Luận văn thạc sĩ về nghiên cứu dịch thành phần trạng ngữ trong tiếng Hán hiện đại

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis nghiên cứu dịch thành phần trạng ngữ trong tiếng hán hiện đại luận văn ths ngôn ngữ học 60, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Vũ Thanh Loan
• Người hướng dẫn: TS. Hoa Ngọc Sơn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ Trung Quốc
• Đề tài: Nghiên cứu dịch thành phần trạng ngữ trong tiếng Hán hiện đại
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 前言
• 1. CHƯƠNG 1: 汉越状语与汉越翻译相关理论问题
• 1.1. 汉语状语概说
• 1.1.1. 汉语状语定义
• 1.1.2. 状语的构成
• 1.1.3. 汉语状语的分类
• 1.1.3.1. 描写性状语
• 1.1.3.2. 限制性状语
• 1.2. 越南语状语概述
• 1.2.1. 越南语状语的定义
• 1.2.2. 越南语状语的分类
• 1.3. 汉越状语语序比较
• 2. CHƯƠNG 2: 汉越状语翻译考察
• 2.1. 时间状语汉越翻译
• 2.1.1. 时间状语的构成
• 2.1.2. 汉语时间状语的位置及其翻译
• 2.2. 处所状语的汉越翻译
• 2.2.1. 汉语处所状语的构成
• 2.2.2. 处所状语的位置及其翻译
• 2.3. 情态状语汉越翻译
• 2.3.1. 汉语情态状语的构成
• 2.3.2. 情态状语的位置及其翻译
• 2.4. 对象状语汉越翻译
• 2.4.1. 对象状语的构成
• 2.4.2. 对象状语的位置及其翻译
• 2.5. 多项状语的句子汉越翻译
• 2.5.1. 汉越语多项状语语序比较
• 2.5.2. 多项状语的汉越翻译
• 3. CHƯƠNG 3: 越南学生汉语状语翻译的偏误考察
• 3.1. 调查目的、对象与内容
• 3.2. 调查结果与偏误的类型
• 3.2.1. 调查结果
• 3.2.2. 偏误的类型
• 3.3. 偏误的成因
• 3.3.1. 母语负迁移
• 3.3.2. 汉语语内负迁移
• 3.3.3. 教材中缺乏解释、学生训练不足
• 3.4. 教学建议
• 参考文献

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu dịch trạng ngữ trong tiếng Hán hiện đại

Nghiên cứu dịch trạng ngữ trong tiếng Hán hiện đại là một lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học và dịch thuật. Trạng ngữ, một thành phần ngữ pháp không thể thiếu, đóng vai trò quan trọng trong việc diễn đạt ý nghĩa và ngữ cảnh của câu. Việc hiểu rõ về trạng ngữ sẽ giúp cải thiện khả năng dịch thuật giữa tiếng Hán và tiếng Việt.

1.1. Định nghĩa và vai trò của trạng ngữ trong tiếng Hán

Trạng ngữ trong tiếng Hán được định nghĩa là thành phần phụ trong câu, có chức năng bổ sung thông tin về thời gian, địa điểm, cách thức, và mục đích của hành động. Việc nắm vững định nghĩa này là cần thiết để hiểu rõ hơn về cách sử dụng trạng ngữ trong dịch thuật.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu trạng ngữ trong dịch thuật

Nghiên cứu trạng ngữ không chỉ giúp người dịch hiểu rõ hơn về ngữ nghĩa mà còn giúp họ nhận diện được các khó khăn trong quá trình dịch. Việc phân tích trạng ngữ sẽ cung cấp những giải pháp hiệu quả cho các vấn đề thường gặp trong dịch thuật.

II. Những thách thức trong việc dịch trạng ngữ giữa tiếng Hán và tiếng Việt

Dịch trạng ngữ giữa tiếng Hán và tiếng Việt gặp nhiều thách thức do sự khác biệt về cấu trúc ngữ pháp và cách sử dụng. Những thách thức này có thể dẫn đến việc dịch sai hoặc không chính xác, ảnh hưởng đến chất lượng bản dịch.

2.1. Sự khác biệt trong cấu trúc trạng ngữ

Cấu trúc trạng ngữ trong tiếng Hán và tiếng Việt có nhiều điểm khác biệt. Trong tiếng Hán, trạng ngữ thường đứng trước động từ, trong khi tiếng Việt có thể linh hoạt hơn về vị trí. Sự khác biệt này có thể gây khó khăn cho người dịch trong việc xác định vị trí chính xác của trạng ngữ.

2.2. Khó khăn trong việc chuyển đổi ngữ nghĩa

Việc chuyển đổi ngữ nghĩa của trạng ngữ từ tiếng Hán sang tiếng Việt không phải lúc nào cũng đơn giản. Nhiều trạng ngữ trong tiếng Hán có thể không có tương đương trực tiếp trong tiếng Việt, dẫn đến việc người dịch phải tìm kiếm các cách diễn đạt khác để truyền tải ý nghĩa chính xác.

