以上文献对汉越语状 语的对比与翻译研究要么缺乏系统性，要么没有将研究成果与汉语教学联系起来，更没有系统 分析越南留学生进行汉语状语翻译偏误的文章。 最值得提到的是阮玉龙作者的《Nghiên cứu đặc điểm đối dịch Hán Việt hiện đại》（现代汉越 语对译特点研究）的博士论文，其中第四章也谈及汉语状语的翻译考察，但主要着重将两种语 言状语的位置进行对比而忽略了这些状语在语体、语义上的翻译考察。因此在此论文的前提 下，笔者想要从语义，语体的角度继续展开研究汉语各类状语的翻译，进而专门系统地针对越 南留学生状语翻译偏误的现象进行分析，并对汉语状语的翻译教学提出具体的建议，旨在发现 他们出现状语翻译偏误的规律，从而能够在对外汉越翻译教学实践中可以有针对性地对越南学 生进行状语翻译教学，帮助越南学生提高汉语水平。本文就是在前人的研究基础之上，借鉴前 人的研究方法，对汉语和越南语的状语进行对比分析，并就越南学生在翻译汉语状语的过程中 出现的偏误进行归纳分析，从中发现问题，总结规律。 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 小结 1）第一章介绍了汉越语状语的构成及其分类问题并将两者的语序进行比较。从描写，分析 汉越状语的构成、语义特征，我们可以看出它们下列的共同和差异特点：汉语状语被看做句子 附加成分。关于越语状语的看法还不一致，有的作者认为它是句子主要成分，甚至高春浩作者 却认为越语没有状语。 汉语状语的表达功能比越语强，而越语状语的排列位置比汉语灵活。 汉语状语可以置于中心 语之前、主语之后甚至可以置于主语之前（句首状语）。越语状语则置于中心语之后（句 末）、句首、中心语之前主语之后。汉语状语的排列顺序符合汉语以逆行结构为基础的特点， 同时体现汉民族的思维反映现实要素的顺序：主体/行为标志/行为/行为客体，反映在语序上就 是：主语状语动词宾语。而越语状语的排列顺序及其表达功能则符合顺行结构的特点。 汉语和越语由于缺乏形态变化，很多语法意义要通过语序来表达，因此语序在汉越语里是非 常重要的。汉越语各类状语构成是凭语序的。 汉语状语是一个具有丰富意义的句子单位。识别并找出句子状语与其他成分的关系是汉越翻 译过程必不可少的重要前提。 2）介绍了翻译的相关理论依据。翻译是用另一种语言再现原文内容的一个过程。不管人们对 翻译概念的理解又如何的不同，都不会否认：翻译就是沟通不同民族、不同文化和不同的思维方 式的工具和手段。翻译的标准首先是忠实，然后是通顺，同时还需要一定的创造性。忠实是译文 质量的基础，而通顺则是译文质量的保证。影响译者对原文理解的因素众多，其中最主要为语言 和文化等因素。因此，译者不仅要掌握一定的汉语知识而且吃透其文化含义，才能翻译。 3）对现代汉语状语越南语翻译的研究结果还较少。目前学者对汉越语状语相关问题的研究 主要表现在语序对比、偏误分析：（武氏河 2005）、（潘氏霞 2004）、（丁氏碧娥 2005）、 阮玉龙（2009）等。本论文以阮玉龙作者的《Nghiên cứu đặc điểm đối dịch Hán Việt hiện đại》 （现代汉越语对译特点研究）的博士论文的研究成果作为前提，从语义，语体的角度继续展开 研究汉语各类状语的翻译，进而专门系统地针对越南学生状语翻译偏误的现象进行分析，并对 汉语状语的翻译教学提出具体的建议。 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 第二章：汉越状语翻译考察 在现代汉越语形容词、动词谓语句中状语是具有较为复杂的位置、性质 及意义的成分。从形 式标志上看，按交际目的状语在句子中的位置非常灵活，可位居句首、句中、甚至句末等位 置。从语义以及句子逻辑性等标志上看，确定全句状语、句子成分状语对转译过程起着举足轻 重的意义。 汉越翻译实践证明 ，因不能确定句子各成分的关系、分不清状语和其他成分的差距、不了 解状语与谓语动词的关系、尤其是句中存在着多层状语等原因翻译者常常不知所措，误译或随 意选择状语的位置。 可以说，状语在转译过程中是造成不少障碍的因素之一。因此，在这篇论文中，笔者集中研 究状语在汉越翻译过程中所造成的影响，同时提出一些克服的办法。 汉越翻译者在常遇到的困难之一就是翻译状语。因状语成分的语义、结构特点复杂多样，从 翻译实践本论文继续考察具体的情况，找出科学、正确的转译模式，特别是对于多层状语的句 子翻译。希望考察结果将为提高社会上汉越翻译文本的质量做出贡献。 2. 时间状语汉越翻译 2.时间状语的构成 汉语时间状语是表示主体行动或事件所发生的时间要素。充当时间状语的语言单位包括时间 名词、副词以及带有时间界限意义的介词结构。请看下面图表： 汉语 越语 例子 时 间 名 词 今天 Hôm nay 1.今天，他没来上班。 （词组） a.Hôm nay anh ấy không đi làm.Anh ấy hôm nay không đi làm.Anh ấy không đi làm ngày hôm nay. 明年 Năm tới, 2.明年，小兰就要出国留学。 sang năm a.Sang năm Lan sẽ đi du học.Lan sẽ đi du học vào năm tới. 现在, 目 Bây giờ, 3.现在，学校拥有 1500 学生。 前 hiện tại, a.Trường hiện có 1500 sinh viên hiện b.Hiện tại có 1500 sinh viên theo học tại trường 4.现在我就马上过去。 a.Bây giờ tôi sẽ qua đó ngay.Tôi sẽ qua đó ngay bây giờ.

那年 Năm đó, 4．那年我满 16 岁。 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Năm đó, tôi vừa tròn 16 tuổi.Tôi năm ấy vừa tròn 16 tuổi. 今后 Từ nay về 5. 今后越中关系必将继续向更高、更深层次发展。 sau,từ giờ a.Từ nay về sau, quan hệ hai nước Việt Trung chắc chắn sẽ trở đi, trong tiếp tục phát triển sâu rộng hơn nữa. thời gian tới b.

quan hệ hai nước Việt Trung từ nay trở đi chắc chắn sẽ tiếp tục phát triển sâu rộng hơn nữa. quan hệ hai nước Việt Trung chắc chắn sẽ tiếp tục phát triển sâu rộng hơn nữa trong thời gian tới. 后来 Sau đó, về 6.后来，我才知道事情的真相。 sau a.Về sau, tôi mới biết được chân tướng sự việc.Tôi sau đó không dám đến tìm tôi nữa. 以后 Sau này 7.以后，有什么困难就来找我吧。 ( 指将来的 a.Sau này,có khó khăn gì cứ đến tìm mình.Có khó khăn gì sau này cứ đến tìm mình.下课以后，小明没回家。 Sau khi a.Sau khi tan học, Tiểu Đồng không về nhà.Tiểu Đồng sau khi tan học không về nhà.