Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm sinh học loài cây chò đãi làm cơ sở đề xuất các biện pháp bảo tồn và phát triển loài tại khu bảo tồn loài và sinh cảnh nam xuân lạc

Nghiên cứu đặc điểm sinh học cây Chò Đãi (Annamocarya sinensis) và biện pháp bảo tồn là vô cùng quan… 76 trang · Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Lò Văn Tuyền
• Người hướng dẫn: Th.S. Nguyễn Việt Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Cây Chò Đãi và Biện Pháp Bảo Tồn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Ý nghĩa của khóa luận
• 1.1.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.1.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của nghiên cứu
• 2.1.1. Về cơ sở sinh học
• 2.1.2. Về cơ sở bảo tồn
• 2.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Trên thế giới
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành nghiên cứu
• 3.2.1. Địa điểm tiến hành nghiên cứu
• 3.2.2. Thời gian tiến hành nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp ngoại nghiệp
• 3.4.1.1. Phương pháp phỏng vấn người dân
• 3.4.1.2. Phương pháp điều tra theo tuyến
• 3.4.1.3. Phương pháp lập ÔTC
• 3.4.2. Phương pháp nội nghiệp (phương pháp xử lý số liệu)
• 3.4.2.1. Xử lý số liệu điều tra
• 3.4.2.2. Đánh giá tác động của con người đến hệ thực vật
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm sử dụng và sự hiểu biết của người dân về loài cây
• 4.1.1. Sự hiểu biết của người dân về loài cây Chò Đãi
• 4.1.2. Đặc điểm sử dụng loài cây Chò đãi
• 4.2. Đặc điểm nổi bật về hình thái của loài
• 4.2.1. Đặc điểm về phân loại của loài Chò đãi trong hệ thống phân loại
• 4.2.2. Đặc điểm hình thái thân cây
• 4.2.2.1. Cây trưởng thành
• 4.2.3. Đặc điểm cấu tạo hình thái lá
• 4.2.4. Đặc điểm cấu tạo hoa, quả
• 4.2.5. Một số đặc điểm sinh thái của loài
• 4.2.6. Các loài cây đi kèm
• 4.3. Đặc điểm độ tàn che nơi phân bố của loài Chò đãi phân bố
• 4.4. Đặc điểm về tái sinh của loài
• 4.4.1. Phân bố số cây tái sinh theo cấp chiều cao
• 4.5. Đặc điểm cây bụi, dây leo và thảm tươi nơi có loài phân bố
• 4.6. Đặc điểm đất nơi loài cây nghiên cứu phân bố
• 4.7. Đặc điểm phân bố của loài
• 4.7.1. Đặc điểm phân bố trong các trạng thái rừng
• 4.7.2. Đặc điểm phân bố theo độ cao
• 4.8. Sự tác động của con người đến khu vực nghiên cứu
• 4.9. Đề xuất một số biện pháp phát triển và bảo tồn loài
• 4.9.1. Đề xuất biện pháp bảo tồn
• 4.9.2. Đề xuất biện pháp phát triển loài
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục
• Phục lục 1. Phục lục 1
• Phục lục 2. Phục lục 2
• Phục lục 3. Phục lục 3

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Cây Chò Đãi

Nghiên cứu đặc điểm sinh học cây Chò Đãi (Annamocarya sinensis) và biện pháp bảo tồn là vô cùng quan trọng. Rừng là một hệ sinh thái hoàn chỉnh, ảnh hưởng lớn đến đời sống con người. Nhiều quốc gia đã quan tâm bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng bền vững. Việt Nam, một trong những trung tâm đa dạng sinh học của Đông Nam Á, đang đối mặt với suy thoái rừng nghiêm trọng. Việc mất rừng dẫn đến xói mòn, rửa trôi, bồi lấp sông hồ, thay đổi môi trường và gia tăng thiên tai. Mất rừng còn đồng nghĩa với mất đi tính đa dạng về nguồn gen động thực vật. Cần có những nghiên cứu chuyên sâu để đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả. Theo Maurand P., năm 1943, Việt Nam có khoảng 14,3 triệu ha rừng tự nhiên, độ che phủ 43,7%.

1.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu cây Chò Đãi

Nghiên cứu sinh học cây Chò Đãi cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo vệ và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên. Nó giúp ngăn ngừa suy thoái các loài, đặc biệt là những loài động, thực vật quý hiếm, và ngăn ngừa ô nhiễm môi trường. Nghiên cứu này xây dựng mối quan hệ giữa con người và thế giới tự nhiên, từ đó đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả và bền vững.

1.2. Vai trò của bảo tồn cây Chò Đãi trong đa dạng sinh học

Bảo tồn cây Chò Đãi góp phần bảo tồn đa dạng sinh học của Việt Nam. Chính phủ đã đề ra nhiều biện pháp và chính sách để bảo vệ tài nguyên đa dạng sinh học. Tuy nhiên, cần giải quyết các vấn đề liên quan đến bảo tồn và phát triển bền vững, cũng như tác động của biến đổi khí hậu. Dựa trên tiêu chuẩn đánh giá của IUCN, Việt Nam công bố Sách đỏ để hướng dẫn công tác bảo vệ tài nguyên sinh vật.

II. Thách Thức Trong Bảo Tồn Cây Chò Đãi Hiện Nay

Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc (KBTL&SCNXL) ở Bắc Kạn là nơi có nhiều loài cây quý hiếm, trong đó có cây Chò Đãi. Mặc dù diện tích nhỏ, KBTL&SCNXL là hành lang quan trọng nối liền Vườn quốc gia Ba Bể với KBT thiên nhiên Na Hang. Tuy nhiên, nguồn tài nguyên rừng tại đây đang bị tác động mạnh bởi sức ép của các làng bản xung quanh. Vì vậy, công tác bảo tồn tính đa dạng sinh học, bảo vệ nguồn gen quý là rất quan trọng. KBTL & SCNXL là nơi lưu giữ những nguồn gen và các loài động thực vật có giá trị, đặc biệt loài cây Chò Đãi.

2.1. Áp lực từ hoạt động của con người lên cây Chò Đãi

Nguồn tài nguyên rừng tại KBTL&SCNXL đang chịu tác động mạnh bởi sức ép từ các làng bản xung quanh. Các hoạt động như khai thác gỗ trái phép, đốt rừng làm nương, phát quang làm nương và chăn thả gia súc gây ảnh hưởng tiêu cực đến sinh học cây Chò Đãi và khả năng tái sinh của loài. Cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn để giảm thiểu tác động này.