III. Phương pháp nghiên cứu dịch trạng ngữ trong tiếng Hán hiện đại

Để nghiên cứu dịch trạng ngữ hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu ngôn ngữ học và dịch thuật. Những phương pháp này sẽ giúp phân tích và so sánh các trạng ngữ trong hai ngôn ngữ, từ đó đưa ra các giải pháp dịch thuật hợp lý.

3.1. Phân tích đối chiếu giữa tiếng Hán và tiếng Việt

Phân tích đối chiếu là một phương pháp quan trọng trong nghiên cứu dịch trạng ngữ. Bằng cách so sánh các trạng ngữ trong hai ngôn ngữ, người nghiên cứu có thể nhận diện được những điểm tương đồng và khác biệt, từ đó đưa ra các chiến lược dịch thuật hiệu quả.

3.2. Nghiên cứu trường hợp cụ thể

Nghiên cứu các trường hợp cụ thể trong văn bản sẽ giúp người dịch hiểu rõ hơn về cách sử dụng trạng ngữ trong ngữ cảnh thực tế. Việc này không chỉ giúp cải thiện kỹ năng dịch mà còn nâng cao khả năng nhận thức về ngôn ngữ.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu dịch trạng ngữ

Nghiên cứu dịch trạng ngữ có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ giáo dục đến dịch thuật chuyên nghiệp. Việc áp dụng những kiến thức này sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch thuật và cải thiện khả năng giao tiếp giữa các ngôn ngữ.

4.1. Ứng dụng trong giảng dạy ngôn ngữ

Nghiên cứu trạng ngữ có thể được tích hợp vào chương trình giảng dạy ngôn ngữ, giúp học viên hiểu rõ hơn về cấu trúc và cách sử dụng trạng ngữ trong tiếng Hán và tiếng Việt. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tập và giao tiếp.

4.2. Cải thiện chất lượng dịch thuật

Việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu trạng ngữ sẽ giúp các dịch giả nâng cao chất lượng bản dịch. Họ sẽ có khả năng nhận diện và xử lý các vấn đề liên quan đến trạng ngữ một cách hiệu quả hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu dịch trạng ngữ

Nghiên cứu dịch trạng ngữ trong tiếng Hán hiện đại không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Tương lai của lĩnh vực này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều khám phá mới, góp phần nâng cao chất lượng dịch thuật và hiểu biết về ngôn ngữ.

5.1. Tương lai của nghiên cứu trạng ngữ

Nghiên cứu trạng ngữ sẽ tiếp tục phát triển, mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác nhau. Các nghiên cứu mới sẽ giúp làm rõ hơn về vai trò và chức năng của trạng ngữ trong ngôn ngữ học.

5.2. Khuyến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc phát triển các phương pháp nghiên cứu mới và ứng dụng công nghệ trong việc phân tích trạng ngữ. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

