Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm của loài re hương cinnamomum parthenoxylon jack meisn trồng tại xã chân mộng huyện đoan hùng tỉnh phú thọ

Luận văn nghiên cứu đặc điểm loài Re Hương Cinnamomum parthenoxylon tại xã Chân Mộng, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ, phân tích sinh trưởng và môi trường sống.

• Tác giả: Trương Thị Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Thị Thu Hà
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nông lâm kết hợp
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm của loài Re Hương (Cinnamomum parthenoxylon (Jack) Meisn) trồng tại xã Chân Mộng, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.4. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Nghiên cứu cây Re Hương ở trên thế giới và ở Việt Nam
• 2.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.2.2. Nghiên cứu về giá trị sử dụng của cây Re Hương
• 2.2.3. Nghiên cứu cây Re Hương ở Việt Nam
• 2.3. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu
• 2.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.3.1.1. Vị trí địa lý
• 2.3.1.2. Địa hình, địa thế
• 2.3.1.3. Địa chất, thổ nhưỡng
• 2.3.1.4. Khí hậu, thủy văn
• 2.3.2. Hệ thực vật rừng
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Phân loại cây Re Hương
• 3.2.2. Đặc điểm về hình thái của cây Re hương
• 3.2.3. Đặc điểm sinh trưởng cây Re hương tại xã Chân Mộng, huyện Đoan hùng, tỉnh Phú Thọ
• 3.2.4. Một số đặc điểm sinh thái của cây Re hương
• 3.2.5. Đề xuất biện pháp phát triển cây Re Hương tại huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp nghiên cứu chung
• 3.3.2. Phương pháp điều tra thu thập số liệu ngoài hiện trường
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Phân loại cây Re Hương
• 4.2. Đặc điểm hình thái của loài Re Hương
• 4.2.1. Đặc điểm thân cây Re hương
• 4.2.2. Đặc điểm rễ cây Re hương
• 4.2.3. Đặc điểm hình thái lá cây Re hương
• 4.2.4. Đặc điểm hình thái hoa, quả cây Re hương
• 4.3. Một số đặc điểm sinh trưởng của cây Re hương tại xã Chân Mộng, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ
• 4.3.1. Đặc điểm sinh trưởng đường kính, chiều cao cây Re hương ở tuổi 23 tại xã Chân Mộng, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ
• 4.3.2. Đánh giá chất lượng lâm phần cây Re hương tại Chân Mộng, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ
• 4.4. Đặc điểm sinh thái của cây Re Hương
• 4.4.1. Đặc điểm cấu trúc tổ thành tầng cây tái sinh
• 4.4.2. Nguồn gốc và chất lượng cây tái sinh
• 4.4.3. Đặc điểm cây bụi, thảm tươi
• 4.4.4. Đặc điểm đất rừng nơi có Re Hương phân bố
• 4.5. Đề xuất biện pháp phát triển cây Re Hương tại huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ
• 4.5.1. Các giải pháp về kỹ thuật
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về loài Re Hương Cinnamomum Parthenoxylon

Cinnamomum Parthenoxylon, còn được gọi là Re Hương, là một loài cây gỗ quý thuộc họ Long não (Lauraceae). Loài này có giá trị kinh tế cao nhờ vào gỗ chất lượng và tinh dầu thơm được chiết xuất từ rễ. Re Hương phân bố chủ yếu ở các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Tại Chân Mộng, Đoan Hùng, Phú Thọ, loài này được nghiên cứu để hiểu rõ hơn về đặc điểm loài, hệ sinh thái, và bảo tồn loài. Nghiên cứu này nhằm mục đích bảo tồn và phát triển loài cây này trong bối cảnh nguồn tài nguyên rừng đang bị suy giảm.

1.1. Đặc điểm hình thái của Re Hương

Re Hương là cây gỗ lớn, có thân thẳng, vỏ màu nâu xám, và lá hình mũi mác với gân lá nổi rõ. Hoa của Cinnamomum Parthenoxylon có màu trắng, mọc thành chùm, và quả có hình cầu nhỏ. Đặc điểm hình thái này giúp nhận diện loài cây này trong tự nhiên, đặc biệt là tại Chân Mộng, Đoan Hùng, Phú Thọ.

1.2. Giá trị kinh tế và dược liệu

Re Hương không chỉ có giá trị về gỗ mà còn được sử dụng trong y học nhờ tính chất dược liệu của tinh dầu. Tinh dầu từ rễ Cinnamomum Parthenoxylon được dùng trong mỹ phẩm, dược phẩm, và thực phẩm. Điều này làm tăng nhu cầu bảo tồn và phát triển loài cây này tại Phú Thọ.

II. Nghiên cứu thực vật và hệ sinh thái

Nghiên cứu về Re Hương tại Chân Mộng, Đoan Hùng, Phú Thọ tập trung vào đặc điểm sinh học và môi trường sống của loài. Cinnamomum Parthenoxylon thường phân bố ở các khu vực có độ cao từ 300-800m, nơi có khí hậu ẩm ướt và đất giàu dinh dưỡng. Nghiên cứu này cũng đánh giá hệ sinh thái nơi loài cây này sinh sống, bao gồm các loài thực vật và động vật đi kèm.

2.1. Đặc điểm sinh thái học

Re Hương thích nghi với môi trường sống có độ ẩm cao và đất giàu chất hữu cơ. Loài này thường xuất hiện trong các khu rừng nguyên sinh hoặc thứ sinh tại Đoan Hùng, Phú Thọ. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng Cinnamomum Parthenoxylon có khả năng tái sinh kém, đòi hỏi các biện pháp bảo tồn loài hiệu quả.

