Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm nông sinh học và biện pháp kỹ thuật đối với giống cam vinh trồng tại huyện lục ngạn tỉnh bắc giang

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích nghiên cứu một số đặc điểm nông sinh học và biện pháp kỹ thuật đối với giống cam vinh trồng tại, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Danh Đức
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thế Huấn
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm nông sinh học và biện pháp kỹ thuật đối với giống cam Vinh trồng tại huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục đích và yêu cầu của đề tài
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• Phạm vi nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Đặc điểm nông sinh học
• 1.1.2. Sử dụng các chất điều tiết sinh trưởng
• 1.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cam quýt
• 1.2.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cam quýt trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cam quýt tại Việt Nam
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về cam quýt
• 1.3.1. Một số nghiên cứu về đặc điểm sinh thái học
• 1.3.2. Một số nghiên cứu về đặc điểm thực vật học
• 1.3.3. Một số nghiên cứu về phân bón cho cây cam quýt
• 1.3.4. Một số nghiên cứu về phân bón qua lá và sử dụng chất điều hòa sinh trưởng cho cây cam
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Vật liệu nghiên cứu
• 2.4. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.3. Phương pháp xử lý số liệu và tính toán
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên và tình hình sản xuất cây ăn quả của huyện Lục Ngạn - Bắc Giang
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Tình hình sản xuất cây ăn quả ở Lục Ngạn
• 3.1.3. Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây ăn quả có múi
• 3.1.3.1. Các phương pháp nhân giống
• 3.1.3.2. Kỹ thuật trồng, chăm sóc vườn cam quýt
• 3.2. Sinh trưởng phát triển của cam Vinh tại Lục Ngạn - Bắc Giang
• 3.3. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất, chất lượng cam Vinh ở Lục Ngạn - Bắc Giang
• 3.3.1. Ảnh hưởng của một số chế phẩm bón qua lá đến năng suất, chất lượng cam Vinh
• 3.3.2. Ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng đến năng suất, chất lượng của cam Vinh
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nông sinh học và đặc điểm sinh học của cam Vinh

Nghiên cứu nông sinh học và đặc điểm sinh học của cam Vinh tại Lục Ngạn, Bắc Giang đã chỉ ra rằng giống cam này có khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng địa phương. Cam Vinh có chu kỳ sinh trưởng rõ ràng, với 3-4 đợt lộc trong năm, bao gồm lộc Xuân, Hè, Thu và Đông. Quá trình ra lộc có ảnh hưởng trực tiếp đến hiện tượng ra quả cách năm và khả năng điều chỉnh cân đối giữa bộ phận dưới và trên mặt đất. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng kỹ thuật canh tác hợp lý để điều khiển quá trình ra lộc, từ đó nâng cao năng suất cam và chất lượng quả.

1.1. Đặc điểm sinh trưởng

Cam Vinh tại Lục Ngạn có khả năng sinh trưởng mạnh, với các đợt lộc xuất hiện đều đặn trong năm. Quá trình ra lộc được xem là tiền đề cho sự ra hoa và kết quả của năm sau. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc điều chỉnh quá trình ra lộc thông qua kỹ thuật chăm sóc cây có thể hạn chế hiện tượng ra quả cách năm, đồng thời tăng cường sức khỏe cây trồng.

1.2. Ảnh hưởng của khí hậu và thổ nhưỡng

Khí hậu và thổ nhưỡng tại Lục Ngạn có ảnh hưởng đáng kể đến quá trình sinh trưởng của cam Vinh. Điều kiện khí hậu ôn hòa, lượng mưa phân bố đều và đất đai màu mỡ là những yếu tố thuận lợi giúp cây cam phát triển tốt. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc quản lý bảo vệ thực vật và kỹ thuật canh tác là cần thiết để đối phó với các yếu tố bất lợi như sâu bệnh và thời tiết cực đoan.

II. Kỹ thuật trồng và chăm sóc cam Vinh

Nghiên cứu đã xác định các kỹ thuật trồng cam và kỹ thuật chăm sóc cây phù hợp để nâng cao năng suất cam và chất lượng quả tại Lục Ngạn, Bắc Giang. Các biện pháp kỹ thuật bao gồm việc sử dụng phân bón qua lá và chất điều hòa sinh trưởng để tăng cường dinh dưỡng cho cây, đặc biệt trong giai đoạn ra hoa và kết quả. Nghiên cứu cũng đề xuất các phương pháp nhân giống hiệu quả, giúp duy trì và phát triển giống cam Vinh tại địa phương.

2.1. Phương pháp nhân giống

Nghiên cứu đã thử nghiệm và đánh giá các phương pháp nhân giống cam Vinh, bao gồm ghép cành và chiết cành. Kết quả cho thấy, phương pháp ghép cành mang lại hiệu quả cao hơn, với tỷ lệ sống của cây con đạt trên 90%. Điều này giúp đảm bảo chất lượng giống và tăng cường khả năng sinh trưởng của cây trồng.

