Luận văn thạc sĩ di cư lao động nông thôn đô thị từ góc độ người ở lại nghiên cứu tại xã hòa phú huyện tây hòa tỉnh phú yên

Nghiên cứu di cư lao động nông thôn đô thị tại xã Hòa Phú, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên từ góc độ người ở lại, phân tích tác động và xu hướng.

• Tác giả: Trần Thị Thanh Phương
• Người hướng dẫn: GS. Đặng Nguyên Anh
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Di Cư Lao Động Nông Thôn – Đô Thị Từ Góc Độ Người Ở Lại (Nghiên Cứu Tại Xã Hòa Phú, Huyện Tây Hòa, Tỉnh Phú Yên)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở thực tiễn
• 1.2. Phát triển kinh tế nông thôn
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ XU HƯỚNG DI CƯ LAO ĐỘNG NÔNG THÔN – THÀNH THỊ TẠI XÃ HÒA PHÚ, HUYỆN TÂY HÒA, TỈNH PHÚ YÊN
• 2.1. Thực trạng, đặc trưng di cư lao động tại xã Hòa Phú
• 2.2. Xu hướng di cư lao động nông thôn- đô thị tại xã Hòa Phú, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA DI CƯ LAO ĐỘNG NÔNG THÔN – ĐÔ THỊ ĐẾN ĐỜI SỐNG HỘ GIA ĐÌNH
• 3.1. Tác động của di cư lao động nông thôn - đô thị đến đời sống kinh tế của gia đình có người di cư
• 3.2. Tác động đến việc chăm sóc sức khỏe của hộ gia đình của người di cư
• 3.3. Tác động đến việc tham gia các hoạt động xã hội, vui chơi, giải trí
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Di Cư Lao Động Nông Thôn Đô Thị Tại Xã Hòa Phú

Nghiên cứu di cư lao động nông thôn đô thị tại xã Hòa Phú, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Di cư lao động không chỉ là một hiện tượng xã hội mà còn là một yếu tố quyết định đến sự phát triển kinh tế của địa phương. Tình hình di cư lao động tại xã Hòa Phú phản ánh những biến đổi trong cơ cấu kinh tế và xã hội, đồng thời cũng cho thấy những thách thức mà người dân phải đối mặt.

1.1. Đặc Điểm Di Cư Lao Động Tại Xã Hòa Phú

Xã Hòa Phú có đặc điểm là một xã thuần nông nghiệp với thu nhập thấp. Nhiều người dân đã chọn di cư vào các thành phố lớn để tìm kiếm cơ hội việc làm và nâng cao thu nhập. Điều này dẫn đến sự thay đổi trong cơ cấu dân số và ảnh hưởng đến đời sống của những hộ gia đình ở lại.

1.2. Tình Hình Di Cư Lao Động Nông Thôn Đô Thị Tại Việt Nam

Di cư lao động nông thôn đô thị tại Việt Nam đang diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt là từ các vùng nông thôn đến các thành phố lớn. Xu hướng này không chỉ tạo ra cơ hội việc làm mà còn đặt ra nhiều thách thức cho cả người di cư và gia đình họ ở lại.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Di Cư Lao Động Nông Thôn Đô Thị

Di cư lao động nông thôn đô thị tại xã Hòa Phú không chỉ mang lại cơ hội mà còn đặt ra nhiều vấn đề và thách thức. Những khó khăn trong việc thích ứng với môi trường sống mới, sự chênh lệch về thu nhập và điều kiện sống là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Những Khó Khăn Trong Việc Thích Ứng

Người lao động di cư thường gặp khó khăn trong việc thích ứng với môi trường sống mới. Họ phải đối mặt với sự khác biệt về văn hóa, phong tục tập quán và điều kiện sống tại đô thị.

2.2. Sự Chênh Lệch Về Thu Nhập

Mặc dù di cư có thể mang lại thu nhập cao hơn, nhưng không phải lúc nào cũng đảm bảo. Nhiều người lao động vẫn phải làm việc trong các ngành nghề có thu nhập thấp và không ổn định.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Di Cư Lao Động Nông Thôn Đô Thị

Nghiên cứu di cư lao động nông thôn đô thị tại xã Hòa Phú được thực hiện thông qua các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng. Việc thu thập dữ liệu từ các hộ gia đình có người di cư là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về tác động của di cư.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn sâu và khảo sát định lượng. Các thông tin về tình hình kinh tế, xã hội của hộ gia đình có người di cư sẽ được phân tích để đưa ra kết luận.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu

Sau khi thu thập, dữ liệu sẽ được phân tích để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định di cư và tác động của di cư đến đời sống của hộ gia đình ở lại.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Di Cư Lao Động

Kết quả nghiên cứu di cư lao động nông thôn đô thị tại xã Hòa Phú có thể được ứng dụng trong việc xây dựng các chính sách phát triển kinh tế xã hội. Những thông tin thu thập được sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về nhu cầu và thách thức của người dân.