2.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam

Trên thế giới, Cinnamomum Parthenoxylon được nghiên cứu chủ yếu về đặc điểm sinh học và tính chất dược liệu. Tại Việt Nam, các nghiên cứu về loài này còn hạn chế, chủ yếu tập trung vào đặc điểm hình thái và phân bố địa lý. Nghiên cứu tại Chân Mộng, Đoan Hùng, Phú Thọ là một bước tiến quan trọng trong việc hiểu rõ hơn về loài cây này.

III. Bảo tồn và phát triển Re Hương

Việc bảo tồn loài Re Hương là cần thiết do nguồn tài nguyên rừng đang bị suy giảm. Nghiên cứu tại Chân Mộng, Đoan Hùng, Phú Thọ đề xuất các biện pháp lâm sinh để phát triển loài cây này, bao gồm trồng rừng, bảo vệ môi trường sống, và hạn chế khai thác bừa bãi. Cinnamomum Parthenoxylon cần được bảo vệ để duy trì hệ sinh thái và phát triển kinh tế địa phương.

3.1. Biện pháp kỹ thuật lâm sinh

Các biện pháp kỹ thuật lâm sinh bao gồm trồng rừng hỗn giao, tạo điều kiện thuận lợi cho Re Hương phát triển. Nghiên cứu cũng đề xuất sử dụng các phương pháp nhân giống hiện đại để tăng số lượng cây Cinnamomum Parthenoxylon tại Phú Thọ.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu về Re Hương không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang lại lợi ích kinh tế và xã hội. Việc bảo tồn và phát triển loài cây này góp phần nâng cao hệ sinh thái rừng và tạo nguồn thu nhập cho người dân địa phương tại Đoan Hùng, Phú Thọ.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển các loài thực vật bản địa quý hiếm là trọng tâm chiến lược trong quản lý tài nguyên rừng bền vững tại Việt Nam. Theo thống kê của ngành lâm nghiệp, diện tích rừng tự nhiên giàu và trung bình suy giảm nghiêm trọng do áp lực khai thác quá mức, khiến nhiều loài cây gỗ đặc sản rơi vào tình trạng nguy cấp. Trong số đó, loài Re hương (Cinnamomum parthenoxylon (Jack) Meisn), thuộc họ Long não (Lauraceae), là cây gỗ lớn đa tác dụng có giá trị kinh tế đặc biệt cao: thân gỗ phục vụ chế tác mỹ nghệ cao cấp, rễ và thân chứa hàm lượng tinh dầu xá xị (chủ yếu là safrole) phục vụ công nghiệp dược phẩm, mỹ phẩm và xuất khẩu.

Do giá trị thương mại lớn, Re hương bị săn lùng và khai thác kiệt quệ trong tự nhiên. Loài này đã được đưa vào Sách đỏ Việt Nam ở cấp Rất nguy cấp (CR A1a,c,d) và thuộc Nhóm IIA trong Nghị định 32/2006/NĐ-CP (sau này là Nghị định 06/2019/NĐ-CP).

                      HỆ THỐNG PHÂN LOẠI RE HƯƠNG
Ngành Ngọc lan (Magnoliophyta)                   Bộ Long não (Laurales)
Lớp Hai lá mầm (Magnoliopsida)                   Họ Long não (Lauraceae)
                                                 Chi Quế (Cinnamomum)
                                                 Loài: Cinnamomum parthenoxylon

Vấn đề cấp bách (Problem Statement): Quá trình tái sinh tự nhiên của Re hương diễn ra rất chậm, khả năng nảy mầm và cạnh tranh dinh dưỡng dưới tán rừng tự nhiên kém. Đồng thời, nguồn dữ liệu định lượng về đặc tính sinh học, khả năng thích ứng và tốc độ sinh trưởng của Re hương trong điều kiện rừng trồng thuần loài tại vùng trung du Bắc Bộ còn thiếu hụt nghiêm trọng, gây khó khăn cho việc xây dựng quy trình lâm sinh chuẩn hóa.

Mục tiêu dự án:

1. Định danh phân loại khoa học và mô tả chi tiết các đặc điểm hình thái học (thân, rễ, lá, hoa, quả) của loài Re hương.
2. Đo đếm và đánh giá các chỉ tiêu sinh trưởng bình quân gồm đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$), chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$), chiều cao dưới cành ($H_{dc}$), đường kính tán ($D_t$) và phân cấp chất lượng lâm phần Re hương 23 tuổi tại xã Chân Mộng, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ.
3. Phân tích các đặc điểm sinh thái liên quan: cấu trúc tổ thành tầng cây tái sinh, nguồn gốc tái sinh, đặc trưng thảm tươi - cây bụi và tính chất phẫu diện đất Feralit.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm bảo tồn nguồn gen và nhân rộng mô hình trồng rừng gỗ lớn có giá trị kinh tế cao.

Phạm vi và giới hạn: Nghiên cứu tiến hành trên lâm phần rừng trồng Re hương thuần loài 23 năm tuổi tại xã Chân Mộng, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ, thu thập dữ liệu thực địa từ tháng 12/2017 đến tháng 05/2018.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại Việt Nam, các nghiên cứu trước đây về Re hương chủ yếu phân bố rải rác tại Vườn Quốc gia Bạch Mã (Thừa Thiên Huế), Nam Xuân Lạc (Bắc Kạn), Định Hóa và Võ Nhai (Thái Nguyên). Phần lớn công trình dừng lại ở mức mô tả thực vật học hoặc thử nghiệm giâm hom quy mô phòng thí nghiệm, chưa đánh giá toàn diện lâm phần rừng trồng trưởng thành ở cấp tuổi 23.