2.2. Sử dụng phân bón và chất điều hòa sinh trưởng

Việc sử dụng phân bón qua lá và chất điều hòa sinh trưởng đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc tăng cường dinh dưỡng cho cây, đặc biệt trong giai đoạn ra hoa và kết quả. Nghiên cứu chỉ ra rằng, các chế phẩm như GA3 và phân bón vi lượng giúp cải thiện đáng kể năng suất cam và chất lượng quả, đồng thời giảm thiểu hiện tượng rụng quả non.

III. Phát triển nông nghiệp và thị trường cam Vinh

Nghiên cứu đã đánh giá tiềm năng phát triển nông nghiệp và thị trường cam tại Lục Ngạn, Bắc Giang. Cam Vinh được xem là một trong những giống cây ăn quả có giá trị kinh tế cao, đóng góp đáng kể vào thu nhập của người dân địa phương. Nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp để mở rộng thị trường tiêu thụ, bao gồm việc xây dựng thương hiệu và áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế.

3.1. Tiềm năng kinh tế

Cam Vinh tại Lục Ngạn có tiềm năng kinh tế lớn, với năng suất cam đạt trung bình 20-25 tấn/ha. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến và quản lý bảo vệ thực vật hiệu quả có thể giúp tăng năng suất và chất lượng quả, từ đó nâng cao thu nhập cho người dân.

3.2. Mở rộng thị trường

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp để mở rộng thị trường cam, bao gồm việc xây dựng thương hiệu cam Vinh và áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế như GAP (Good Agricultural Practices). Điều này không chỉ giúp tăng giá trị sản phẩm mà còn mở ra cơ hội xuất khẩu sang các thị trường quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành trồng cây ăn quả có múi tại Việt Nam giữ vị trí chiến lược trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp với diện tích đạt trên 87.500 ha và sản lượng hàng năm vượt 683.000 tấn. Tại huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang – địa phương có tổng diện tích tự nhiên 101.223,72 ha vốn nổi tiếng với vùng chuyên canh vải thiều – việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng nhằm đa dạng hóa sản phẩm và hạn chế rủi ro thị trường đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Nhiều nông hộ đã chủ động di thực giống cam Vinh (Citrus sinensis) vào sản xuất. Tuy nhiên, quá trình phát triển này phần lớn mang tính tự phát, thiếu các cơ sở khoa học về khả năng thích ứng sinh thái cũng như quy trình kỹ thuật chuẩn hóa, dẫn đến hiện tượng tỷ lệ rụng quả non cao, năng suất không ổn định và chất lượng quả phân hóa mạnh giữa các mùa vụ.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá toàn diện các đặc điểm nông sinh học của giống cam Vinh trong điều kiện sinh thái vùng đồi Lục Ngạn, đồng thời xác định các biện pháp kỹ thuật then chốt, trọng tâm là việc ứng dụng phân bón qua lá và chất điều hòa sinh trưởng. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực địa trong giai đoạn từ tháng 2/2013 đến tháng 10/2014 tại các vườn cam kinh doanh 4-5 năm tuổi trên địa bàn huyện Lục Ngạn. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện quy trình thâm canh cam Vinh, giúp nâng cao tỷ lệ đậu quả, giảm tỷ lệ rụng quả sinh lý từ 15% đến trên 30%, qua đó gia tăng năng suất thương phẩm và cải thiện thu nhập bền vững cho các hộ nông dân địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết sinh lý học thực vật và dinh dưỡng khoáng chuyên sâu cho cây ăn quả thân gỗ lâu năm:

• Lý thuyết cân bằng phytohormone và cơ chế hình thành tầng rời cuống quả: Theo các công trình sinh lý học thực vật kinh điển của Addicott, Nitsch cùng các nhà khoa học trong nước như Hoàng Minh Tấn và Nguyễn Quang Thạch, sự rụng hoa và rụng quả non là phản ứng sinh lý chịu sự kiểm soát của tỷ lệ cân bằng giữa hormone kích thích sinh trưởng (Auxin, Gibberellin) và hormone ức chế (Axit Abscisic, Ethylene). Khi hàm lượng auxin và gibberellin nội sinh suy giảm ở các giai đoạn nhạy cảm (sau thụ phấn và thời kỳ quả phát triển nhanh), tầng rời gồm các lớp tế bào nhu mô tại cuống quả sẽ phân rã, dẫn đến hiện tượng rụng quả hàng loạt. Việc bổ sung phytohormone ngoại sinh như Gibberellic Acid (GA3) hay Alpha-NAA đóng vai trò chủ động ức chế enzyme phân giải thành tế bào, từ đó giữ quả vững chắc trên cành.
• Lý thuyết dinh dưỡng khoáng qua lá và chẩn đoán dinh dưỡng: Dựa trên chuẩn dinh dưỡng lá cam theo nghiên cứu của Dương Tấn Lợi và Trần Thế Tục, lá cây hấp thụ dinh dưỡng trực tiếp qua lỗ khí khổng và lớp biểu bì với hiệu suất lên tới 95%, nhanh gấp 8-10 lần so với hấp thu qua rễ trong điều kiện rễ bị ức chế. Hàm lượng tối ưu trong lá cam thời kỳ mang quả cần đạt mức đạm 2,4-2,9%, lân 0,12-0,16%, kali 1,2-1,7%, cùng các vi lượng thiết yếu như Bo (50-150 mg/kg) và Kẽm (25-100 mg/kg) nhằm thúc đẩy phân hóa mầm hoa và nuôi quả đồng đều.
• Các khái niệm then chốt: Chu kỳ ra lộc (lộc xuân, lộc hè, lộc thu, lộc đông), tỷ lệ đậu quả thực tế, tỷ lệ giữ quả đến thu hoạch, hiện tượng ra quả cách năm và hiệu quả kinh tế ròng trên đơn vị diện tích.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Lục Ngạn, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Bắc Giang và số liệu khí tượng thủy văn địa phương. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra nông hộ và các thí nghiệm bố trí thực địa tại vườn cam 5 năm tuổi đang trong giai đoạn kinh doanh ổn định.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Thí nghiệm đánh giá đặc điểm sinh học chọn 15 cây đại diện, đồng đều về sinh trưởng và chia thành 3 lần nhắc lại. Các thí nghiệm kiểm chứng biện pháp kỹ thuật được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) gồm 4 công thức với 3 lần nhắc lại, mỗi lần nhắc lại theo dõi 3 cây chuẩn (tổng cộng 36 cây theo dõi chi tiết). Cố định 30 cành theo dõi phân bố đều 4 hướng đông, tây, nam, bắc quanh tán cây và lấy mẫu phân tích chất lượng cơ giới - hóa sinh với dung lượng 30 quả/lần nhắc lại tại thời điểm thu hoạch. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng giúp loại trừ sai số do biến thiên vi khí hậu và độ phì nhiêu đất.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng các phương pháp hóa sinh tiêu chuẩn gồm phương pháp sấy khô đến khối lượng không đổi (xác định hàm lượng chất khô tổng số), phương pháp Bertrand (xác định đường khử và đường tổng số), phương pháp chuẩn độ Tilman với thuốc thử 2,6-Dichlorophenolindophenol (xác định Vitamin C) và phương pháp trung hòa bằng kiềm tiêu chuẩn (xác định axit tổng số).
• Phương pháp xử lý số liệu: Toàn bộ dữ liệu được phân tích phương sai (ANOVA) và kiểm định sự sai khác giữa các giá trị trung bình bằng phần mềm IRRISTAT và Microsoft Excel theo phương pháp thống kê sinh học trong nông nghiệp của Phạm Chí Thành.
• Timeline nghiên cứu: Triển khai liên tục qua 2 chu kỳ sinh trưởng từ tháng 2/2013 đến tháng 10/2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Đặc điểm nông sinh học thích nghi vượt trội: Giống cam Vinh thể hiện khả năng sinh trưởng rất tốt trong điều kiện tự nhiên của huyện Lục Ngạn (nhiệt độ trung bình năm 23,5°C, tổng số giờ nắng 1.729 giờ/năm). Trong chu kỳ một năm, cây ra 3 đợt lộc chính gồm lộc xuân, lộc hè và lộc thu. Cành lộc xuân chiếm tỷ lệ cao nhất với hơn 60% tổng số cành sinh trưởng trong năm và là cành mẹ chủ yếu mang hoa, quả cho vụ sau.
• Hiệu lực rõ rệt của phân bón qua lá đối với tỷ lệ đậu quả: Thí nghiệm phun bổ sung phân bón lá (công thức Đầu trâu và Pomior) vào 3 giai đoạn xung yếu (hình thành nụ hoa, hoa nở rộ và sau đậu quả 30 ngày) đã làm giảm tỷ lệ rụng quả sinh lý từ 20% đến 25% so với đối chứng không phun. Năng suất thực thu ở các công thức bón phân qua lá đạt mức tăng trưởng từ 18,5% đến 28,2%.
• Chất điều hòa sinh trưởng giúp đột phá năng suất: Xử lý GA3 nồng độ 40 ppm và Kích phát tố hoa trái Thiên Nông (chứa Alpha-NAA, Beta-NOA và GA3) cho thấy hiệu quả giữ quả vượt trội. Tỷ lệ quả đậu tồn tại đến kỳ thu hoạch tăng thêm từ 12,4% đến 16,8% so với đối chứng không xử lý, giúp năng suất bình quân mỗi cây tăng từ 22,6% đến 34,5%.
• Cải thiện chất lượng thương phẩm và hàm lượng vi chất: Quả cam ở các công thức được phun phân bón lá và chất điều hòa sinh trưởng có mẫu mã sáng đẹp, vỏ mỏng, tỷ lệ phần ăn được đạt trên 70%. Hàm lượng đường tổng số tăng từ 1,2% đến 1,8%, hàm lượng Vitamin C tăng từ 4,5 mg/100g đến 7,2 mg/100g so với nhóm đối chứng không xử lý hóa chất sinh học.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính giúp các công thức thí nghiệm đạt kết quả vượt trội là do sự bổ sung kịp thời các nguyên tố trung - vi lượng (Canxi, Bo, Kẽm) kết hợp với phytohormone ngoại sinh (Auxin và Gibberellin). Bo và Canxi giữ vai trò quyết định trong việc củng cố cấu trúc thành tế bào và nâng cao sức sống hạt phấn, trong khi GA3 và Alpha-NAA ngăn chặn quá trình tổng hợp các enzyme phân giải như cellulase và pectinase tại tầng rời cuống quả non. Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các nghiên cứu của Bùi Thị Nhuận tại các tỉnh phía Nam và nghiên cứu của Hoàng Ngọc Thuận trên cây có múi tại các tỉnh trung du miền núi phía Bắc.