4.1. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Người Di Cư

Cần có các chính sách hỗ trợ người di cư trong việc tìm kiếm việc làm và cải thiện điều kiện sống. Điều này không chỉ giúp người di cư mà còn góp phần phát triển kinh tế địa phương.

4.2. Tăng Cường Đào Tạo Nghề Cho Người Di Cư

Đào tạo nghề cho người di cư là cần thiết để họ có thể tiếp cận với các cơ hội việc làm tốt hơn. Việc này sẽ giúp nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho gia đình họ.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Di Cư Lao Động Nông Thôn Đô Thị

Nghiên cứu di cư lao động nông thôn đô thị tại xã Hòa Phú đã chỉ ra rằng di cư không chỉ là một hiện tượng kinh tế mà còn là một yếu tố quan trọng trong sự phát triển xã hội. Cần có những giải pháp đồng bộ để hỗ trợ người di cư và gia đình họ ở lại.

5.1. Tương Lai Của Di Cư Lao Động Tại Xã Hòa Phú

Tương lai của di cư lao động tại xã Hòa Phú sẽ phụ thuộc vào các chính sách phát triển kinh tế và xã hội. Cần có sự quan tâm hơn nữa từ các cấp chính quyền để đảm bảo quyền lợi cho người lao động.

5.2. Những Khuyến Nghị Đối Với Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về tác động của di cư đến đời sống của hộ gia đình ở lại. Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các chính sách hỗ trợ người di cư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Di cư lao động từ nông thôn đến đô thị là một hiện tượng kinh tế - xã hội phổ biến và có ảnh hưởng sâu rộng đến sự phát triển kinh tế - xã hội của cả nơi xuất cư và nơi nhập cư. Tại Việt Nam, đặc biệt là vùng Nam Trung Bộ, xu hướng này ngày càng gia tăng với quy mô và cường độ cao. Theo số liệu điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2014, tỷ lệ di cư từ nông thôn đến thành thị chiếm khoảng 29% tổng số di cư nội địa, trong đó vùng Đông Nam Bộ là điểm đến thu hút đông đảo lao động di cư. Xã Hòa Phú, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên, một xã thuần nông nghiệp với thu nhập thấp, là địa bàn nghiên cứu điển hình cho hiện tượng này khi nhiều lao động chọn di cư đến các thành phố lớn nhằm nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ thực trạng, đặc trưng và xu hướng di cư lao động nông thôn - đô thị tại xã Hòa Phú, đồng thời phân tích tác động của quá trình di cư đến đời sống hộ gia đình có người di cư. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2017-2018, tập trung vào nhóm lao động di cư vì mục đích lao động, không bao gồm các nhóm di cư vì học tập, kết hôn hay đoàn tụ gia đình. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học cho các chính sách quản lý lao động di cư, góp phần phát huy mặt tích cực và hạn chế hệ lụy của di cư lao động nông thôn - đô thị tại địa phương và khu vực Nam Trung Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng ba lý thuyết xã hội học chính để phân tích hiện tượng di cư lao động nông thôn - đô thị:

• Lý thuyết lựa chọn hợp lý: Giải thích hành vi di cư của người lao động dựa trên nguyên tắc cá nhân hành động có mục đích, cân nhắc chi phí và lợi ích để đạt được kết quả tối ưu. Người lao động cân nhắc giữa điều kiện khó khăn tại nông thôn và cơ hội việc làm, thu nhập cao hơn tại đô thị để quyết định di cư.

• Lý thuyết lực hút - lực đẩy (Everett S. Lee, 1966): Phân tích các yếu tố tác động đến di cư gồm lực đẩy từ nơi xuất cư (như thiếu việc làm, thu nhập thấp, điều kiện sống khó khăn) và lực hút từ nơi đến (cơ hội việc làm, thu nhập cao, điều kiện sống tốt hơn). Ngoài ra, còn có các trở ngại trung gian như chi phí di chuyển, rào cản xã hội và yếu tố cá nhân ảnh hưởng đến quyết định di cư.

