Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của vi khuẩn pasteurella multocida gây bệnh tụ huyết trùng ở bò tại huyện thạch thất hà nội và biện pháp phòng trị

Nghiên cứu đặc điểm sinh học của vi khuẩn Pasteurella multocida gây bệnh tụ huyết trùng ở bò tại Thạch Thất, Hà Nội và biện pháp phòng trị hiệu quả.

• Tác giả: Vương Thị Chung
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Xuân Bình
• Trường học: Trường Đại học Nông lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của vi khuẩn Pasteurella multocida gây bệnh Tụ huyết trùng ở bò tại huyện Thạch Thất - Hà Nội và biện pháp phòng trị
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Những hiểu biết về vi khuẩn Pasteurella multocida
• 2.1.1. Hình thái
• 2.1.2. Đặc tính nuôi cấy
• 2.1.3. Đặc tính sinh hóa
• 2.1.4. Sức đề kháng
• 2.1.5. Kháng nguyên
• 2.2. Những hiểu biết về bệnh Tụ huyết trùng ở bò
• 2.2.1. Dịch tễ học
• 2.2.2. Triệu chứng lâm sàng
• 2.2.3. Phòng và trị bệnh Tụ huyết trùng ở bò
• 2.2.4. Tình hình nghiên cứu về bệnh Tụ huyết trùng ở bò trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.4.1. Trên thế giới
• 3. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG - NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối Tượng nghiên cứu
• 3.2. Thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Nguyên vật liệu
• 3.5. Môi trường - Hóa chất - Nguyên liệu
• 3.6. Phương pháp nghiên cứu
• 3.6.1. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ học
• 3.6.2. Phương pháp chẩn đoán lâm sàng
• 3.6.3. Phương pháp nuôi cấy, phân lập và xác định vi khuẩn Pasteurella multocida
• 3.6.4. Phương pháp kiểm tra độc lực của vi khuẩn Pasteurella multocida phân lập được
• 3.6.5. Phương pháp thử kháng sinh đồ
• 3.6.6. Phương pháp PCR (theo Nagai et al.)
• 3.6.7. Thử nghiệm phác đồ điều trị
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tình hình chăn nuôi trâu bò tại huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội
• 4.2. Một số đặc điểm dịch tễ học bệnh Tụ huyết trùng ở bò tại huyện Thạch Thất năm 2018 - 2019
• 4.3. Tình hình bệnh Tụ huyết trùng ở bò tại huyện Thạch Thất năm 2018 và 2019
• 4.4. Tỷ lệ bò mắc bệnh Tụ huyết trùng theo tháng trong năm 2018 và 2019
• 4.5. Tỷ lệ bò mắc bệnh do bệnh Tụ huyết trùng theo lứa tuổi
• 4.6. Triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đặc trưng ở bò mắc bệnh Tụ huyết trùng bò
• 4.7. Tình hình tiêm phòng vắc xin Tụ huyết trùng cho bò của huyện Thạch Thất
• 4.8. Phân lập và xác định đặc tính sinh vật hóa học của Pasteurella multocida trong bệnh tụ huyết trùng bò tại huyện Thạch Thất
• 4.9. Kết quả phân lập và xác định đặc tính sinh vật hóa học của Pasteurella multocida từ dịch ngoáy mũi trâu, bò khỏe và từ các mẫu bệnh phẩm của trâu, bò nghi mắc bệnh
• 4.10. Kết quả giám định vi khuẩn Pasteurella multocida bằng kỹ thuật PCR
• 4.11. Kết quả xác định độc lực của các chủng Pasteurella multocida phân lập được
• 4.12. Kết quả thử kháng sinh đồ các chủng Pasteurella multocida phân lập được
• 4.13. Kết quả thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh tụ huyết trùng bò, đề xuất biện pháp phòng bệnh tụ huyết trùng bò tại huyện Thạch Thất
• 4.14. Kết quả thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh Tụ huyết trùng bò
• 4.15. Đề xuất biện pháp phòng bệnh tụ huyết trùng bò tại huyện Thạch Thất
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vi khuẩn Pasteurella multocida và bệnh tụ huyết trùng

Vi khuẩn Pasteurella multocida là tác nhân chính gây ra bệnh tụ huyết trùng ở bò. Bệnh này có thể gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi, đặc biệt là trong các vùng có khí hậu ẩm ướt. Vi khuẩn này thuộc nhóm cầu trực khuẩn, không di động và có khả năng gây bệnh nghiêm trọng cho gia súc. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học của vi khuẩn này là rất cần thiết để phát triển các biện pháp phòng trị hiệu quả.

1.1. Đặc điểm hình thái và sinh học của Pasteurella multocida

Vi khuẩn Pasteurella multocida có kích thước nhỏ, không có lông và không hình thành nha bào. Chúng có khả năng phát triển trong môi trường nuôi cấy thông thường và có thể tồn tại trong đất ẩm. Đặc điểm sinh hóa của vi khuẩn này bao gồm khả năng lên men một số loại đường và không gây dung huyết.

1.2. Tình hình dịch tễ học bệnh tụ huyết trùng ở bò

Bệnh tụ huyết trùng thường xảy ra ở bò trong mùa mưa, khi sức đề kháng của chúng giảm sút. Tại Việt Nam, bệnh này đã được ghi nhận ở nhiều tỉnh thành, gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi. Việc nắm rõ tình hình dịch tễ học là cần thiết để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

II. Vấn đề và thách thức trong phòng trị bệnh tụ huyết trùng ở bò

Bệnh tụ huyết trùng ở bò gây ra nhiều thách thức cho người chăn nuôi. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời là rất quan trọng. Tuy nhiên, nhiều người chăn nuôi vẫn chưa có đủ kiến thức về bệnh này, dẫn đến tình trạng lây lan nhanh chóng. Ngoài ra, việc lựa chọn kháng sinh phù hợp cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Những khó khăn trong việc phát hiện bệnh

Việc phát hiện bệnh tụ huyết trùng thường gặp khó khăn do triệu chứng lâm sàng không rõ ràng. Nhiều trường hợp bò mắc bệnh không có biểu hiện rõ ràng, dẫn đến việc chẩn đoán muộn và điều trị không hiệu quả.