Dữ liệu thực nghiệm của đề tài có thể được mô tả trực quan thông qua hai dạng biểu đồ khoa học chính:

1. Biểu đồ đường (Line chart): Thể hiện rõ động thái rụng quả sinh lý theo thời gian từ thời điểm tắt hoa 15 ngày đến khi thu hoạch (chu kỳ đo đếm 30 ngày/lần). Đường biểu diễn của công thức xử lý GA3 40 ppm và phân bón Đầu trâu duy trì độ dốc thoải hơn hẳn so với đường dốc đứng của công thức đối chứng, chứng minh khả năng hạn chế rụng quả kéo dài.
2. Biểu đồ cột kết hợp (Combo bar chart): Thể hiện sự tương quan trực tiếp giữa năng suất thực thu (tạ/ha) và hiệu quả kinh tế ròng (triệu đồng/ha). Cột doanh thu và lợi nhuận thuần của các công thức ứng dụng kỹ thuật cao hơn từ 35 triệu đến 55 triệu đồng/ha so với phương thức canh tác truyền thống, khẳng định tính khả thi vượt bậc khi đưa vào sản xuất đại trà.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ứng dụng quy trình xử lý chất điều hòa sinh trưởng chống rụng quả: Nông hộ cần áp dụng biện pháp phun dung dịch GA3 với nồng độ chuẩn 40 ppm hoặc Kích phát tố hoa trái Thiên Nông vào 3 thời điểm vàng: khi cây xuất hiện 5% nụ hoa, khi hoa nở rộ (khoảng 50-70% số hoa trên cây) và khi quả non đạt 30 ngày tuổi. Mục tiêu duy trì tỷ lệ giữ quả đến thu hoạch trên 15%, gia tăng năng suất từ 20% đến 30%. Chủ thể thực hiện: Nông hộ và tổ hợp tác sản xuất cam tại huyện Lục Ngạn. Timeline: Thực hiện hàng năm từ tháng 2 đến tháng 5.
2. Bổ sung định kỳ phân bón qua lá giàu vi lượng Bo và Kẽm: Sử dụng luân phiên các dòng phân bón lá chuyên dùng như Đầu trâu (15-30-15 + TE) hoặc Pomior dạng dung dịch với liều lượng khuyến cáo. Phun ướt đều tán lá vào những ngày trời râm mát, không mưa nhằm tận dụng hiệu suất hấp thu 95% qua khí khổng. Mục tiêu nâng cao độ đồng đều của quả, tăng hàm lượng đường tổng số đạt trên 8,5% và tỷ lệ phần ăn được trên 70%. Chủ thể thực hiện: Xã viên hợp tác xã và trang trại nông nghiệp. Timeline: Định kỳ 15-20 ngày/lần trong suốt giai đoạn phát triển quả non từ tháng 4 đến tháng 8.
3. Quy hoạch vùng trồng và ban hành cẩm nang kỹ thuật thâm canh VietGAP: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Trạm Khuyến nông huyện Lục Ngạn xây dựng vùng chuyên canh cam Vinh tập trung với quy mô từ 500 đến 1.000 ha tại vùng đồi thấp. Ban hành tài liệu hướng dẫn kỹ thuật tỉa cành tạo tán, khống chế lộc hè và lộc đông vô hiệu để tập trung dinh dưỡng nuôi cành quả mùa xuân. Chủ thể thực hiện: UBND huyện Lục Ngạn và cơ quan chuyên môn. Timeline: Giai đoạn 2015-2020.
4. Tổ chức mạng lưới dự tính dự báo và chuyển giao công nghệ sinh học: Thiết lập hệ thống tập huấn kỹ thuật bón phân dựa trên chẩn đoán dinh dưỡng lá định kỳ cho 100% hộ dân tham gia mô hình. Kết hợp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) nhằm giảm thiểu thuốc bảo vệ thực vật hóa học, nâng cao giá trị thương hiệu cam Lục Ngạn trên thị trường toàn quốc. Chủ thể thực hiện: Trạm Khuyến nông tỉnh Bắc Giang và Hội Nông dân cấp huyện. Timeline: Định kỳ hàng quý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Khoa học cây trồng, Trồng trọt: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo học thuật giá trị về phương pháp bố trí thí nghiệm đồng ruộng (RCBD), kỹ thuật đo đếm các chỉ tiêu sinh lý - hóa sinh cây có múi và phương pháp xử lý số liệu thống kê sinh học chuẩn xác.
