Đặt vấn đề Hoa là một sản phẩm không thể thiếu trong cuộc sống. Từ bao đời nay chơi hoa đã gắn bó mật thiết và đi vào tiềm thức, thói quen của mọi ngƣời, mọi tầng lớp xã hội. Xã hội càng phát triển, mức sống của ngƣời dân càng nâng cao thì nhu cầu về hoa càng tăng cả về số lƣợng và chất lƣợng. Hàng năm nhu cầu hoa cắt cành trên thế giới tăng khoảng 6 - 9%, tổng giá trị tiêu thụ hoa trên thế giới năm 1995 là 31 tỉ USD ( Hoàng Ngọc Thuận, 2006 ) [15] tăng lên gần 40 tỉ USD năm 1999 ( Nguyễn Xuân Linh& cộng sự, 1998) [9].
Nghề trồng hoa ở Việt Nam đã có từ lâu đời nhƣng vài chục năm gần đây có những bƣớc đột phá, công nghệ sản xuất hoa đã đƣợc áp dụng và phát triển với nhiều mức độ khác nhau đáp ứng đƣợc nhu cầu chơi hoa của xã hội. Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nƣớc ta phấn đấu đến năm 2016 có trên 15000 ha hoa, trong đó bao gồm cả hoa cắt và hoa trồng chậu, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 60 triệu USD. Để đạt đƣợc mục tiêu đó, bên cạnh các vùng trồng hoa truyền thống nhƣ Đà Lạt (Lâm Đồng), SaPa (Lào Cai), Tây Tựu (Hà Nội), Mê Linh (Vĩnh phúc), Đằng Lâm, Đằng Hải (Hải Phòng). chúng ta cần phải tập trung nghiên cứu xây dựng các vùng trồng hoa mới có quy mô lớn, áp dụng công nghệ tiên tiến về giống, phân bón và các trang thiết bị khác.
Hiện nay, một số vùng sản xuất hoa mới nhƣ Thái Bình, Hƣng Yên, Quảng Ninh, Bắc Giang, Bắc Ninh, Hà Nam đã tiến hành đầu tƣ công nghệ cao để phát triển sản xuất hoa theo hƣớng xuất khẩu. Hoa đồng tiền (Gerbera sp.) có nguồn gốc từ Nam Phi, là một trong 10 loài hoa quan trọng nhất trên thế giới (sau hồng, cúc, lan, cẩm chƣớng, lay ơn) (Đặng Văn Đông, 2004 [4]. Hoa đồng tiền có màu sắc tƣơi sáng rất phong phú, đa dạng với đủ các loại màu: đỏ, cam, vàng, trắng, tím sen.Với ƣu điểm c 2 dễ trồng, dễ nhân giống, chăm sóc đơn giản ít tốn công, trồng một lần có thể thu hoạch liên tục từ 4 - 5 năm. Hiện nay, diện tích hoa đồng tiền chiếm tới 8% trong cơ cấu chủng loại sản xuất hoa cả nƣớc và không ngừng đƣợc mở rộng.
Tuy nhiên, các giống hoa trong sản xuất đƣợc ngƣời trồng nhập về từ nhiều nguồn khác nhau không qua khảo nghiệm đánh giá một cách hệ thống cho nên năng suất, phẩm chất hoa chƣa đáp ứng đƣợc thị hiếu ngƣời tiêu dùng. Do vậy, công tác nghiên cứu chọn tạo, nhập nội giống, tuyển chọn giống hoa đồng tiền thích nghi với điều kiện khí hậu nƣớc ta có ý nghĩa rất quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng thu nhập cho ngƣời dân. Xuất phát từ thực tế trên, để góp phần vào công tác chọn tạo giống cũng nhƣ hoàn thiện quy trình kỹ thuật thâm canh nâng cao năng suất, chất lƣợng và hiệu quả sản xuất hoa đồng tiền, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng và phát triển của một số giống hoa đồng tiền tại trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên” 1. Mục đích và yêu cầu 1.
Mục đích Xác định đƣợc một số giống hoa đồng tiền có năng suất, chất lƣợng tốt, màu sắc đẹp phù hợp thị hiếu ngƣời tiêu dùng và thích nghi với điều kiện sinh thái của Thái Nguyên. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá đặc điểm sinh trƣởng, phát triển và khả năng thích nghi với điều kiện sinh thái của một số giống hoa đồng tiền tại trƣờng Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên. - Đánh giá năng suất và chất lƣợng của một số giống hoa đồng tiền tại trƣờng Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên. - Đánh giá tình hình sâu bệnh hại của một số giống hoa đồng tiền tại trƣờng Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên.