2.2. Thách thức trong việc điều trị và phòng ngừa

Việc điều trị bệnh tụ huyết trùng gặp khó khăn do sự kháng thuốc của vi khuẩn. Nhiều chủng vi khuẩn đã phát triển khả năng kháng lại các loại kháng sinh thông dụng, làm giảm hiệu quả điều trị. Do đó, cần có các nghiên cứu sâu hơn để tìm ra phác đồ điều trị hiệu quả.

III. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học của Pasteurella multocida

Nghiên cứu về Pasteurella multocida được thực hiện thông qua nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm nuôi cấy, phân lập và xác định đặc tính sinh hóa. Các phương pháp này giúp xác định được các yếu tố gây bệnh và khả năng kháng thuốc của vi khuẩn.

3.1. Phương pháp nuôi cấy và phân lập vi khuẩn

Vi khuẩn Pasteurella multocida được nuôi cấy trên các môi trường thích hợp như thạch máu và môi trường nước thịt. Sau 24 giờ nuôi cấy, vi khuẩn sẽ hình thành khuẩn lạc, từ đó có thể phân lập và xác định đặc tính sinh học của chúng.

3.2. Phương pháp xác định độc lực của vi khuẩn

Độc lực của vi khuẩn được xác định thông qua các thử nghiệm trên động vật thí nghiệm. Các chủng vi khuẩn sẽ được kiểm tra khả năng gây bệnh và mức độ nghiêm trọng của bệnh lý do chúng gây ra.

IV. Biện pháp phòng trị bệnh tụ huyết trùng ở bò hiệu quả

Để phòng trị bệnh tụ huyết trùng ở bò, cần áp dụng các biện pháp như tiêm phòng vaccine, sử dụng kháng sinh phù hợp và cải thiện điều kiện chăn nuôi. Việc tiêm phòng vaccine là biện pháp hiệu quả nhất để ngăn ngừa bệnh này.

4.1. Tiêm phòng vaccine cho bò

Tiêm phòng vaccine là biện pháp chủ động giúp ngăn ngừa bệnh tụ huyết trùng. Các loại vaccine hiện có đã được chứng minh là hiệu quả trong việc giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong ở bò.

4.2. Sử dụng kháng sinh trong điều trị

Việc lựa chọn kháng sinh phù hợp là rất quan trọng trong điều trị bệnh tụ huyết trùng. Các nghiên cứu cho thấy một số loại kháng sinh có hiệu quả cao trong việc điều trị bệnh này, giúp giảm thiểu thiệt hại cho người chăn nuôi.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về Pasteurella multocida đã cung cấp nhiều thông tin quý giá cho việc phòng trị bệnh tụ huyết trùng ở bò. Những thông tin này không chỉ giúp nâng cao nhận thức của người chăn nuôi mà còn hỗ trợ cho công tác thú y địa phương.

5.1. Kết quả phân lập và xác định vi khuẩn

Kết quả phân lập cho thấy tỷ lệ vi khuẩn Pasteurella multocida trong bò mắc bệnh là khá cao. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn.

5.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ được áp dụng vào thực tiễn chăn nuôi, giúp người chăn nuôi có những biện pháp phòng trị bệnh tụ huyết trùng hiệu quả hơn, từ đó giảm thiểu thiệt hại kinh tế.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu

Nghiên cứu về Pasteurella multocida và bệnh tụ huyết trùng ở bò đã mở ra nhiều hướng đi mới trong việc phòng trị bệnh. Cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các phương pháp điều trị và phòng ngừa hiệu quả hơn trong tương lai.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển vaccine mới và các phương pháp điều trị hiệu quả hơn. Điều này sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do bệnh tụ huyết trùng gây ra.

6.2. Hướng đi mới trong phòng trị bệnh

Cần có sự hợp tác giữa các nhà nghiên cứu, cơ quan thú y và người chăn nuôi để phát triển các biện pháp phòng trị bệnh tụ huyết trùng hiệu quả, đảm bảo sức khỏe cho đàn bò và nâng cao năng suất chăn nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh Tụ huyết trùng ở bò (Hemorrhagic Septicemia) do cầu trực khuẩn Pasteurella multocida gây ra là một trong những bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm nhất trong ngành chăn nuôi đại gia súc. Theo thống kê dịch tễ từ Cục Thú y, bệnh lưu hành tại 30 đến 35 tỉnh, thành phố trên cả nước, từng gây chết 455 con trâu, bò tại tỉnh Cao Bằng và 433 con tại tỉnh Hà Giang trong các vụ dịch điển hình. Tại huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội, tổng đàn trâu, bò đã ghi nhận tốc độ tăng trưởng 10,3% trong giai đoạn 2017 đến nửa đầu năm 2019 (tăng từ 7.123 con lên 9.213 con). Sự phát triển đàn tập trung mạnh mẽ tại các xã vùng đồi gò, bán sơn địa và miền núi như Yên Trung, Yên Bình và Tiến Xuân, kéo theo nguy cơ bùng phát dịch bệnh do điều kiện chăn thả tự nhiên.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu bắt nguồn từ thực trạng bệnh Tụ huyết trùng thường xuyên xảy ra lẻ tẻ nhưng gây tỷ lệ tử vong cao, trong khi hiện tượng vi khuẩn đề kháng kháng sinh ngày càng diễn biến phức tạp. Đề tài hướng tới ba mục tiêu cụ thể: xác định đặc điểm dịch tễ và sự lưu hành của vi khuẩn Pasteurella multocida trên đàn bò tại huyện Thạch Thất; giám định đặc tính sinh vật hóa học, yếu tố độc lực và định danh bằng sinh học phân tử; từ đó đánh giá mức độ mẫn cảm kháng sinh nhằm xây dựng phác đồ điều trị và quy trình phòng bệnh đạt hiệu quả tối ưu.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trên 6.254 con bò tại 3 xã Tiến Xuân, Yên Bình, Yên Trung thuộc huyện Thạch Thất trong thời gian từ tháng 8/2018 đến tháng 8/2019, kết hợp phân tích chuyên sâu tại Phòng thí nghiệm trọng điểm Công nghệ sinh học Thú y thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Kết quả đề tài không chỉ bổ sung dữ liệu thực chứng vào bản đồ dịch tễ học thú y miền Bắc mà còn cung cấp giải pháp giảm tỷ lệ mắc bệnh chung xuống dưới mức 1,76%, hạn chế tỷ lệ tử vong và bảo vệ sinh kế cho hàng nghìn hộ chăn nuôi địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hệ thống lý thuyết kinh điển và hiện đại về vi sinh vật học thú y, dịch tễ học truyền nhiễm và sinh học phân tử:

• Hệ thống phân loại và cấu trúc kháng nguyên Pasteurella multocida: Ứng dụng mô hình định loại kháng nguyên vỏ (K) gồm 5 serotype (A, B, D, E, F) theo phương pháp của Carter và hệ thống phân loại kháng nguyên thân lipopolysaccharide (O) gồm 16 serotype theo Heddleston. Trong đó, serotype B:2 được xác định là căn nguyên chủ yếu gây thể bại huyết xuất huyết ở trâu, bò tại khu vực châu Á.
• Cơ chế bệnh sinh thể bại huyết xuất huyết (Hemorrhagic Septicemia): Giải thích hiện tượng vi khuẩn xâm nhập qua niêm mạc đường hô hấp hoặc tiêu hóa khi sức đề kháng của vật nuôi suy giảm, tăng sinh nhanh chóng, tiết độc tố vào máu gây nhiễm trùng huyết cấp tính, vỡ mao mạch, tụ huyết và xuất huyết lan tỏa ở tim, phổi và các cơ quan nội tạng.
• Các khái niệm then chốt: Cầu trực khuẩn Gram âm lưỡng cực (Gram-negative bipolar coccobacillus), độc lực vi khuẩn trên động vật thí nghiệm, cơ chế kháng kháng sinh qua vòng vô khuẩn khuếch tán thạch, và kỹ thuật nhân bản chuỗi gen đặc hiệu (PCR).

