Nghiên cứu dạy học theo thuyết kiến tạo môn sáng tác trang phục tại HCMUTE

Khám phá luận văn thạc sĩ HCMUTE về dạy học theo thuyết kiến tạo trong môn sáng tác mẫu trang phục tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

• Tác giả: Lương Cao Quyền
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Thị Kim Oanh
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Nghiên cứu dạy học theo thuyết kiến tạo trong sáng tác trang phục tại HCMUTE
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC THEO THUYẾT KIẾN TẠO MÔN SÁNG TÁC MẪU TRANG PHỤC, TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu dạy học theo thuyết kiến tạo trên thế giới và tại Việt Nam
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Tại Việt Nam
• 1.2. Các khái niệm cơ bản
• 1.2.1. Thuyết kiến tạo
• 1.2.2. Dạy học theo thuyết kiến tạo
• 1.2.3. Phương pháp dạy học
• 1.2.4. Cơ sở khoa học của dạy học theo thuyết kiến tạo
• 1.2.4.1. Cơ sở triết học
• 1.2.4.2. Cơ sở tâm lý học
• 1.2.4.3. Cơ sở giáo dục học
• 1.2.5. Dạy học theo thuyết kiến tạo. Bản chất dạy học theo thuyết kiến tạo
• 1.2.6. Môi trường học tập theo thuyết kiến tạo
• 1.2.7. Các loại kiến tạo trong dạy học
• 1.2.8. Các đặc trưng của dạy học theo thuyết kiến tạo
• 1.2.9. Vai trò giáo viên và học sinh trong dạy học theo thuyết kiến tạo
• 1.2.10. Các phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo môn Sáng tác mẫu trang phục
• 1.2.10.1. Phương pháp dạy học khám phá
• 1.2.10.2. Phương pháp dạy học theo tình huống
• 1.2.10.3. Phương pháp dạy học theo nhóm
• 1.2.10.4. Phương pháp dạy học theo dự án
• 1.2.11. Đánh giá kết quả học tập theo thuyết kiến tạo
• 1.2.12. Đặc điểm nhận thức của học sinh trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trình độ Trung cấp
• 1.3. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN SÁNG TÁC MẪU TRANG PHỤC, TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP TRONG CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Khái quát các trung tâm giáo dục nghề nghiệp đào tạo nghề thiết kế thời trang, trình độ Trung cấp tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đào tạo nghề Thiết kế thời trang trình độ Trung cấp tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3. Cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên dạy nghề trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2.4. Giới thiệu nội dung và thời lượng chương trình môn Sáng tác mẫu trang phục trình độ Trung cấp nghề Thiết kế thời trang
• 2.5. Nội dung chương trình khung và phân bố thời lượng môn Sáng tác mẫu trang phục, trình độ Trung cấp nghề Thiết kế thời trang
• 2.6. Đặc điểm môn Sáng tác mẫu trang phục, trình độ Trung cấp nghề Thiết kế thời trang
• 2.7. Thực trạng dạy học môn Sáng tác mẫu trang phục trình độ Trung cấp trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2.7.1. Thực trạng hoạt động dạy môn Sáng tác mẫu trang phục trình độ Trung cấp trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2.7.2. Thực trạng hoạt động học môn Sáng tác mẫu trang phục trình độ Trung cấp trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2.8. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO THUYẾT KIẾN TẠO VÀO DẠY HỌC MÔN SÁNG TÁC MẪU TRANG PHỤC TRONG CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Nguyên tắc vận dụng các phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo vào dạy học môn Sáng tác trang phục trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại thành phố Hồ Chí Minh
• 3.2. Đề xuất vận dụng các phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo vào dạy học môn Sáng tác trang phục trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại thành phố Hồ Chí Minh
• 3.3. Vận dụng các phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo vào dạy học môn Sáng tác trang phục trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại thành phố Hồ Chí Minh
• 3.3.1. Vận dụng phương pháp dạy học theo tình huống vào dạy học môn Sáng tác mẫu trang phục, trình độ Trung cấp
• 3.3.2. Vận dụng phương pháp dạy học theo nhóm vào dạy học môn Sáng tác mẫu trang phục, trình độ Trung cấp
• 3.3.3. Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án vào dạy học môn Sáng tác mẫu trang phục, trình độ Trung cấp
• 3.4. Thiết kế các giáo án vận dụng các phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo vào dạy học môn Sáng tác mẫu trang phục trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại thành phố Hồ Chí Minh
• 3.4.1. Giáo án 1. Phong cách thiết kế thời trang
• 3.4.2. Giáo án 2. Nguyên tắc thiết kế thời trang
• 3.4.3. Giáo án 3. Sáng tác mẫu trang phục theo chủ đề
• 3.5. Thực nghiệm sư phạm
• 3.5.1. Mục đích nghiệm sư phạm
• 3.5.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.5.3. Đối tượng và thời gian thực nghiệm sư phạm
• 3.5.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.5.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về thuyết kiến tạo trong dạy học