河内国家大学下属外语大学 研究生院 —————— 武青鸾 现代汉语状语翻译研究 NGHIÊN CỨU DỊCH THÀNH PHẦN TRẠNG NGỮ TRONG TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI 硕士论文 专业:中国语言 专业编号:60.10 河内- 2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ KHOA SAU ĐẠI HỌC —————— VŨ THANH LOAN 现代汉语状语翻译研究 NGHIÊN CỨU DỊCH THÀNH PHẦN TRẠNG NGỮ TRONG TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI LUẬN VĂN THẠC SỸ Chuyên ngành: Ngôn ngữ Trung Quốc Mã số chuyên ngành: 60.10 Người hướng dẫn: TS. HOA NGỌC SƠN Hà Nội, 2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 目录 摘 要 .iv 前言 .选题缘由，课题的科学依据与实践 . 研究目的 .研究对象及其范围 .研究任务 .研究方法： .语料来源 .论文的结构 . 2 第一章：汉越状语与汉越翻译相关理论问题 .汉语状语概说.汉语状语定义 .状语的构成 .汉语状语的分类 .越南语状语概述 .越南语状语的定义 .越南语状语的分类 .汉越状语语序比较 .汉越翻译相关理论依据 .翻译的定义 .翻译标准.影响汉越翻译活动的因素 .现代汉语状语翻译的相关研究 . 14 第二章：汉越状语翻译考察 . 17 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.时间状语汉越翻译 .时间状语的构成 .汉语时间状语的位置及其翻译 .处所状语的汉越翻译 .汉语处所状语的构成 .处所状语的位置及其翻译 .情态状语汉越翻译 .汉语情态状语的构成 .情态状语的位置及其翻译 .对象状语汉越翻译 . 对象状语的构成 . 对象状语的位置及其翻译 . 多项状语的句子汉越翻译. 汉越语多项状语语序比较 .多项状语的汉越翻译 . 50 第三章：越南学生汉语状语翻译的偏误考察 .1．调查目的、对象与内容 .2．调查结果与偏误的类型 .调查结果.偏误的类型 . 偏误的成因.母语负迁移 .汉语语内负迁移 . 教材中缺乏解释、学生训练不足 . 教学建议 . 73 参考文献 . I v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 图表目录 表[1] 汉语状语的构成 8 表[2] 汉语状语分类 11 表[3] 越南语状语分类 15 表[4] 汉语时间状语的构成 21 表[5] 汉语时间状语处于（II）的翻译 22 表[6] 汉语时间状语处于（III）的翻译 31 表[7] 汉语处所状语的构成 34 表[8] 处所状语翻译模式 36 表[9] 汉语处所状语的结构翻译与实际翻译 37 表[10] 汉语情态状语的构成 39 表[11] 汉语中处于（II）的情态状语翻译方案 40 表[12] 情态状语按位置上的翻译模式 42 表[13] 汉越语多层状语的语序 43 表[14] 情态状语按语义指向的翻译模式 56 表[15] 多项异指情态状语的翻译参考方案 57 表[16] 第一部分的调查结果 64 表[17] 第二部分的调查结果 65 表[18] 语序的偏误情况 66 表[19] 语义结构的偏误情况 68 表[20] 语义结构的偏误情况 69 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 前言 1. 选题缘由，课题的科学依据与实践 句子成分是句法平面的语法范畴。句子的组成部分叫句子成分。在句子中，词与词 之间有 一定的组合关系，按照不同的关系，可以把句子分为不同的组成成分。现代汉语里一般的句子 成分有六种，即主语、谓语、宾语、定语、状语和 补语。状语是谓语里的另一个附加成分,它附 加在谓语中心语的前面,从情状,时间,处所,方式,条件,对象,肯定,否定,范围和程度等方面对谓语中 心进行修饰或限制。虽然这个成分在句中不起什么主要作用,但从语言的逻辑意义上看,它的修饰 和限制作用是不能忽视的,值得探索研究。 在对外汉语教学理论与实践中，翻译教学一直占有举足轻重的地位，它关系到学习汉语的人 能否准确、恰当地运用汉语进行交际。作为一名从事汉越翻译课教学的教师，在教学与研究汉 语过程中，笔者发现汉语状语成分的处理给学习者带来了不少困难。由于汉越两种语言的状语 位置差别较大；越语状语的位置又灵活多变，使得汉译越时状语位置的变换极为复杂。特别是 汉语中的描写性（表示情态的状语）以及限制性的一些状语（表示时间、处所、情态、对象的 状语）在译成越语时，相当的译法非常丰富。各类状语共现，翻译时也有其原则。许多汉语学 习者不熟悉汉越两种语言状语位置的差异，常常习惯逐字死译成越语，不少词句的表达也不符 合越语的表达习惯，更谈不上翻译标准了。翻译是一门艺术，为了达到翻译的标准，“翻译艺 人”不仅要知其一，而更多要了解其二、其三的相当译法。因此，掌握好汉语状语的性质、状语 的构成、状语的位置、状语在句中所包含的逻辑意义并分析好汉越状语成分两种语的共性和异 性对汉越翻译质量起着极其重要的作用。