2.2. Tình trạng phân bố cây Chò Đãi và nguy cơ tuyệt chủng

Việc tìm hiểu tình hình phân bố cây Chò Đãi, hiện trạng nơi phân bố là điều cấp thiết. Cần thống kê số lượng, tình hình sinh trưởng và đặc điểm sinh thái học của loài tại địa bàn nghiên cứu. Điều này giúp đánh giá nguy cơ tuyệt chủng và đưa ra các biện pháp bảo tồn phù hợp. Các nghiên cứu về cây Chò Đãi trên thế giới không nhiều vì là loài đặc hữu nam Trung Quốc và Việt Nam.

2.3. Mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế và bảo tồn cây Chò Đãi

Các hoạt động hướng tới phát triển bền vững và bảo tồn đa dạng sinh học ở các vùng đá vôi gặp nhiều khó khăn do mâu thuẫn về lợi ích. Phát triển kinh tế-xã hội thường chú trọng đến tăng trưởng kinh tế mà chưa chú ý đúng mức đến bảo vệ môi trường, bảo tồn các loài động thực vật, đặc biệt là các loài quý hiếm. Cần có sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn đa dạng sinh học.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Cây Chò Đãi

Nghiên cứu đặc điểm sinh học cây Chò Đãi cần kết hợp nhiều phương pháp khác nhau. Điều tra ngoại nghiệp bao gồm phỏng vấn người dân địa phương, điều tra theo tuyến và lập ô tiêu chuẩn (ÔTC). Phương pháp nội nghiệp bao gồm xử lý số liệu điều tra và đánh giá tác động của con người đến hệ thực vật. Các phương pháp này giúp thu thập thông tin chi tiết về sinh học cây Chò Đãi, tình hình phân bố và các yếu tố ảnh hưởng đến sự tồn tại của loài.

3.1. Điều tra ngoại nghiệp Phỏng vấn và khảo sát thực địa

Phỏng vấn người dân địa phương giúp thu thập thông tin về kinh nghiệm sử dụng cây Chò Đãi, nhận thức về giá trị của loài và các mối đe dọa đối với sự tồn tại của loài. Điều tra theo tuyến và lập ÔTC giúp khảo sát thực địa, thu thập số liệu về đặc điểm hình thái cây Chò Đãi, tình hình tái sinh và các yếu tố môi trường liên quan.

3.2. Phương pháp nội nghiệp Xử lý và phân tích số liệu

Số liệu thu thập từ điều tra ngoại nghiệp được xử lý và phân tích bằng các phương pháp thống kê. Đánh giá tác động của con người đến hệ thực vật giúp xác định các hoạt động gây ảnh hưởng tiêu cực đến cây Chò Đãi và đề xuất các biện pháp giảm thiểu tác động. Phân tích số liệu cũng giúp xác định các yếu tố sinh thái quan trọng đối với sự tồn tại của loài.

3.3. Xác định môi trường sống cây Chò Đãi và các loài cây đi kèm

Nghiên cứu cần xác định các loài cây đi kèm với cây Chò Đãi để hiểu rõ hơn về sinh thái học cây Chò Đãi. Điều này giúp xác định các yếu tố môi trường quan trọng đối với sự tồn tại của loài và đề xuất các biện pháp bảo tồn phù hợp. Các loài cây đi kèm có thể cung cấp bóng mát, dinh dưỡng hoặc bảo vệ cây Chò Đãi khỏi các yếu tố bất lợi.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Cây Chò Đãi

Nghiên cứu cho thấy sự hiểu biết của người dân về cây Chò Đãi còn hạn chế. Đặc điểm hình thái cây Chò Đãi nổi bật với thân cây cao lớn, lá kép lông chim và quả hạch. Cây Chò Đãi phân bố trong các trạng thái rừng khác nhau, ở độ cao khác nhau. Sự tác động của con người đến khu vực nghiên cứu là đáng kể, ảnh hưởng đến sự tái sinh và phát triển của loài. Cần có các biện pháp bảo tồn và phát triển loài hiệu quả.

4.1. Sự hiểu biết và sử dụng cây Chò Đãi của người dân

Nghiên cứu cần đánh giá sự hiểu biết của người dân về cây Chò Đãi, bao gồm tên gọi địa phương, công dụng và giá trị của loài. Tìm hiểu cách người dân sử dụng cây Chò Đãi trong đời sống hàng ngày, ví dụ như làm thuốc, làm đồ gia dụng hoặc làm củi. Điều này giúp xác định vai trò của cây Chò Đãi trong cộng đồng và đề xuất các biện pháp bảo tồn phù hợp với nhu cầu của người dân.

4.2. Đặc điểm hình thái cây Chò Đãi Thân lá hoa quả

Mô tả chi tiết đặc điểm hình thái cây Chò Đãi, bao gồm chiều cao, đường kính thân, hình dạng lá, cấu tạo hoa và quả. So sánh đặc điểm hình thái cây Chò Đãi với các loài cây khác trong họ Hồ đào. Xác định các đặc điểm hình thái đặc trưng của cây Chò Đãi để phân biệt với các loài cây khác và đánh giá tình trạng sức khỏe của cây.

4.3. Phân bố cây Chò Đãi theo trạng thái rừng và độ cao

Xác định phân bố cây Chò Đãi trong các trạng thái rừng khác nhau, ví dụ như rừng nguyên sinh, rừng thứ sinh và rừng trồng. Xác định phân bố cây Chò Đãi theo độ cao để hiểu rõ hơn về yêu cầu sinh thái của loài. Điều này giúp xác định các khu vực ưu tiên cho bảo tồn và phục hồi cây Chò Đãi.

V. Đề Xuất Biện Pháp Bảo Tồn Cây Chò Đãi Hiệu Quả

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần đề xuất các biện pháp bảo tồn cây Chò Đãi hiệu quả. Các biện pháp này bao gồm bảo tồn tại chỗ (in-situ) và bảo tồn chuyển chỗ (ex-situ). Bảo tồn tại chỗ tập trung vào bảo vệ môi trường sống cây Chò Đãi và giảm thiểu tác động của con người. Bảo tồn chuyển chỗ bao gồm nhân giống và trồng cây Chò Đãi ở các khu vực khác.