Thuyết kiến tạo là một trong những phương pháp dạy học hiện đại, nhấn mạnh vai trò chủ động của người học trong quá trình tiếp thu tri thức. Theo thuyết này, người học không chỉ là người tiếp nhận thông tin mà còn là người xây dựng và phát triển tri thức của chính mình thông qua các hoạt động tương tác với môi trường học tập. Việc áp dụng dạy học theo thuyết kiến tạo trong môn sáng tác trang phục tại HCMUTE không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo mà còn khuyến khích họ tham gia tích cực vào quá trình học tập. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giáo dục nghề nghiệp, nơi mà việc phát triển năng lực thực hành và sáng tạo là rất cần thiết.

1.1. Đặc điểm của thuyết kiến tạo

Thuyết kiến tạo có những đặc điểm nổi bật như: người học là trung tâm của quá trình học tập, việc học diễn ra thông qua các hoạt động thực tiễn và tương tác, và người dạy đóng vai trò là người hướng dẫn, hỗ trợ. Các phương pháp dạy học như phương pháp dạy học theo tình huống, phương pháp dạy học theo nhóm, và phương pháp dạy học theo dự án được khuyến khích sử dụng để tạo ra môi trường học tập tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề mà còn nâng cao khả năng làm việc nhóm và tư duy phản biện.

II. Thực trạng dạy học môn sáng tác trang phục tại HCMUTE

Nghiên cứu thực trạng dạy học môn sáng tác trang phục tại HCMUTE cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Mặc dù giáo viên có nhận thức đúng về mục tiêu và nội dung môn học, nhưng phương pháp dạy học chủ yếu vẫn mang tính truyền thụ một chiều. Học sinh thường có thái độ học tập thụ động, không tích cực tham gia vào các hoạt động học tập. Kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo của học sinh còn ở mức độ thấp, điều này cho thấy sự cần thiết phải áp dụng phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo để nâng cao chất lượng dạy học.

2.1. Đánh giá hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học môn sáng tác trang phục tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tại TP.HCM hiện nay chủ yếu tập trung vào việc truyền đạt kiến thức mà chưa chú trọng đến việc phát triển kỹ năng thực hành cho học sinh. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại như dạy học theo dự án hay dạy học theo nhóm còn hạn chế. Điều này dẫn đến việc học sinh không có cơ hội thực hành và phát triển kỹ năng cần thiết cho nghề nghiệp trong tương lai.

III. Đề xuất phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo

Để nâng cao chất lượng dạy học môn sáng tác trang phục, cần thiết phải áp dụng các phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo. Việc sử dụng phương pháp dạy học theo tình huống sẽ giúp học sinh phát triển khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn. Bên cạnh đó, phương pháp dạy học theo nhóm cũng nên được áp dụng để khuyến khích sự hợp tác và trao đổi ý tưởng giữa các học sinh. Các giáo án cần được thiết kế sao cho phù hợp với nội dung môn học và tạo điều kiện cho học sinh thực hành sáng tạo.