Phương pháp nghiên cứu

• Quy mô và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu theo dõi toàn bộ 6.254 con bò tại 3 xã trọng điểm (Yên Trung: 4.133 con; Yên Bình: 1.254 con; Tiến Xuân: 867 con) theo phương pháp dịch tễ học hồi cứu kết hợp điều tra cắt ngang ngẫu nhiên. Lấy mẫu dịch ngoáy mũi sâu từ bò khỏe mạnh và thu thập mẫu bệnh phẩm phủ tạng (máu tim, gan, lách, tủy xương) từ 110 con bò nghi mắc và chết do bệnh.
• Phương pháp phân lập và thử nghiệm sinh hóa: Bệnh phẩm được nuôi cấy trên môi trường thạch máu 5% và thạch MacConkey ở 37°C trong 24 giờ. Giám định hình thái qua nhuộm Gram (độ phóng đại 1.000 lần) và kiểm tra các phản ứng sinh hóa chuẩn theo tiêu chuẩn ngành: Catalase, Oxidase, Indol, khả năng không sinh H2S, lên men không sinh hơi các loại đường Glucose, Sorbitol, Sucrose, Galactose và không lên men Lactose, Maltose.
• Kỹ thuật sinh học phân tử (PCR): Sử dụng bộ Kit QIAamp DNA Mini để tách chiết DNA tổng số, thực hiện phản ứng PCR với cặp mồi đặc hiệu (Nagai et al., 1994) có trình tự mồi xuôi ATC CGC TAT TTA CCC AGT GG và mồi ngược GCT GTA AAC GAA CTC GCC AC. Chu kỳ nhiệt gồm 30 chu kỳ (gắn mồi ở 50°C trong 30 giây, kéo dài ở 72°C trong 60 giây), điện di trên gel agarose 1,2% nhuộm Redgel để phát hiện phân đoạn gen đặc trưng kích thước 457 bp. Lý do lựa chọn PCR nhằm khắc phục nhược điểm thời gian kéo dài của nuôi cấy truyền thống và đảm bảo độ chính xác tuyệt đối trong chẩn đoán.
• Kiểm tra độc lực và kháng sinh đồ: Độc lực được thử nghiệm tiêm xoang bụng trên chuột nhắt trắng khỏe mạnh (trọng lượng 18-22g/con, liều 0,2 ml canh trùng BHI 24 giờ). Thử tính mẫn cảm kháng sinh bằng phương pháp khoanh giấy kháng sinh khuếch tán trên thạch Mueller-Hinton (Kirby-Bauer) sử dụng đĩa kháng sinh chuẩn Oxoid (Anh Quốc) và đối chiếu tiêu chuẩn CLSI/NCCLS (1999) với đường kính vòng vô khuẩn (ϕ > 20 mm: rất mẫn cảm; 13-20 mm: mẫn cảm trung bình; < 13 mm: kháng thuốc).
• Thời gian và xử lý số liệu: Thực hiện liên tục trong 12 tháng (8/2018 - 8/2019). Dữ liệu được tính toán và phân tích thống kê sinh học bằng phần mềm Minitab.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ mắc bệnh và tử vong phân bố theo địa bàn: Trong tổng số 6.254 con bò được điều tra tại 3 xã, ghi nhận 110 con mắc bệnh Tụ huyết trùng (tỷ lệ mắc chung 1,76%) và 12 con bị chết (tỷ lệ chết chung 0,19%). Tỷ lệ mắc cao nhất tại xã Yên Trung đạt 2,01% (83/4.133 con, 8 con chết), tiếp theo là xã Yên Bình đạt 1,44% (18/1.254 con, 2 con chết), và thấp nhất tại xã Tiến Xuân đạt 1,04% (9/867 con, 2 con chết). Sự sai khác giữa xã Tiến Xuân và hai xã còn lại có ý nghĩa thống kê rõ rệt (P < 0,05).
2. Tính quy luật theo mùa vụ rõ rệt: Bệnh xảy ra quanh năm nhưng tập trung cao điểm từ tháng 3 đến tháng 7 với tỷ lệ mắc dao động từ 11,82% đến 20,00% tổng số ca bệnh cả năm. Trong đó, tháng 4 ghi nhận đỉnh dịch cao nhất chiếm 20,00% (22/110 ca mắc), tháng 3 chiếm 15,45% (17 ca), tháng 6 chiếm 13,64% (15 ca) và tháng 7 chiếm 12,73% (14 ca). Ngược lại, tỷ lệ mắc thấp nhất rơi vào tháng 1 chỉ với 0,91% (1 ca) và các tháng cuối năm (tháng 8 đến tháng 12) chỉ dao động từ 2,73% đến 3,64%.
3. Mức độ mẫn cảm phụ thuộc chặt chẽ vào lứa tuổi: Bò ở giai đoạn 1-3 năm tuổi có nguy cơ mắc bệnh cao nhất, chiếm tới 60,91% tổng số ca mắc (67/110 con). Nhóm bò từ 4-5 năm tuổi chiếm tỷ lệ 23,64% (26/110 con). Ngược lại, bê non dưới 1 năm tuổi và bò già trên 5 năm tuổi có tỷ lệ mắc thấp nhất, lần lượt là 6,36% (7/110 con) và 9,09% (10/110 con).
4. Đặc tính lâm sàng, vi sinh vật và độc lực: Bò mắc bệnh biểu hiện hội chứng nhiễm trùng máu cấp tính với triệu chứng điển hình: ủ rũ, mệt mỏi, bỏ ăn (89,09%), sốt cao đột ngột 41-42°C (88,18%), sưng hạch dưới hầu gây khó thở lè lưỡi (75,45%) và chướng bụng trước khi chết (20,91%). Các chủng P. multocida phân lập được đều bắt màu Gram âm lưỡng cực, phản ứng Catalase (+), Oxidase (+), Indol (+), lên men Glucose, Sorbitol, không gây dung huyết trên thạch máu và cho kết quả PCR dương tính với vạch DNA 457 bp. Thử nghiệm độc lực trên chuột bạch cho thấy 100% chuột chết trong vòng 8 đến 48 giờ sau khi tiêm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tạo nên sự chênh lệch dịch tễ giữa các xã bắt nguồn từ tập quán chăn nuôi và địa hình thực tế. Xã Yên Trung và Yên Bình có quy mô đàn bò lớn, địa hình rừng núi hiểm trở xen kẽ đồi gò, người dân chủ yếu áp dụng hình thức chăn thả tự do, điều kiện vệ sinh thú y và tỷ lệ tiêm phòng vắc xin còn hạn chế, dẫn đến mầm bệnh dễ phát tán qua nguồn nước và bãi chăn thả chung.

Sự bùng phát dịch bệnh tập trung vào giai đoạn tháng 3 đến tháng 7 hoàn toàn trùng khớp với thời điểm giao mùa cuối xuân chuyển sang hè. Độ ẩm không khí tăng cao, mưa nhiều kết hợp nhiệt độ thay đổi đột ngột làm nền chuồng ẩm ướt, gây stress nhiệt và ức chế hệ thống miễn dịch tự nhiên của bò. Khi sức đề kháng suy giảm, các chủng P. multocida thường trực tại đường hô hấp trên sẽ tăng nhanh độc lực để xâm nhập cơ thể. Kết quả này tương đồng với các công bố dịch tễ học tại Bắc Giang (Hoàng Đăng Huyến, 2004) và Lai Châu (Bùi Văn Dũng, 2000).

Về lứa tuổi, nhóm bò 1-3 tuổi mẫn cảm nhất do đây là giai đoạn bò bắt đầu thành thục, tham gia cày kéo hoặc sản xuất, thường xuyên chịu áp lực vận động và thay đổi thức ăn nhưng lượng kháng thể thụ động từ sữa mẹ đã hoàn toàn tiêu biến. Ngược lại, bê dưới 1 tuổi được bảo vệ tốt nhờ kháng thể mẹ truyền qua sữa đầu và được chăm sóc tại chuồng, còn bò trên 5 tuổi đã tích lũy được miễn dịch thích ứng qua các lần tiếp xúc mầm bệnh tự nhiên.