熟练转换汉越语状语成分既可以减轻翻译工作的压 力，又能够选择更为恰当的译法来表达原文的内容。那么问题的提出就是在汉越翻译过程中， 翻译汉语状语成分时如何发挥母语正迁移的效能，减少其负迁移的影响，寻找恰当的译法，帮 助学习者能够达到“信、达、雅”这一翻译的标准呢？为了回答这一问题，笔者以“现代汉语状语 翻译研究”（针对表示时间、处所、情态、对象等状语以及多项状语共现的翻译）为汉语专业硕 士学位课题，希望能从中找到答案。 2. 研究目的 通过此项研究，笔者希望达到以下几个目的： 笔者希望通过对汉语状语与越语状语进行对比分析，加深自己对汉语状语的特点、性质、 位置了解，进而将其运用到翻译工作中去，为从事翻译工作者提供一份参考资料。 汉语状语跟越语状语虽有共性但也有不少有异性，所以长期以来误译现象非常普遍。本文将 对学习者在翻译过程中误译状语成分的现象进行考察，推荐纠正方案，对避免类似的误译具有 重要的提醒意义。 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.研究对象及其范围 由于汉语状语种类极为丰富、其用法十分复杂；因时间、篇幅有限，本论文主要针对汉 语时间、处所、情态、对象等四种状语以及含有多项状语共现的句子进行研究探索，在越语相 应状语的现有的研究结果上进行对比并找出最恰当的译法。 4.研究任务 为了达到上述所提出的研究目的，本文需要完成下列一些任务： - 综述有关现代汉语状语及翻译的相关理论问题。 - 将汉越语状语成分进行对比分析以找出两者在功能、类型、语序等方面的异同。 - 对状语成分汉越翻译进行考察，找出与汉语的状语成分各种相对应的越南语表达方式以及 各不同表达方式的不同语用功能。 - 通过考察，了解学习汉语的越南人在汉越翻译过程中误译状语成分的普遍状况。 - 将研究结果应用于汉教学工作中去，提出有关汉语状语成分在翻译教学工作的一些建议。 5.研究方法： 为了达到上述的研究目的，本文采取如下的研究方法： 首先采取概括法对汉语状语与汉语翻译相关的理论基础进行概括化。其次采取分析法 对汉语状语进行分析、描写、阐明其类型、特点、句中的位置。采取语言学的各种对比 方法对汉语状语与越语状语以及两者的各种表达方式进行对比。 为了获得可靠的应用依据，本文还采取调查方法对学习汉语的越南人在汉越翻译活动 中如何处理状语成分的情况进行调查。 6.语料来源 本论文的大部分例句都选自前者的研究论文，著名文学作品，汉语语法教材，越南语语法教 材，汉语词典。 7.论文的结构 本论文除了前言、结语、参考文献以外，共分三章： 第一章：汉语状语与汉越翻译相关理论问题 第二章：汉越语状语翻译考察 第三章：越南学生在汉语状语翻译过程中的偏误考察 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 第一章：汉越状语与汉越翻译相关理论问题 1.1 汉语状语概说 1.汉语状语定义 在现代汉语短语中，状语是用来修饰动词和形容词的。在句子中，状语是谓语部分的修饰 成分，有些状语还可以修饰整个句子。表示状语这一句子成分的符号是“[ ]”。 1.状语的构成 汉、越语状语的构成基本上是一样的，都可以由副词、形容词、动词、代词充当，也可以由 各类词组或结构充当。 序 构成状语的成分 例句 1 副词 （1）两国的关系[ 非常]友好。 Quan hệ hai nước [rất] hữu hảo. （2）探险队[已经]回到了大本营。 Đội thám hiểm [đã ]về đến đại bản doanh. 2 形容词 （3） 他们[热情地]接待了我们。 Họ[ nhiệt tình] tiếp đãi chúng tôi. 3 动词 （5）他终于［决定地］改变了。（鲁迅《为了忘却的纪念》） Cuối cùng anh [quyết tâm] thay đổi. （6）祥子［拼命］跑。（老舍《骆驼祥子》） Tường Tử chạy [bạt mạng]. 4 名词 （7）两国[政治]解决领土争端。 （名词词组） Hai nước giải quyết tranh chấp lãnh thổ [bằng chính trị]. 5 代词 （9）[怎样]写通知？ Viết thông báo[ thế nào]? （10）[哪儿]来的？（老舍《骆驼祥子》） [Đâu] đến thế? 6 数量词组 （11）[三天]看完一本书。 [Ba ngày] đọc xong một cuốn sách. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] （12）[ 五个五个地]数。 Đếm [năm cái một ] 7 介词结构 （13）[为了抗日和建国的需要]，人民是应该负担的。（《毛泽东 选集》） [Vì nhu cầu kháng Nhật và xây dựng đất nước], nhân dân nên gánh vác. （14）他[被大家]选为班长。 Anh ấy [được mọi người ] bầu làm lớp trưởng. 8 联合词组 （15）大家[热烈而认真地]讨论起来。 Mọi người [ nhiệt tình hăng hái] thảo luận. （16）苏州河的浊水幻成金绿色，[轻轻地、悄悄地]向西流。 Nước sông Tô Châu biến thành màu xanh vàng ,[ êm đềm nhẹ nhàng] chảy về phía Tây. 9 动宾词组 （17）我们要[有计划地] 安排生产和消费。 