Cơ sở khoa ho ̣c và thƣ̣c tiễn của đề tài 1.Cơ sở khoa học - Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở khoa học theo việc lựa chọn giống hoa đồng tiền phù hợp với điều kiện sinh thái của Thái Nguyên. - Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ bổ sung vào tài liệu tham khảo cho công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học về cây hoa đồng tiền. Cơ sở thực tiễn - Bổ sung một số giống có triển vọng vào tập đoàn giống hoa đồng tiền phục vụ sản xuất hoa tại Hà Nội. - Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần hoàn thiện quy trình thâm canh tăng năng suất, chất lƣợng và hiệu quả sản xuất hoa đồng tiền tại Việt Nam.
c 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Nguồn gốc, phân loại Cây hoa đồng tiền có tên khoa học là Gerbera sp., có nguồn gốc ở Nam Phi, đƣợc phát hiện bởi Robert Jamerson, ngƣời Scotsland vào năm 1880 khi đang làm ở bãi khai thác vàng gần Bardedton vùng Trausval ở Nam Phi. Ông đã tặng cây này cho vƣờn thực vật Durdan và ngƣời phụ trách khu vƣờn này là ông John Med Leywood đã gửi những cây mẫu tới Harry Bolies ở thị trấn Cape Nam Phi. Sau đó, ông Bolies đã đƣa những cây này tới vƣờn thực vật Hoàng Gia Anh để phân loại và nhận biết.
Ông đã đề nghị đặt tên khoa học cho loài cây này là Gerbera jamesonii. Năm 1890, Richard Irwin Lynch (ngƣời Anh) bắt đầu thực hiện một chƣơng trình tạo giống và đã tạo ra rất nhiều giống cải tiến. Đầu những năm 20 của thế kỷ XX, hoa đồng tiền chƣa đƣợc sản xuất nhiều ở Bắc Mỹ, nhƣng sau đó việc nhân giống đƣợc tiến hành rộng rãi ở California trong suốt những năm 70. Ở Việt Nam, hoa đồng tiền đƣợc ngƣời Pháp đƣa vào từ đầu thế kỷ XX và đƣợc phát triển cho đến ngày nay.
Tuy nhiên chủ yếu vẫn là các giống đồng tiền đơn, hoa nhỏ. Hoa đồng tiền kép mới chỉ đƣợc du nhập vào Việt Nam trong một vài năm gần đây (Đặng Văn Đông, Đinh thế Lộc, 2004) [3]. Trong hệ thống phân loại thực vật, cây hoa đồng tiền thuộc lớp hai lá mầm (Dicolyledonae), phân lớp cúc (Asteridae), bộ cúc (Asterales), họ cúc (Asteraceae), chi Gerbera (Hoàng Thị Sản, 1999) [9]. Chi Gerbera rất phổ biến (khoảng 40 loài), đƣợc trồng làm cây trang trí trong các mảnh vƣờn hay đƣợc cắt để cắm.
Các giống trồng phổ biến ngày nay chủ yếu là lai ghép chéo giữa G. Bip c 5 hoặc các giống lai tự nhiên ở Nam Phi [12]. Các giống lai chéo này có tên khoa học là Gerbera hybrida. Hiện nay tồn tại hàng trăm giống khác nhau, chúng dao động mạnh về hình dạng và kích thƣớc, màu sắc hoa và nhị hoa rất đa dạng.
Hoa đồng tiền thuộc loại hoa lƣu niên, ra hoa quanh năm và gồm hai loại là hoa đồng tiền đơn và hoa đồng tiền kép. - Hoa đồng tiền đơn: Hoa chỉ có một hoặc hai tầng cánh xếp xen kẽ, mỏng và yếu hơn hoa kép. Màu sắc hoa ít, điển hình là màu trắng, đỏ, tím, hồng… - Hoa đồng tiền kép: hoa to, có nhiều tầng cánh xếp sát vào nhau tạo thành nhiều vòng rất đẹp, màu sắc hoa rất đa dạng [7]. Đặc điểm thực vật học của cây hoa đồng tiền Theo Hà Tiểu Đệ và cộng sự 2000 [18], cây hoa đồng tiền là cây thân thảo, rễ chùm, cây cao 50-60 cm, thân có lông, lá đứng (hình dạng lá thay đổi theo sự sinh trƣởng của cây từ hình trứng đến trứng dài), lá dài 15 - 25cm, rộng 5 - 8 cm, có hình lông chim nông hoặc sâu, mặt lƣng có lớp lông nhung.