• Lý thuyết vốn xã hội (Pierre Bourdieu): Nhấn mạnh vai trò của mạng lưới xã hội và các mối quan hệ trong việc hỗ trợ người lao động di cư tìm kiếm việc làm và thích nghi tại nơi đến. Vốn xã hội cũng ảnh hưởng đến sự gắn kết và tác động của di cư đối với gia đình và cộng đồng nơi xuất cư.

Ba lý thuyết này tạo thành khung phân tích toàn diện, giúp hiểu rõ nguyên nhân, quá trình và tác động của di cư lao động nông thôn - đô thị tại xã Hòa Phú.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính nhằm đảm bảo tính khách quan và sâu sắc trong phân tích:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập dữ liệu chính từ khảo sát 150 hộ gia đình có người lao động di cư tại 5 thôn của xã Hòa Phú (Lạc Mỹ, Liên Thạch, Thạch Bàn, Lương Phước, Tân Mỹ). Mẫu được chọn theo phương pháp thuận tiện dựa trên danh sách hộ có người di cư làm việc ngoài tỉnh từ 6 tháng trở lên. Ngoài ra, dữ liệu thứ cấp được khai thác từ các công trình nghiên cứu, báo cáo ngành và tài liệu pháp luật liên quan.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm SPSS 20.0 và Excel để xử lý số liệu định lượng, phân tích thống kê mô tả và tương quan. Phỏng vấn sâu (PVS) với 6 cá nhân đại diện hộ gia đình và cán bộ xã nhằm bổ sung, làm rõ các số liệu và lý giải các hiện tượng xã hội liên quan.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong hai năm (2017-2018), bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, xử lý và phân tích số liệu, viết báo cáo và hoàn thiện luận văn.

Phương pháp nghiên cứu đảm bảo thu thập được dữ liệu đa chiều, phản ánh thực trạng và tác động của di cư lao động nông thôn - đô thị từ góc độ người ở lại tại địa phương nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc trưng hộ gia đình có người di cư: Quy mô hộ gia đình phổ biến từ 3 đến 5 người, với hình thái gia đình hạt nhân chiếm đa số. Số lao động chính trong hộ chủ yếu là 2 người (52%), tiếp theo là 3 người (27,3%). Mức sống hộ gia đình có người di cư chủ yếu ở mức trung bình (78,7%), mức sống khá giả chiếm 14%, trong khi hộ nghèo và cận nghèo chiếm khoảng 7,4%.

2. Số lượng người di cư trong hộ gia đình: Hộ có mức sống trung bình thường có 2 người di cư (36,4%), hộ khá giả có từ 3-4 người di cư chiếm 19%. Hộ nghèo và cận nghèo thường chỉ có 1-2 người di cư. Điều này cho thấy mức sống gia đình ảnh hưởng đến quy mô di cư.

3. Tác động kinh tế của di cư lao động: Người lao động di cư gửi tiền về cho gia đình với tần suất cao, trung bình mỗi tháng gửi từ 7-8 triệu đồng, góp phần cải thiện điều kiện kinh tế hộ gia đình. Khoảng 60% hộ gia đình sử dụng tiền gửi để chi tiêu hàng ngày và trả nợ, phần còn lại đầu tư sản xuất hoặc học hành cho con cái.

4. Ảnh hưởng đến các hoạt động xã hội và chăm sóc sức khỏe: Di cư lao động làm thay đổi vai trò trong gia đình, gây khó khăn trong chăm sóc người già và trẻ em. Tuy nhiên, tiền gửi về giúp hộ gia đình tiếp cận dịch vụ y tế tốt hơn, với tỷ lệ hộ gia đình có người di cư tiếp cận khám chữa bệnh tăng khoảng 15% so với hộ không có người di cư.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với lý thuyết lựa chọn hợp lý khi người lao động cân nhắc lợi ích kinh tế để quyết định di cư. Mức sống gia đình là yếu tố quan trọng thúc đẩy di cư, đồng thời quy mô di cư cũng phản ánh sự khác biệt về điều kiện kinh tế. Lý thuyết lực hút - lực đẩy được minh chứng qua các yếu tố kinh tế và xã hội tác động đến quyết định di cư tại xã Hòa Phú.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, tỷ lệ nữ giới di cư chiếm ưu thế, phù hợp với xu hướng "nữ hóa" trong di cư lao động nông thôn - đô thị tại Việt Nam. Tác động tích cực của tiền gửi về gia đình được khẳng định, góp phần nâng cao mức sống và tiếp cận dịch vụ xã hội. Tuy nhiên, các thách thức về vai trò gia đình và chăm sóc người thân vẫn tồn tại, đòi hỏi các chính sách hỗ trợ phù hợp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố số lao động chính trong hộ, biểu đồ mức sống hộ gia đình và bảng tương quan giữa số người di cư và mức sống hộ gia đình để minh họa rõ nét các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hỗ trợ đào tạo nghề cho lao động nông thôn: Phát triển các chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường lao động đô thị, nâng cao kỹ năng và khả năng thích nghi của người lao động di cư. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với địa phương triển khai.

2. Xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính cho hộ gia đình có người di cư: Cung cấp các khoản vay ưu đãi, hỗ trợ đầu tư sản xuất và phát triển kinh tế hộ gia đình nhằm tận dụng hiệu quả tiền gửi từ người di cư. Thực hiện trong 3 năm, do Ngân hàng Chính sách xã hội và UBND xã phối hợp thực hiện.

3. Phát triển hệ thống dịch vụ chăm sóc sức khỏe và giáo dục tại địa phương: Nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và giáo dục để giảm bớt tác động tiêu cực của di cư đến người già và trẻ em ở lại. Thời gian triển khai 2 năm, do Sở Y tế và Sở Giáo dục phối hợp với chính quyền địa phương thực hiện.

4. Xây dựng mạng lưới hỗ trợ xã hội cho người lao động di cư và gia đình: Thiết lập các tổ chức cộng đồng, nhóm hỗ trợ nhằm tăng cường vốn xã hội, giúp người di cư và gia đình thích nghi và phát triển bền vững. Thời gian thực hiện 1 năm, do các tổ chức xã hội và chính quyền địa phương phối hợp triển khai.

Các giải pháp trên nhằm mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống của người lao động di cư và gia đình ở lại, đồng thời phát huy mặt tích cực của di cư lao động nông thôn - đô thị tại xã Hòa Phú.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý lao động: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng và điều chỉnh các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, quản lý lao động di cư hiệu quả, đặc biệt tại các địa phương có tỷ lệ di cư cao.

2. Các tổ chức nghiên cứu và học thuật trong lĩnh vực xã hội học và phát triển nông thôn: Tham khảo để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về tác động xã hội của di cư lao động, đặc biệt từ góc độ người ở lại.

3. Cán bộ địa phương và các tổ chức xã hội: Áp dụng các kiến thức và đề xuất trong luận văn để triển khai các chương trình hỗ trợ, nâng cao đời sống và phát triển cộng đồng tại địa bàn có người lao động di cư.

4. Sinh viên và giảng viên ngành xã hội học, lao động và phát triển: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo học tập, nghiên cứu chuyên sâu về di cư lao động nông thôn - đô thị và các vấn đề liên quan.

Câu hỏi thường gặp

1. Di cư lao động nông thôn - đô thị có ảnh hưởng như thế nào đến kinh tế hộ gia đình?
   Di cư lao động giúp tăng thu nhập cho hộ gia đình thông qua tiền gửi về, góp phần cải thiện mức sống và đầu tư phát triển sản xuất. Ví dụ, tại xã Hòa Phú, người lao động di cư gửi trung bình 7-8 triệu đồng/tháng về cho gia đình.

2. Tại sao tỷ lệ nữ giới di cư lại cao hơn nam giới?
   Nữ giới thường di cư để tìm kiếm việc làm trong các ngành dịch vụ, sản xuất tại đô thị, đồng thời có xu hướng di cư tuần hoàn để cân bằng giữa công việc và gia đình. Điều này phù hợp với xu hướng "nữ hóa" trong di cư lao động tại Việt Nam.

3. Những khó khăn chính mà hộ gia đình ở lại gặp phải khi có người di cư?
   Khó khăn bao gồm việc chăm sóc người già và trẻ em, thay đổi vai trò trong gia đình, cũng như áp lực kinh tế khi thiếu lao động trực tiếp. Tuy nhiên, tiền gửi về giúp giảm bớt phần nào các khó khăn này.

4. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để thu thập dữ liệu trong luận văn?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra định lượng với 150 hộ gia đình và phỏng vấn sâu định tính với các cá nhân đại diện hộ và cán bộ địa phương, kết hợp xử lý số liệu bằng SPSS và Excel.

5. Làm thế nào để phát huy mặt tích cực của di cư lao động nông thôn - đô thị?
   Cần tăng cường đào tạo nghề, hỗ trợ tài chính cho hộ gia đình, phát triển dịch vụ xã hội tại địa phương và xây dựng mạng lưới hỗ trợ xã hội cho người di cư và gia đình ở lại nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững.

Kết luận

• Di cư lao động nông thôn - đô thị tại xã Hòa Phú diễn ra phổ biến với đặc trưng hộ gia đình hạt nhân, quy mô lao động chính chủ yếu từ 2-3 người và mức sống trung bình chiếm đa số.
• Tiền gửi của người lao động di cư đóng vai trò quan trọng trong cải thiện kinh tế hộ gia đình, đồng thời ảnh hưởng tích cực đến việc tiếp cận dịch vụ y tế và giáo dục.
• Các yếu tố kinh tế, xã hội và mạng lưới xã hội là động lực chính thúc đẩy quyết định di cư, phù hợp với các lý thuyết lựa chọn hợp lý và lực hút - lực đẩy.
• Di cư cũng tạo ra những thách thức về vai trò gia đình và chăm sóc người thân ở lại, đòi hỏi các chính sách hỗ trợ toàn diện.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách phát triển kinh tế - xã hội và quản lý lao động di cư tại địa phương, góp phần phát huy mặt tích cực và hạn chế hệ lụy của di cư lao động.

Tiếp theo, các nhà quản lý và nghiên cứu nên triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu tại các địa phương khác để có cái nhìn toàn diện hơn về di cư lao động nông thôn - đô thị tại Việt Nam. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng thực tiễn, quý độc giả và các nhà nghiên cứu vui lòng liên hệ để được hỗ trợ tài liệu đầy đủ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA ĐỀ TÀI. Cơ sở thực tiễn. 30 phát triển kinh tế nông thôn. 32 Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ XU HƯỚNG DI CƯ LAO ĐỘNG NÔNG THÔN – THÀNH THỊ TẠI XÃ HÒA PHÚ, HUYỆN TÂY HÒA, TỈNH PHÚ YÊN.

Thực trạng, đặc trưng di cư lao động tại xã Hòa Phú. Xu hướng di cư lao động nông thôn- đô thị tại xã Hòa Phú, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên. 48 Chương 3: TÁC ĐỘNG CỦA DI CƯ LAO ĐỘNG NÔNG THÔN – ĐÔ THỊ ĐẾN ĐỜI SỐNG HỘ GIA ĐÌNH. Tác động của di cư lao động nông thôn - đô thị đến đời sống kinh tế của gia đình có người di cư.

Tác động đến việc chăm sóc sức khỏe của hộ gia đình của người di cư. Tác động đến việc tham gia các hoạt động xã hội, vui chơi, giải trí. 65 Tiểu kết chương 3. 67 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

72 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 74 PHỤ LỤC DANH MỤC VIẾT TẮT Phỏng vấn sâu: PVS Hội đồng nhân dân: HĐND Ủy ban nhân dân: UBND DANH MỤC BẢNG Bảng 1: Số lượng dân cư đang sinh sống ở xã Hòa Phú. 17 Bảng 2: Cơ cấu mẫu điều tra định lượng phân chia theo thôn .1: Số người di cư và tỷ lệ người di cư trong 5 năm chia theo luồng di cư và loại hình di cư, 1999-2014 .2: Tỷ lệ di cư theo vùng kinh tế- xã hội theo giới tính (Đơn vị tính: %) .1: Mức sống hộ gia đình và số lượng người di cư (Đơn vị: %).2: Vai trò của lao động di cư đối với sự phát triển nông thôn .1: Tần suất gửi tiền về cho gia đình của lao động di cư .2: Tiền gửi về cho gia đình của lao động di cư trong 12 tháng qua.3: Tương quan giữa mức đóng góp của lao động di cư và mức độ tiếp cận dịch vụ y tế và khám chữa bệnh của hộ gia đình sau khi có người di cư (Đơn vị: %) .4: Tương quan giữa mức đóng góp của lao động di cư và mức độ ảnh hưởng của lao động di cư đến việc vui chơi, giải trí công cộng của hộ gia đình (Đơn vị: %). 66 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1.1: Tỷ lệ dân dân số di cư phân theo vùng kinh tế- xã hội, 2009 .1: Số lao động chính trong hộ gia đình có người di cư (Đơn vị: %) .2: Mức sống của hộ gia đình có người di cư (Đơn vị: %).3: Giới tính của người lao động di cư (Đơn vị: %) .4: Độ tuổi của lao động di cư (Đơn vị: %) .5: Tình trạng hôn nhân của lao động di cư (Đơn vị: %) .6: Lý do quyết định di cư của lao động di cư (Đơn vị: %) .7: Điều kiện người lao động cần có để di cư (Đơn vị: %) .8: Mong muốn về việc di cư của các thành viên trong gia đình (Đơn vị: %) .1: Ảnh hưởng của lao động di cư đến sản xuất và đời sống hộ gia đình (Đơn vị: %).2: Nguồn thu nhập chính của hộ gia đình của lao động di cư (Đơn vị: %) .3: Việc gửi tiền về cho gia đình của lao động di cư (Đơn vị: %) .4: Mục đích sử dụng số tiền gửi về của lao động di cư .5: Mức sống hộ gia đình không có lao động di cư so với gia đình có lao động di cư (Đơn vị: %).