Dữ liệu dịch tễ được mô hình hóa trực quan qua biểu đồ đường biến thiên tỷ lệ mắc theo 12 tháng trong năm và biểu đồ cột so sánh cơ cấu lứa tuổi, giúp các nhà dịch tễ học dễ dàng nhận diện điểm nóng thời gian và đối tượng nguy cơ cao để can thiệp kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thiết lập lịch tiêm phòng vắc xin chủ động (Trạm Chăn nuôi & Thú y huyện Thạch Thất và UBND các xã): Tổ chức tiêm phòng vắc xin Tụ huyết trùng vô hoạt keo phèn chủng Robert I hoặc vắc xin nhũ dầu chủng P52 định kỳ 2 lần/năm vào tháng 3 và tháng 8 (trước mùa phát dịch cao điểm từ 15 đến 30 ngày). Đảm bảo chỉ tiêu tỷ lệ tiêm phòng bao phủ đạt trên 85% tổng đàn bò tại tất cả 22 xã và thị trấn, đặc biệt ưu tiên đàn bò trong độ tuổi 1-3 năm tại các xã miền núi Yên Trung, Yên Bình và Tiến Xuân.
2. Cải thiện điều kiện an toàn sinh học và quản lý chuồng trại (Hộ chăn nuôi và chủ gia trại): Thực hiện tiêu độc khử trùng định kỳ chuồng trại bằng nước vôi bột 1% hoặc các chất sát trùng chuyên dụng 1-2 lần/tuần trong giai đoạn giao mùa nóng ẩm. Nâng cao nền chuồng, đảm bảo độ thông thoáng và thoát nước tốt nhằm duy trì độ ẩm nền chuồng dưới 70%. Bổ sung vitamin, khoáng chất và thức ăn tinh giàu năng lượng trong các đợt thay đổi thời tiết đột ngột để giảm stress, đặt mục tiêu hạ tỷ lệ nhiễm bệnh tại địa phương xuống dưới 0,5%.
3. Chuẩn hóa phác đồ điều trị sớm dựa trên kết quả kháng sinh đồ (Bác sĩ thú y cơ sở và người chăn nuôi): Sử dụng các loại kháng sinh có độ mẫn cảm cao (đường kính vòng vô khuẩn ϕ > 20 mm) như Ceftiofur, Streptomycin hoặc phối hợp kháng sinh phù hợp ngay trong 12-24 giờ đầu khi bò xuất hiện sốt cao 41-42°C và sưng hạch hầu. Kết hợp bắt buộc với thuốc hạ sốt (Anagin/Paracetamol), thuốc trợ tim mạch (Cafein) và dịch truyền điện giải để nâng cao tỷ lệ điều trị thành công lên trên 90%, tuyệt đối không tự ý dùng các kháng sinh vi khuẩn đã kháng thuốc.
4. Tăng cường giám sát dịch tễ và truyền thông nâng cao nhận thức (Trạm Thú y phối hợp Hội Nông dân): Xây dựng mạng lưới báo cáo dịch tễ nhanh cấp thôn/xóm, đảm bảo thông tin ổ dịch được xử lý trong vòng 24 giờ sau khi phát hiện ca bệnh đầu tiên. Tổ chức tối thiểu 3-5 lớp tập huấn kỹ thuật mỗi năm cho 100% các hộ chăn nuôi tại vùng đồi gò, chuyển giao quy trình nhận biết sớm triệu chứng "trâu bò hai lưỡi" và kỹ thuật cách ly gia súc bệnh an toàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ thú y cơ sở và cơ quan quản lý dịch tễ địa phương: Nắm bắt quy luật phát sinh dịch bệnh theo mùa vụ (tháng 3 đến tháng 7) và phân bố lứa tuổi (1-3 năm tuổi) để lập kế hoạch dự trù vắc xin, xây dựng bản đồ cảnh báo dịch tễ và khoanh vùng dập dịch khẩn cấp tại các huyện ngoại thành Hà Nội.
• Học viên cao học, sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Thú y, Chăn nuôi: Sử dụng luận văn như tài liệu học thuật tham khảo chuẩn mực về quy trình phân lập vi sinh vật, kỹ thuật nhuộm Gram, thử phản ứng sinh hóa, kiểm tra độc lực trên động vật thí nghiệm và quy trình phản ứng PCR nhân bản phân đoạn gen 457 bp của Pasteurella multocida.
• Chủ trang trại, gia trại và hộ chăn nuôi bò thịt, bò sữa: Tiếp cận kiến thức thực tiễn về nhận diện sớm triệu chứng lâm sàng thể cấp tính, hiểu rõ tác hại của nền chuồng ẩm ướt giao mùa, từ đó áp dụng đúng lịch tiêm phòng tháng 3 và tháng 8 cũng như nguyên tắc sử dụng kháng sinh đồ hiệu quả, tránh lãng phí kinh tế.
• Các viện nghiên cứu, doanh nghiệp sản xuất thuốc thú y và sinh phẩm: Khai thác dữ liệu thực nghiệm về mức độ nhạy cảm và kháng thuốc của các chủng P. multocida thực địa để tối ưu hóa công thức thuốc kháng sinh điều trị, đồng thời định hướng nghiên cứu sản xuất các dòng vắc xin tái tổ hợp tiểu đơn vị thế hệ mới có tính bảo hộ chéo cao.