- Đồng tiền là cây nhị bội (2n = 50), việc tứ bội hoá làm tăng kích thƣớc cây và hoa [22]. - Hoa đồng tiền do hai loại hoa nhỏ hình lƣỡi và hình ống tạo thành, là loại hoa tự đơn hình đầu. Hoa hình lƣỡi tƣơng đối lớn mọc ở phía ngoài xếp thành một vòng hoặc vài vòng. Do sự thay đổi hình thái, màu sắc nên tâm hoa rất đƣợc chú ý trong chọn tạo giống mới.
Trong quá trình nở hoa, hoa hình nở trƣớc, hoa hình ống nở sau theo thứ tự từ ngoài vào trong theo từng vòng một [18]. - Quả đồng tiền thuộc loại quả bế có lông, hạt rất nhỏ (khối lƣợng 1000hạt đạt từ 3,5 - 3,7 gam), do vậy sức sống và điều kiện nảy mầm là khó khăn. Tuy nhiên, cây có khả năng đẻ nhánh rất cao [18]. Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh 2.
Nhiệt độ Nhiệt độ là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự sinh trƣởng, phát triển, nở hoa và chất lƣợng hoa đồng tiền. Đa số các giống đồng tiền hiện nay đều ƣa khí hậu mát mẻ. Nhiệt độ thích hợp cho sự phát triển hệ thống rễ hoa đồng tiền là khoảng 200C trong 3 - 4 tuần đầu, sau đó giảm xuống dƣới 200C vào ban đêm. Nhiệt độ ra hoa thích hợp nhất là 15 - 170C (ngoại trừ các giống chịu nhiệt).
Nếu nhiệt độ <120C hoặc > 350C, cây sẽ phát triển kém, màu sắc hoa nhợt nhạt dẫn đến chất lƣợng hoa kém. Nói chung trong thời kỳ ra hoa cần đảm bảo nhiệt độ thì hoa sẽ to và đẹp. Cây đồng tiền thích hợp với điều kiện nhiệt độ 15 -170C vào ban đêm và từ 21 - 230C vào ban ngày [3]. Ánh sáng Ánh sáng là một yếu tố cần thiết cho sự sinh trƣởng phát triển của cây.
Ánh sáng cung cấp năng lƣợng cho cây quang hợp tạo ra chất hữu cơ. Nhờ phản ứng quang hợp cây hoa tạo ra chất hydratcacbua cho quá trình sinh trƣởng. Thiếu ánh sáng hiệu suất quang hợp của cây hoa đồng tiền thấp. Cƣờng độ quang hợp của cây hoa tăng khi cƣờng độ ánh sáng tăng.
Khi cƣờng độ ánh sáng vƣợt quá chỉ số tới hạn thì khi cƣờng độ ánh sáng tăng, cƣờng độ quang hợp bắt đầu giảm. Vì vậy trong trồng trọt ngƣời ta có thể trồng đồng tiền vào mùa nắng nóng bằng cách dùng lƣới đen che để giảm bớt cƣờng độ ánh sáng, giúp đồng tiền sinh trƣởng tốt phục vụ cho mục đích thƣơng mại [3]. Ẩm độ Đồng tiền là cây trồng cạn, không chịu đƣợc úng nhƣng đồng thời có sinh khối lớn, bộ lá to, tiêu hao nƣớc nhiều, do vậy cũng kém chịu hạn. Độ ẩm đất từ 60 - 70%, độ ẩm không khí 55 - 65% thuận lợi cho đồng tiền sinh c 7 trƣởng, phát triển.
Đặc biệt vào thời gian thu hoạch cần độ ẩm vừa phải để tránh nƣớc đọng trên các vết cắt gây thối hoa và sâu bệnh phát sinh phát triển, chất lƣợng hoa giảm sút. Trong quá trình sinh trƣởng, tuỳ thời tiết mà luôn phải cung cấp đủ lƣợng nƣớc cho đồng tiền bằng các biện pháp tƣới nhỏ giọt hoặc bơm tƣới cho cây [3].