Chúng ta phải sắp xếp sản xuất và chi phí [một cách có kế hoạch] （18）战士们[满怀信心地]回到了各自的战斗岗位。 Các chiến sĩ [ tràn đầy niềm tin] trở về vị trí chiến đấu của mình. 10 后补词组 （19）他又[忍不住]笑了。 Nó lại [không nhịn được] cười. （20）明天你[早一点]来吧! Ngày mai anh đến [sớm một chút] nhé. 11 偏正词组 （21）他[ 非常刻苦地]学习汉语。 Anh ấy [rất chịu khó]học tiếng Hán. （22）体育运动[更加热烈地] 开展起来。 Các vận động viên triển khai [nhiệt liệt hơn]. 12 主谓词组 （23）杨息任 [神色郑重地]说：“„„” Dương Tức Nhiệm nói [vẻ trịnh trọng]: “„„” （24）秀怀 [ 心情沉重地 ] 说：“我们的情况确实不妙。” Tú Hoài [lòng nặng trĩu ]nói: “tình hình chúng ta không ổn rồi” 表一：汉语状语的构成 1. 汉语状语的分类 根据状语的功能可以把状语分为两大类：描写性状语与限制性状语。在两大类状语下，再进 一步分成若干小类。 1.1 描写性状语：描写性状语又可以分为两类：在语义上描写动作者的和描写动作的。 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. 在语义上描写动作者的状语 此类状语的作用在于描写动作者在进行某个动作时的心情、态度、姿态、表情等。主要由以 下几类词语充任： - 形容词（短语）：高兴、美滋滋、很大方、十分自然、激动、愉快、幸福等等。例如： （25）西凤 [十分自然]望着大海。 - 动词（短语）：吃惊、犹豫、又蹦又跳、有把握、有些抱歉等等。例如： （26）老人[抱歉地]笑了笑。 - 副词：公然、暗暗、偷偷、自私 等等。例如： （27） 她[公然]撕毁协议。 - 固定短语：热情洋溢、高兴彩烈、目不转睛等等。例如： （28）他抓起电话，[粗声粗气地]问：“……”。 - 主谓短语：脸色阴沉、信心十足、精神焕发等等。例如： （29）他[声音肯定而坚决地]说：“我一定要把他找回来”。 b. 描写动作的状语。 此类状语的作用是描写动作进行的方式、情况，主要由下列的词语充任： - 形容词（短语）：快、高、彻底、仔细、慢慢、积极、非常热烈、十分详细等等。例如： （30）要注意[安全]生产。 - 动词（短语）：来往、来回、轮流、不住、不停、反复、重复、有计划、有目的等。例如： （31）拖拉机在田野里 [来回地] 奔驰。 - 数量词（短语）：一把、一脚、一趟一趟、一口气、一次一次等等。例如： （32）水 [ 一股一 股地] 涌进了房间。 - 名词（短语）：历史、电话、主观主义、快步、大声等等。例如： （33）他们总是[形式主义地]看问题。 - 象声词：淅淅沥沥、哗哗、鸣鸣。 例如： （34）姑娘们 [ 咯咯地 ] 笑了起来。 - 固定短语：滔滔不绝、斩钉截铁等等。例如： （35 ）我们[ 自下而上地]进行动员，工作很顺利。 - 表示情态方式的副词：一直、逐渐、渐渐、一起、分别、亲自、自私、各自、互 相、特 地、专门、不断、忽然、猛然、顺便、随便、任意、再三、偶尔等等。例如： （36）她的脸 [ 渐渐地] 红了， 嘴角露出了微笑。 1. 限制性状语 此类状语主要是从时间、处所、范围、对象、目的等方面对句子、谓语成分或动词、形容词 加以限制、它没有描写作用。限制性状语按意义可以分成以下几个小类： 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. 程度状语。程度状语多由表程度的程度副词充当。例如： （37）她 [ 非常]恐惧。 （38）我可是[毫] 不怪你啊。（鲁迅《风筝 》） b. 表示时间的状语。时间状语多由时间名词、时间副词和时间性的方位结构、介词结构充当。 - 时间词：今天、上午、明天、1980 年、1 月 10 号、五点、原来、以后 、三天、一年等。 - 副词：已经、就、才、从来、曾经、一向、一直、老、始终、永远、然后、正在、在等。 - 介词：从……起、自……、在……、当……、于……等。例如： （39）你[三十年前]在无锡吗？（曹禺《雷雨》） （40）它们[从来]不争。 c. 表示处所、 空间、路线、方向的状语。此类状语多由处所词、方位结构、介词结构充当。 - 处所和空间：上、右边、屋里、地上、在……、于……、当……。 - 路线：沿（着）……、顺（着）……、从……、通过……、经过……。 - 方向：朝……、向……、往……、照……。例如： （41）咱们[屋里] 谈吧。 （42）我们的船[ 向前] 走（鲁迅《故乡》） d. 范围状语。范围状语是表示谓语行为变化范围大小的，多由范围副词充当。例如： （43）一切[都]惊慌失措。（老舍《在烈日和暴雨下》） （44）我[只]知道你是罢工闹得最凶的工人。（曹禺《雷雨》） e. 数量状语。数量状语是从数量上修饰限制谓语的，多由数量词、表数量的形容词充当。数 量状语常常有兼意。如下面的例（45）的“大片”还兼表“消灭”的范围之大；例（46）的“一五一 十”还兼表“说”的方式。 （45）森林[大片]消灭(李四光《人类的出现》)（兼表范围） （46）牛郎把自己的情形都[ 一五一十]地说了。 （《牛郎织女》）（兼表方式） f. 方式状语。 方式状语是表示谓语行为变化的方式、手段的，多由表示方式、手段的介词结 构或动宾词组充当。例如： （47） 他 [ 用红笔] 写了一段日记。 （48）自由主义 [以抽象的教条] 看待马克思主义的原则。 （毛泽东《反对自由主义》） g. 条件状语 。条件状语是从条件上对谓语的行为变化进行修饰限制的，多由介词结构 “在……下”、“在……中”充当。例如： （49）列宁„„[ 在无产阶级革命的新条件下 ] ，发展了马克思主义。 （陶铸《崇高的理想》） （50）[ 在树居生活环境的影响下]，古猿躯„„发展着缓慢的演化。（李四光《人类的出现》） h. 原因状语。原因状语是表示谓语行为变化的原因的，常由介词“因、因为、由于”等组成的 表原因的介词结构充当。例如： 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] （51） 性子躁一些的甚至 [ 为端头接不好] 而生纺车的气。（吴伯箫《记一两房车》） i. 语气和估计状语。主要由副词充当。如：明明、明确、难道、简直、幸亏、到底、究竟、 居然、当然、果然、根本、反正、何必、千万、显然、大概、也许、偏偏、几乎、差不多等。 j. 表示目的、依据、关涉、协同、对象的状语。主要是由介词短语充任。 - 目的：为……、为了……。 - 依据：按……、根据……、据……、由……、照……、依……、拿……、从……。 - 关涉：关于……、就……。 - 协同：同……、跟……、和……、与……。 - 对象：此类状语是表示谓语行为变化的对象的，多由介词“跟 ”、“为”、“向”、“对”、“被”、 “ 把 ”、“给”等组成的表对象的介词结构充当。例如： (53) 祖冲之 [为我们 ] 树立了榜样。 （《祖冲之》） (54)我们就 [ 跟瑶民 ] 攀谈起来。（陆定一《徐向前》） (55) 第六联队 [ 和指挥部] 失掉了联系。（徐向前《奔向海陆丰》） k.表示否定、程度、重复、关联的状语。由副词充当。 - 否定：不、没（有）、甭、别等。 - 程度：很、十分、非常、更、好、有点儿、稍微等。 - 重复：又、在、还、也等。 汉 1 程度状语 语 2 表示时间的状语 限 3 表示出所、 空间、路线、方向的状语 制 4 范围状语 性 5 方式状语 汉 6 条件状语 语 7 原因状语 状 8 语气和估计状语 语 9 表示目的、依据、关涉、协同、对象的状语 分 10 表示否定、程度、重复、关联的状语 类 表 2：汉语限制性状语分类 1. 越南语状语概述 1.越南语状语的定义 越南语中，状语的定义如下：“状语是句子附加成分，表示时间、处所、原因、目的、方式 等情况意义。（Trạng ngữ là thành phần phụ trong câu, biểu thị ý nghĩa tình huống: thời gian, địa điểm, nguyên nhân, mục đích, phương tiện, v.v…”[ …] 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 该定义仅提到状语的意义作用而尚未提到其在句中的位置。在许多关于状语的研究结果中， 从状语的作用、意义、范围、位置、构成形式等角度还存在着歧义。 黄慧（1962）、阮金坦、（1964、1981）、刘文陵（1970）、阮才谨（1975）等作者都一致 认为状语是句子附加成分。例如： 1.Nó đọc sách trong thư viện.Nó về quê vào hôm qua. 按越南社会科学委会的“越南语语法”（1983、199 页）状语不是句子附加成分而是呼唤、转 交、注释、情况以及起意成分。例如： 3.Chao, đường còn xa lắm.Anh ơi, chờ em với.Tóm lại, chủ nghĩa đế quốc là kẻ thù nguy hiểm nhất của nhân loại.Đẹp quá, một đàn cò trắng đang bay qua cánh đồng.Mỏi mệt, con trâu dừng bước.(…) 陈玉添作者（1985、59 页），不否认那些传统的概念但又将存现句看做句子骨干成分。这样 状语不就不算是句子附加成分，请看下列例子： Trên bàn có một quyển sách. Phía trước có một người tiến lại. 叶光班作者（1987）却将其他作者所谓的状语看做句子的补语，如： 时间、空间补语 原因补语 目的补语 方式补语 v.v… 赵元任先生在《汉语口语语法》（1986）一书中指出：“在汉语里把主语、谓语当作话题和 说明来看待，比较合适。” 的确，我们用“话题-说明”的观点看待分析汉语句子，比用传统的“主 语-谓语”名称，能更客观地反映汉语句子的实际，更清楚地显示汉英句式结构上的异同，从而 避免语法概念的混淆。汉语句子的“话题”与“说明”是从句子顺序上说的。“话题”是说话人想要 说明的对象，总是放在句子开头处。如果语言环境或上下文能暗示话题，也可能省略不提。“说 明”部分位于话题之后，对话题进行说明、解释或质疑。“说明”部分与“话题”部分不存在一致关 系。“说明”可以是一个名词或动词，也可以是一连串的名词短语或连动结构，还可以由形容词 及各种词组充当，对结尾没有限制，可长可短，视语义而定。 高春浩作者（1991）认为，越语语法只有“题”和“说”两个主要成分。