5.1. Bảo tồn cây Chò Đãi tại chỗ Bảo vệ môi trường sống

Bảo vệ môi trường sống cây Chò Đãi bằng cách ngăn chặn khai thác gỗ trái phép, đốt rừng làm nương và chăn thả gia súc. Tăng cường tuần tra và kiểm soát để phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm. Nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của cây Chò Đãi và tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học.

5.2. Bảo tồn cây Chò Đãi chuyển chỗ Nhân giống và trồng

Nhân giống cây Chò Đãi bằng các phương pháp khác nhau, ví dụ như gieo hạt, giâm cành và chiết cành. Trồng cây Chò Đãi ở các khu vực khác để tăng diện tích phân bố của loài. Xây dựng vườn ươm cây Chò Đãi để cung cấp cây giống cho các chương trình trồng rừng.

5.3. Quản lý và giám sát tái sinh tự nhiên cây Chò Đãi

Theo dõi và đánh giá tình hình tái sinh tự nhiên cây Chò Đãi. Tạo điều kiện thuận lợi cho tái sinh tự nhiên cây Chò Đãi bằng cách loại bỏ các cây bụi và dây leo cạnh tranh. Bổ sung cây con vào các khu vực có mật độ tái sinh thấp. Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tái sinh tự nhiên cây Chò Đãi để đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp.

VI. Kết Luận và Kiến Nghị Về Bảo Tồn Cây Chò Đãi

Nghiên cứu đặc điểm sinh học cây Chò Đãi và đề xuất biện pháp bảo tồn là rất quan trọng để bảo vệ loài cây quý hiếm này. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng địa phương và các nhà khoa học để thực hiện các biện pháp bảo tồn hiệu quả. Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về sinh học cây Chò Đãi để có cơ sở khoa học vững chắc cho công tác bảo tồn.

6.1. Tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng

Tổ chức các hoạt động giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của cây Chò Đãi và tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học. Phát tờ rơi, áp phích và tổ chức các buổi nói chuyện để truyền tải thông tin về cây Chò Đãi đến người dân. Khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo tồn cây Chò Đãi.

6.2. Xây dựng chính sách và quy định về bảo tồn cây Chò Đãi

Xây dựng chính sách và quy định về bảo tồn cây Chò Đãi để đảm bảo sự bảo vệ lâu dài cho loài cây này. Quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương trong việc bảo tồn cây Chò Đãi. Xây dựng cơ chế tài chính để hỗ trợ các hoạt động bảo tồn cây Chò Đãi.

6.3. Tiếp tục nghiên cứu về sinh học cây Chò Đãi

Tiếp tục nghiên cứu về sinh học cây Chò Đãi, bao gồm đặc điểm di truyền cây Chò Đãi, đặc điểm sinh lý cây Chò Đãi và đặc điểm hóa sinh cây Chò Đãi. Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của cây Chò Đãi. Điều này giúp có cơ sở khoa học vững chắc cho công tác bảo tồn cây Chò Đãi.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tài nguyên rừng tự nhiên tại Việt Nam trải qua quá trình suy giảm nghiêm trọng qua nhiều thập kỷ. Theo số liệu của P. Maurand công bố trong công trình "Lâm nghiệp Đông Dương", năm 1943 diện tích rừng tự nhiên của Việt Nam ước đạt 14,3 triệu ha với độ che phủ 43,7%. Tuy nhiên, giai đoạn 1976 - 1990 ghi nhận tốc độ suy thoái mạnh mẽ khi diện tích rừng tự nhiên mất đi 2,7 triệu ha (bình quân giảm gần 190.000 ha/năm, tương đương 1,7%/năm), xuống mức thấp nhất là 9,2 triệu ha với độ che phủ 27,8% vào năm 1990 (Trần Văn Con, 2001). Giai đoạn 2010 - 2012, tỷ lệ che phủ rừng toàn quốc tăng lên 39,5% (2010) và 40,2% (2011), song diện tích gia tăng chủ yếu đến từ rừng trồng, trong khi chất lượng và diện tích rừng tự nhiên giàu trữ lượng vẫn tiếp tục suy giảm, kéo theo nguy cơ xói mòn đất, lũ lụt và suy thoái nguồn gen thực vật quý hiếm.

Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc (huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn) được thành lập theo Quyết định số 342/QĐ-UB ngày 17/03/2004 của Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Kạn với quy mô diện tích 1.788 ha, rừng tự nhiên chiếm trên 92% diện tích và chủ yếu phát triển trên núi đá vôi. Khu bảo tồn đóng vai trò hành lang sinh thái kết nối Vườn quốc gia Ba Bể với Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang (Tuyên Quang). Nơi đây lưu giữ nhiều nguồn gen thực vật đặc hữu, quý hiếm như Nghiến, Trai, Đinh, Thông pà cò, các loài Lan hài và Chò đãi (Annamocarya sinensis (Dode) Leroy.). Tuy nhiên, áp lực sinh kế từ cộng đồng dân cư vùng đệm và vùng lõi đã gây ra các tác động tiêu cực đến cấu trúc quần xã thực vật. Nhằm cung cấp dẫn liệu thực tế phục vụ quản lý và bảo vệ nguồn gen lâm nghiệp đặc hữu, khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lò Văn Tuyền (2014) đi sâu nghiên cứu loài Chò đãi tại khu vực này.

Mục đích nghiên cứu: Điều tra đặc điểm sinh thái và sự phân bố của loài Chò đãi nhằm tạo lập cơ sở khoa học đề xuất các biện pháp bảo vệ và bảo tồn nguồn gen thực vật quý hiếm còn sót lại trong Khu bảo tồn.

