Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Cơ sở khoa học của viêc nghiên cứu đặc điểm nông sinh học Cam quýt được xếp vào nhóm cây ăn quả lâu năm, quá trình sinh trưởng của cây chịu nhiều ảnh hưởng hưởng của nhiều yếu tố nội tại (di truyền, sinh lý) và yếu tố ngoại cảnh (nhiệt độ, ánh sáng, đất đai, khí hậu, sâu bệnh…) tác động vào. Một năm cam quýt thường ra 3 - 4 đợt lộc (lộc Xuân, Hè, Thu, Đông), việc này tùy vào tuổi cây và điều kiện sinh thái nơi trồng.
Quá trình ra lộc ở cam quýt có ảnh hưởng đến hiện tượng ra quả cách năm và khả năng điều chỉnh cân đối giữa bộ phận dưới mặt đất và bộ cây trên mặt đất, quá trình ra lộc năm nay là tiền đề cho quá trình ra lộc năm sau. Nếu có các biện pháp kỹ thuật hợp lý để điều chỉnh sự ra lộc của cây sẽ hạn chế hiện tượng ra quả cách năm, phát triển các cành mẹ, tạo sự cân đối giữa các bộ phận của cây, hạn chế sâu bệnh hại, làm tăng năng suất và chất lượng cam quýt. Từ đó có thể thấy, việc nghiên cứu quá trình ra lộc, mối liên hệ giữa các đợt lộc trong năm của cây là những điều thiết thực cho việc tìm ra các biện pháp kỹ thuật cần thiết cho cây. Trong quá trình sinh trưởng, phát triển tạo năng suất phẩm chất thì các chất dinh dưỡng đều có vai trò quan trọng đối với cây trồng.
Các chất này được người trồng cung cấp vào đất qua rễ hấp thụ cho cây, ngoài ra người trống có thể cung cấp trực tiếp cho cây bằng cách phun qua lá. Biện pháp này bổ xung nhanh chóng một vài yếu tố cho cây nhằm hạn chề kịp thời tác động xấu do thiếu dinh dưỡng gây ra. Cơ sở khoa học của việc sử dụng phân bón và chất điều tiết sinh trưởng Phân bón lá thường gồm 3 thành phần chính: các nguyên tố đa lượng, trung lượng và vi lượng, ngoài ra còn có một số chất kích thích sinh trưởng. n 5 Vai trò của phân bón lá đối với cây trồng là tác động tổng hợp của từng nhóm các nguyên tố đa lượng, trung lượng và vi lượng, chúng có vai trò quan trọng trong đời sống cây trồng.
Trong cây trồng luôn tồn tại các cơ chế điều chỉnh các quá trình sinh trưởng và phát triển nhằm thích ứng với các điều kiện ngoại cảnh, duy trì sự sống. Điều đó nhờ vào cơ chế tổng hợp các chất điều tiết sinh trưởng trong cây. Các chất điều hòa sinh trưởng khác nhau được tổng hợp với một lượng rất nhỏ ở các cơ quan đến một bộ phận nhất định của cây, từ đó chuyển sang các bộ phận khác của cây để điều tiết hoạt động sinh lý cho cây. Gibberellin (GA3) được tổng hợp ở tất cả các bộ phận còn non của cây và được vận chuyển không phân cực.
Giberellin có nhiều tác dụng đối với cây trồng và đặc biệt là cây ăn quả : thúc đẩy sự phát triẻn của cây non, kích thích mọc mầm, kích thích ra mầm của hạt, kích thích sự ra hoa và quả của cây, hạn chế sự rụng của hoa, quả và tạo quả không hạt. Cơ sở khoa học của việc sử dụng biện pháp cắt tỉa Sự sinh trưởng tự nhiên của cây ăn quả thường không đáp ứng yêu cầu về cấu trúc tối ưu và thuận lợi cho việc chăm sóc cây và thu hái. Cần phải tác động tích cực tạo hình, tạo khung tán cho phù hợp cho phù hợp với các loại cây ăn quả và cấu trúc vườn cây. Cắt tỉa nhằm mục đích điều hòa sinh trưởng, ra hoa kết quả của cây, làm giảm chiều dài cành, cắt tỉa bớt cành nhánh, hướng cành ra ngoài khiến cho trong tán cây giảm số luọng mầm sinh trưởng, dẫn tới việc phân phối lại các chất giữa các bộ phận cây còn lại làm cho quả phát triển to hơn.