• Cán bộ quản lý nông nghiệp, kỹ sư khuyến nông cấp tỉnh và huyện: Ứng dụng số liệu thực tế của đề tài để xây dựng quy hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển vùng cây ăn quả có múi hàng hóa tập trung tại Bắc Giang và các tỉnh miền núi phía Bắc.
• Chủ trang trại, giám đốc hợp tác xã và nông hộ sản xuất cam: Áp dụng trực tiếp gói giải pháp kỹ thuật về nồng độ GA3 40 ppm và lịch trình phun phân bón lá nhằm giảm tỷ lệ rụng quả sinh lý, tối ưu chi phí phân bón và gia tăng lợi nhuận mùa vụ từ 30% trở lên.
• Doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vật tư nông nghiệp và phân bón: Tham khảo kết quả khảo nghiệm thực tế của các dòng phân bón lá (Pomior, Đầu trâu) và kích phát tố để tối ưu hóa công thức dinh dưỡng vi lượng chuyên biệt cho từng giai đoạn sinh trưởng của cây ăn quả có múi.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao cần sử dụng chất điều hòa sinh trưởng GA3 cho giống cam Vinh tại Lục Ngạn?
  Do điều kiện thời tiết mùa xuân tại miền Bắc thường có mưa phùn kéo dài hoặc khô hạn cục bộ, cây cam Vinh dễ bị mất cân bằng phytohormone nội sinh. Việc phun GA3 nồng độ 40 ppm giúp bổ sung lượng gibberellin thiếu hụt, ức chế enzyme cellulase phân hủy tầng rời ở cuống, giúp giữ vững quả non và tăng tỷ lệ đậu quả thêm 12-16% so với tự nhiên.
• Phân bón qua lá có ưu điểm gì vượt trội so với bón phân truyền thống qua đất?
  Lá cây hấp thụ dưỡng chất qua khí khổng với hiệu suất đạt tới 95%, nhanh gấp 8-10 lần so với rễ. Trong giai đoạn cây tập trung nuôi hoa và quả non, bộ rễ thường bị quá tải hoặc tổn thương do độ pH đất thấp; việc phun phân bón lá cung cấp trực tiếp các vi lượng Bo, Kẽm giúp cây hấp thụ tức thì mà không bị cố định trong đất.
• Điều kiện tự nhiên tại huyện Lục Ngạn có thuận lợi gì đối với cây cam Vinh?
  Huyện Lục Ngạn có nhiệt độ trung bình năm đạt 23,5°C, tổng số giờ nắng 1.729 giờ/năm, độ ẩm trung bình 81% và địa hình đồi thấp đón gió mùa nhưng ít chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão lớn. Các chỉ số bức xạ nhiệt và nền nhiệt này rất lý tưởng cho sự tích lũy đường bột và phân hóa mầm hoa của giống cam Vinh.
• Thời điểm nào là thích hợp nhất để phun chế phẩm đậu quả và phân bón lá?
  Quy trình tối ưu gồm 3 đợt phun vào các ngày trời râm mát: Đợt 1 khi cây vừa nhú nụ hoa (đạt khoảng 5%); Đợt 2 khi hoa nở rộ từ 50% đến 70%; Đợt 3 khi quả non hình thành được 30 ngày tuổi. Phun đúng 3 thời điểm này giúp hạn chế tối đa 2 đợt rụng quả sinh lý lớn nhất trong năm.
• Những chỉ tiêu hóa sinh nào được sử dụng để đánh giá chất lượng quả cam trong nghiên cứu?
  Nghiên cứu sử dụng 4 chỉ tiêu hóa sinh chuẩn quốc tế gồm: hàm lượng chất khô tổng số xác định bằng phương pháp sấy khô; hàm lượng đường tổng số xác định bằng phương pháp Bertrand; hàm lượng Vitamin C xác định qua chuẩn độ Tilman và độ chua (axit tổng số) xác định qua phương pháp trung hòa kiềm.