Tính cấp thiết của đề tài Di dân là một hiện tượng khách quan và phổ biến trong suốt quá trình lịch sử phát triển của nhân loại. Hiện nay, hoạt động di cư vẫn diễn ra mạnh mẽ ở các nước đang phát triển với xu hướng chủ yếu là di dân nông thôn – thành thị. Giống như các quốc gia khác, di dân ở Việt Nam là một hiện tượng kinh tế - xã hội mang tính quy luật, một cấu thành tất yếu của sự phát triển [6] [37]. Xu hướng chuyển dịch lao động từ nông thôn ra thành thị ngày càng diễn ra phổ biến với quy mô và cường độ cao.

Sự phát triển nhanh chóng của ngành công nghiệp, dịch vụ và sự chênh lệch lớn về thu nhập, mức sống… ở đô thị đã mở ra cơ hội việc làm, thu hút một lượng lớn lực lượng lao động từ nông thôn ra thành thị, nhất là đối với khu vực kinh tế năng động phát triển như khu vực Đông Nam Bộ: thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa- Vũng Tàu, nơi có mức độ tập trung cao các khu công nghiệp và phát triển kinh tế nói chung với nhu cầu lớn về lực lượng lao động mà địa phương không thể đáp ứng được [36, tr. Di cư lao động nông thôn - đô thị có ảnh hưởng và tác động rất lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội ở cả nơi xuất cư lẫn nơi nhập cư. Một mặt lao động di cư nông thôn đến đô thị là động lực tích cực thúc đẩy phát triển kinh tế, phân bố lại dân cư, chuyển dịch cơ cấu kinh tế - lao động, giải quyết việc làm và được coi là bộ phận của chiến lược phát triển kinh tế bền vững. Mặt khác, việc di dân cũng mang lại không ít những hệ lụy liên quan, kể cả đối với địa bàn nơi đi cũng như nơi đến.

Từ trước đến nay, có rất nhiều nghiên cứu về di cư của các tác giả Bùi Quang Dũng (2010), Đặng Nguyên Anh (2008), Nguyễn Thanh Liêm (2007), Rolf Jensen, Donald M. và Vũ Thị Minh Thắng (2009) … cùng các cuộc điều tra với quy mô lớn và mang tính tổng quát về tình trạng, nguyên 1 nhân và các vấn đề di dân dưới góc độ người xuất cư. Hầu hết các nghiên cứu tập trung tại nơi đến của các dòng di cư, trong khi các quyết định di cư được thực hiện tại nơi đi trước khi quá trình di cư diễn ra. Có nhiều vấn đề liên quan và yếu tố ảnh hưởng đến di cư lao động cần được xem xét tại hộ gia đình ở lại.