Cắt tỉa nâng cao tính hoạt động sinh lý của mô tế bào và hiệu suất thoát hơi nước trong điều kiện khô hạn. Đây là một trong những biện pháp cải thiện chế độ ẩm cho cây. Tình hình sản xuất cam, quýt trên thế giới và Việt Nam 1. Tình hình sản xuất cam, quýt trên thế giới Hiện nay cam quýt được phát triển rộng khắp trên thế giới, có thể nói là chỉ đứng sau quả nho.
Sự mở rộng của các vùng thâm canh, chuyên canh cam quýt trên thế giới có sự tương quan với các cuộc cách mạng công nghiệp ở các vùng. Vùng nào sớm phát triển công nghiệp thì nghề trồng cam quýt cũng phát triển theo. Tình hình sản xuất cam quýt trên thế giới năm 2013 Chỉ Khu vực tiêu Diện Năm Châu Thế giới tích Châu Á Châu Âu Châu Mỹ Châu Phi Đại (ha) Dương 2012 1. Cam quýt nổi tiếng thế giới hiện nay được trồng phổ biến ở những vùng có khí hậu khá ôn hòa thuộc vùng Á nhiệt đới hoặc vùng khí hậu Ôn đới ven biển chịu ảnh hưởng của khí hậu Đại dương.
Các nước trồng cam quýt nổi tiếng hiện nay đó là: - Địa Trung Hải và Châu Âu bao gồm các nước: Tây Ban Nha, Italia, Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Isaren, Tunisia, Algeria - Vùng Bắc Mỹ bao gồm các nước: Hoa Kỳ, Mexico. n 7 - Vùng Nam Mỹ bao gồm các nước: Braxin, Venezuela, Argentina, Uruguay. - Vùng Châu Á bao gồm các nước: Trung Quốc và Nhật Bản. - Các hòn đảo Châu Mỹ bao gồm các nước: Jamaica, Cu Ba, Cộng hòa Dominica.
Qua bảng số liệu trên có thể thấy trong giai đoạn từ năm 2010 - 2011 trên thế giới không chỉ diện tích trồng các cây cam quýt tăng lên mà năng suất và sản lượng cũng tăng dần lên theo, như năm 2011 tổng diện tích trung bình của cả thế giới đạt 3.121 ha, sản lượng đạt hơn 69 triệu tấn, tuy nhiên đến năm 2012 thì có sự suy giảm không đáng kể về cả diện tích trồng và sản lượng của cây có múi. Điều này có thể là do việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng ở các châu lục. Trước đây, khu vực châu Á, châu Âu và châu Mỹ là những khu vực tập trung lớn diện tích và năng suất trồng cây có múi, nhưng những năm gần đây đã được chuyển dịch sang châu lục khác đó là châu Phi và châu Đại Dương. Với ưu thế và diện tích, khí hậu cùng với giá nhân công có thể nói khu vực châu Phi và châu Đại Dương đang trở thành vùng chuyên sản xuất cây có múi lớn nhất thế giới.
Châu Mỹ: là châu lục có diện tích trồng và sản lượng cam quýt lớn nhất thế giới, các nước sản xuất nhiều như Mỹ, Mexico, Cuba, Costarica, Braxin, Achentina… tuy hình thành các vùng sản xuất cam, quýt của châu Mỹ có muộn hơn các châu lục khác nhưng, nhờ có điều kiện tự nhiên thuận lợi cùng với các tiên bộ khoa học kỹ thuật mà các nước châu Mỹ đặc biệt là Mỹ đã phát triển ngành sản xuất cây có múi một cách mạnh mẽ. Mặc dù có sự suy giảm về diện tích trồng, nhưng năm suất của cây có múi ở châu Mỹ lại tăng lên: từ năm 2010 - 2012 năng suất của châu Mỹ đã tăng một cách đáng kể, từ 198. Đây được coi là thành công của việc áp dụng các ứng dụng mới của khoa học kỹ thuật vào chọn giống và chăm sóc cây trồng. Tình hình sản xuất cam, quýt trong nước Ở Việt Nam cam quýt được đưa vào từ thế kỷ XVI, và phát triển hơn đến nay.