Kết luận

• Khẳng định tính thích nghi sinh thái cao: Giống cam Vinh hoàn toàn phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng vùng đồi Lục Ngạn (nhiệt độ bình quân 23,5°C, giờ nắng 1.729 giờ/năm), cây sinh trưởng khỏe và phát triển cân đối qua 3 đợt lộc chính trong năm.
• Xác định hiệu lực vượt trội của chất điều hòa sinh trưởng: Phun GA3 ở nồng độ 40 ppm hoặc Kích phát tố Thiên Nông giúp giảm rụng quả non sinh lý, gia tăng tỷ lệ giữ quả đến kỳ thu hoạch và nâng cao năng suất từ 22,6% đến 34,5%.
• Chứng minh hiệu quả toàn diện của phân bón lá: Các chế phẩm phân bón lá Đầu trâu và Pomior giúp cây hấp thụ nhanh vi lượng Bo, Canxi, Kẽm, nâng cao tỷ lệ phần ăn được lên trên 70% và gia tăng hàm lượng Vitamin C cũng như đường tổng số trong quả.
• Đóng góp gói quy trình kỹ thuật hoàn chỉnh: Luận văn đã xây dựng thành công quy trình thâm canh tổng hợp, kết hợp điều tiết sinh trưởng và bổ sung dinh dưỡng qua lá, mang lại hiệu quả kinh tế tăng thêm từ 35 triệu đến 55 triệu đồng/ha cho nông hộ.
• Lộ trình hành động tiếp theo: Các cơ quan khuyến nông và nông hộ cần phối hợp chặt chẽ để chuẩn hóa quy trình kỹ thuật, mở rộng diện tích sản xuất tập trung theo tiêu chuẩn VietGAP quy mô 500-1.000 ha trong giai đoạn 2015-2020, đưa cam Vinh trở thành cây trồng chủ lực thứ hai sau vải thiều tại huyện Lục Ngạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Đặc điểm nông sinh học Cam quýt được xếp vào loại cây ăn quả lâu năm, quá trình sinh trưởng, ra hoa kết quả chịu ảnh hưởng nhiều của các yếu tố nội tại (di truyền) và các yếu tố ngoại cảnh như nhiệt độ, ánh sáng, đất đai, khí hậu,. Tùy vào tuổi cây và điều kiện sinh thái nơi trồng trọt, trong chu kỳ sống một năm, cam quýt thường ra 3 - 4 đợt lộc (lộc Xuân, Hè, Thu và Đông).

Quá trình ra lộc ở cam quýt có liên quan khá nhiều đến hiện tượng ra quả cách năm và khả năng điều chỉnh cân đối giữa bộ phận dưới mặt đất và bộ phận trên mặt đất, quá trình ra lộc năm nay sẽ là tiền đề cho sự ra hoa kết quả của năm sau. Nếu có các biện pháp kỹ thuật hợp lý để điều khiển quá trình ra lộc sẽ hạn chế hoặc loại bỏ hoàn toàn hiện tượng ra quả cách năm, bồi dưỡng cành mẹ của cành quả năm sau, điều chỉnh cân đối giữa các bộ phận dưới và trên mặt đất, hạn chế sâu bệnh hại, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng của cam quýt. Từ cơ sở khoa học này, việc nghiên cứu quá trình ra lộc, mối liên hệ của các đợt lộc trong năm nhằm có thêm các thông tin cơ bản - tiền đề của các biện pháp kỹ thuật là cần thiết. Đối với việc sử dụng phân bón lá cho cây cam quýt: Cây trồng hấp thu dinh dưỡng nuôi cây phần lớn qua bộ rễ, tuy nhiên hàm lượng dinh dưỡng trong đất là không đủ, đặc biệt là các yếu tố vi lượng.

Chính vì thế, việc phun phân bón lá nhằm bổ sung dinh dưỡng cho cây là rất cần thiết. Nghiên cứu cải tiến các phương pháp phun bón phân cho cây trồng đã được thực hiện nhiều năm trên nhiều loại cây trồng. Phân bón qua lá cung cấp nhanh, kịp thời các chất dinh dưỡng đa lượng, vi lượng cần thiết cho quá trình sinh trưởng sinh dưỡng và sinh trưởng sinh thực của cây, đặc biệt là thời kỳ cây sinh trưởng mạnh, cần tập trung dinh dưỡng để tạo hoa, nuôi quả. Sử dụng các chất điều tiết sinh trưởng Cây trồng nói chung và cam quýt nói riêng luôn tồn tại cơ chế các quá trình sinh trưởng và phát triển nhằm thích ứng với các điều kiện ngoại cảnh, duy trì sự sống.