Câu hỏi đặt ra là liệu lao động di cư nông thôn đến đô thị có vai trò gì và tác động như thế nào đến gia đình có người xuất cư (hay những hộ gia đình ở lại)? Tôi quyết định tiến hành tìm hiểu di cư lao động từ nông thôn đến đô thị từ góc nhìn của hộ gia đình ở lại, với trường hợp cụ thể tại xã Hòa Phú, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên. Đây là một xã thuần nông nghiệp, thu nhập thấp, đời sống người dân còn nhiều khó khăn. Chính vì thế, một số lượng lớn người lao động trong xã đã chọn cách di cư vào các thành phố lớn mà nhiều nhất là vùng Đông Nam Bộ để mưu sinh, nâng cao thu nhập để chăm lo cho cuộc sống cá nhân và gia đình. Xuất phát thực tiễn và mối quan tâm trên, tôi tiến hành thực hiện nghiên cứu “Di cư lao động nông thôn - đô thị từ góc độ người ở lại” (Nghiên cứu tại xã Hòa Phú, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên) là đề tài luận văn cho quá trình học tập của mình.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Quá trình di dân đã diễn ra từ rất lâu trong lịch sử và nó diễn ra trên phạm vi toàn thế giới. Di dân là đối tượng của nhiều ngành nghiên cứu như: xã hội học, dân số học nghiên cứu kinh tế, thống kê học, khoa học lịch sử, địa lý học. Do đó, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu, bài viết đề cập đến di cư trên phạm vi toàn thế giới cũng như Việt Nam. Di dân nông thôn - đô thị trở thành một hiện tượng xã hội nổi trội, cùng với hiện tượng đô thị hóa trong các nước phát triển.

Các nghiên cứu về di dân nông thôn - đô thị trở thành một xu hướng không chỉ phát triển ở nước Mỹ và châu Âu mà còn ở châu Á, châu Phi, châu Mỹ La tinh. Một số nước châu Á 2 như Nhật Bản, Thái Lan, Philippin, Inđônêxia, Malayxia, Hàn Quốc, Trung Quốc đã trải qua quá trình đô thị hóa mạnh, vì thế đã có nhiều công trình nghiên cứu có giá trị về di dân nông thôn - đô thị. Về mặt lý thuyết và phương pháp luận, các nghiên cứu này vẫn chủ yếu dựa vào mô hình lý thuyết và phương pháp luận của một số học giả phương Tây. Song do điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và đặc điểm tự nhiên cùng đặc điểm về con người châu Á khác nhau nên các nghiên cứu trong khu vực có những bổ sung, cụ thể hóa lý thuyết và phương pháp luận trong nghiên cứu của phương Tây về di cư.

Nghiên cứu về di cư là một chuyên ngành phát triển trong xã hội học. Cùng với mô tả về những đặc trưng của người di cư, xã hội học về di cư tập trung làm rõ các vấn đề xã hội, sự thích ứng của người di cư và ảnh hưởng xã hội của di cư, hướng mạnh vào nghiên cứu di dân trong liên hệ với sự ổn định và phát triển xã hội. Nhưng những nghiên cứu xã hội học về di cư trên thế giới thường hướng vào bất bình đẳng xã hội giữa người chính cư và nhập cư, chưa có nhiều nghiên cứu về tác động của di cư nông thôn - đô thị từ góc nhìn, nhận thức của những người trong hộ gia đình ở lại. Một trong những lý thuyết nổi tiếng nhất trong nghiên cứu di cư nông thôn – đô thị là mô hình di cư của Haris – Todaro [20, tr.

Mô hình xem xét tác động của yếu tố kinh tế trong quyết định của người dân di cư, yếu tố này dựa trên mức chênh lệch lớn về tiền công lao động giữa nông thôn và thành thị. Lao động di cư ra thành thị kỳ vọng mức tiền công cao hơn so với nông thôn nơi đi mặc dù trên thực tế sự chênh lệch này là không đang kể trong một số trường hợp. Chính sự kỳ vọng tiền công cao của người di cư ra thành thị đã thúc đẩy lao động di cư ở các nước đang phát triển. Hạn chế của mô hình này là sự cân bằng tiền công giữa hai khu vực rất khó xảy ra.

Các luồng di cư ngược từ thành thị và nông thôn, hoặc hình thức di cư con lắc không được giải thích đầy đủ. Ngoài ra, mô hình này chỉ đề cập 3 đến yếu tố kinh tế trong khi nhiều nghiên cứu khác đã chỉ ra rằng có những trường hợp yếu tố kinh tế không phải là tác động quan trọng duy nhất đối với quyết định di cư. Khoảng cách, xã hội, cuộc sống, chính trị an ninh, biến đổi khí hậu, cũng là tác nhân quan trọng trong các quyết định di cư.