Câu hỏi thường gặp

• Vi khuẩn Pasteurella multocida phân lập từ bò tại Thạch Thất có đặc điểm sinh học nhận diện nào?
  Vi khuẩn là cầu trực khuẩn Gram âm nhỏ, bắt màu đậm ở hai đầu tế bào (lưỡng cực), không di động, không tạo nha bào và không gây dung huyết trên thạch máu. Về sinh hóa, vi khuẩn cho phản ứng Catalase (+), Oxidase (+), Indol (+), lên men đường Glucose, Sorbitol và được xác nhận chính xác bằng kỹ thuật PCR với kích thước sản phẩm khuếch đại 457 bp.
• Tại sao tỷ lệ bò mắc bệnh Tụ huyết trùng lại tăng đột biến vào giai đoạn tháng 3 đến tháng 7?
  Khoảng thời gian này trùng với thời kỳ chuyển mùa từ xuân sang hè tại miền Bắc, đặc trưng bởi mưa nhiều, độ ẩm cao và nhiệt độ biến động lớn. Khí hậu nóng ẩm làm nền chuồng nuôi lầy lội, tạo stress sinh lý nặng làm suy giảm miễn dịch của bò, kích thích vi khuẩn P. multocida tiềm ẩn ở niêm mạc mũi họng tăng độc lực và phát tán mầm bệnh.
• Vì sao nhóm bò từ 1 đến 3 năm tuổi lại có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất (chiếm 60,91%)?
  Ở độ tuổi 1-3 năm, kháng thể thụ động nhận từ sữa mẹ đã hoàn toàn tiêu biến trong khi bò phải bắt đầu vận động sản xuất hoặc thay đổi chế độ dinh dưỡng, dẫn đến trạng thái miễn dịch chưa hoàn thiện. Ngược lại, bê dưới 1 tuổi được bú sữa mẹ bảo hộ tốt, còn bò trên 5 tuổi đã tích lũy miễn dịch tự nhiên qua nhiều năm phơi nhiễm.
• Kỹ thuật PCR có ưu thế vượt trội gì so với phương pháp vi sinh truyền thống trong chẩn đoán P. multocida?
  Phương pháp phân lập và thử sinh hóa truyền thống thường mất từ 48 đến 72 giờ và dễ bị ngoại nhiễm bởi các tạp khuẩn đường hô hấp khác. Kỹ thuật PCR với cặp mồi đặc hiệu khuếch đại phân đoạn 457 bp cho kết quả chỉ sau vài giờ với độ nhạy và độ đặc hiệu đạt 100%, giúp chẩn đoán xác định nhanh mầm bệnh ngay từ mẫu bệnh phẩm mô hoặc dịch mũi.
• Yếu tố quyết định để điều trị thành công bệnh Tụ huyết trùng ở bò là gì?
  Nguyên tắc then chốt là phát hiện và can thiệp điều trị trong vòng 12 đến 24 giờ đầu của thể cấp tính. Bác sĩ thú y cần lựa chọn đúng kháng sinh còn mẫn cảm cao theo kết quả kháng sinh đồ (vòng vô khuẩn > 20 mm), tiêm đủ liều lượng liên tục 3-5 ngày kết hợp hồi sức bằng thuốc trợ tim, hạ sốt và bổ sung chất điện giải để chống hiện tượng trụy tim mạch và bại huyết.

Kết luận

• Tỷ lệ lưu hành và tử vong: Nghiên cứu xác định tỷ lệ mắc bệnh Tụ huyết trùng trên đàn bò tại huyện Thạch Thất là 1,76% (110/6.254 con) và tỷ lệ tử vong là 0,19% (12/6.254 con), tập trung cao nhất tại xã Yên Trung (2,01%).
• Quy luật dịch tễ đặc thù: Dịch bệnh bùng phát mạnh vào các tháng giao mùa nóng ẩm từ tháng 3 đến tháng 7 (đạt đỉnh 20,00% vào tháng 4) và nhóm bò trong độ tuổi 1-3 năm chiếm tỷ lệ cảm nhiễm cao nhất (60,91%).
• Đặc tính vi sinh và độc lực: Các chủng vi khuẩn P. multocida phân lập được mang đầy đủ đặc tính sinh hóa điển hình của loài, định danh chuẩn xác bằng PCR với vạch DNA 457 bp và thể hiện độc lực cao gây chết 100% chuột thí nghiệm trong vòng 8-48 giờ.
• Giải pháp điều trị dựa trên bằng chứng: Kháng sinh đồ chỉ rõ sự khác biệt về độ mẫn cảm thuốc, cung cấp cơ sở khoa học để loại bỏ các dòng kháng sinh đã bị lờn thuốc và xây dựng phác đồ điều trị đặc hiệu đạt hiệu quả khỏi bệnh trên 90%.
• Định hướng hành động tiếp theo: Các cơ quan thú y địa phương cần triển khai đồng bộ lịch tiêm phòng vắc xin vào tháng 3 và tháng 8 hàng năm, kết hợp kiểm soát an toàn sinh học chuồng trại nhằm khống chế triệt để dịch bệnh Tụ huyết trùng, bảo đảm chăn nuôi bò phát triển bền vững và an toàn dịch tễ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Những hiểu biết về vi khuẩn Pasteurella multocida 1. Hình thái Pasteurella multocida là một cầu trực khuẩn nhỏ 2 đầu tròn, kích thước từ 0,6 - 2,5µm x 0,2 - 0,4 µm, vi khuẩn không có lông, không di động, không hình thành nha bào và bắt màu Gram âm (Smith JE. Trong cơ thể bệnh, vi khuẩn hình thành giáp mô nhưng khó quan sát và khi nhuộm vi khuẩn có hiện tượng bắt màu sẫm hơn ở hai đầu tế bào nên P.multocida được gọi là vi khuẩn lưỡng cực (Smith JE.

Hình thái và kích thước của vi khuẩn có thể thay đổi tuỳ thuộc vào các điều kiện nuôi cấy khác nhau (Rimler R. Trong máu động vật, hình thái của vi khuẩn thường đồng nhất, còn khi phát triển trong môi trường nhân tạo vi khuẩn thường đa hình thái, hình trứng, hình cầu hoặc hình que. Khi nuôi cấy trong môi trường có cho thêm carbonhydrate, vi khuẩn thường kết lại thành chuỗi dài (Rosenbusch C. Đặc tính nuôi cấy P.

multocida là vi khuẩn yếu khí tùy tiện, nhiệt độ thích hợp 370C, pH thích hợp từ 7,2-7,4. Mọc chủ yếu trên các môi trường nuôi cấy thông thường, môi trường có bổ sung huyết thanh hoặc máu thì vi khuẩn mọc tốt (Nguyễn Như Thanh và cộng sự, 2001). Tuy nhiên không mọc trên thạch MacConkey. Môi trường nước thịt: sau 24 giờ nuôi cấy, môi trường đục vừa, mùi tanh đặc biệt như mùi nước dãi khô, lắc có vẩn như sương mù rồi lại mất, đáy ống có cặn nhày, trên mặt môi trường có màng mỏng.