Các chất điều hòa sinh trưởng khác nhau được tổng hợp với một lượng rất nhỏ ở các cơ quan đến một bộ phận nhất định của cây, từ đó chuyển sang các bộ phận khác để điều tiết hoạt động sinh lý của cây. Gibberellin (GA3) được tổng hợp ở tất cả các bộ phận còn non của cây và được vận chuyển không phân cực. Giberellin có tác dụng nhiều đối với cây ăn qua như: thúc đẩy phát triển cây non; kích thích mọc mầm; nảy mầm, nảy chồi của hạt; sự ra hoa, ra quả của cây. Nguồn gốc Tuy còn nhiều tranh cãi nhưng phần đông các nhà nghiên cứu cho rằng các giống cam quýt được trồng hiện nay có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Á (Trần Thế Tục (1980)[6]; (1995).[8], đã vạch đường ranh giới vùng xuất xứ của giống thuộc chi Citrus từ phía đông Ấn Độ (chân dãy núi Hymalaya) qua Úc, miền Nam Trung Quốc, Nhật Bản.

Theo Trần Thế Tục 1980 [6] nghề trồng cam quýt ở Trung Quốc đã có từ 3.000 năm trước, Hàn Ngạn Trực đời Tống trong “Quýt lục’’ đã ghi chép và phân loại các giống ở Trung Quốc. Điều này cũng khẳng định thêm rằng nguồn gốc của các giống cam, chanh (Citrus sinensis Obeck) và các giống quýt ở Trung Quốc theo đường ranh giới gấp khúc, Tanaka (1954) [23]. Một số tác giả cho rằng nguồn gốc quýt King (Citrus nobilis Lour) là ở Miền Nam Việt Nam. Thực tế ở Việt Nam từ Bắc chí Nam ở địa phương nào cũng có trồng cam sành với rất nhiều vật liệu giống và tên địa phương khác nhau mà không nơi nào trên thế giới có: cam sành bố hạ, cam sành Hàm Yên, cam sành Yên Bái, cam sen Đình Cả Bắc Sơn.

Cũng có một số tác giả khác cho rằng nguồn gốc các loại cây có múi ở vùng nhiệt đới và á nhiệt đới thuộc vùng Châu Á - Thái Bình Dương, mặc dù có vài loài tìm thấy ở Châu Phi. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cam quýt 1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cam quýt trên thế giới Cam quýt nổi tiếng thế giới hiện nay được trồng phổ biến ở những vùng có khí hậu khá ôn hòa thuộc vùng á nhiệt đới hoặc vùng khí hậu ôn đới ven biển chịu ảnh hưởng của khí hậu đại dương. Các nước trồng cam quýt nổi tiếng hiện nay đó là: - Địa Trung Hải và Châu Âu bao gồm các nước: Tây Ban Nha, Italia, Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Isaren, Tunisia, Algeria - Vùng Bắc Mỹ bao gồm các nước: Hoa Kỳ, Mexico.

- Vùng Nam Mỹ bao gồm các nước: Braxin, Venezuela, Argentina, Uruguay. - Vùng Châu Á bao gồm các nước: Trung Quốc và Nhật Bản. - Các hòn đảo Châu Mỹ bao gồm các nước: Jamaica, Cu Ba, Cộng hòa Dominica. Theo thống kê của FAO, năm 2000 tổng sản lượng cam quýt trên thế giới là 85 triệu tấn và phần tiêu thụ khoảng 79,3 triệu tấn, tăng trưởng hàng năm 2,85%.

Tiêu thụ sẽ tăng lên ở các nước đang phát triển và giảm ở các nước phát triển. Cam là thứ quả tiêu thụ nhiều nhất chiếm 73% quả có múi, tập trung ở các nước có khí hậu á nhiệt đới ở các vĩ độ cao hơn 20-220 nam và bắc bán cầu, giới hạn phân bố từ 35 vĩ độ nam và bắc bán cầu, có khi lên tới 40 vĩ độ nam và bắc bán cầu. Dự báo trong những năm của thập kỷ 2000 mức tiêu thụ quả có múi của thị trường thế giới tăng khoảng 20 triệu tấn. Các nước xuất khẩu cam quýt chủ yếu đó là: Tây Ban Nha, Israel, Ma rôc, Italia.

Các giống cam quýt trên thị trường được ưa chuộng là: Washington, Navel, Valenxia Late của Ma Rôc, Samouti của Isarel, Maltaises của Tunisia, và các giống quýt Địa trung hải như: Clemention, quýt Đá Danxy và Unshiu được rất nhiều người ưa chuộng.1: Tình hình sản suất cây có múi trên thế giới từ 2005-2011 Năm Diện tích (ha) Năng suất (tạ/ha) Sản lượng (tấn/ha) 2005 7.136 Nguồn: FAOSTAT, 2013 Theo bảng 1.1 cho ta thấy, tình hình sản xuất cây có múi trên thế giới từ năm 2005 - 2011 có sự tăng trưởng ổn định cả về diện tích, năng suất và sản lượng. Năm 2011, diện tích cây có múi trên toàn thế giới tăng từ 8.565 ha); từ năm 2005 - 2011 diện tích trên thế giới tăng 1. Xuất khẩu quả có múi hiện nay ước tính khoảng 10% sản lượng thu hoạch của cây ăn quả có múi. Phần lớn lượng quả có múi xuất khẩu là ở vùng Bắc bán cầu, chiếm 62% sản lượng quả có múi xuất khẩu của thế giới.