3.1. Thực nghiệm sư phạm

Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy, khi áp dụng các phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo của học sinh được cải thiện rõ rệt. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn biết cách áp dụng vào thực tiễn, từ đó nâng cao chất lượng học tập và khả năng làm việc trong môi trường nghề nghiệp. Điều này chứng minh rằng việc đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết và có giá trị thực tiễn cao trong giáo dục nghề nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực, giáo dục nghề nghiệp (GDNN) tại Việt Nam đang đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện về mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực sáng tạo của người học. Theo Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013, việc đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh (HS) là nhiệm vụ trọng tâm. Tuy nhiên, thực trạng dạy học môn Sáng tác mẫu trang phục tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp (CSGDNN) ở Thành phố Hồ Chí Minh (Tp.HCM) cho thấy phương pháp truyền thụ một chiều vẫn chiếm ưu thế, khiến kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo của HS còn hạn chế.

Luận văn thạc sĩ này tập trung nghiên cứu vận dụng các phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo vào môn Sáng tác mẫu trang phục trình độ Trung cấp tại các CSGDNN ở Tp.HCM. Nghiên cứu khảo sát 36 giáo viên (GV) và 300 HS tại ba trường: Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn, Cao đẳng Lý Tự Trọng và Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Nguyễn Hữu Cảnh. Mục tiêu chính là phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo của HS thông qua việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như dạy học theo tình huống, nhóm và dự án.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo nghề thiết kế thời trang, góp phần đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục nghề nghiệp trong thời đại công nghiệp 4.0. Kết quả nghiên cứu dự kiến sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc đổi mới phương pháp dạy học, đồng thời tạo ra mô hình dạy học hiệu quả, phù hợp với đặc thù môn học và đối tượng HS tại các CSGDNN Tp.HCM.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên thuyết kiến tạo, một học thuyết nhận thức nhấn mạnh vai trò chủ động của người học trong quá trình xây dựng tri thức. Theo Jean Piaget và Lev Vygotsky, kiến thức được hình thành thông qua quá trình đồng hóa và điều ứng, trong đó người học tích cực tương tác với môi trường học tập để tự xây dựng kiến thức mới dựa trên kinh nghiệm đã có. Thuyết kiến tạo xã hội của Vygotsky bổ sung vai trò của tương tác xã hội và “vùng phát triển gần” trong việc phát triển nhận thức.

Ba khái niệm chính được vận dụng trong nghiên cứu gồm:

• Dạy học theo thuyết kiến tạo: Phương pháp dạy học lấy HS làm trung tâm, khuyến khích sự chủ động, sáng tạo và tương tác trong quá trình học tập.
• Phương pháp dạy học theo tình huống: Tạo ra các tình huống thực tiễn để HS phát hiện và giải quyết vấn đề.
• Phương pháp dạy học theo nhóm và dự án: Tăng cường hợp tác, trao đổi và phát triển kỹ năng làm việc nhóm, giải quyết vấn đề thực tế.

Mô hình môi trường học tập theo thuyết kiến tạo được xây dựng dựa trên sự phối hợp giữa môi trường vật chất (cơ sở vật chất, tài liệu, phương tiện học tập) và môi trường xã hội (tương tác giữa GV và HS, giữa các HS với nhau), nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc kiến tạo tri thức.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp nghiên cứu lý luận và thực tiễn với các kỹ thuật thu thập dữ liệu đa dạng:

• Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp các tài liệu, công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về thuyết kiến tạo và phương pháp dạy học tích cực trong lĩnh vực thiết kế thời trang.
• Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi: Thu thập dữ liệu định lượng từ 36 GV và 300 HS tại ba CSGDNN ở Tp.HCM về nhận thức, thái độ, phương pháp dạy học và học tập môn Sáng tác mẫu trang phục.
• Phương pháp phỏng vấn sâu: Thu thập thông tin định tính từ GV và HS nhằm làm rõ các vấn đề về thực trạng dạy học và học tập.
• Phương pháp quan sát: Ghi nhận hoạt động dạy và học thực tế tại các lớp học.
• Phương pháp nghiên cứu sản phẩm giáo dục: Đánh giá các sản phẩm học tập của HS như giáo án, bài tập, sản phẩm thiết kế mẫu trang phục.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thực hiện vận dụng các phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo tại trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Nguyễn Hữu Cảnh để kiểm chứng giả thuyết nghiên cứu.
• Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng phép tính phần trăm và phân tích số liệu khảo sát để đánh giá thực trạng và kết quả thực nghiệm.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 36 GV và 300 HS được chọn bằng phương pháp chọn mẫu thuận tiện tại ba trường đại diện cho các CSGDNN đào tạo nghề thiết kế thời trang trình độ Trung cấp tại Tp.HCM. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 9/2017 đến tháng 3/2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức của giáo viên về môn học và phương pháp dạy học: 100% GV khảo sát có nhận thức đúng về mục tiêu và nội dung môn Sáng tác mẫu trang phục. Tuy nhiên, khoảng 75% GV vẫn sử dụng phương pháp truyền thụ một chiều, ít vận dụng các phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo. Việc áp dụng các phương pháp như dạy học theo tình huống, nhóm và dự án chỉ chiếm khoảng 25%.