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Xác định tình hình phân bố tự nhiên của loài Chò đãi tại Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc.
2. Xác định một số đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của loài Chò đãi, từ đó đề xuất giải pháp bảo tồn và phát triển nguồn gen của loài.
3. Dựa trên những kết quả nghiên cứu thực tế, đề xuất các biện pháp bảo tồn phù hợp cho loài Chò đãi.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Một số đặc điểm sinh học, hình thái, cấu trúc sinh thái tầng cây cao, đặc tính tái sinh tự nhiên và tình trạng bảo tồn của loài Chò đãi (Annamocarya sinensis (Dode) Leroy.).
• Phạm vi không gian: Rừng tự nhiên thuộc địa bàn xã Bản Thi và xã Xuân Lạc, nằm trong ranh giới Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn (tọa độ địa lý từ 22°17' đến 22°19' vĩ độ Bắc và từ 105°28' đến 105°33' kinh độ Đông).
• Phạm vi thời gian: Quá trình điều tra thực địa, thu thập số liệu ngoại nghiệp và tổng hợp số liệu nội nghiệp được thực hiện từ tháng 01/2014 đến tháng 05/2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý

Khóa luận vận dụng hệ thống phân loại thực vật học hiện đại kết hợp với các tiêu chí đánh giá tình trạng nguy cấp của các tổ chức quốc tế và văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam:

• Vị trí phân loại học: Loài Chò đãi thuộc ngành Hạt kín (Magnoliophyta), lớp Ngọc lan (Magnoliopsida), bộ Óc chó (Juglandales), họ Hồ đào (Juglandaceae), chi Carya (hoặc Annamocarya), tên khoa học Annamocarya sinensis (Dode) Leroy. (đồng danh Carya sinensis Dode).
• Tình trạng bảo tồn: Loài được xếp hạng Nguy cấp (EN) trong Sách đỏ Việt Nam (2007) và nhóm IIA theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm. Trên thế giới, loài được phân hạng bảo tồn cấp quốc gia hạng II tại Trung Quốc với cấp độ Nguy cấp B1 + 2CDE.
• Cơ sở sinh thái học rừng: Ứng dụng lý thuyết cấu trúc lâm phần và diễn thế rừng nhiệt đới của Thái Văn Trừng (1987) và Lê Mộng Chân (2000), chú trọng tương quan giữa tổ thành cây gỗ tầng cao, độ tàn che của tán rừng và tổ thành tái sinh tự nhiên dưới tán.

Phương pháp nghiên cứu ngoại nghiệp

1. Phương pháp phỏng vấn cộng đồng (RRA): Sử dụng công cụ đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia, lập phiếu phỏng vấn bán cấu trúc đối với 30 đối tượng gồm người dân địa phương thường xuyên khai thác lâm sản, cán bộ tuần rừng, kiểm lâm viên địa bàn và người cao tuổi am hiểu thực vật tại hai xã Bản Thi và Xuân Lạc để ghi nhận nhận thức, kinh nghiệm gây trồng và phương thức khai thác, sử dụng loài Chò đãi.
2. Phương pháp điều tra theo tuyến: Thiết lập các tuyến khảo sát thực địa cắt từ chân núi lên đỉnh núi đi qua các dạng địa hình (chân, sườn, đỉnh núi) tại ba khu vực trọng điểm: Nặm Thung, Lũng Lỳ và Nặm Phiêng. Ghi nhận tần số bắt gặp loài Chò đãi, tọa độ xuất hiện và loài cây đi kèm.
3. Phương pháp lập ô tiêu chuẩn (ÔTC):
   • Thiết lập 16 ÔTC điển hình diện tích 2.000 m² (kích thước 40m x 50m) ở các trạng thái rừng có tầng cây cao (đường kính ngang ngực $D_{1,3} \ge 6$ cm). Ở khu vực địa hình chia cắt phức tạp, độ dốc lớn, lập các ô nhỏ 100 - 200 m² thay thế, đảm bảo nguyên tắc cứ chênh cao 100m lập 1 ÔTC.
   • Đo đếm các chỉ tiêu hình thái của tầng cây cao: đường kính thân tại vị trí 1,3 m ($D_{1,3}$ theo hai chiều trực giao), chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$ bằng thước đo cao), đường kính tán ($D_t$).
   • Đo độ tàn che tán rừng tại 5 vị trí trong mỗi ÔTC (4 góc và tâm ô) để lấy trị số trung bình.
4. Phương pháp điều tra tầng cây tái sinh: Trong mỗi ÔTC, bố trí 5 ô dạng bản (ÔDB) có diện tích 25 m² (5m x 5m), tổng diện tích điều tra tái sinh là 125 m²/ÔTC. Tiến hành đếm toàn bộ cây tái sinh, phân loại nguồn gốc (hạt hoặc chồi), đánh giá chất lượng sinh trưởng (tốt, trung bình, xấu) và đo chiều cao ($H_{vn}$), xác định cây có triển vọng khi đạt $H_{vn} > 2$ m.
5. Điều tra phẫu diện đất và đánh giá tác động: Đào phẫu diện mô tả tầng đất, độ dày tầng đất mịn và màu sắc đất nơi có loài phân bố; khảo sát tác động con người trên tuyến theo 6 chỉ tiêu (xói mòn, súc vật ăn gặm, khai thác gỗ, chăn thả gia súc, đốt phát nương rẫy, khai thác lâm sản ngoài gỗ) theo thang điểm định lượng từ 0 đến 3.

Phương pháp nội nghiệp và xử lý số liệu

Số liệu điều tra được tổng hợp và phân tích thông qua các công thức toán học lâm nghiệp:

• Chỉ số giá trị quan trọng (Importance Value Index - IVI): $$IVI_i (%) = \frac{A_i + D_i + RF_i}{3}$$ Trong đó: $A_i$ là độ phong phú tương đối; $D_i$ là độ ưu thế tương đối tính theo tổng tiết diện ngang thân $G_i$ ($G_i = \sum \pi \frac{D_{1,3}^2}{4}$); $RF_i$ là tần số xuất hiện tương đối của loài $i$. Các loài có $IVI \ge 5%$ được xác định là loài có vai trò sinh thái chủ đạo trong lâm phần.
• Công thức tổ thành tầng cao và tầng tái sinh: Hệ số tổ thành loài thứ $i$ ($K_i$) tính theo công thức: $$K_i = \frac{N_i}{N} \times 10$$ Với $N_i$ là số cá thể loài $i$, $N$ là tổng số cá thể quan sát. Loài có $K_i \ge 1$ được ghi kèm hệ số; từ 0,5 đến dưới 1 ghi dấu (+); dưới 0,5 ghi dấu (-); nhóm còn lại gộp vào loài khác (Lk).
• Mật độ cây tái sinh quy đổi ($N/ha$): $$N/ha = \frac{n}{S_{dt}} \times 10.000$$ Trong đó $n$ là tổng số cây tái sinh bắt gặp, $S_{dt}$ là tổng diện tích các ô dạng bản điều tra (m²).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả luận giải tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ thực trạng suy giảm rừng tự nhiên và mất mát đa dạng sinh học tại vùng núi đá vôi miền Bắc Việt Nam. Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc được xác định là địa bàn có giá trị bảo tồn cao nhưng chịu sức ép lớn từ các bản làng vùng đệm. Khóa luận xác lập mục đích, mục tiêu, ý nghĩa học thuật và giá trị thực tiễn nhằm cung cấp luận cứ cho công tác bảo tồn nguồn gen loài cây gỗ Chò đãi.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương tổng quan hệ thống hóa các tư liệu nghiên cứu về chi Carya và loài Annamocarya sinensis:

• Tình hình nghiên cứu quốc tế: Chi Carya gồm khoảng 17 loài, tập trung chủ yếu ở Đông Bắc châu Mỹ đến Trung Mỹ và Đông Á. Loài Chò đãi được Dode mô tả lần đầu năm 1912 dưới tên Carya sinensis từ mẫu vật tại Quý Châu (Trung Quốc). Các nghiên cứu quốc tế (Manning & Hjelmqvist 1951, Leroy 1950) từng xếp loài này vào 6 chi khác nhau trước khi thống nhất danh pháp. Tại Trung Quốc, loài mang tên "quả Óc chó có mỏ", số lượng cá thể ngoài tự nhiên suy giảm mạnh, chỉ còn khoảng 100 - 1.000 cá thể (Gu, 2003).
• Nghiên cứu trong nước: Ở Việt Nam ghi nhận 3 loài thuộc chi này. Chò đãi phân bố rải rác tại Lai Châu, vùng giữa sông Mã - sông Đà, Vườn quốc gia Cúc Phương (Ninh Bình, Thanh Hóa) và Tam Đảo (Vĩnh Phúc). Nghiên cứu của Nguyễn Bá Thụ tại Cúc Phương bước đầu tìm hiểu sinh thái và gieo ươm cây con 14 năm tuổi, song dữ liệu về phân bố tại vùng núi đá vôi Đông Bắc còn rất thiếu thốn.
• Điều kiện khu vực nghiên cứu: Điều kiện tự nhiên xã Xuân Lạc và Bản Thi có độ cao trung bình 400 - 800m, đỉnh Tam Sao cao nhất 1.159m; nhiệt độ trung bình năm 20,1°C, lượng mưa trung bình 153 mm/tháng (tập trung tháng 6, 7 lên tới 340 mm). Dân số vùng đệm có 986 hộ với 4.750 nhân khẩu (chủ yếu là dân tộc Dao và Tày), tỷ lệ hộ nghèo bình quân chiếm 45,13% (Xuân Lạc chiếm 54,14%, Bản Thi chiếm 29,3%).

Xã	Số hộ	Số khẩu	Mật độ (người/km²)	Số hộ nghèo	Tỷ lệ hộ nghèo (%)
Xuân Lạc	628	3.247	38	340	54,14
Bản Thi	358	1.503	23	105	29,30
Tổng số	986	4.750	-	445	45,13

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết đối tượng khảo sát là loài Chò đãi mọc tự nhiên; phạm vi thực địa tại xã Bản Thi và Xuân Lạc từ tháng 01/2014 đến tháng 05/2014. Nội dung tập trung vào 8 vấn đề cốt lõi: hiểu biết của người dân, đặc điểm hình thái, cấu trúc tầng cây cao, cấu trúc tái sinh, quan hệ cây bụi thảm tươi, phẫu diện đất, hiện trạng phân bố và tác động con người. Chi tiết hóa phương pháp phỏng vấn RRA, quy cách thiết lập 16 ÔTC (2.000 m²), các ÔDB tái sinh (25 m²), cùng các công thức tính $IVI$, tổ thành loài và mật độ lâm phần.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Chương kết quả phản ánh các dẫn liệu thực nghiệm thu thập từ thực địa:

Nhận thức và phương thức khai thác của cộng đồng

Khảo sát 30 phiếu phỏng vấn người dân bản địa ghi nhận tên địa phương của loài là Mạy châu khoằm. Người dân nắm rõ đặc điểm cây ưa ẩm ven suối, gỗ to, tán rộng, nhưng chưa có bất kỳ hoạt động nhân giống hay gây trồng nào. Mục đích khai thác chính tập trung vào bán gỗ thương phẩm và sử dụng gia dụng.

TT	Hình thức sử dụng	Số phiếu	Tỷ lệ (%)	Nhận xét thực tế
1	Gây trồng	0	0,00	Chưa có hộ dân nào gieo ươm, nhân giống
2	Khai thác để bán	16	53,33	Bán thân gỗ tròn cho tư thương
3	Khai thác tự sử dụng	8	26,67	Xẻ ván làm nhà, đóng đồ gia dụng, cành làm củi
4	Vừa bán vừa sử dụng	6	20,00	Kết hợp bán gỗ lớn và tận dụng gỗ thừa

Đặc điểm hình thái và cá thể cây trưởng thành

Qua rà soát trên toàn bộ hệ thống ô tiêu chuẩn, chỉ phát hiện duy nhất 2 cá thể cây Chò đãi trưởng thành tại ÔTC 15 và ÔTC 16. Cả hai cá thể đều ở trạng thái sinh trưởng tốt, thân thẳng, gốc có bạnh vè, tán xòe rộng, vỏ nhẵn màu xám nâu dày 0,4 cm, thịt vỏ màu tím có mùi tinh dầu đặc trưng.

Cây số	ÔTC	$D_{1,3}$ (m)	$H_{vn}$ (m)	Tình trạng sinh trưởng	Hiện trạng thực tế tại ô
1	15	2,00	35,0	Tốt	Còn nguyên vẹn, tái sinh quanh gốc rất ít
2	16	0,90	30,0	Tốt	Chưa bị tác động cơ giới, vài cây tái sinh sát gốc

Đặc điểm lá: Lá kép lông chim một lần lẻ, dài 30 - 40 cm, mang 7 - 9 lá chét mép nguyên. Kích thước lá chét có sự biến thiên rõ rệt theo vị trí trên cuống lá kép và giữa các giai đoạn phát triển:

Trạng thái	Vị trí lá chét	Chiều dài TB (cm)	Chiều rộng TB (cm)	Khoảng dao động dài (cm)	Khoảng dao động rộng (cm)
Cây tái sinh	Dưới lá kép	6,0	2,4	1,2 - 8,0	1,5 - 3,4
	Giữa lá kép	2,4	2,2	1,4 - 10,0	1,6 - 3,8
	Đỉnh lá kép	2,6	2,8	1,6 - 8,5	1,0 - 3,2
Cây trưởng thành	Dưới lá kép	8,0	3,0	Nhỏ nhất 3,0	Nhỏ nhất 1,2
	Giữa lá kép	8,4	3,7	Lớn nhất 15,0	Lớn nhất 5,0
	Đỉnh lá kép	8,8	2,5	Lớn nhất 12,0	Lớn nhất 4,0

Đặc điểm hoa và quả: Cụm hoa đực dạng bông đuôi sóc dài 13 - 15 cm rủ xuống, mọc tụ 5 - 9 cụm tại nách lá. Cụm hoa cái dạng bông đứng ở đầu cành mang 3 - 5 hoa. Quả hình cầu hoặc hình trứng, dài 6 - 8 cm, đường kính 5 - 6 cm, vỏ quả dày hóa gỗ khi chín nứt thành 6 - 9 mảnh.

Cấu trúc sinh thái tầng cây cao và độ tàn che

Tại 16 ÔTC khảo sát, thành phần loài tầng cây cao rất đa dạng với sự tham gia của Nghiến, Thích bắc bộ, Nhãn rừng, Nhọc, Trai, Sung, Cò ke, Cà lồ. Tuy nhiên, Chò đãi xuất hiện với tỷ lệ tham gia cực kỳ khiêm tốn:

• ÔTC 15 ($N = 58$ cây): Công thức tổ thành: $$1,55Ng + 1,21Tbb + 1,03Nr + 1,03Nh + 0,69Gvn + 0,69Tr + 0,34Sn + 0,17Mt + 0,17Cđ + 2,59Lk$$ (Trong đó Chò đãi chỉ chiếm hệ số 0,17).
• ÔTC 16 ($N = 38$ cây): Công thức tổ thành: $$1,63Ck + 1,02Cl + 1,02Va + 0,82S + 0,61Kh + 0,61Ddx + 0,61Cđ + 0,41Mt + 3,27Lk$$ (Chò đãi chiếm hệ số 0,61).
• Độ tàn che: Giá trị đo tại ÔTC 15 đạt trung bình 0,66; ÔTC 16 đạt 0,77; trị số bình quân là 0,71. Điều này chứng minh Chò đãi là loài cây ưa ẩm, thích hợp phát triển dưới tán rừng có độ tàn che từ trung bình đến khép tán cao.

Hiện trạng tái sinh tự nhiên của loài Chò đãi

Tái sinh tự nhiên của Chò đãi gặp nhiều hạn chế. Cây con chỉ phát tán trong phạm vi hẹp quanh gốc cây mẹ (bán kính dưới 10m) do quả nặng, rụng tại chỗ, không có cơ chế phát tán xa nhờ gió hay động vật:

• Tổng số cây tái sinh ghi nhận tại 2 ÔTC (tổng diện tích 250 m² ÔDB) chỉ đạt 7 cây, tương ứng mật độ quy đổi trung bình 560 cây/ha.
• Tỷ lệ nguồn gốc: Tái sinh từ hạt chiếm đa số (ÔTC 15 đạt 80%, ÔTC 16 đạt 67,67%); tái sinh từ chồi chiếm tỷ lệ thấp (20% và 32,33%).
• Phân cấp chất lượng: Cây tốt chiếm 20% - 33,33%; trung bình 33,33% - 40%; phẩm chất xấu chiếm 33,34% - 40%.
• Tổ thành tầng tái sinh nơi có Chò đãi phân bố: $$3,33S + 2,59Ck + 1,85M + 1,11Cđ + 1,22Nh$$ (Chò đãi chỉ đóng góp 3 cá thể trong tổng số 27 cây tái sinh thuộc ô điều tra, tương đương hệ số tổ thành 1,11, đứng sau Sảng, Cò ke và Mọ). Cây triển vọng ($H_{vn} > 2$ m) của loài gần như vắng bóng.

ÔTC	Diện tích ÔDB (m²)	Số cây TS hạt	Số cây TS chồi	Tỷ lệ hạt (%)	Tỷ lệ chồi (%)	Chất lượng Tốt (%)	Chất lượng TB (%)	Chất lượng Xấu (%)
15	125	4	1	80,00	20,00	20,00	40,00	40,00
16	125	2	1	67,67	32,33	33,33	33,33	33,34

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng hợp các kết luận khoa học về hiện trạng số lượng cá thể, khả năng tái sinh và các yếu tố đe dọa sinh cảnh. Tác giả kiến nghị các biện pháp quản lý hành chính, kỹ thuật lâm sinh và giải pháp hỗ trợ sinh kế cho cộng đồng vùng đệm nhằm bảo vệ nguồn gen Chò đãi.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Thực trạng phân bố cá thể trưởng thành: Trong 16 ÔTC được điều tra, Chò đãi chỉ xuất hiện tại 2 ÔTC (ÔTC 15 và ÔTC 16), mỗi ô ghi nhận đúng 1 cá thể thành thục sinh dục. Cá thể tại ÔTC 15 có $D_{1,3} = 2,0$ m và $H_{vn} = 35$ m; cá thể tại ÔTC 16 có $D_{1,3} = 0,9$ m và $H_{vn} = 30$ m. Cả hai cá thể đều phát triển tốt, đóng vai trò là cây mẹ duy nhất còn sót lại trong phạm vi khảo sát.
2. Cấu trúc sinh thái lâm phần: Chò đãi có chỉ số tổ thành rất thấp trong tầng cây gỗ ($0,17$ tại ÔTC 15 và $0,61$ tại ÔTC 16), không thuộc nhóm loài ưu thế ($IVI \ge 5%$). Loài phân bố chủ yếu ở chân núi, ven khe suối và thung lũng có tầng đất ẩm dày, độ tàn che trung bình đạt 0,71.
3. Đặc điểm tái sinh: Quá trình tái sinh tự nhiên diễn ra kém. Mật độ tái sinh quy đổi đạt 560 cây/ha nhưng phân bố co cụm trong bán kính 10m quanh gốc mẹ. Tỷ lệ nảy mầm từ hạt chiếm 67,67% - 80%, phẩm chất cây tái sinh chủ yếu ở mức trung bình và xấu, tỷ lệ cây có triển vọng ($H_{vn} > 2$ m) cực kỳ thấp, đối mặt nguy cơ đào thải cao dưới áp lực cạnh tranh của cây bụi, thảm tươi và dây leo.
4. Sức ép từ con người: 100% người dân chưa từng gieo ươm loài Chò đãi; 53,33% đối tượng phỏng vấn thừa nhận khai thác gỗ để bán, 26,67% khai thác sử dụng tại chỗ. Tình trạng chặt trộm gỗ, phát nương làm rẫy, chăn thả gia súc và thu hái lâm sản ngoài gỗ diễn ra thường xuyên quanh vùng lõi khu bảo tồn.

Đề xuất giải pháp của tác giả

• Bảo tồn tại chỗ (in-situ): Bảo vệ nghiêm ngặt 2 cá thể cây mẹ tại ÔTC 15 và 16. Cắm biển báo, lập ranh giới quản lý bảo vệ tuyệt đối cây mẹ; tăng cường tuần tra kiểm soát của lực lượng kiểm lâm tại các tiểu khu giáp ranh thôn Bản Eng, Bản Tưn, Bản Ó.
• Biện pháp kỹ thuật lâm sinh: Tiến hành phát quang dây leo, cây bụi chèn ép trong bán kính 10 - 15m xung quanh gốc 2 cây mẹ nhằm cải thiện điều kiện ánh sáng và độ xốp của đất, hỗ trợ hạt rụng tự nhiên dễ tiếp xúc với đất ẩm để nảy mầm.
• Bảo tồn chuyển vị (ex-situ) và tạo giống: Thu hái hạt chín vào mùa quả chín (khoảng tháng 9 - 11), xây dựng vườn ươm thực nghiệm nhân giống vô tính và hữu tính tại chỗ để cung cấp cây giống phục vụ trồng bổ sung, làm giàu rừng.
• Phát triển kinh tế - xã hội vùng đệm: Hỗ trợ đồng bào Tày, Dao áp dụng tiến bộ kỹ thuật thâm canh lúa nước, chuyển đổi cơ cấu cây trồng nhằm hạn chế tình trạng du canh phát nương, giảm tỷ lệ hộ nghèo (hiện chiếm 54,14% tại Xuân Lạc và 29,3% tại Bản Thi), từ đó triệt tiêu nguyên nhân gốc rễ dẫn đến việc vào rừng khai thác trộm gỗ.

Đóng góp mới của tác giả

Khóa luận là công trình điều tra thực địa có hệ thống đầu tiên về đặc tính sinh học, hiện trạng phân bố và cấu trúc tái sinh của loài Chò đãi (Annamocarya sinensis) tại Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc. Nghiên cứu đã cung cấp số liệu trắc lượng cụ thể về hình thái lá chét, kích thước thân cây mẹ, tổ thành sinh thái và chứng minh nguy cơ tuyệt chủng cục bộ của loài này tại địa phương nếu không có biện pháp can thiệp kỹ thuật khẩn cấp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế trong văn bản: Số lượng cá thể Chò đãi phát hiện ngoài tự nhiên quá ít (chỉ 2 cây mẹ trưởng thành và 7 cây con tái sinh trên tổng diện tích 16 ÔTC), dẫn đến việc phân tích định lượng dựa trên cỡ mẫu nhỏ. Thời gian nghiên cứu thực địa diễn ra trong 5 tháng (từ tháng 01/2014 đến tháng 05/2014), chưa theo dõi trọn vẹn chu kỳ sinh vật học quanh năm như mùa thụ phấn của hoa đực/hoa cái, thời điểm quả chín và tỷ lệ nảy mầm tự nhiên theo mùa. Địa hình núi đá vôi dốc đứng và chia cắt mạnh gây cản trở việc thiết lập ÔTC đồng nhất 2.000 m².
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tiến hành theo dõi thường niên chu kỳ sinh sản và sinh vật học của 2 cây mẹ; nghiên cứu thử nghiệm kỹ thuật giâm hom, ghép cành và xử lý hạt giống kích thích nảy mầm trong vườn ươm; mở rộng phạm vi điều tra sinh cảnh sang các khu vực núi đá vôi lân cận thuộc Vườn quốc gia Ba Bể và Khu bảo tồn thiên nhiên Na Hang.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận cung cấp nguồn tư liệu học thuật hữu ích cho:

• Giảng viên, sinh viên và học viên cao học thuộc các ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm sinh, Lâm học, Sinh thái học và Đa dạng sinh học tham khảo phương pháp điều tra thực vật rừng, phương pháp thiết lập ô tiêu chuẩn, ô dạng bản, tính toán chỉ số giá trị quan trọng ($IVI$) và đánh giá tái sinh rừng.
• Cán bộ kỹ thuật, lực lượng kiểm lâm và Ban quản lý Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc sử dụng trực tiếp số liệu định vị tọa độ, hiện trạng 2 cây mẹ và mật độ cây tái sinh để lập phương án bảo vệ nguồn gen đặc hữu, quý hiếm.
• Phần đáng tham khảo nhất bao gồm: Phương pháp luận và công thức toán học đo đếm cấu trúc lâm phần ($IVI$, hệ số tổ thành $K_i$); hệ thống bảng số liệu kích thước lá chét biến thiên theo vị trí cuống lá; thang điểm định lượng tác động con người tại vùng đệm khu bảo tồn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận ghi nhận được bao nhiêu cá thể cây Chò đãi trưởng thành tại khu vực nghiên cứu và kích thước cụ thể là bao nhiêu? Trong toàn bộ 16 ÔTC khảo sát, tác giả chỉ ghi nhận được đúng 2 cá thể Chò đãi trưởng thành còn nguyên vẹn:

• Cá thể thứ nhất (tại ÔTC 15): Đường kính ngang ngực $D_{1,3} = 2,0$ m, chiều cao vút ngọn $H_{vn} = 35$ m.
• Cá thể thứ hai (tại ÔTC 16): Đường kính ngang ngực $D_{1,3} = 0,9$ m, chiều cao vút ngọn $H_{vn} = 30$ m.

2. Mật độ và đặc điểm tái sinh tự nhiên của loài Chò đãi được ghi nhận như thế nào? Tại 2 ÔTC có Chò đãi (tổng diện tích 10 ô dạng bản là 250 m²), chỉ đếm được 7 cây tái sinh, tương đương mật độ trung bình 560 cây/ha. Cây tái sinh chủ yếu phát tán quanh gốc mẹ trong bán kính dưới 10m. Về nguồn gốc, cây mọc từ hạt chiếm đa số (67,67% - 80%), từ chồi chiếm 20% - 32,33%. Về chất lượng, cây đạt loại tốt chỉ chiếm 20% - 33,33%, còn lại là trung bình và xấu; cây triển vọng ($H_{vn} > 2$ m) rất hiếm.

3. Nhận thức và hành vi sử dụng của người dân bản địa đối với loài Chò đãi ra sao? Kết quả phỏng vấn 30 người dân cho thấy 100% người dân chưa từng gieo ươm, gây trồng loài cây này. Về mục đích sử dụng, 53,33% người dân khai thác để bán gỗ, 26,67% khai thác sử dụng làm nhà hoặc vật dụng gia đình, và 20,00% kết hợp vừa bán vừa tự sử dụng. Loài cây bị khai thác mạnh trong những năm gần đây làm số lượng suy giảm nghiêm trọng.

4. Vị trí phân loại và mức độ đe dọa của Chò đãi theo các thang bậc khoa học hiện hành là gì? Loài Chò đãi có tên khoa học là Annamocarya sinensis (Dode) Leroy., thuộc họ Hồ đào (Juglandaceae). Loài được xếp vào cấp Nguy cấp (EN) trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007 và thuộc Nhóm IIA theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ.

5. Điều kiện lập địa và độ tàn che nơi loài Chò đãi xuất hiện có đặc điểm gì? Chò đãi phân bố tại các thung lũng, chân núi hoặc ven khe suối có tầng đất ẩm dày, màu mỡ, trung tính đến kiềm nhẹ. Độ tàn che tại các điểm khảo sát đạt từ 0,66 đến 0,77 (trung bình 0,71), cho thấy đây là loài cây ưa ẩm, sinh trưởng thích hợp trong các quần xã rừng có độ che phủ tán cao.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lò Văn Tuyền đã cung cấp bức tranh chi tiết về hiện trạng sinh học, phân bố và sinh thái của loài Chò đãi (Annamocarya sinensis) tại Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc. Kết quả điều tra thực tế khẳng định loài đang ở tình trạng cực kỳ nguy cấp tại địa phương với chỉ 2 cá thể trưởng thành sót lại trong các ô tiêu chuẩn và khả năng tái sinh tự nhiên rất thấp. Công trình đặt nền móng cơ sở dữ liệu quan trọng cho các hoạt động quản lý, bảo tồn nguyên vị và nghiên cứu nhân giống phục hồi nguồn gen cây rừng quý hiếm này trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Ngày nay bảo vệ rừng đã trở nên hết sức quan trọng. Vì rừng là một hệ sinh thái hoàn chỉnh. Rừng có ảnh hưởng to lớn đến đời sống con người. Chính vì thấy được tầm quan trọng đó nhiều quốc gia trên thế giới đã quan tâm bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng một cách bền vững.

Từ lâu con người đã khai thác từ rừng những sản vật phục cho nhu cầu của mình như: hoa quả, thịt thú rừng, gỗ làm nhà và các loại lâm sản phụ khác. Sự khai thác đó ngày càng tăng đến mức thiên nhiên không thể tự bù đắp được nữa. Do nhiều nguyên nhân như dân số thế giới tăng lên nhiều lần dẫn đến nhu cầu về trồng trọt và chăn nuôi tăng dẫn đến tàn phá rừng để làm đồng cỏ và gieo trồng. Công nghiệp phát triển đòi hỏi nhiều nguyên liệu, giao thông phát triển cũng đẩy nhanh tốc độ tàn phá rừng vv.

Việt Nam được coi là một trong những trung tâm ĐDSH của vùng Đông Nam Á. Từ kết quả nghiên cứu về khoa học cơ bản trên lãnh thổ Việt Nam, nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước đều nhận định rằng Việt Nam là một trong 10 quốc gia ở Châu Á có tính ĐDSH cao do có sự kết hợp của nhiều yếu tố. Tuy nhiên, tài nguyên rừng Việt Nam đã và đang bị suy thoái nghiêm trọng do nhiều các nguyên nhân khác nhau như nhu cầu lâm sản ngày càng tăng, việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất, khai thác quá mức, không đúng kế hoạch, chiến tranh,… Theo số liệu mà Maurand P. công bố trong công trình “Lâm nghiệp Đông Dương” thì đến năm 1943 Việt Nam còn khoảng 14,3 triệu ha rừng tự nhiên với độ che phủ là 43,7% diện tích lãnh thổ.

Quá trình mất rừng xảy ra liên tục từ năm 1943 đến đầu những năm 1990, đặc biệt từ năm 1976 -1990 diện tích rừng tự nhiên giảm mạnh, chỉ trong 14 năm diện 2 tích rừng giảm đi 2,7 triệu ha, bình quân mỗi năm mất gần 190 ngàn ha (1,7%/năm) và diện tích rừng giảm xuống mức thấp nhất là 9,2 triệu ha với độ che phủ 27,8% vào năm 1990 (Trần Văn Con, 2001). Tính tới hết năm 2010 - 2011 -2012 với nhiều nỗ lực cho việc bảo vệ và phát triển rừng thông qua nhiều Chương trình và Dự án, Tỷ lệ che phủ rừng của nước ta đạt 39,5% năm 2010, 40,2% năm 2011 phấn đấu năm 2013 đạt 40.7% (Tình hình thực hiện phát triển kinh tế xã hội năm 2011, 2012 và quý 1 năm 2013) [2] xong chủ yếu là rừng trồng, rừng tự nhiên vẫn suy giảm. Việc mất rừng tự nhiên, dẫn tới đất đai bị suy thoái do xói mòn, rửa trôi, sông hồ bị bồi lấp, môi trường bị thay đổi, hạn hán lũ lụt gia tăng, ảnh hưởng lớn đến mọi mặt đời sống của nhiều vùng dân cư. Mất rừng còn đồng nghĩa với sự mất đi tính đa dạng về nguồn gen động thực vật.

KBT loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc (KBTL&SCNXL) huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn được thành lập theo Quyết định số 342/QĐ-UB ngày 17/03/2004 của UBND tỉnh Bắc Kạn với diện tích 1.788 ha, nằm trong địa giới hành chính của xã Xuân Lạc, Bản Thi và Đồng Lạc chủ yếu là rừng trên núi đá vôi có nhiều loài cây quý hiếm. Mặc dù có diện tích nhỏ, nhưng KBTL&SCNXL là hành lang quan trọng nối liền Vườn quốc gia Ba Bể với KBT (Khu bảo tồn) thiên nhiên Na Hang.