Phương thức tiếp cận	Ưu điểm	Nhược điểm / Hạn chế	Khả năng ứng dụng
Khoanh nuôi bảo vệ tự nhiên	Chi phí ban đầu thấp, bảo tồn nguyên vị cấu trúc sinh thái	Tỷ lệ tái sinh Re hương tự nhiên rất thấp (< 100 cây/ha), cây non bị chèn ép mạnh bởi thảm tươi	Vùng lõi vườn quốc gia, khu bảo tồn nghiêm ngặt
Giâm hom / Nhân giống vô tính	Rút ngắn thời gian sinh trưởng, giữ nguyên đặc tính cây mẹ	Tỷ lệ ra rễ biến động, giá thành sản xuất cây giống cao, đòi hỏi nhà lưới công nghệ cao	Trạm nghiên cứu giống cây rừng
Khảo nghiệm rừng trồng thực nghiệm (Đề tài)	Thu thập số liệu sinh trưởng định lượng thực tế 23 năm, đánh giá tương tác lập địa chân - sườn - đỉnh	Cần chu kỳ theo dõi dài hạn, chịu rủi ro tiểu khí hậu cực đoan	Nhân rộng rừng trồng gỗ lớn quy mô hộ gia đình và lâm trường

Yêu cầu kỹ thuật theo mô hình MoSCoW:

• Must have: Xác định chính xác sai tiêu chuẩn ($S$) và hệ số biến động ($S%$) của $D_{1.3}, H_{vn}$; kiểm định phi tham số so sánh sinh trưởng giữa các vị trí địa hình; lập công thức tổ thành cây tái sinh.
• Should have: Phân tích phẫu diện đất 3 tầng ($A_0, A, B$), xác định độ ẩm, độ xốp, thành phần cơ giới đất thịt nhẹ.
• Could have: Khảo sát mức độ che phủ của hơn 15 loài cây bụi - thảm tươi cạnh tranh trực tiếp.
• Won't have: Định lượng chi tiết hoạt chất hóa học phân lập từ tinh dầu rễ trong phạm vi khóa luận này.

Thiết kế hệ thống

Hệ thống phương pháp luận và công cụ điều tra thu thập số liệu lâm sinh được chuẩn hóa theo quy trình của Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn:

                                 THIẾT KẾ ĐIỀU TRA LÂM PHẦN
         9 Ô TIÊU CHUẨN (OTC)                               45 Ô DẠNG BẢN (ODB)
        Diện tích: 500 m²/OTC                               Diện tích: 25 m²/ODB
       (25m x 20m, 3 Chân/Sườn/Đỉnh)                      (5 ODB/OTC: 4 góc + 1 tâm)
Tầng cây cao:          Phân cấp phẩm chất:         Tái sinh tự nhiên:      Cây bụi & Thảm tươi:
- D1.3 (cm)            - Tốt (T)                   - Số lượng & loài       - Danh mục loài
- Hvn, Hdc (m)         - Trung bình (TB)           - Chiều cao & chất lượng- Độ che phủ (%)
- Dt (m)               - Xấu (X)                   - Gốc: Hạt vs Chồi      (Đo 2 đường chéo)

Thiết bị và công cụ phục vụ:

• Thước kẹp kính Mantax Caliper (đo $D_{1.3}$, độ chính xác 0.1 cm).
• Thước sào chuyên dụng lâm nghiệp chia vạch 20 cm (đo $H_{vn}, H_{dc}$, sai số $\pm 10\text{ cm}$).
• Thước dây sợi thủy tinh bọc nhựa (đo $D_t$, kích thước OTC/ODB).
• Phần mềm phân tích: SPSS Statistics v20.0, Microsoft Excel 2016, ArcGIS v10.5.

Methodology

Quy trình nghiên cứu áp dụng phương pháp thống kê sinh học lâm nghiệp thực nghiệm:

1. Thiết lập ô tiêu chuẩn tạm thời: Bố trí 9 OTC (diện tích $500\text{ m}^2$/ô, kích thước $25\text{m} \times 20\text{m}$) trên 3 vị trí địa hình: Chân (OTC 1, 2, 3), Sườn (OTC 4, 5, 6), Đỉnh (OTC 7, 8, 9).
2. Khảo sát cây tái sinh & ngoại tầng: Lập 5 ODB ($5\text{m} \times 5\text{m} = 25\text{m}^2$) trong mỗi OTC (4 góc và 1 giữa).
3. Phân tích đất: Đào phẫu diện đất rừng kích thước $1.2\text{m} \times 0.8\text{m} \times 1.0\text{m}$, mô tả hình thái tầng đất theo Sổ tay điều tra quy hoạch rừng (1995).