他指出越南语就是按 照发言的原则而分析解剖。每一发言包括旧信息和新信息两部分，即提出部分和通报部分。该 看法跟汉语语法的“二分”看法有所相同。 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 从上面所分析可以看出各语言学家关于越语状语的看法及研究成果尚未一致。研究证明还 缺少一个作为评价确定该成分在现代越南语系统的位置、作用的统一标志。因此，越语学家就 从不同的角度而提出自己的见解和结论。 从状语在句中的位置，各位作者的结论也尚未一致。阮金坦作者（1964）认为越南语状语 一般由两个位置，就是句首和句末。他指出放在句中的状语是受欧洲语言所影响的。而大多数 研究学家都认为越语状语在句中有句首、句中和句末三个位置。例如： Hôm qua, nó đi Hà Nội. Nó hôm qua đi Hà Nội. Nó đi Hà Nội vào hôm qua. 在研究越语状语的位置过程中，各位学者也尚未提出状语为何具有不同的位置的说服理由。 这一点在交际中起着非常重要的作用，因为句子成分的位置跟交际战略及其目的、效果的关系 密切相关。 另一方面，在翻译过程中如果不意识到这一点，翻译者不仅将随意转译而且也不能评价该译 本是否达到翻译的标准。 小结：从描写，分析汉越状语的构成、语义特征，我们可以看出它们下列的共同和差异 特点： 汉语状语被看做句子附加成分。 关于越语状语的看法还不一致，有的作者认为它是句子主要成分，甚至高春浩作者却认为越 语没有状语。 汉语状语是句中指出时间、空间、处所、方式、目的、程度、性质等要素。 越语状语表示呼唤、转交、注释还是时间、处所的意义尚未肯定。 越语所谓状语的名称还存在歧义（叶光班作者还将状语叫做补语） 在状语位置方面： 汉语状语一般位于主语前或后，位于之前。主语之前的状语一般是整句状语，而主语之后的 一般是谓语状语。汉语中，位于谓语 之后的附加成分叫做补语。例如： 他在床上躺着。Nó nằm trên giường（状语 ） 他躺在床上。 Nó nằm trên giường. (补语) 上面的两个例子，翻译成越南语所得到的消息是一样的，但是汉语原句却有两个不同的结 构，在意义方面也存在小小的区别。按现代汉语学家的观点“在床上”（trên giường）结构在动词 “躺”（nằm） 之前就是强调动作发生的处所状语，而该结构要是置在动词后就被看做补语成 分，强调的是谓语动词的。 下面的两个句子中，情况也相似。形容词“快”（nhanh）也有两个不同的性质和意义。置在动 词前的形容词“快”就是动作的情态状语，而置在动词后的就表示动作的情态，现代汉语将它叫 做情态补语。这样，汉语同一个形容词，在句中的位置不一样，其语法功能和意义也变化。找 出分析该差异在选择翻译方案起着重要意义。 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 你快说，我没时间再听你了。（状语） Nói nhanh, tôi không có nhiều thời gian để nghe tiếp nữa. 你说得很快，我听不清楚。（补语） Cậu nói nhanh quá, tôi nghe không rõ. 大多数黄慧、阮金坦、黄重片等作者都认为越语状语的位置都可居于句首、句中和句末。 1. 越南语状语的分类 现在很多越南语语法书都根据意义把状语分为以下几种： 上面所谈的就是汉越语状语的在结构位置和意义的共同相差特点。这两种语言的相同和不同 之处对汉语状语翻译过程起着一定的作用。 翻译是一种极其复杂的交际活动。它不仅依靠着整个语言系统、文化、民族的思维而且分析 了解两种语言系统的共同特点和差异将为翻译过程创造顺利条件、避免造成偏误。 a. 时间状语 时间状语是由时间名词、时间副词和时间性的介词结构充当的。 -时间词：hôm nay (今天、buổi sáng (上午)、năm 1980 ( 1980 年 )、ngày 10 tháng 1 ( 1 月 10 号)、năm giờ (五点)、xưa nay ( 原来)、sau này (以后)等等。 -副词：đã ( 已经)、sẽ ( 就)、mới ( 才)、mãi mãi (永远)、đang ( 正在)等等。 -介词结构：từ…（从……起、自……） 、vào……(在……)、khi…(当……)等。 b. 表示处所、空间的状语 此类状语多由处所词语、方位结构、介词结构充当。例如： （56）[ Trong lòng hắn ], những nỗi niềm không rõ rệt cũng rối bời ( [ 在他心里]，不定型的 心情也纠缠起来。) （57）Cô ả không còn đứng [ở vệ đường nữa].表示原因、目的、对象的状语 原因状语多由表示原因的介词“vì 、về、tại、bởi、do（因、因为、由于）”等构成的。目的状 语常由介词“vì 、để、cho 、(为了、给、为)”等构成的。例如： （59）Chúng ta làm việc hết sức mình [ để phục vụ tổ quốc ] .（我们竭尽全力[为祖国]服务。） （60）[ Vì con], mẹ sẵn sàng làm tất cả. 表示方式的状语 此类状语多由表示方式、手段的介词结构 “bằng 、với、nhờ、theo”充当。例如： （62）Anh đi [ bằng xe đạp ] à? ( 你[ 骑自行车 ]去啊？ ) 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] （63）Chúng tôi ăn cơm [ bằng đũa. 情态状语 情态状语多是由谓语词组充当的， 表示的意思很广泛。它们的作用主要是描写动作者或动 作。例如： （64） Mọi người đều[ hăng hái ]tham gia.( 大家都踊跃参加。) （65）[ Rất ngạc nhiên] ,Rô dơ……hỏi ông Nguyễn. 比较、比喻状语 此类状语一般由表示比较、比喻的介词“bằng 、giống、như、hơn”充当。例如： （66）Tiếng vỗ tay vang [như sấm dậy]. (这间屋子[同那间屋子一样] 高。) 越南语 状语 时间 处所 原因 方式 情态 比较 状语 状语 目的 状语 状语 比喻 对象 状语 状语 表 3：越南语状语分类 1. 汉越状语语序比较 按词的结构和词素关系的分类，越南语（以下简称越语）和汉语都是孤立语。孤立语的典型 特征是没有严格意义的形态变化，语法意义主要靠语序和虚词来表达。因此语序在越语和汉语 里都是重要的语法手段。越语和汉语的语序有相同点，同时也存在不少差异。本文主要探讨关 于状语的内容，这部分我们就来比较一下汉语和越南语的状语在语序上的差异，并探讨这些差 异对越南学生在汉译越过程中到底有什么影响。 越语和汉语句法成分最基本的排列顺序都是 SVO 例如我看书。越语和汉语句子的基本排 列顺序一致，都是主语在前，谓语在后，宾语位于动词 之后。主语是施事的主体或被说明的 对象，是立题成分；谓语是说明主体的解释成分。语序排列中，立题居前，解释居后是一般的 语序规律。越语和汉语都符合于这一规律。 日本著名语言学家桥本万太郎（1978）在《语言地理类型学》一书中曾经探索句法结构的 推移理论。他指出东亚大陆各个语言随着地理的推移、历史的变迁形成一个连续体，而南部语 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 言的顺行结构与北部的逆行结构恰成对应。所谓“顺行结构”是指向右分枝，即修饰语在中心语 之后的语言层次；“逆行结构”是指向左分枝，即修饰语在中心语之前的语言层次。以北方方言 为基础的汉语可以看作南亚的逆行结构，而越语是以顺行结构为基础的语言。越语和汉语状语 语中心语的排列顺序就是这两种语言结构对应较明显的体现。 汉语状语成分后面常带结构助词“地”。一般来说，一些动词、形容词－兼动词的双音词、表 示情态的双音词、双音词的重叠式、联合词组、动宾词组、主谓词组、固定词组等充当句子状 语成分后边都要用“地”。例如 1.红仰起小脸，礼貌地说„„。《柯云路》 Hồng hồng ngước khuôn mặt nhỏ xinh lên, lễ phép nói…… 2.我们必须深入地、持久地、大规模地开展增产节约运动。 Chúng ta cần triển khai phong trào sản xuất tiết kiệm một cách sâu hơn, lâu dài hơn và rộng lớn hơn. 现代汉语中还有不少多层状语的复句。确定各个状语及其意义和作用、 明确它们与句子其他 成分的关系是汉越翻译过程中具有举足轻重的任务。 例如： 3.上星期六晚上 1，在晚会上 2，留学生们都 3 兴奋 4 地用汉语 5 表演节目。 该例子中有下列的状语成分： 上星期六晚上（时间状语）：tối thứ bảy tuần trước 在晚会上（处所状语）：trong buổi dạ hội 都（范围状语）：đều 兴奋地（情态状语）: hào hứng 用汉语（方式状语）：dùng tiếng Hán 从上面所分析可以看出，汉语状语极其复杂，在一个句子中甚至有时间、处所、范围、情 态、方式等五个状语。主要的成分只剩下简单的主语和谓语： Các lưu học sinh biểu diễn các tiết mục 主语 谓语 宾语 4.总理认为，在越南全方位融入国际的同时 1，政府一直 2 把远程通信及信息技术 3 作为优先 发展的尖端领域，同时 4 在政策机制上 5 为其 6 创造条件，让其在促进国家社会经济及科技潜力 的发展中 7 做出贡献。 Thủ tướng khẳng định, cùng với quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng của Việt Nam 1, viễn thông, CNTT 3luôn 2được Chính phủ xác định là một lĩnh vực mũi nhọn được ưu tiên và4 tạo điều kiện về cơ chế chính sách 5để phát triển, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội và tiềm lực KHCN của đất nước7. 例(4)中出现一共七个不同的状语，分清其所修饰的部分，找出哪个是全句状语，哪个是部分 状语是翻译者首要而艰难的任务。只有解决这个问题之后我们才能继续采取相应的翻译方案。 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 综上所述，可以看出汉语状语的表达功能比越语强，而越语状语的排列位置比汉语灵活。 汉语状语可以置于中心语之前、主语之?