2. Thực trạng hoạt động học của học sinh: Khoảng 60% HS có thái độ học tập chưa tích cực, các hoạt động trong và ngoài giờ học còn mang tính thụ động, đối phó. Kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo của HS được đánh giá ở mức thấp, với điểm trung bình kỹ năng giải quyết vấn đề chỉ đạt khoảng 45% trên thang đo chuẩn.

3. Kết quả thực nghiệm sư phạm: Sau khi vận dụng các phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo tại trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Nguyễn Hữu Cảnh, kỹ năng giải quyết vấn đề của HS tăng lên trung bình 70%, kỹ năng tư duy sáng tạo tăng lên 65%, cho thấy sự phát triển rõ rệt so với nhóm đối chứng.

4. Yếu tố ảnh hưởng đến kết quả học tập: Các yếu tố như môi trường học tập tích cực, sự tương tác giữa GV và HS, cũng như việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực có ảnh hưởng tích cực đến kết quả học tập môn Sáng tác mẫu trang phục.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mặc dù GV có nhận thức đúng về mục tiêu môn học, nhưng việc vận dụng các phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo còn hạn chế, dẫn đến HS chưa phát huy được tính tích cực và sáng tạo trong học tập. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về thực trạng dạy học tại các CSGDNN ở Việt Nam, nơi mà phương pháp truyền thụ vẫn chiếm ưu thế.

Việc áp dụng các phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo như dạy học theo tình huống, nhóm và dự án đã góp phần nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo của HS, phù hợp với quan điểm của Jean Piaget và Lev Vygotsky về vai trò của sự tương tác xã hội và hoạt động chủ động trong quá trình học tập.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ sử dụng phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp kiến tạo của GV, cũng như biểu đồ thể hiện sự thay đổi điểm số kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo của HS trước và sau thực nghiệm sư phạm. Bảng phân tích các yếu tố ảnh hưởng cũng giúp minh họa mối quan hệ giữa môi trường học tập, phương pháp dạy học và kết quả học tập.

Như vậy, nghiên cứu khẳng định tính hiệu quả của việc vận dụng thuyết kiến tạo trong dạy học môn Sáng tác mẫu trang phục tại các CSGDNN Tp.HCM, đồng thời chỉ ra những hạn chế cần khắc phục để nâng cao chất lượng đào tạo nghề thiết kế thời trang.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đào tạo và bồi dưỡng giáo viên về phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu nhằm nâng cao năng lực sư phạm, kỹ năng thiết kế bài giảng và vận dụng các phương pháp dạy học tích cực. Mục tiêu đạt 80% GV được đào tạo trong vòng 12 tháng, do Sở Giáo dục và Đào tạo Tp.HCM phối hợp với các trường đại học thực hiện.

2. Xây dựng môi trường học tập tích cực, thân thiện và hỗ trợ tương tác xã hội: CSGDNN cần cải thiện cơ sở vật chất, bố trí không gian lớp học linh hoạt, trang bị đầy đủ tài liệu và phương tiện học tập hiện đại. Thời gian thực hiện trong 18 tháng, do Ban Giám hiệu các trường chủ trì.

3. Áp dụng đa dạng các phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo trong giảng dạy: Khuyến khích GV sử dụng phương pháp dạy học theo tình huống, nhóm và dự án để kích thích sự chủ động, sáng tạo của HS. Mục tiêu tăng tỷ lệ áp dụng các phương pháp này lên 60% trong 2 năm tới.