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình thu thập và xử lý số liệu được triển khai theo 3 giai đoạn: Khảo sát thực địa $\rightarrow$ Số hóa dữ liệu $\rightarrow$ Xử lý thống kê toán học. Dữ liệu đo đạc thực tế được xử lý bằng các thuật toán thống kê sinh học:

import numpy as np
import pandas as pd
from scipy import stats

def calculate_forestry_metrics(data_series):
    """
    Tính toán các chỉ tiêu sinh trưởng cơ bản: Trung bình, Sai tiêu chuẩn, Hệ số biến động
    """
    n = len(data_series)
    mean_val = np.mean(data_series)
    # Sai tiêu chuẩn mẫu (n - 1)
    std_dev = np.std(data_series, ddof=1)
    # Hệ số biến động S%
    cv_percent = (std_dev / mean_val) * 100
    return {
        "Sample_Size": n,
        "Mean": round(mean_val, 2),
        "Std_Dev": round(std_dev, 2),
        "CV_Percent": round(cv_percent, 2)
    }

def kruskal_wallis_test(group_foot, group_slope, group_ridge):
    """
    Kiểm định phi tham số Kruskal-Wallis so sánh các vị trí địa hình
    """
    stat, p_value = stats.kruskal(group_foot, group_slope, group_ridge)
    return {"Chi2_Statistic": round(stat, 4), "Asymp_Sig": round(p_value, 4)}

def species_composition_formula(species_counts):
    """
    Xác định công thức tổ thành cây tái sinh theo hệ số Ki (Ki = ni / N * 10)
    Chỉ đưa vào công thức nếu tỷ lệ n% >= 5%
    """
    total_trees = sum(species_counts.values())
    formula_elements = []
    
    for species, count in species_counts.items():
        percentage = (count / total_trees) * 100
        if percentage >= 5.0:
            k_i = round((count / total_trees) * 10, 2)
            formula_elements.append(f"{k_i}{species}")
            
    return " + ".join(formula_elements)

Testing và validation

Số liệu đo đạc tại 9 OTC được kiểm định sự sai khác giữa các vị trí địa hình (Chân, Sườn, Đỉnh) bằng kiểm định phi tham số Kruskal-Wallis trên phần mềm SPSS 20.0 (mức ý nghĩa $\alpha = 0.05$):

Kết quả kiểm định Kruskal-Wallis:

• Đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$): $\chi^2 = 0.487$, $\text{Asymp. Sig} = 0.784 > 0.05$.
• Chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$): $\chi^2 = 3.642$, $\text{Asymp. Sig} = 0.162 > 0.05$.
• Chiều cao dưới cành ($H_{dc}$): $\chi^2 = 3.844$, $\text{Asymp. Sig} = 0.146 > 0.05$.
• Đường kính tán ($D_t$): $\chi^2 = 2.709$, $\text{Asymp. Sig} = 0.258 > 0.05$.

Ý nghĩa thống kê: Không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về các chỉ tiêu sinh trưởng của cây Re hương giữa 3 vị trí địa hình (chân đồi, sườn đồi và đỉnh đồi). Điều này chứng minh loài Re hương thích ứng đồng đều với điều kiện lập địa dạng đồi dốc thoải tại Đoan Hùng.

Kết quả đạt được

1. Chỉ tiêu sinh trưởng lâm phần Re hương 23 tuổi

Vị trí địa hình	$D_{1.3}$ TB (cm)	$S_{D1.3}%$	$H_{vn}$ TB (m)	$S_{Hvn}%$	$H_{dc}$ TB (m)	$S_{Hdc}%$	$D_t$ TB (m)	$S_{Dt}%$
Chân đồi (OTC 1-3)	15.60	26.87	12.93	18.93	8.77	26.30	4.50	31.84
Sườn đồi (OTC 4-6)	15.23	24.35	13.32	19.52	7.94	34.35	4.15	31.88
Đỉnh đồi (OTC 7-9)	15.75	29.21	13.68	21.98	8.62	34.07	4.26	36.17
Toàn lâm phần	15.53	26.81	13.31	20.14	8.44	31.57	4.30	33.30

2. Phẩm chất lâm phần và cấu trúc tái sinh

• Phẩm chất lâm phần: Đạt 62.06% cây Tốt (thân thẳng, ngọn phát triển cân đối, không sâu bệnh), 22.65% cây Trung bình và 15.39% cây Xấu.
• Tái sinh tự nhiên: Mật độ dao động từ $440 - 540\text{ cây/ha}$ (Chân: $440\text{ cây/ha}$; Sườn: $540\text{ cây/ha}$; Đỉnh: $520\text{ cây/ha}$). Đáng chú ý, 100% cây tái sinh có nguồn gốc từ hạt, không ghi nhận cây tái sinh chồi. Chất lượng cây tái sinh: Tốt đạt $29.6% - 45.45%$, Trung bình đạt $31.34% - 51.85%$, Xấu đạt $18.18% - 30.77%$.
• Công thức tổ thành tầng tái sinh điển hình: Re hương chiếm vị trí ưu thế tuyệt đối trong công thức tổ thành ở các ô tiêu chuẩn: $$\text{OTC 6: } 4.09\text{Re} + 1.36\text{Tr} + 0.91\text{Tt} + 1.36\text{X} + 1.36\text{Dg} + 0.91\text{Lk}$$ (Trong đó: Re: Re hương, Tr: Trám, Tt: Thanh thất, X: Xoan, Dg: Dẻ gai, Lk: Loài khác).

                      PHÂN BỐ PHẨM CHẤT LÂM PHẦN RE HƯƠNG (23 TUỔI)
    ■ Cây Tốt: 62.06%              ░ Cây Trung bình: 22.65%    ▒ Cây Xấu: 15.39%

3. Đặc điểm lập địa và phẫu diện đất

• Tầng thảm mục ($A_0$): Dày trung bình $1.70\text{ cm}$, chủ yếu là cành khô lá rụng mục nát.
• Tầng mặt ($A$): Dày trung bình $25.0\text{ cm}$, đất màu nâu, ẩm, độ xốp cao, tỷ lệ đá lẫn $0%$, kết cấu viên hạt thịt nhẹ.
• Tầng tích tụ ($B$): Dày trung bình $54.0\text{ cm}$, đất màu nâu vàng, kết cấu chặt, tỷ lệ đá lẫn trung bình $21%$.