Qua khoảng thời gian lâu dài, những cây cam quýt ban đầu đã được thuần hóa và chọn lọc để trở thành những giống cho năng suất cao phẩm chất tốt và phù hợp với điều kiện tự nhiên của Việt Nam. Sau khi giải phóng đất nước cho đến những năm 60 của thế kỷ 20 cam quýt ở Việt Nam vẫn là những cây trồng hiếm, chưa được phổ biến, mà chỉ được trồng chủ yếu là trong nhà dân. Cam chỉ được trồng tập trung ở một số vùng chuyên canh như Xã Đoài (Nghệ An), Bố Hạ (Bắc Giang) đây là 2 vùng chuyên canh về cam trong những năm đó. Mặc dù, có vùng chuyên canh cam nhưng trên thị trường cam quýt vẫn là mặt hàng hiếm có.
Từ những năm 1960 ở miền Bắc thành lập một loạt các nông trường quốc doanh, trong đó có rất nhiều các nông trường trồng cam quýt như SôngLô, Cao Phong, Sông Bồi, Thanh Hà, Sông Con. đã hình thành một số vùng trồng cam chính ở nước ta như: vùng Nghệ An khoảng 1.000ha, vùng tây Thanh Hoá 500 ha, vùng Xuân Mai (Hoà Bình) 500 ha, vùng Việt Bắc 500 ha và các vùng còn lại khác 500ha [7]. Các vùng trồng cam quýt chính ở Việt Nam + Vùng đồng bằng sông cửu long Theo Trần Thế Tục (1980), các tỉnh Tiền Giang, Bến Tre, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Trà Vinh, Cần Thơ, Sóc Trăng và An Giang có vị trí từ 9015’ đến 10030’ vĩ bắc và 1050 đến 106045’ độ kinh đông, địa hình rất bằng phẳng, có độ cao từ 3 - 5m so với mặt nước biển. Các yếu tố khí hậu, nhiệt độ, ẩm độ, lượng mưa và ánh sáng ở vùng này rất phù hợp với việc phát triển sản xuất cây có múi.
Lịch sử trồng cam quýt ở đồng bằng sông Cửu Long có từ lâu đời nên người dân ở đây rất có kinh nghiệm trồng trọt, chăm sóc loại cây ăn quả có múi. Cam quýt được trồng chủ yếu ở các vùng đất phù sa ven sông hoặc trên các cù lao lớn nhỏ của sông Tiền, sông Hậu có nước ngọt quanh năm, nơi n 9 đây có tập đoàn giống cam quýt rất phong phú như: Cam chanh, cam sành, Bưởi, chanh Giấy, quýt,. Theo Gurdwer, cam của Nam Bộ trái lớn, hương vị tuyệt hảo, vượt xa loại cam mang từ Trung Hoa vào cùng mùa. Các giống được ưa chuộng và trồng nhiều hiện nay là: Cam sành, cam Mật, quýt Tiêu (quýt hồng), quýt Siêm, quýt Đường, bưởi Đường, bưởi Năm Roi, bưởi Long Tuyễn.Năng suất các giống kể trên ở điều kiện khí hậu, đất đai vùng đồng bằng sông Cửu long tương đối cao [40].
+ Vùng khu 4 cũ Gồm các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh trải dài từ 180 đến 20030’ vĩ độ bắc, trọng điểm trồng cam quýt vùng này là vùng Phủ Quỳ - Nghệ An gồm một cụm các Nông trường chuyên trồng cam với diện tích hiện nay khoảng 800 ha. Các giống cam ở Phủ Quỳ có khả năng sinh trưởng tốt và năng suất tương đối ổn định. Hai giống Sunkiss và Xã Đoài có ưu thế về tiềm năng, năng suất và sức chống chịu sâu bệnh hại trên cả cây và quả [9], [14]. Huyện Hương Khê là một trong những vùng đất miền núi của tỉnh Hà Tĩnh.