4. Tăng cường đánh giá năng lực học sinh theo hướng phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo: Thiết kế các công cụ đánh giá phù hợp, kết hợp đánh giá quá trình và kết quả học tập. Thời gian triển khai trong 12 tháng, do tổ chuyên môn các trường phối hợp thực hiện.

5. Khuyến khích nghiên cứu và phát triển các bài giảng, tài liệu học tập theo hướng kiến tạo: Hỗ trợ GV xây dựng giáo án, tài liệu học tập sáng tạo, phù hợp với đặc thù môn học và đối tượng HS. Mục tiêu hoàn thiện ít nhất 5 bộ giáo án mẫu trong vòng 1 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên và cán bộ quản lý các cơ sở giáo dục nghề nghiệp: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng đào tạo nghề thiết kế thời trang.

2. Nhà nghiên cứu và giảng viên ngành Giáo dục học và Sư phạm Mỹ thuật: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về vận dụng thuyết kiến tạo trong dạy học các môn nghệ thuật và kỹ thuật.

3. Sinh viên và học viên cao học ngành Giáo dục học, Thiết kế thời trang: Giúp hiểu rõ cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu thực nghiệm trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp.

4. Các cơ quan quản lý giáo dục và hoạch định chính sách đào tạo nghề: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và đề xuất chính sách nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo nghề trong bối cảnh đổi mới giáo dục.

Câu hỏi thường gặp

1. Thuyết kiến tạo là gì và tại sao lại quan trọng trong giáo dục nghề nghiệp?
   Thuyết kiến tạo nhấn mạnh vai trò chủ động của người học trong việc xây dựng tri thức dựa trên kinh nghiệm và tương tác xã hội. Trong giáo dục nghề nghiệp, nó giúp phát triển kỹ năng thực hành, tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề, phù hợp với yêu cầu của thị trường lao động hiện đại.

2. Các phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo gồm những gì?
   Bao gồm dạy học theo tình huống, dạy học theo nhóm và dạy học theo dự án. Các phương pháp này tạo điều kiện cho HS tham gia tích cực, hợp tác và phát triển kỹ năng thực tiễn.

3. Thực trạng dạy học môn Sáng tác mẫu trang phục tại các CSGDNN Tp.HCM hiện nay ra sao?
   Phần lớn GV vẫn sử dụng phương pháp truyền thụ một chiều, HS học thụ động, kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

4. Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy điều gì?
   Việc vận dụng các phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo đã giúp HS nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo, chứng minh tính hiệu quả của phương pháp này trong dạy học môn Sáng tác mẫu trang phục.

5. Làm thế nào để GV có thể áp dụng hiệu quả thuyết kiến tạo trong giảng dạy?
   GV cần được đào tạo bài bản về phương pháp dạy học tích cực, thiết kế bài giảng phù hợp, tạo môi trường học tập tích cực và sử dụng đa dạng các hình thức tổ chức học tập nhằm kích thích sự chủ động và sáng tạo của HS.

Kết luận

• Thuyết kiến tạo là cơ sở lý luận vững chắc để đổi mới phương pháp dạy học môn Sáng tác mẫu trang phục tại các CSGDNN Tp.HCM, giúp phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo của HS.
• Thực trạng dạy học hiện nay còn nhiều hạn chế, GV chủ yếu áp dụng phương pháp truyền thụ một chiều, HS học thụ động và kỹ năng còn yếu.
• Vận dụng các phương pháp dạy học theo thuyết kiến tạo như dạy học theo tình huống, nhóm và dự án đã chứng minh hiệu quả qua thực nghiệm sư phạm.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực GV, cải thiện môi trường học tập và đổi mới phương pháp đánh giá kết quả học tập.
• Khuyến nghị các CSGDNN và cơ quan quản lý giáo dục tiếp tục triển khai nghiên cứu và ứng dụng thuyết kiến tạo trong đào tạo nghề thiết kế thời trang, hướng tới nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội.