Môi trường thạch thường: sau 24 giờ nuôi cấy trên mặt thạch hình thành khuẩn lạc dạng S nhỏ, trong suốt, long lanh như giọt sương. Nuôi lâu khuẩn lạc có màu trắng ngà dính vào môi trường. multocida có thể phát triển thành khuẩn lạc dạng S, dạng R hay dạng M trong môi trường này. Khuẩn lạc dạng S (Smooth) là khuẩn lạc trơn, bóng láng, mặt vồng, có dung quang sắc cầu vồng, là dạng khuẩn lạc có độc lực mạnh, vi khuẩn thuộc dạng khuẩn lạc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 này thường tạo thành lớp giáp mô nhiều hơn khuẩn lạc dạng xù xì.

Khuẩn lạc dạng R (Rough) thường dẹt, có rìa nhám xù xì, trơn nhám, có dung quang màu xanh, có độc lực yếu hơn. Khuẩn lạc dạng M (Mucoid) ướt nhày, có kích thước to nhất, rìa khuẩn lạc nhẵn, dung quang sắc cầu vồng yếu hơn dạng S. Hình dạng khuẩn lạc có thể thay đổi, khi nuôi cấy lâu ngày khuẩn lạc tăng kích thước, nhớt và dính chặt vào mặt thạch, còn khi cấy chuyển nhiều lần thì giáp mô mất đi, kích thước khuẩn lạc nhỏ lại, không màu và trong suốt. Môi trường thạch máu: vi khuẩn không gây dung huyết, phát triển tốt, khuẩn lạc to hơn thạch thường.

Đây là môi trường dùng để nhân và giữ giống vi khuẩn (Nguyễn Như Thanh và cs, 2001). Đặc trưng của vi khuẩn P. multocida là khuẩn lạc có mùi thơm ngọt và không gây dung huyết. Môi trường thạch - huyết thanh - huyết cầu tố: là môi trường dùng để phân lập, giám định, xác định độc lực của vi khuẩn.

Môi trường này, khuẩn lạc hình thành có hiện tượng tán sắc (iridescent). Khi xem khuẩn lạc dưới kính hiển vi hai thị kính với độ phóng đại thấp (x20) và góc chiếu phản quang của ánh sáng đèn điện 450, tùy theo độc lực của vi khuẩn mà màu sắc của khuẩn lạc khác nhau.Vi khuẩn có độc lực cao thì khuẩn lạc của chúng quan sát thấy 2/3 diện tích khuẩn lạc về phía đèn có màu xanh lơ hay xanh lá mạ; 1/3 diện tích khuẩn lạc có màu vàng ánh kim hay màu da cam; gọi là khuẩn lạc Fg (Greenish Fluorescent). Vi khuẩn có độc lực vừa biểu hiện 2/3 diện tích khuẩn lạc về phía đèn có màu vàng ánh kim hay màu da cam, gọi là khuẩn lạc Fo (Orange Fluorescent). Vi khuẩn có độc lực yếu, khuẩn lạc của chúng không có hiện tượng tán sắc, không màu gọi là Nf (Not Fluorescent).

Hiện tượng tán sắc của khuẩn lạc thấy rõ sau nuôi cấy 24 giờ, chúng sẽ mất đi nếu để qua 72 giờ nuôi cấy. Môi trường nước thịt pepton: sau cấy 24 giờ vi khuẩn làm đục môi trường, vài ngày sau môi trường trở nên trong, dưới đáy có cặn nhày, lắc khó tan. Để nuôi cấy vi khuẩn chế tạo vắc xin người ta thường sử dụng môi trường cơ bản có thêm đường sucrose, peptone và chất chiết men bia. Theo Namioka và Murata (1961), môi trường nuôi cây tốt nhất cho vi khuẩn P.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 multocida là Yeast extract Pepton-L-Cystin (YPC) có thêm sucrose và natri sulfite (Na2SO3). Đây là môi trường giúp cho sự tái tạo giáp mô của vi khuẩn và cũng là môi trường phân lập, giữ giống và nhân giống. Môi trường Hottinger cũng rất tốt cho vi khuẩn Pasteurella phát triển. Đặc tính sinh hóa Mỗi vi khuẩn có một phản ứng sinh hóa đặc trưng, vì vậy bước đầu cần giám định các đặc tính sinh hóa của các chủng vi khuẩn nghiên cứu.

Đa số các chủng vi khuẩn P. multocida có khả năng lên men không sinh hơi đường galactose, glucose, mannose, sorbitol, mannit, sozbit, xylose và sucrose. multocida không lên men đường lactose, maltose, arabino, rammo, salixin, dunxin, adonit. multocida không làm tan chảy gelatin, không mọc trên môi trường khoai tây, không làm đông vón sữa.

Các chủng vi khuẩn P. multocida có khả năng sinh indol và khi thay đổi thành phần của môi trường cũng ảnh hưởng đến khả năng sinh indol sớm hay muộn. multocida sẽ mất đặc tính sinh indol khi cấy chuyển nhiều lần trên môi trường nhân tạo. Nhưng chúng sẽ có lại đặc tính này khi tăng cường giống bằng cách tiêm truyền cho bản động vật.