---

Đổi mới và đóng góp

1. Cung cấp bộ dữ liệu sinh trưởng định lượng thực nghiệm ở tuổi 23: Đây là một trong những công trình đầu tiên tại Phú Thọ đánh giá chi tiết tốc độ sinh trưởng của Re hương sau hơn 2 thập kỷ trồng thuần loài, cung cấp tham số chuẩn hóa cho mô hình sinh trắc rừng.
2. Chứng minh tính đồng nhất sinh trưởng trên lập địa đồi thấp: Kiểm định Kruskal-Wallis xác nhận không có sự sai khác thống kê giữa các vị trí địa hình ($p > 0.05$), khẳng định Re hương có phổ thích ứng rộng trên đất Feralit đồi núi trung du Bắc Bộ.
3. Phát hiện quy luật tái sinh hạt đơn thuần: Khẳng định trong điều kiện rừng trồng, Re hương tái sinh $100%$ từ hạt với mật độ đạt ngưỡng trung bình ($440 - 540\text{ cây/ha}$), cung cấp căn cứ để chuyển dịch từ rừng trồng thuần loài sang mô hình rừng hỗn loài nhiều tầng tán.

Tiêu chí so sánh	Khóa luận này (Chân Mộng, Phú Thọ)	Nghiên cứu tại Võ Nhai (Triệu Sinh Lý)	Nghiên cứu tại Bạch Mã (Huỳnh Văn Kéo)
Đối tượng	Rừng trồng thuần loài 23 tuổi	Rừng tự nhiên thứ sinh	Rừng nguyên sinh & vườn ươm
Chỉ tiêu $D_{1.3}$	$15.23 - 15.75\text{ cm}$ (TB: $15.53\text{ cm}$)	Biến động mạnh, phụ thuộc tầng tán tự nhiên	Khảo nghiệm giâm hom cây con
Nguồn gốc tái sinh	$100%$ từ hạt, chất lượng TB - Tốt	Hạt và chồi rễ kết hợp	Chủ yếu giâm hom nhân tạo
Ứng dụng chính	Lâm sinh trồng rừng gỗ lớn thương mại	Bảo tồn nguyên vị nguồn gen	Kỹ thuật nhân giống vô tính

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản ứng dụng thực tiễn

• Phát triển rừng trồng gỗ lớn: Trồng Re hương với chu kỳ luân chuyển $25 - 30$ năm để cung cấp gỗ quý nhóm IIA phục vụ chế tác nội thất cao cấp.
• Xây dựng vùng nguyên liệu chiết xuất tinh dầu xá xị: Khai thác tỉa thưa cành, lá và rễ phụ định kỳ để chưng cất tinh dầu thương phẩm mà không làm hủy hoại lâm phần chính.
• Lâm nghiệp phục hồi sinh thái: Sử dụng Re hương làm cây tầng cao trong các mô hình Nông lâm kết hợp (trồng xen cây họ Đậu, Chè, Ba kích dưới tán) nhằm cải tạo đất Feralit thoái hóa.

                           LỘ TRÌNH KỸ THUẬT LÂM SINH
NĂM 1 - 3: KIẾN THIẾT               NĂM 4 - 10: NUÔI DƯỠNG              NĂM 11 - 25+: THÀNH THỤC
- Trồng mật độ 1.600 cây/ha         - Phát luỗng cây bụi cạnh tranh     - Tỉa thưa lần 2 (còn 400-500 cây/ha)
- Làm cỏ, xới gốc bán kính 0.8m     - Tỉa thưa lần 1 (mật độ 800 c/ha)  - Thu hoạch tỉa cành lấy tinh dầu
- Trồng dặm cây con từ hạt          - Cắt tỉa cành dưới 4-5m            - Khai thác chọn gỗ lớn chu kỳ 25-30 năm

Yêu cầu kỹ thuật triển khai

• Biện pháp tỉa thưa và điều chỉnh mật độ: Do tỷ lệ cây trung bình và xấu còn chiếm $38.04%$, cần tiến hành tỉa thưa loại bỏ cây cong queo, cụt ngọn, mở rộng đường kính tán ($D_t$ hiện tại đạt $4.3\text{ m}$) để giảm cạnh tranh ánh sáng.
• Xử lý tầng thảm tươi - cây bụi: Tầng cây bụi và thảm tươi (Chè, Ba bét, Cỏ lào, Guột) có độ che phủ rất cao ($60% - 88%$), cần phát luỗng cục bộ quanh gốc cây tái sinh để cây non tiếp nhận ánh sáng tán xạ.