Quả có múi chủ yếu được tiêu thụ ở các nước phát triển, mặc dù tiêu thụ quả có múi bình quân trên đầu người ở các nước đang phát triển đang tăng lên theo thu nhập tăng. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cam quýt tại Việt Nam Nước ta nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, thích hợp với nhiều loại cây trồng trong đó có các loại cây ăn quả, đặc biệt là các loại cam quýt. Theo sử sách "Vân đài loại ngữ" của Lê Quý Đôn có viết: Nước Việt Nam cũng có rất nhiều thứ cam: Cam Sen (gọi là Liên Cam), cam Vú (Nhũ cam) loại quả có vá máng và mỡ, vừa chua vừa ngọt; cam sành (Sinh cam) vá dày, vị chua; cam Mật (mật cam) vá máng, vị chua; cam Động Đình quả to, vá dày, vị chua; n 7 cam Giấy (chỉ cam) tức là Kim quýt, vá rất máng, sắc hồng, trông mã đẹp, vị chua; quất Trục (cây quýt) ghi trong Thiên Vũ Cống và sách Thu Thư là tài sản rất quý của Nam Phương đem sang Trung Quốc trước tiên. Cam quýt được trồng phổ biến nhiều nơi trên khắp mọi miền của đất nước.

Theo tổng cục thống kê tính đến năm 2008 cả nước có 87.500 ha với sản lượng 683. * Các vùng trồng cam quýt chính ở Việt Nam + Vùng đồng bằng sông cửu long Theo Trần Thế Tục (1980), các tỉnh Tiền Giang, Bến Tre, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Trà Vinh, Cần Thơ, Sóc Trăng và An Giang có vị trí từ 9015’ đến 10030’ vĩ bắc và 1050 đến 106045’ độ kinh đông, địa hình rất bằng phẳng, có độ cao từ 3 - 5m so với mặt nước biển. Các yếu tố khí hậu, nhiệt độ, ẩm độ, lượng mưa và ánh sáng ở vùng này rất phù hợp với việc phát triển sản xuất cây có múi. Lịch sử trồng cam quýt ở đồng bằng sông Cửu Long có từ lâu đời nên người dân ở đây rất có kinh nghiệm trồng trọt, chăm sóc loại cây ăn quả có múi.

Cam quýt được trồng chủ yếu ở các vùng đất phù sa ven sông hoặc trên các cù lao lớn nhá của sông Tiền, sông Hậu có nước ngọt quanh năm, nơi đây có tập đoàn giống cam quýt rất phong phú như: Cam chanh, cam sành, Bưởi, chanh Giấy, quýt. Cam của Nam Bộ trái lớn, hương vị tuyệt hảo, vượt xa loại cam mang từ Trung Hoa vào cùng mùa. Các giống được ưa chuộng và trồng nhiều hiện nay là: cam sành, cam mật, quýt tiều (quýt hồng), quýt siêm, quýt đường, bưởi đường, bưởi năm roi, bưởi long tuyễn.năng suất các giống kể trên ở điều kiện khí hậu, đất đai vùng đồng bằng sông Cửu long tương đối cao. + Vùng khu 4 cũ Gồm các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh trải dài từ 180 đến 20030’ vĩ độ bắc, trọng điểm trồng cam quýt vùng này là vùng Phủ Quỳ - Nghệ An gồm một cụm các Nông trường chuyên trồng cam với diện tích năm 1990 là n 8 600ha.

Các giống cam ở Phủ Quỳ có khả năng sinh trưởng tốt và năng suất tương đối ổn định. Hai giống Sunkiss và Xã Đoài có ưu thế về tiềm năng, năng suất và sức chống chịu sâu bệnh hại trên cả cây và quả. Huyện Hương Khê là một trong những vùng đất miền núi của tỉnh Hà Tĩnh. Nhân dân ở đây đã có tập quán trồng bưởi lâu đời, đặc biệt là bưởi Phúc Trạch, một trong những giống bưởi đặc sản ngon nhất hiện nay.

Ngoài bưởi Phúc Trạch ở vùng này còn có một giống cam quýt rất nổi tiếng đó là cam Bù. Cam Bù có quả to, ngon, màu sắc hấp dẫn, chín muộn nên có thể đưa vào cơ cấu cam quýt chín muộn ở nước ta hiện nay.