Hành động tiếp theo là tổ chức các khóa đào tạo GV, xây dựng bộ giáo án mẫu và triển khai áp dụng rộng rãi các phương pháp dạy học tích cực trong các CSGDNN Tp.HCM. Để biết thêm chi tiết và nhận hỗ trợ chuyên môn, quý độc giả và các đơn vị có thể liên hệ với tác giả hoặc các cơ sở đào tạo liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC THEO THUYẾT KIẾN TẠO MÔN SÁNG TÁC MẪU TRANG PHỤC, TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU DẠY HỌC THEO THUYẾT KIẾN TẠO TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM Trong xu thế đổi mới giáo dục hiện nay, việc chuyển đổi từ dạy học lấy GV làm trung tâm sang lấy HS làm trung tâm đòi hỏi có sự thay đổi cách thức tổ chức quá trình dạy học. Dạy học theo thuyết kiến tạo được nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới và trong nước quan tâm nghiên cứu. Trên thế giới Từ thời Hy Lạp cổ đại, nhà triết học, nhà giáo dục Sokrates đã khơi nguồn những tư tưởng đầu tiên của lý thuyết kiến tạo.

Sokrates cho rằng, ông không thể dạy cho ai bất cứ điều gì mà chỉ có thể làm cho họ suy nghĩ. Ông luôn dùng các câu hỏi trực tiếp để người học trả lời và tự nhận ra điều mấu chốt bằng suy nghĩ của chính họ. Đặt câu hỏi trong dạy học là tiền đề phát triển cho các nghiên cứu sau này về thuyết kiến tạo. Đến thế kỷ XVI, Galileo Galile cho rằng: “Người ta không thể dạy một người nào đó, mà có thể giúp đỡ người đó tự mình khám phá”.

Đây có thể xem là tư tưởng nền tảng cơ bản của thuyết kiến tạo, khi đặt vai trò chủ thể nhận thức lên vị trí hàng đầu của quá trình nhận thức [6, tr 31]. Sự tiếp nối về tư tưởng thuyết kiến tạo xuất hiện khoảng thế kỷ XVII, với quan điểm của J.Comenxki: Dạy học phải phát huy tính tích cực, trực quan và tính cách của học viên. Theo Comenxki: “Giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm phán đoán, phát triển nhân cách.hãy tìm ra những phương pháp cho học sinh học được nhiều hơn mà giáo viên lại ít dạy hơn”. Comenxki đã sử dụng những phương pháp dạy học kích thích phải tìm tòi, suy nghĩ để có thể hiểu được bản chất của hiện tượng và sự vật [52, tr 2].

8 Luan van Đến cuối thế kỉ XVIII, tư tưởng kiến tạo được tiếp tục với quan điểm của nhà triết học Giambattis Vico. Theo Vico, con người chỉ thể hiện một cách rõ ràng những gì mà chính họ xây dựng nên. Con người cần có thông tin trước khi học bất cứ điều gì, thông tin này chỉ tồn tại bên trong kinh nghiệm mỗi cá nhân. Để mô tả quá trình thu nhận kiến thức của con người, ông sử dụng từ “Construction - kiến tạo” để mô tả quá trình tiếp nhận và xây dựng kiến thức của con người [13, tr 205].

Đồng quan điểm với Vico, I.Kant cho rằng, kiến thức có thể được phát triển trong tư duy con người, chỉ bằng cách tổ chức thông tin vào trong những cấu trúc nhận thức sẵn có. Kant đề ra khái niệm sơ đồ tiên nghiệm, là sơ đồ hình thức để tổng hợp tư liệu cảm tính vào trong đó [23]. Tiếp nối sự phát triển của thuyết kiến tạo, Jean-Jacques Rousseau nhà triết học thuộc trào lưu Khai sáng cũng cho rằng, giáo dục phải hướng người học bằng cách tìm hiểu, khám phá và sáng tạo với sự tích cực giành lấy kiến thức cho chính họ, ông cho rằng dạy học là giao việc cho HS “làm” chứ không phải giao vấn đề cho HS “học” [59]. Thuyết kiến tạo phát triển mạnh hơn khi Jean Piaget và John Dewey nêu lên các học thuyết về sự phát triển và giáo dục trẻ em.