---

Hạn chế và hướng phát triển

• Hạn chế tồn tại:
  • Nghiên cứu mới chỉ đánh giá trên hệ thống 9 ô tiêu chuẩn tạm thời, chưa thiết lập ô định vị cố định để theo dõi sinh trưởng liên tục qua các mùa sinh dưỡng.
  • Chưa phân tích định lượng thành phần hóa học và hàm lượng hoạt chất safrole trong tinh dầu của các bộ phận thân, lá, rễ tại địa bàn nghiên cứu.
• Hướng phát triển tiếp theo:
  • Mở rộng nghiên cứu vật hậu học (thời gian ra hoa tháng $1 - 5$, quả chín tháng $6 - 9$) để xây dựng kỹ thuật thu hái hạt giống đạt tỷ lệ nảy mầm tối ưu.
  • Thu thập nguồn gen Re hương Đoan Hùng lưu trữ tại Ngân hàng hạt giống Quốc gia nhằm phục vụ chọn giống lâm nghiệp kháng bệnh.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên chuyên ngành Lâm nghiệp / NLKH: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp điều tra thực địa, lập biểu mẫu, phân tích phẫu diện đất và xử lý số liệu bằng SPSS.
• Kỹ sư lâm sinh & Cán bộ khuyến nông: Cẩm nang hướng dẫn mật độ trồng, điều kiện lập địa thích hợp (đất Feralit thịt nhẹ, tầng $A \ge 25\text{ cm}$) và kỹ thuật chăm sóc cây Re hương.
• Chủ rừng & Doanh nghiệp chế biến gỗ - tinh dầu: Cơ sở tính toán chu kỳ kinh doanh gỗ lớn, dự phóng năng suất sinh khối và tỷ suất hoàn vốn (ROI).
• Cơ quan quản lý & Kiểm lâm: Cung cấp luận cứ khoa học phục vụ công tác quy hoạch bảo tồn loài nguy cấp theo Nghị định quản lý thực vật rừng quý hiếm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện lập địa tối ưu để trồng cây Re hương là gì?
   Cây thích hợp nhất trên đất Feralit đỏ vàng hoặc vàng phát triển trên đá biến chất/phiến thạch sét, độ dốc $< 20^\circ$, tầng đất mặt ($A$) dày $\ge 25\text{ cm}$, đất ẩm, xốp, thoát nước tốt và thành phần cơ giới thịt nhẹ.

2. Tại sao Re hương 23 tuổi có tỷ lệ cây tái sinh $100%$ từ hạt nhưng mật độ chỉ đạt $440 - 540\text{ cây/ha}$?
   Mặc dù khả năng rụng hạt và nảy mầm tốt, nhưng tầng thảm tươi cây bụi dưới tán có độ che phủ quá dày ($60% - 88%$), cạnh tranh gay gắt về ánh sáng và dinh dưỡng, làm giảm tỷ lệ sống sót của cây mạ sau nảy mầm.

3. Cần can thiệp biện pháp lâm sinh nào để nâng cao chất lượng lâm phần?
   Cần áp dụng kỹ thuật tỉa thưa vệ sinh để loại bỏ $15.39%$ cây phẩm chất xấu, phát dọn thực bì cạnh tranh quanh gốc cây con tái sinh và điều chỉnh mật độ tán nhằm đạt $D_t \ge 5.0\text{ m}$.

4. Có thể nhân giống Re hương bằng phương pháp nào ngoài hạt?
   Có thể áp dụng phương pháp giâm hom cành non có sử dụng chất điều hòa sinh trưởng (IBA/NAA) trong hệ thống nhà giàn phun sương, tuy nhiên gây trồng quy mô lớn từ hạt vẫn là phương pháp kinh tế và cho rễ cọc khỏe nhất.

5. Giá trị kinh tế nổi bật nhất của Re hương so với các loài cây lâm nghiệp khác là gì?
   Re hương là cây đa tác dụng: vừa cho gỗ quý nhóm IIA có vân thớ đẹp không mối mọt, vừa cho tinh dầu xá xị có giá trị xuất khẩu cao từ rễ và gỗ vụn, mang lại giá trị gia tăng gấp $3 - 4$ lần so với các loài cây gỗ mọc nhanh thông thường (Keo, Bạch đàn).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trương Thị Hằng đã giải quyết trọn vẹn các mục tiêu khoa học và thực tiễn đề ra:

• Định danh chính xác vị trí phân loại và mô tả toàn diện hình thái rễ cọc phát triển tầng mặt $10 - 30\text{ cm}$, thân gỗ thẳng, hoa tự chùm và quả cầu đường kính $8 - 10\text{ mm}$ của loài Cinnamomum parthenoxylon.
• Chứng minh lâm phần Re hương 23 tuổi tại Chân Mộng sinh trưởng ổn định với $D_{1.3}$ bình quân đạt $15.53\text{ cm}$, $H_{vn}$ đạt $13.31\text{ m}$, phẩm chất cây tốt chiếm ưu thế ($62.06%$), không chịu tác động phân hóa bởi yếu tố địa hình đồi dốc thấp ($p > 0.05$).
• Làm rõ cấu trúc tái sinh $100%$ từ hạt với mật độ $440 - 540\text{ cây/ha}$ và mối quan hệ tương tác với thảm tươi - phẫu diện đất Feralit thịt nhẹ.

Kết quả nghiên cứu là luận cứ khoa học vững chắc phục vụ công tác bảo tồn nguồn gen nguy cấp (CR), đồng thời mở ra tiềm năng nhân rộng mô hình trồng rừng gỗ lớn bản địa đa tác dụng tại khu vực miền núi phía Bắc. Quý độc giả, nhà nghiên cứu và chủ rừng quan tâm có thể áp dụng ngay quy trình kỹ thuật lâm sinh và phương pháp điều tra đã được kiểm chứng trong công trình này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Rừng là nguồn tài nguyên quý giá của đất nước ta, rừng không những là cơ sở phát triển kinh tế - xã hội mà còn giữ chức năng sinh thái cực kỳ quan trọng, rừng tham gia vào quá trình điều hoà khí hậu, đảm bảo chu chuyển oxy và các nguyên tố cơ bản khác trên hành tinh, duy trì tính ổn định và độ màu mỡ của đất, hạn chế lũ lụt, hạn hán, ngăn chặn xói mòn đất, làm giảm nhẹ sức tàn phá khốc liệt của các thiên tai, bảo tồn nguồn nước và làm giảm mức ô nhiễm không khí. Vấn đề quản lý, bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng hiện nay được coi là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam. Để tăng tỷ lệ che phủ đất trống đồi núi trọc, tạo thêm công ăn việc làm cho người dân sống ở miền núi, đặc biệt là đồng bào sống trong và gần rừng đồng thời đáp ứng được nhu cầu về gỗ cho ngành công nghiệp chế biến gỗ, thì việc trồng rừng bằng các loài cây có giá trị kinh tế cao là yêu cầu cấp bách hiện nay. Do nhu cầu sử dụng gỗ, các sản phẩm được chế biến từ gỗ của con người ngày càng tăng, và nguồn nguyên liệu từ gỗ để cung cấp cho các nhà máy chế biến cũng không thể thiếu.Từ gỗ, người ta có thể tạo ra nhiều sản phẩm và vật dụng phục vụ cho sinh hoạt của con người nhờ những công nghệ hiện đại mới hiện nay.