Ngoài ra vi khuẩn này còn cho kết quả catalazavà oxydaza dương tính. Nhiều nghiên cứu đã cho biết đặc tính sinh hóa của các chủng P.multocida được phân lập từ các vùng khác nhau: Phùng Duy Hồng Hà (1990) đã nghiên cứu về khả năng lên men đường của P. multocida phân lập từ gia cầm bị bệnh Tụ huyết trùng tại Việt Nam, chúng có đặc tính hoá thông thường như lên men glucose, sucrose. Riêng đường sorbitol có 3 chủng luôn cho phản ứng âm tính, 3 chủng luôn cho phản ứng dương tính, 26 chủng còn lại cho kết quả thay đổi, lúc âm lúc dương.multocida trên lợn của Úc và Việt Nam của Trần Xuân Hạnh (2002) cho thấy khoảng 24,1% dương tính với đường lactose và 100% dương tính với đường sorbitol.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc tính sinh hóa chung của Pasteurella multocida (Theo Smith JE, 1959) Đặc tính sinh hóa Kết quả Dung huyết - Glucoza + Lactoza - H2 S - Catalaza + Oxidaza + Indol + Ureaza - Chú thích: “-”: âm tính, “+” : dương tính. Theo Hoàng Ðăng Huyến (2004) nghiên cứu về đặc tính sinh hóa của vi khuẩn P. multocida phân lập từ trâu, bò tại Bắc Giang và Phạm Thị Phương Lan và cộng sự (2012) xác định đặc tính sinh hóa các chủng vi khuẩn này tại hai tỉnh Hà Giang và Cao Bằng đều cho biết 100% các chủng P.

Multocida đều lên men các đường glucose, mannitol, saccarose, fructose, galactose và sorbitol, không lên men đường lactose,mantose, arabinose. Sức đề kháng Vi khuẩn P. multocida có sức đề kháng yếu với các chất sát trùng thông thường, chúng không thể tồn tại lâu ngoài cơ thể động vật, ánh sáng mặt trời và sức nóng. multocida có thể tồn tại trong đất ẩm, nền chuồng, trên đồng cỏ đến hàng tháng, có khi hàng năm.

multocida bị tiêu diệt trong vài giây ở 1000C, 3-5 phút ở nước vôi 1% (Nguyễn Như Thanh, 2001). Kháng nguyên Kháng nguyên của P. multocida có cấu trúc phức tạp và luôn thay đổi. Chúng bao gồm hai loại kháng nguyên là kháng nguyên vỏ và kháng nguyên thân.

- Kháng nguyên vỏ (K) Kháng nguyên vỏ là một bản kháng nguyên, có bản chất là một polysaccarit, che phủ lớp kháng nguyên O. Kháng nguyên vỏ có tính kháng nguyên yếu không có khả năng tạo được sự bảo hộ chuột và thỏ khi thử thách bằng công cường độc. Bằng phương pháp bảo hộ chéo trên chuột bạch Robert LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Multocida có 4 loại kháng nguyên vỏ và được ghi lại theo số La mã là I, II, III và IV.

Đến năm 1961, bằng phản ứng ngưng kết Carter đã xác định thêm type mới đặt tên là E, tác giả đề nghị bỏ type C và bổ sung thêm type F vào năm 1963. - Kháng nguyên thân (O) Kháng nguyên thân lipopolysaccharide của vi khuẩn P. multocida được Pirosky thông báo vào năm 1938. Kháng nguyên thân có 2 nhóm đặc hiệu và không đặc hiệu.

Các chủng khác nhau sẽ khác nhau về kháng nguyên thân. Chỉ có serotyp B hầu như đồng nhất thuộc một nhóm kháng nguyên thân. Kháng nguyên thân có 2 hệ thống phân loại là phân loại theo Namioka và Murata (1961), kháng nguyên thân có 12 yếu tố và phân loại theo Heddleston (1972), kháng nguyên thân có 16 yếu tố. Lipopolysaccharide là kháng nguyên thân quan trọng, có khả năng tạo đáp ứng miễn dịch cao và đóng vai trò quan trọng trong đáp ứng miễn dịch dịch thể (Ryu H.

Những hiểu biết về bệnh Tụ huyết trùng ở bò 1. Dịch tễ học a. Loài mắc bệnh Trong tự nhiên hầu hết các loài gia súc, gia cầm, loài có vú và loài chim đều mẫn cảm với bệnh. Theo Lignieres (1900) ít nhất có 6 dạng bệnh tụ huyết trùng khác nhau: Ở gà, trâu, bò, lợn, cừu, dê, ngựa và chó, cả 6 dạng bệnh này đều thấy ở thỏ.

Bệnh thấy ở trâu, bò, lợn, thỏ, chó, mèo, hươu, ngựa, chồn, khỉ, dê và cừu (Carter, 1959). Bệnh còn thấy ở bò rừng, nai, sơn dương, lợn rừng, thỏ rừng, voi, lạc đà và báo tuyết ở Hymalaya (De Alwis, 1982). Nhiều tác giả đã khẳng định: Nơi nào có bệnh tụ huyết trùng trâu, bò thì ở đó người ta cũng phát hiện bệnh này ở động vật hoang dã. De Alwis (1982) cho rằng loài vật cảm nhiễm mạnh nhất đối với bệnh tụ huyết trùng là trâu, bò trong đó trâu mẫn cảm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Ở Việt Nam, trâu dễ bị nhiễm và mắc bệnh nặng hơn bò.Trâu, bò rừng cũng mắc bệnh (Đoàn Thị Băng Tâm, 1987). Trâu thường chết khi gặp thể quá cấp hoặc cấp tính. Trong phòng thí nghiệm, mức độ mẫn cảm của động vật thí nghiệm với vi khuẩn P. multocida thuộc serotype B:2 giảm dần theo thứ tự thỏ, chuột bạch, trâu bò, chuột lang, bồ câu, lợn, ngựa, cừu và cuối cùng là dê.

Chó, gà, vịt không mẫn cảm (Bain R. Ngoài ra, một số bệnh Tụ huyết trùng cũng đã được thông báo trên lạc đà và hươu. Một số ổ dịch Tụ huyết trùng trâu bò có thể xảy ra đồng thời với bệnh Tụ huyết trùng ở lợn và ngựa.