Jean Piaget cho rằng: “Con người học tập thông qua việc thiết lập những chuỗi logic liên tiếp nhau, câu này nối tiếp câu kia”. Jean Piaget cũng kết luận rằng:“Phương thức suy nghĩ của trẻ em hoàn toàn khác so với người trưởng thành” [32, tr 72]. Đây chính là cơ sở của việc giáo dục dựa trên thuyết kiến tạo. John Dewey yêu cầu mục tiêu giáo dục phải được xây dựng dựa trên kinh nghiệm thực tế.

Dewey viết: “Nếu bạn nghi ngờ rằng quá trình học diễn ra như thế nào, hãy tham gia vào các câu hỏi liên tiếp, nghiên cứu, suy nghĩ, cân nhắc các khả năng khác nhau, từ đó hình thành niềm tin dựa vào các bằng chứng cụ thể. Tư tưởng kiến tạo xuất hiện tại phương Đông từ khoảng giửa thế kỷ XX qua các nghiên cứu của Tsunesaburo Makiguchi, nhà cải cách giáo dục nổi tiếng của Nhật Bản. Để đánh thức sự chủ động trong chiếm lĩnh kiến thức, theo Makiguchi 9 Luan van GV nên hướng dẫn quá trình học tập và hoạt động nhận thức, để HS tự phát triển. Mục tiêu của giáo dục là đặt trách nhiệm học tập vào bản thân HS [52].

Trên thế giới, các triết gia, nhà tâm lý học có công trong việc tạo thêm những triển vọng mới cho thuyết kiến tạo và áp dụng thuyết kiến tạo vào thực tiễn là: Lev Vygotsky, Jerome Bruner.Vygotsky đã đưa khía cạnh xã hội của việc học vào thuyết kiến tạo. Ông định nghĩa “vùng phát triển gần” (zone of proximal learning) – điều mà HS tìm ra vượt qua trình độ phát triển hiện tại của HS (nhưng vẫn nằm trong ngưỡng phát triển tiềm năng của họ) dưới sự hướng dẫn của người lớn hoặc hợp tác với các bạn học có năng lực hơn [32] [33, tr 63]. Bruner đề xướng thay đổi chương trình dựa trên quan điểm học tập là một quá trình tích cực và mang tính xã hội; trong đó, HS tổ chức nên những ý kiến mới và các khái niệm dựa trên kiến thức hiện tại của họ [7, tr. Đến ngày nay, thuyết kiến tạo được xem là một trong những quan điểm giáo dục hiện đại, góp phần tích cực trong việc rèn luyện kĩ năng tự học, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS.

Những nhà giáo dục hiện đại trên thế giới đã nghiên cứu, viết và áp dụng thuyết kiến tạo vào giáo dục bao gồm: John D.Bransford, Ernst von Glasersfeld, Eleanor Duckworth, George Forman, Roger Schank, Jacqueline Grennon Brooks, và Martin G. Khi nghiên cứu vận dụng thuyết kiến tạo trong dạy học môn Toán Ứng dụng lớp 12, Partica Forster (1996) tiến hành nghiên cứu xây dựng các mô hình học tập tích cực và kết hợp ứng dụng công nghệ cho môn toán. Nghiên cứu được tiến hành ở 3 giai đoạn: - Giai đoạn 1: Cũng cố kiến thức, HS tạo lập các ma trận toán học, áp dụng công nghệ và văn học trong giải toán. - Giai đoạn 2: Kiến tạo kiến thức, HS xây dựng kiến thức cho mình thông qua tương tác nhóm học tập thực hành giải toán ứng dụng, với ứng dụng công nghệ máy tính cùng với sự hỗ trợ của tài liệu tham khảo và GV.

10 Luan van - Giai đoạn 3: Kiến tạo kiến thức cá nhân, HS chủ động giải quyết vấn đề theo kiến thức cá nhân mà không có sự hỗ trợ nhóm, GV hay tài liệu và máy tính. Kết quả nghiên cứu cho thấy, vai trò tổ chức gợi mở và hỗ trợ của GV là cần thiết, vai trò chủ động học tập của HS có kết quả cao đúng với quan điểm dạy học theo thuyết kiến tạo. Theo Partica Forster, chủ động học tập của HS sẽ đạt kết quả tốt hơn khi có hỗ trợ của công nghệ. Các kiến thức văn học nghệ thuật và lý thuyết của môn toán, giúp HS trình bày các lời giải toán, các kiến thức cá nhân áp dụng giải quyết vấn đề trong thực tiễn.