Chính vì những nhu cầu sử dụng gỗ và các sản phẩm từ gỗ mà các nhà lâm nghiệp vẫn hàng ngày nghiên cứu để tạo ra những giống cây có chu kỳ sinh trưởng ngắn mà năng suất và chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu trên. Cây Re Hương là một loài cây quí, đa tác dụng. Do có giá trị kinh tế cao nên loài h cây này hiện đã bị khai thác một cách kiệt quệ. Thêm vào đó, số lượng cây tái sinh tự nhiên của Re hương rất ít nên vấn đề bảo tồn loài là rất cần thiết.

Qua sự tham khảo các nghiên cứu trước đây Re Hương là một loài cây bản địa đa tác dụng, phát triển nhanh khả năng năng nhân giống và tái sinh cao và đem lại lợi ích kinh tế. Vì vậy, việc nghiên cứu về đặc điểm sinh vật học loài cây là cần thiết để góp phần vào việc bảo tồn và phát triển loài cây này nhằm phục vụ trồng rừng gỗ lớn ở một số tỉnh miền núi phía bắc. Trước thực tiễn đó, tôi đã tiến hành thực hiện khóa luận: “Nghiên cứu một số đặc điểm của loài Re Hương (Cinnamomum parthenoxylon (Jack) Meisn)trồng tại xã Chân Mộng, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ”. Mục đích nghiên cứu 1.

Về lý luận - Nghiên cứu đặc điểm sinh học của loài Re Hương tại huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ. Về thực tiễn - Đề xuất một số biện pháp lâm sinh loài Re Hương tại huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ. Mục tiêu nghiên cứu 1. Về lý luận - Xác định được những đặc điểm cơ bản về hình thái của loài Re Hương tại huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ.

- Xác định được một số đặc điểm sinh thái của loài Re Hương tại huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ 1. Về thực tiễn - Đề xuất một số biện pháp lâm sinh loài Re Hương tại huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Qua quá trình thực hiện đề tài tạo cơ hội tiếp cận phương pháp nghiên cứu khoa học, giải quyết vấn đề khoa học ngoài thực tiễn. - Làm quen với một số phương pháp đã được sử dụng trong nghiên cứu đề tài cụ thể.

- Học tập và hiểu biết thêm về kinh nghiệm, kỹ thuật trong thực tiễn tại địa bàn nghiên cứu. - Giúp cho sinh viên kiểm chứng lại những kiến thức lý thuyết đã học, biết vận dụng kiến thức vào thực tế, và có thể tích lũy những kiến thức quý giá phục vụ cho quá trình nghiên cứu trong tương lai. Ý nghĩa thực tiễn - Biết cách tiếp cận thực tiễn những vấn đề trong sản xuất, kinh doanh rừng, quản lý nguồn tài nguyên rừng hiện nay, nâng cao tính bền vững của hệ sinh thái rừng. - Giúp nắm rõ hơn về đặc điểm sinh trưởng phát triển của loài cây Re Hương - Áp dụng các biện pháp đề xuất của đề tài vào việc bảo vệ loài re hương trong tự nhiên, cũng như là gây trồng, gieo ươm để phát triển loài này.

Góp phần vào phát triển nền kinh tế - xã hội của xã, của tỉnh cũng như toàn bộ miền núi phía Bắc. h PHẦN 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học Cùng với sự phát triển của kinh tế xã hội thì vấn đề bảo tồn đa dạng sinh học ngày càng được quan tâm và chú trọng. Quá trình đô thị hóa, ô nhiễm môi trường, chặt phá rừng là những nguyên nhân gây suy giảm diện tích rừng, suy giảm đa dạng sinh học, nhiều loài thực vật quý đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

Vì vậy cần có những hành động cụ thể của cộng đồng đó là các chương trình, dự án để bảo tồn một cách kịp thời. Trong đó Re Hương là loài gỗ quý có giá trị kinh tế cao Đây là loài cây có giá trị kinh tế, thân gỗ dùng cho chế biến các sản phẩm mỹ nghệ, gốc rễ dùng để sản xuất tinh dầu xá xị. Do có giá trị kinh tế cao nên hiện nay hoạt động khai thác trái phép loài cây này ở Việt Nam đang trở thành điểm nóng. Ngoài ra, việc chưng cất tinh dầu Re Hương đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sinh thái trong khu vực và gây phức tạp cho công tác quản lý bảo vệ rừng.

Mặc dù có giá trị kinh tế và bảo tồn cao như vậy, nhưng những nghiên cứu về loài cây này ở trên thế giới và ở Việt Nam hiện nay còn rất thiếu. Nghiên cứu cây Re Hương ở trên thế giới và ở Việt Nam 2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới 2. Đặc điểm sinh thái học của Re hương Re hương (Cinnamomum parthenoxylon) có khoảng 250 loài.

Chúng thường là cây gỗ lớn phân bố ở các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới của Bắc Mỹ, Trung Mỹ, Nam Mỹ, châu Á, châu Đại Dương như Trung Quốc với 50 loài, Malaixia 30 loài, Ấn Độ 30 loài, Đông Dương 12 loài. Chi Bời lời (Litsea Lamk.) có khoảng 400 loài, là cây gỗ hay cây bụi, phân bố chủ yếu ở vùng á nhiệt đới và nhiệt đới Châu Á, Australia, New Zealand, Bắc Mỹ tới cận nhiệt đới Nam Mỹ, chủ yếu tại các khu vực nóng ấm ở miền Nam hay h Tây Nam như Trung Quốc với 75 loài, Malaixia 54 loài, Ấn Độ 65 loài, Đông Dương 17 loài. Người đầu tiên nghiên cứu rừng Việt Nam là Loureiro (1793) và công bố trong Thực vật chí Nam Bộ. Tác giả đã mô tả 4 chi và 8 loài trong họ Long não (Lauraceae).

Tiếp đến là Pierre (1880), trong Thực vật rừng Nam Bộ đã giới thiệu các loài cây họ Long não (Lauraceae) có mặt ở Nam Bộ. Gagnepain (1907), trong Thực vật chí Đại cương Đông Dương do H. Lecomte chủ biên đã công bố các loài cây họ Long não (Lauraceae) có ở Đông Dương. Năm 1913, Lecomte công bố họ Long não (Lauraceae) ở Đông Dương và Nam Trung Quốc, Cho đến năm 1934, H.

Liou công bố các loài thuộc họ Long não (Lauraceae) ở Đông Dương và Nam Trung Quốc. Merrill (1935) đã đưa ra bản mô tả chi tiết họ Long não (Lauraceae) ở Đông Dương. Như vậy, các tác giả người Pháp đã phân tích, đánh giá họ Long não (Lauraceae) ở các vùng khác nhau tại Đông Dương, trong đó có Việt Nam. Nghiên cứu về giá trị sử dụng của cây Re hương Là cây đặc sản đa tác dụng, có giá trị kinh tế cao: vừa cho gỗ tốt, thân và đặc biệt là rễ cho tinh dầu thơm dùng trong mỹ phẩm,dược phẩm và thực phẩm có giá trị xuất khẩu cao; hạt cho dầu béo và tinh dầu dùng làm thuốc chữa được nhiều bệnh.

Cây bị săn lùng và khai thác mạnh, vì mục đích thương mại nên đứng trước nguy cơ bị diệt vong (nhóm IA Nghị định 32/CP/2006). Do vậy cần sớm có biện pháp bảo tồn và phát triển thích đáng. Nghiên cứu cây Re Hương ở Việt Nam Nhìn chung, các công trình nghiên cứu về Re hương ở Việt Nam không nhiều, một số tác giả đã nghiên cứu những vấn đề có thể tóm tắt dưới đây. Nghiên cứu về đặc điểm sinh thái học Cây Re Hương (Cinnamomum parthenoxylum (Jack) Meissn) thuộc họ Long não (Lauraceae) là một loài cây quí,đa tác dụng.

Hiện tại nó được xếp vào loại rất nguy cấp 34(CR) ở cấp quốc gia trong danh lục đỏ của IUCN (Ver 2.3) và trong Sách đỏ Việt Nam (1996). Những công trình nghiên cứu về thực vật của họ Long não (Lauraceae Juss.) Long não (Lauraceae Juss.) là họ có thành phần loài đa dạng và có nhiều giá trị sử dụng nên đã được nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm. Người đầu tiên nghiên cứu về họ Long não (Lauraceae). Tiếp theo đã có nhiều công trình nghiên cứu và công bố về các loài họ Long não trong các bộ sách Thực vật chí Ấn Độ với 16 chi và 250 loài, Trung Quốc có 18 chi và 500 loài, Malaixia 12 chi và 200 loài, Đông Dương có 12 chi và 50 loài.

Họ Long não bao gồm chủ yếu là các loài cây gỗ, cây bụi thường xanh. Tuy vậy, cũng có chi Sassafras với một số loài rụng lá và chi Cassytha (tơ xanh) có các loài dây leo sống ký sinh. Cành non có màu xanh, vỏ có mùi thơm, có chồi ngủ đông. Lá mọc cụm ở đầu cành, có 3 gân chính hay hệ gân đơn giản.

Hoa mẫu 3, bao phấn mở, có nhị lép và tuyến mật ở gốc chỉ nhị. Quả có đài dính liền phát triển thành dạng đấu dưới quả. Trên thế giới họ Long não (Lauraceae) gồm có 55 chi và gần 2.500 loài phân bố ở các khu vực nhiệt đới và á nhiệt đới. Chúng phân bố tập trung chủ yếu ở Đông Nam Á và Brazil.

Ở Việt Nam hiện đã biết có khoảng 21 chi, với 275 loài. Đặc điểm: Cây gỗ lớn hay nhỏ, ít khi là dây leo (dây tơ xanh). Lá mọc cách, ít khi mọc đối, nguyên, gân lá hình lông chim, một số có 3 gân hình cung, gân con hình mạng lưới. Trong thân, lá có tế bào tiết dầu thơm [7].

Phân bố sinh thái Re Hương là loài cây có nguồn gốc phân bố trên Thế giới: Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Malaysia, Indonesia.