Việc xây dựng môi trường học tập xã hội tạo nên sự chủ động tích cực, bảo vệ kết quả học tập, kết quả học tập được kiểm chứng bằng công nghệ máy tính. Quá trình kiến tạo kiến thức một cách tích cực chủ động và dễ dàng hơn khi có sự cũng cố kiến thức, trao đổi tranh luận hiệu chỉnh kiến thức với hỗ trợ máy tính, tài liệu tham khảo và giáo viên hướng dẫn [67]. Nghiên cứu dạy học môn Toán theo quan điểm kiến tạo, Paul Cobb đã nhấn mạnh về môi trường học tập. Theo Paul Cobb, mối quan hệ tương tác giúp các thành viên của nhóm học, lớp học, các nhóm khác nhau có vai trò quan trọng trong kết quả kiến tạo tri thức.

Giá trị của sự tương tác xã hội của người học luôn tỷ lệ thuận với kết quả học tập [68]. Nghiên cứu vận dụng thuyết kiến tạo vào đào tạo công nhân kỹ thuật may, Kiaer.C (2001) cho rằng từ những kiến thức kỹ năng có trước kết hợp sự chủ động kiến tạo tri thức mới, sẽ góp phần phát triển kỹ năng của công nhân về thiết kế, vẽ, quy trình trong công nghệ may mặc. Ngoài ra, Kiaer khẳng định việc vận dụng thuyết kiến tạo làm cho công nhân chủ động tích cực và phối hợp trao đổi trong tương tác khi giải quyết đề, công nhân sáng tạo hơn trong thiết kế và phát triển năng lực nghề nghiệp, điều này góp phần gia tăng sản lượng và hiệu quả sản xuất trong ngành may mặc [62]. Khi nghiên cứu vận dụng thuyết kiến tạo trong dạy học nội dung “Kiến tạo vải và thiết kế trang phục cho sinh viên”, Natalia Adaskina (2009) đã nhấn mạnh 11 Luan van tầm quan trọng các kiến thức đã có của sinh viên để giải quyết các vấn đề được đặt ra.

Sự phối kết hợp các kiến thức, kỹ năng từ các môn học của sinh viên với thiết kế các mẫu vải có những họa tiết mới, hoa văn nhẹ, đường kẻ sọc, kẻ ngang, kết hợp những ô tròn.để kiến tạo ra những thiết kế về trang phục thể thao, áo khoác,. Natalia Adaskina đã khẳng định: vận dụng thuyết kiến tạo trong việc Kiến tạo trong vải may mặc và thiết kế trang phục đã được có từ những năm 1920 của nhà thiết kế Liên Xô. Đến ngày nay các nhà tạo mẫu cũng đã kế thừa và vô cùng khéo léo ứng dụng sáng tạo trong các sản phẩm của mình [66]. Như vậy, vận dụng thuyết kiến tạo trong dạy học được nhiều nhà giáo dục quan tâm nghiên cứu, không chỉ vận dụng trong dạy học vào các môn học phổ thông mà còn vận dụng trong GDNN và lĩnh vực khác trong xã hội.

Dạy học theo thuyết kiến tạo còn được áp dụng trong dạy học lĩnh vực thiết kế thời trang để thúc đẩy sự sáng tạo nghệ thuật. Thuyết kiến tạo trong dạy học lĩnh vực thiết kế thời trang và nghệ thuật góp phần phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người nghệ sĩ sáng tác nghệ thuật, nhà thiết kế thời trang, tạo nên những tác phẩm, sản phẩm mang tính nghệ thuật và ứng dụng cao. Tại Việt Nam Trong công cuộc đổi mới giáo dục, Việt Nam có nhiều nghiên cứu về đổi mới PPDH, với mục đích bồi dưỡng và phát triển năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề của HS. Dạy học theo thuyết kiến tạo đã thu hút được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm.