Nghiên Cứu Đặc Điểm Hệ Thực Vật Tại Khu Vực Xã Y Tý, Huyện Bát Xát, Tỉnh Lào Cai

Chuyên khảo phân tích Nghiên cứu đặc điểm hệ thực vật tại khu vực xã y tý huyện bát xát tỉnh lào cai, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyễn Thị Xuân
• Người hướng dẫn: Thầy Vương Duy Hưng
• Trường học: Đại học Lâm Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng và môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Hệ Thực Vật Tại Xã Y Tý, Huyện Bát Xát, Tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: đề tài tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Bát Xát

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nhận thức về đa dạng sinh học
• 1.2. Các nghiên cứu trên thế giới
• 1.3. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.4. Nghiên cứu hệ thực vật tại Lào Cai
• 2. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Kế thừa tài liệu
• 2.4.2. Điều tra sơ thám
• 2.4.3. Điều tra theo tuyến
• 2.4.4. Giám định mẫu
• 2.4.5. Xây dựng bảng danh lục các loài thực vật
• 2.4.6. Đánh giá hệ thực vật
• 2.4.7. Nghiên cứu yếu tố hệ thực vật địa lí
• 2.4.8. Nghiên cứu về phổ dạng sống thực vật
• 3. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lí
• 3.1.2. Đặc điểm địa hình
• 3.1.3. Đặc điểm khí hậu
• 3.1.4. Thổ nhưỡng
• 3.1.5. Hiện trạng tài nguyên rừng
• 3.2. Kinh tế - xã hội
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm hệ thực vật tại khu vực nghiên cứu
• 4.1.1. Danh lục các loài thực vật tại khu vực rừng xã Y Tý
• 4.1.2. Đa dạng các taxon của hệ thực vật
• 4.1.3. Các loài quý hiếm có nguy cơ bị đe dọa tại khu vực nghiên cứu
• 4.1.4. Đa dạng dạng sống hệ thực vật
• 4.1.5. Đa dạng các yếu tố địa lý hệ thực vật
• 4.1.6. Đa dạng về giá trị sử dụng
• 4.2. Các tác động đến tài nguyên thực vật tại khu vực nghiên cứu
• 4.2.1. Tác động trực tiếp
• 4.2.2. Tác động gián tiếp
• 4.3. Giải pháp quản lý, sử dụng bền vững tài nguyên thực vật tại khu vực
• 4.3.1. Giải pháp kỹ thuật
• 4.3.2. Giải pháp tuyên truyền
• 4.3.3. Tăng cường hiệu quả công tác quản lý
• 4.3.4. Giải pháp kinh tế
• KẾT LUẬN – TỒN TẠI – KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới Thiệu Nghiên Cứu Hệ Thực Vật Y Tý Lào Cai Tổng Quan 55

Việt Nam, quốc gia có tính đa dạng sinh học cao ở Đông Nam Á, sở hữu nguồn tài nguyên rừng vô cùng quý giá. Rừng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường, điều hòa khí hậu, cung cấp oxy, thức ăn và là nơi cư trú của động vật. Nhận thức về giá trị của rừng ngày càng tăng, nhưng vẫn còn những tác động tiêu cực gây suy thoái rừng, phá vỡ cân bằng sinh thái và giảm đa dạng sinh học. Việc nghiên cứu và khôi phục các hệ sinh thái rừng bị tổn thương là vô cùng cấp thiết. Nghiên cứu đặc điểm của hệ thực vật trong môi trường rừng có ý nghĩa quan trọng để quản lý, khôi phục và sử dụng bền vững các giá trị của hệ sinh thái. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện tại vẫn chưa bao quát hết mọi khu rừng và làm nổi bật đặc điểm đặc thù của từng hệ thực vật ở từng khu vực cụ thể. Theo Quỹ Quốc tế về Bảo tồn thiên nhiên WWF (1989) [27] định nghĩa nhƣ sau: “Đa dạng sinh học là sự phồn vinh của sự sống trên trái đất, là hàng triệu loài động vật, thực vật và vi sinh vật, là những gen chứa đựng trong các loài và là hệ sinh thái vô cùng phức tạp tồn tại trong môi trƣờng”.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Thảm Thực Vật Y Tý

Nghiên cứu hệ thực vật là nền tảng khoa học để đưa ra các biện pháp kỹ thuật phù hợp cho việc bảo tồn và phát triển loài. Nó cung cấp thông tin phục vụ cho các nghiên cứu liên quan khác. Các nghiên cứu về Đa dạng sinh học Y Tý còn hạn chế. Cần tập trung đầu tư phát triển cơ sở vật chất để phục vụ công tác bảo tồn và phát triển rừng.

1.2. Giá Trị Của Rừng Già Y Tý Trong Bối Cảnh Hiện Nay

Rừng già Y Tý, một trong những khu rừng nguyên sinh hiếm hoi còn lại, nằm trải khắp ba xã Y Tý, Dền Sáng, Sảng Ma Sáo. Hệ thực vật rừng phong phú với nhiều loài đặc hữu, cây cổ thụ, dây leo chằng chịt, phong lan và đỗ quyên. Y Tý hiện nay là khu du lịch sinh thái thu hút du khách yêu thiên nhiên. Rừng Y Tý nằm sát biên giới Tây Bắc, vai trò của nó càng thêm quan trọng, cần có những nghiên cứu chi tiết để bảo tồn và phát triển.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Nghiên Cứu Hệ Thực Vật Lào Cai 58

Nghiên cứu về hệ thực vật trên thế giới đã có từ lâu. Những công trình có giá trị xuất hiện vào thế kỷ 19-20 như Thực vật chí đại cương Đông Dương của Lecomte và cộng sự. Ở Việt Nam, việc điều tra nghiên cứu thực vật với quy mô lớn mới chỉ bắt đầu vào thời Pháp thuộc. Các công trình nghiên cứu về thực vật có giá trị đều do các tác giả nước ngoài thực hiện. Các nghiên cứu này cũng chỉ dừng lại ở thống kê và mô tả thực vật ở Việt Nam [34]. Cuối thế kỉ XIX A.Chevalier (1919) đã có những nghiên cứu vê các hệ sinh thái rừng Bắc Bộ.

2.1. Hạn Chế Trong Nghiên Cứu Thực Vật Bát Xát Hiện Tại

Các nghiên cứu về hệ thực vật tại tỉnh Lào Cai còn rất ít. Nổi bật có các công trình của tác giả Nguyễn Nghĩa Thìn. Bên cạnh đó còn có những nghiên cứu về thực vật tại một số vùng khác trong tỉnh Lào Cai, tuy vậy nhƣng cũng vẫn còn nhiều vùng chƣa có hoặc ít đƣợc đề cập đến. Hiện tại mới chỉ có dự án “Nghiên cứu thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Xát, tỉnh Lào Cai” là đã tìm hiểu, nghiên cứu về khu vực rừng Y Tý.

2.2. Tác Động Tiêu Cực Đến Đa Dạng Sinh Học Y Tý Cần Giải Quyết

Ngoài những nhận thức tích cực thì vẫn còn tồn tại một số bộ phận không nhỏ đã và đang tác động một cách tiêu cực vào các hệ sinh thái nói chung và hệ sinh thái rừng nói riêng. Những tác động này gây suy thoái rừng nghiêm trọng, dẫn đến tình trạng phá vỡ cân bằng sinh thái, giảm đa dạng sinh học, gây tổn hại đến môi trƣờng sống của con ngƣời và các loài động vật rừng.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Hệ Thực Vật Y Tý Cách Tiếp Cận 57

Đề tài nghiên cứu sử dụng kết hợp nhiều phương pháp để thu thập và phân tích dữ liệu. Phương pháp kế thừa tài liệu được sử dụng để thu thập thông tin từ các tài liệu hiện có về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và tài nguyên rừng. Điều tra sơ thám được thực hiện để nắm bắt địa hình và điều kiện thời tiết, từ đó xác định tuyến điều tra phù hợp. Phương pháp điều tra theo tuyến được áp dụng để điều tra và đánh giá hệ thực vật. Giám định mẫu được thực hiện theo phương pháp so sánh hình thái, sử dụng các tài liệu tham khảo về thực vật. Phƣơng pháp nghiên cứu 2. Kế thừa tài liệu Là phƣơng pháp thu thập các số liệu, thông tin cần thiết từ các tài liệu, văn bản hiện có, những số liệu thống kê hàng năm có liên quan đến đối tƣợng nghiên cứu nhƣ: - Các tài liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, tài nguyên rừng và các nguồn tài nguyên khác.

3.1. Điều Tra Tuyến Thu Thập Dữ Liệu Phân Bố Thực Vật Y Tý

Dựa vào bản đồ địa hình, thiết lập tuyến điều tra phù hợp với địa hình phức tạp. Thu thập tất cả các loài thực vật bắt gặp trên tuyến. Ghi chép lại các đặc điểm nổi bật của mẫu vật. Chụp ảnh hoặc mang mẫu về để làm tư liệu điều tra.

3.2. Giám Định Mẫu Xác Định Tên Loài Thực Vật Quý Hiếm Lào Cai

Giám định mẫu theo phương pháp so sánh hình thái. Sử dụng các tài liệu tham khảo về thực vật để xác định tên loài phổ thông, tên khoa học. Những mẫu chưa xác định được tiếp tục được đối chiếu với các chuyên gia.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Hệ Thực Vật Xã Y Tý 59

Nghiên cứu đã xác định được các đặc trưng của hệ thực vật tại khu vực Y Tý. Đã thống kê danh lục các loài thực vật, đánh giá đa dạng các taxon, dạng sống và yếu tố địa lý của hệ thực vật. Xác định các loài quý hiếm có nguy cơ bị đe dọa. Đánh giá đa dạng về giá trị sử dụng của các loài thực vật. Biểu đồ 4.1: Tỷ lệ % các taxon trong hệ thực vật tại xã Y Tý .2: Tỷ trọng hai lớp Ngọc Lan và Loa Kèn tại Xã Y Tý .3: Biều đồ các họ giàu loài nhất khu vực nghiên cứu .4: Biểu đồ các chi giàu loài nhất khu vực nghiên cứu .5: Tỷ lệ % các dạng sống của hệ thực vật Xã Y Tý .6: Yếu tố địa lý của hệ thực vật tại xã Y Tý .7: Biểu đồ nhóm công dụng của hệ thực vật tại Xã Y Tý . 39

4.1. Đa Dạng Taxon Thống Kê Loài Thực Vật Rừng Y Tý

Nghiên cứu đã thống kê được số lượng các loài, chi, họ thực vật tại khu vực nghiên cứu. Phân tích tỷ lệ % của các taxon khác nhau. Xác định các họ và chi giàu loài nhất. Bảng 4.1: Đa dạng các taxon của hệ thực vật tại xã Y Tý .2: Tỷ trọng của lớp Ngọc lan so với lớp Loa kèn .

4.2. Dạng Sống và Yếu Tố Địa Lý Phân Tích Thực Vật Đặc Hữu Y Tý

Phân tích tỷ lệ % các dạng sống của hệ thực vật theo Raunkiaer. Xác định các yếu tố địa lý của hệ thực vật. Đánh giá sự phân bố của các dạng sống và yếu tố địa lý khác nhau. Bảng 4.4: Phổ dạng sống cơ bản theo Raunkiaer (1934) [36] .5: Phổ dạng sống của các hệ thực vật Việt Nam.

V. Tác Động và Giải Pháp Bảo Tồn Hệ Thực Vật Y Tý Bền Vững 56

Nghiên cứu đã xác định các tác động trực tiếp và gián tiếp đến tài nguyên thực vật tại khu vực nghiên cứu, ví dụ như Bảng 5.1: Diện tích các loại rừng xã Y Tý, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai .2: Bảng tổng hợp dân số xã Y Tý .3: Bảng tổng hợp thông tin thành phần kinh tế - xã hội xã Y Tý. Đề xuất các giải pháp quản lý, sử dụng bền vững tài nguyên thực vật, bao gồm giải pháp kỹ thuật, tuyên truyền, tăng cường hiệu quả công tác quản lý và giải pháp kinh tế. Những tác động này gây suy thoái rừng nghiêm trọng, dẫn đến tình trạng phá vỡ cân bằng sinh thái, giảm đa dạng sinh học, gây tổn hại đến môi trƣờng sống của con ngƣời và các loài động vật rừng.

5.1. Các Tác Động Đến Tài Nguyên Thực Vật Dược Liệu Y Tý

Xác định các tác động trực tiếp như khai thác quá mức, phá rừng. Phân tích các tác động gián tiếp như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường. Thống kê số liệu về tình trạng khai thác, phá rừng.

5.2. Giải Pháp Bảo Tồn Thực Vật Quý Hiếm Y Tý Lào Cai

Đề xuất các giải pháp kỹ thuật như trồng rừng, phục hồi rừng. Đề xuất giải pháp tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn. Đề xuất giải pháp tăng cường hiệu quả công tác quản lý rừng. Đề xuất giải pháp kinh tế để tạo sinh kế cho người dân địa phương gắn liền với bảo tồn rừng.

VI. Kết Luận và Kiến Nghị Phát Triển Nghiên Cứu Thực Vật Y Tý 58

Nghiên cứu đã góp phần bổ sung những hiểu biết về đặc điểm của hệ thực vật tại xã Y Tý, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Đưa ra những cơ sở khoa học cho việc gìn giữ, phát triển và bảo tồn rừng. Kiến nghị tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về hệ thực vật Y Tý để có những giải pháp bảo tồn hiệu quả hơn. Mặc dù bản thân đã rất nỗ lực trong quá trình thực hiện đề tài, song do năng lực còn hạn chế, kinh nghiệm chƣa nhiều, thời gian có hạn và thời tiết còn nhiều bất lợi nên không thể tránh khỏi những thiếu sót.

6.1. Tồn Tại Cần Khắc Phục Trong Nghiên Cứu Hệ Sinh Thái Y Tý

Nêu rõ những hạn chế của nghiên cứu. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo để khắc phục những hạn chế. Cần có những nghiên cứu sâu rộng hơn về thành phần loài, phân bố và sinh thái học của các loài thực vật tại Y Tý.

6.2. Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Khoa Học Về Thực Vật Y Tý

Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo như: Nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đến hệ thực vật; Nghiên cứu về giá trị dược liệu của các loài thực vật; Nghiên cứu về du lịch sinh thái gắn liền với bảo tồn hệ thực vật.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Việt Nam được ghi nhận là một trong những trung tâm đa dạng sinh học cao của khu vực Đông Nam Á và thế giới, sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới phong phú với nhiều nguồn gen thực vật quý hiếm. Tuy nhiên, các hoạt động kinh tế - xã hội, tập quán canh tác lạc hậu và việc khai thác lâm sản không hợp lý đã và đang tạo ra áp lực lớn đối với sự toàn vẹn của các hệ sinh thái rừng tự nhiên.

Khu vực rừng già Y Tý thuộc huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai là một trong những diện tích rừng nguyên sinh á nhiệt đới núi cao hiếm hoi còn sót lại ở vùng Tây Bắc, nằm trải rộng qua các xã Y Tý, Dền Sáng và Sảng Ma Sáo. Rừng Y Tý có vị trí địa lý đặc biệt quan trọng về mặt an ninh môi trường và biên giới, đồng thời lưu giữ nhiều loài thực vật đặc hữu của vùng á nhiệt đới và ôn đới ẩm núi cao. Mặc dù vậy, dữ liệu điều tra khoa học toàn diện về cấu trúc thành phần loài và đặc điểm sinh thái của hệ thực vật tại đây còn thiếu hụt, trong khi rừng đang phải đối mặt với các nguy cơ suy thoái do mở rộng nương rẫy, canh tác thảo quả dưới tán rừng và khai thác gỗ trái phép.

Khóa luận tốt nghiệp "Nghiên cứu đặc điểm hệ thực vật tại khu vực xã Y Tý, huyện Bát Xát, Tỉnh Lào Cai" được tác giả Nguyễn Thị Xuân thực hiện dưới sự hướng dẫn của thầy Vương Duy Hưng tại Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam nhằm cung cấp các căn cứ khoa học phục vụ quản lý và bảo tồn hệ sinh thái rừng địa phương.

Nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài bao gồm:

1. Xác định đặc điểm của hệ thực vật tại khu vực nghiên cứu, đánh giá tính đa dạng sinh học và các tiềm năng tài nguyên của hệ thực vật.
2. Định hướng và đề xuất các giải pháp quản lý, bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên thực vật.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Toàn bộ các loài thực vật bậc cao có mạch phân bố tự nhiên trong khu vực điều tra.
• Phạm vi không gian: Các tuyến điều tra thuộc khu vực rừng xã Y Tý, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai.
• Phạm vi thời gian: Quá trình thu thập số liệu và điều tra thực địa được tiến hành từ ngày 13/02/2017 đến ngày 13/05/2017.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận kế thừa và áp dụng các cơ sở lý thuyết chuẩn hóa trong lĩnh vực phân loại học, địa lý thực vật học và sinh thái học thực vật:

• Khung phân loại và kiểm kê thực vật: Dựa trên hệ thống phân loại của Takhtajan (1997), Brummit (1992), cùng các tài liệu tra cứu chuyên ngành như Cây cỏ Việt Nam (Phạm Hoàng Hộ), Thảm thực vật rừng Việt Nam (Thái Văn Trừng), Danh lục các loài thực vật Việt Nam và Tài nguyên cây gỗ Việt Nam (Trần Hợp).
• Phân loại dạng sống thực vật: Ứng dụng hệ thống phổ dạng sống sinh học của Raunkiaer (1934) gồm 5 nhóm chính: Phanerophytes (Ph - Cây chồi trên), Chamaephytes (Ch - Cây chồi sát đất), Hemicryptophytes (Hm - Cây chồi nửa ẩn), Cryptophytes (Cr - Cây chồi ẩn), Therophytes (Th - Cây một năm), kết hợp các ký hiệu chi tiết cho thực vật nhiệt đới ẩm (Mg, Me, Mi, Na, Ep, Dây leo).
• Phân tích yếu tố địa lý thực vật: Áp dụng phương pháp phân tích yếu tố địa lý của Gagnepain (1926, 1944), nguyên tắc của Pócs Tamás (1965) được Lê Trần Chấn (1999) tổng hợp và chuẩn hóa cho hệ thực vật Việt Nam.
• Đánh giá mức độ đa dạng họ và chi: Sử dụng công thức chỉ số đa dạng Tolmachov (1974): $$P% = \left(\frac{n}{N}\right) \times 100$$ (Trong đó: $n$ là tổng số loài trong 10 họ hoặc chi lớn nhất; $N$ là tổng số loài điều tra được. Nếu $P% < 50%$, hệ thực vật được xác định có tính đa dạng cao ở cấp độ taxon tương ứng).
• Đánh giá mức độ quý hiếm và giá trị sử dụng: Tra cứu theo Sách Đỏ Việt Nam (2007), Danh lục Đỏ IUCN (2016), Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ; phân chia nhóm công dụng tài nguyên thực vật theo hệ thống của Trần Minh Hợi (2013), Võ Văn Chi (1997, 2012) và Trần Đình Lý (1993).

Phương pháp thu thập và xử lý số liệu:

• Kế thừa tài liệu: Tổng hợp tài liệu khí tượng thủy văn, thổ nhưỡng, bản đồ địa hình, số liệu quản lý bảo vệ rừng từ UBND xã Y Tý và Hạt Kiểm lâm huyện Bát Xát.
• Điều tra thực địa: Thực hiện điều tra sơ thám địa hình, sau đó thiết lập các tuyến điều tra thực địa linh hoạt cắt qua các sinh cảnh rừng chính. Tiến hành thu mẫu cành, lá, hoa, quả đối với cây nhỏ và đẽo vỏ quan sát nhựa, gỗ, tán lá đối với cây gỗ lớn.
• Giám định mẫu: Sử dụng phương pháp hình thái so sánh, đối chiếu mẫu vật với tài liệu chuyên khảo thực vật chí và ý kiến chuyên gia phân loại.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các mốc nghiên cứu về đa dạng sinh học và hệ thực vật trên thế giới và tại Việt Nam:

• Trên thế giới: Điểm lại các công trình thực vật chí khu vực (Thực vật chí Đông Dương của Lecomte, Thực vật chí Trung Hoa, Malaixia, Thái Lan...) và các hệ thống phân loại của Takhtajan, Brummit.
• Tại Việt Nam: Phân tích các công trình nghiên cứu từ thời kỳ Pháp thuộc (Pierre, Loureiro, Chevalier) đến các công trình của Thái Văn Trừng (1978), Phạm Hoàng Hộ (1991-2000), Nguyễn Nghĩa Thìn (1997), Lê Trần Chấn (1999), cùng các điều tra đa dạng thực vật tại hệ thống Vườn quốc gia (Cúc Phương, Pù Mát, Bạch Mã, Cát Bà).
• Tại Lào Cai: Nêu rõ các nghiên cứu tại Vườn quốc gia Hoàng Liên, Sa Pa - Phan Si Pan của Nguyễn Nghĩa Thìn và các đề tài thạc sĩ lâm học; khẳng định địa bàn xã Y Tý trước đó mới chỉ được tiếp cận sơ bộ qua dự án thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Xát.

Chương 2: Mục tiêu, đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết khung thiết kế nghiên cứu, xác định 2 mục tiêu, 3 nội dung trọng tâm; mô tả quy trình kỹ thuật điều tra theo tuyến, phương pháp thu mẫu - giám định thực vật, mẫu bảng danh lục và hệ thống công thức toán học phân tích phổ dạng sống Raunkiaer, tỷ lệ yếu tố địa lý thực vật và chỉ số đa dạng taxon Tolmachov.

Chương 3: Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu

Chương này cung cấp bức tranh toàn diện về môi trường tự nhiên và nhân văn xã Y Tý:

• Vị trí và địa hình: Diện tích tự nhiên 86,54 km², cách trung tâm huyện Bát Xát 70 km; phía Tây giáp Trung Quốc với đường biên giới 17 km theo suối Lũng Pô. Địa hình núi cao chia cắt mạnh, độ cao phổ biến từ 700 m đến trên 1.700 m, độ dốc trung bình 20–25°.
• Khí hậu: Mang tính chất cận nhiệt đới và ôn đới ẩm núi cao; nhiệt độ trung bình năm 15,4°C (tối cao 33°C, tối thấp tuyệt đối 1–2°C, mùa đông có băng tuyết trên đỉnh cao); lượng mưa bình quân 2.819 mm/năm (mùa hè chiếm 80–85%); số ngày mưa trung bình 199,4 ngày/năm; độ ẩm trung bình 82–87%; bình quân 160 ngày sương mù/năm, 6 ngày sương muối/năm, 2–4 lần mưa đá và mưa tuyết/năm.
• Thổ nhưỡng và thủy văn: Gồm đất mùn Alit trên núi cao (Alisols, độ cao >1.700 m), đất Feralit mùn vàng đỏ trên núi trung bình (Humic Acrisols, độ cao 700–1.700 m), đất thung lũng dốc tụ và đất phù sa suối. Hệ thống suối có mật độ 1–1,5 km/km², độ dốc lớn.
• Hiện trạng tài nguyên rừng: Tổng diện tích đất rừng là 2.631 ha. Trong đó diện tích có rừng là 2.386,04 ha (rừng tự nhiên 2.345,21 ha; rừng hỗn giao tre nứa 8,07 ha; rừng trồng 0,80 ha) và đất chưa có rừng là 244,96 ha.
• Kinh tế - xã hội: Toàn xã có 7 thôn bản với 354 hộ, 1.850 nhân khẩu, mật độ dân số 52 người/km². Cơ cấu dân tộc gồm: Hà Nhì (53,8%), H'Mông (25,4%), Dao (20,2%), Kinh (0,7%). Tỷ lệ hộ nghèo chiếm 44,73% (382 hộ), cận nghèo 8,66% (74 hộ); 91% lao động làm nông lâm thủy sản; thu nhập bình quân đạt 4–5 triệu đồng/người/năm.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nội dung chương 4 trình bày các phát hiện thực địa và phân tích định lượng:

Chỉ số phân tích	Kết quả định lượng tại xã Y Tý
Quy mô hệ thực vật	182 loài, 127 chi, 76 họ, 4 ngành thực vật bậc cao có mạch
Cơ cấu ngành thực vật	- Ngành Ngọc lan (Magnoliophyta): 70 họ (92,1%), 121 chi (95,28%), 174 loài (95,60%) - Ngành Thông (Pinophyta): 4 họ (5,26%), 4 chi (3,15%), 5 loài (2,75%) - Ngành Dương xỉ (Polypodiophyta): 1 họ (1,32%), 1 chi (0,79%), 1 loài (0,55%) - Ngành Thông đất (Lycopodiophyta): 1 họ (1,32%), 1 chi (0,79%), 1 loài (0,55%)
Tỷ trọng 2 lớp ngành Ngọc lan	Lớp Ngọc lan (Magnoliopsida) có 162 loài; Lớp Loa kèn (Liliopsida) có 12 loài. Tỷ lệ tương quan đạt 13,5/1
Tính đa dạng cấp họ	10 họ giàu loài nhất gồm 89 loài, chiếm 48,85% tổng số loài ($P = 48,85% < 50%$). Dẫn đầu là họ Long não (Lauraceae - 15 loài) và họ Đỗ quyên (Ericaceae - 15 loài), kế tiếp là họ Dẻ (Fagaceae - 10 loài), họ Thầu dầu (Euphorbiaceae - 9 loài), họ Chè (Theaceae - 9 loài)
Tính đa dạng cấp chi	12 chi giàu loài nhất gồm 49 loài, chiếm 26,83% tổng số loài ($P = 26,83% < 50%$). Chi giàu loài nhất là Rhododendron (9 loài), Ficus (4 loài), Eurya, Lindera, Lithocarpus, Rubus (4 loài/chi). Bình quân đạt 1,43 loài/chi
Họ đơn loài	Ghi nhận 43 họ chỉ có duy nhất 1 loài (chiếm 56,58% tổng số họ)
Loài quý hiếm (Sách Đỏ 2007)	8 loài thuộc 6 họ: - Rất nguy cấp (CR): 1 loài (Ô rô bà - Aucuba japonica) - Nguy cấp (EN): 3 loài (Thông thảo - Tetrapanax papyriferus, Dần toòng - Gynostemma pentaphyllum, Đuôi ngựa - Rhoiptelea chiliantha) - Sẽ nguy cấp (VU): 4 loài (Châu thụ thơm - Gaultheria fragrantissima, Sồi đá lá mác - Lithocarpus balansae, Sồi đầu cứng - Lithocarpus fenestratus, Dẻ cụt - Lithocarpus truncatus)
Phổ dạng sống (Raunkiaer)	$SB = 92,31Ph + 3,85Ch + 2,20Hm + 1,65Cr + 0Th$. Nhóm chồi trên ($Ph$) chiếm ưu thế tuyệt đối (168 loài), trong đó nhóm cây chồi trên nhỡ ($Na$) chiếm 32,97%, chồi trên to ($Mi$) chiếm 24,18%
Yếu tố địa lý thực vật	Yếu tố nhiệt đới Châu Á (38,5% - 70 loài); Cận nhiệt đới Châu Á (35,7% - 65 loài); Yếu tố Ấn Độ (13,1% - 24 loài); Yếu tố Malezi (9,9% - 18 loài); Yếu tố đặc hữu (1,09% - 2 loài); Yếu tố khác (1,71% - 3 loài)
Giá trị tài nguyên thực vật	55 loài có ích với 243 lượt công dụng: - Cây làm thuốc: 95 lượt (chiếm 52,20% tổng số loài) - Cây lấy gỗ: 55 lượt (chiếm 30,22% tổng số loài) - Cây làm cảnh: 37 lượt (chiếm 20,33% tổng số loài) - Cây ăn được: 22 lượt (chiếm 12,09% tổng số loài) - Cây cho nguyên vật liệu: 18 lượt (chiếm 9,89% tổng số loài) - Tinh dầu (6 lượt), Màu nhuộm (5 lượt), Cây cho dầu (3 lượt), Tanin (1 lượt), Gia vị (1 lượt)

• Đánh giá các tác động:
  • Tác động trực tiếp: Đốt nương làm ruộng bậc thang; khai thác gỗ Pơ mu trái phép (giai đoạn 2009–2014 xảy ra 5–7 vụ/năm, giá $1\text{ m}^3$ gỗ nhóm 1 tương đương 4–5 tấn thóc); phát triển cây thảo quả dưới tán rừng làm triệt tiêu cây tái sinh và tiêu tốn trung bình $1,2\text{ m}^3$ củi sấy trên $100\text{ kg}$ quả tươi; xử lý vi phạm bảo vệ rừng giai đoạn 2008–2014 từ 8–10 vụ/năm; tập quán thả rông trâu bò phá hủy thảm thực vật tái sinh.
  • Tác động gián tiếp: Gia tăng dân số tự nhiên; tỷ lệ nghèo đói cao (44,73%); nhận thức người dân hạn chế; lực lượng kiểm lâm mỏng (chưa có trạm kiểm lâm độc lập tại Y Tý mà thuộc Trạm Kiểm lâm xã Dền Sáng cách 15 km).
• Hệ thống giải pháp đề xuất:
  • Giải pháp kỹ thuật: Khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt các loài đặc hữu, quý hiếm; nghiên cứu nhân giống các loài nguy cấp và cây gỗ bản địa; xúc tiến khoanh nuôi tái sinh tự nhiên trên diện tích rừng phục hồi và đất trống cây bụi.
  • Giải pháp tuyên truyền: Lấy lực lượng kiểm lâm làm nòng cốt tuyên truyền Luật Bảo vệ và Phát triển rừng, phòng cháy chữa cháy rừng phù hợp với đồng bào dân tộc thiểu số.
  • Giải pháp quản lý: Đào tạo nâng cao năng lực kiểm lâm; đầu tư xây dựng trụ sở Trạm Kiểm lâm Y Tý theo Quyết định 24/2012/QĐ-TTg; thiết lập hệ thống đường mòn tuần tra kết hợp chòi quan sát phục vụ tuần tra và du lịch sinh thái.
  • Giải pháp kinh tế: Phát triển sinh kế bền vững, chuyển đổi phương thức sản xuất nhằm giảm áp lực khai thác rừng.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp được danh lục thực vật gồm 182 loài bậc cao có mạch tại xã Y Tý, huyện Bát Xát. Kết quả tính toán chỉ số Tolmachov khẳng định hệ thực vật mang tính đa dạng cao ở cả cấp độ họ ($P = 48,85%$) và cấp độ chi ($P = 26,83%$), mang đặc trưng tiêu biểu của hệ thực vật nhiệt đới gió mùa chịu ảnh hưởng á nhiệt đới và ôn đới núi cao (yếu tố nhiệt đới và cận nhiệt đới Châu Á chiếm tổng cộng 74,2%).

Nghiên cứu đã xác định được 8 loài thực vật nằm trong Sách Đỏ Việt Nam (2007) và 55 loài cây có giá trị kinh tế - dược liệu cao; đồng thời lượng hóa được các áp lực cụ thể từ tập quán sấy thảo quả và khai thác gỗ Pơ mu. Đây là tài liệu thực địa bổ sung cơ sở khoa học trực tiếp cho công tác thành lập và quy hoạch phân khu bảo tồn của Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Xát, tỉnh Lào Cai.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do thời gian điều tra thực địa giới hạn trong 3 tháng (từ tháng 2 đến tháng 5 năm 2017), điều kiện địa hình chia cắt phức tạp và thời tiết sương mù, mưa tuyết khắc nghiệt, số lượng 182 loài và 8 loài thực vật quý hiếm ghi nhận được chưa phản ánh hết toàn bộ thành phần loài thực tế của toàn bộ khu rừng già Y Tý.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần mở rộng phạm vi và thời gian điều tra theo các mùa sinh học khác nhau trong năm để bổ sung danh lục các loài thực vật một năm ($Th$) và thực vật thủy sinh; thực hiện các nghiên cứu chuyên sâu về sinh thái quần thể đối với các loài cây gỗ nguy cấp (như Pơ mu, Đuôi ngựa, Thông thảo) và nghiên cứu giải pháp kỹ thuật thay thế củi sấy thảo quả nhằm bảo tồn rừng tự nhiên.

---

Giá trị tham khảo

Công trình cung cấp nguồn số liệu cơ sở phục vụ:

• Sinh viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu thuộc các ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học, Sinh thái học, Thực vật học khi thực hiện các chuyên đề về hệ thực vật núi cao Tây Bắc.
• Cán bộ kỹ thuật của Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lào Cai, Hạt Kiểm lâm huyện Bát Xát và Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Xát trong việc xây dựng phương án tuần tra, quản lý loài thực vật nguy cấp và khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt.
• Phần phương pháp tính toán phổ sinh học Raunkiaer, các bảng phân tích yếu tố địa lý và ma trận nhóm công dụng tài nguyên thực vật là tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các báo cáo điều tra thực vật học thực địa.

---

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ số loài giữa hai lớp Ngọc lan (Magnoliopsida) và Loa kèn (Liliopsida) tại Y Tý là bao nhiêu?

Tại hệ thực vật xã Y Tý, lớp Ngọc lan có 162 loài và lớp Loa kèn có 12 loài, tương ứng với tỷ lệ tương quan là 13,5/1. Tỷ số này cao hơn đáng kể so với mức bình quân chung của hệ thực vật Việt Nam (3,2/1) và hệ thực vật Cúc Phương (3,8/1), thể hiện sự chiếm ưu thế vượt trội của lớp Ngọc lan trong thảm thực vật rừng tại khu vực núi cao này.

Những loài thực vật nào tại Y Tý được ghi nhận trong Sách Đỏ Việt Nam 2007?

Nghiên cứu ghi nhận 8 loài quý hiếm thuộc 6 họ trong Sách Đỏ Việt Nam (2007), bao gồm:

• 01 loài Rất nguy cấp (CR): Ô rô bà (Aucuba japonica Thunb.).
• 03 loài Nguy cấp (EN): Thông thảo (Tetrapanax papyriferus), Dần toòng (Gynostemma pentaphyllum), Đuôi ngựa (Rhoiptelea chiliantha).
• 04 loài Sẽ nguy cấp (VU): Châu thụ thơm (Gaultheria fragrantissima), Sồi đá lá mác (Lithocarpus balansae), Sồi đầu cứng (Lithocarpus fenestratus), Dẻ cụt (Lithocarpus truncatus).

Phổ dạng sống sinh học của hệ thực vật xã Y Tý được biểu diễn như thế nào?

Theo phân loại của Raunkiaer (1934), phổ dạng sống của hệ thực vật Y Tý có công thức tổng quát là: $$SB = 92,31Ph + 3,85Ch + 2,20Hm + 1,65Cr + 0Th$$ Nhóm cây chồi trên mặt đất ($Ph$) chiếm ưu thế tuyệt đối với 92,31% (168 loài), đặc trưng cho quần xã rừng rậm thường xanh á nhiệt đới ẩm núi cao.

Việc canh tác và chế biến Thảo quả ảnh hưởng như thế nào đến tài nguyên rừng Y Tý?

Cây thảo quả được trồng dưới tán rừng tự nhiên đòi hỏi phải phát dọn cây tái sinh và tỉa thưa tầng tán gỗ lớn, dẫn đến rừng mất khả năng tái sinh tự nhiên. Ngoài ra, trong mùa thu hoạch, người dân khai thác gỗ rừng làm củi sấy quả với định mức tiêu thụ trung bình $1,2\text{ m}^3$ củi gỗ cho mỗi $100\text{ kg}$ thảo quả tươi.

Kết quả tính chỉ số Tolmachov về độ đa dạng cấp họ tại Y Tý đạt bao nhiêu?

Mười họ giàu loài nhất tại Y Tý gồm 89 loài, chiếm tỷ lệ $P = 48,85%$ tổng số loài của hệ thực vật. Vì $P < 50%$, theo tiêu chuẩn Tolmachov, hệ thực vật xã Y Tý được kết luận là có tính đa dạng cao ở cấp độ họ.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Xuân đã hệ thống hóa đầy đủ cấu trúc thành phần loài của 182 loài thực vật bậc cao có mạch tại xã Y Tý, làm rõ đặc trưng sinh thái với ưu thế của nhóm chồi trên ($Ph = 92,31%$) cùng các yếu tố nhiệt đới và cận nhiệt đới Châu Á. Công trình đã chỉ ra hiện trạng phân bố của 8 loài thực vật quý hiếm nằm trong Sách Đỏ và 55 loài cây có ích, đồng thời phân tích cụ thể các nguyên nhân gây suy giảm tài nguyên rừng do khai thác gỗ Pơ mu và sấy thảo quả. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị phục vụ công tác quy hoạch, quản lý và bảo tồn đa dạng sinh học tại huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho thời kì nghiên cứu hệ thực vật ở Nga. Các nhà sinh vật học Nga tập trung nghiên cứu vào việc xác định diện tích biểu hiện tối thiểu để có thể kiểm kê đầy đủ nhất số loài của từng hệ thực vật cụ thể. Brummit (1992) [29,30] chuyên gia của Phòng Bảo Tàng Thực Vật Hoàng Gia Anh đã thống kê tiêu bản thực vật có mạch trên thế giới vào 511 họ, 13.884 chi, 6 ngành: Khuyết là thông (Plilotophyta), Thông đa (Lycopodiophyta), Cỏ tháp bút (Equisetophyta), Dƣơng xỉ (Polypodiophyta), Hạt trần (Gymnospermae) và Hạt kín (Angiospermae). Trong đó, ngành Hạt kín (Angiospermae) có 13.477 họ, 454 chi và đƣợc chia làm hai lớp: Lớp Hai lá mầm (Dicotyledoneae) gồm 10.715 chi, 357 họ và Lớp Một lá mầm (Monocotyledoneae) gồm 2.

Takhtajan Viện thực vật, Acmenia đã có những đóng góp to lớn cho khoa học phân loại thực vật. Trong cuốn “Diversity and Classifcation of Flowering Plant” (1997) [37], đã thống kê và phân chia toàn bộ thực vật Hạt kín trên thế giới khoảng 260.000 loài, vào khoảng 13.500 chi, 591 họ, 232 bộ thuộc 16 phân lớp và 2 lớp. Trong đó Lớp Hai lá mầm (Dicotyledoneae) gồm 11 phân lớp, 175 bộ, 458 họ, 10.500 chi; Lớp Một lá mầm 4 (Monocotyledoneae) có không dƣới 195.000 loài, gồm 6 phân lớp, 57 bộ,133 họ, trên 300 chi và khoảng 65. Nghiên cứu ở Việt Nam Việt Nam là một trong số những trung tâm đa dạng sinh học cao của thế giới.

Rừng nƣớc ta chiếm tới ¾ tổng diện tích đất đai toàn quốc, mang đầy đủ những đặc điểm của rừng nhiệt đới. Nghiên cứu về hệ thực vật ở Việt Nam đã có từ lâu, song việc điều tra, nghiên cứu thực vật với quy mô lớn mới chỉ bắt đầu vào thời Pháp thuộc. Một số danh y đƣợc biết tới nhờ việc nghiên cứu về thực vật có khả năng chữa bệnh nhƣ: Tuệ Tĩnh, Hải Thƣợng Lãn Ông,… Các công trình nghiên cứu về thực vật có giá trị đều do các tác giả nƣớc ngoài thực hiện nhƣ: “Thực vật chí Nam Bộ” (1790) của Loureiro, “Thực vật rừng Nam Bộ” (1879-1907) của Pierre, ông đã tìm ra và đặt tên cho nhiều loài mới ở Việt Nam. Các nghiên cứu này cũng chỉ dừng lại ở thống kê và mô tả thực vật ở Việt Nam [34].

Cuối thế kỉ XIX A.Chevalier (1919) đã có những nghiên cứu vê các hệ sinh thái rừng Bắc Bộ. Dƣơng Hàn Y (1956) công bố nghiên cứu về “Tài nguyên rừng rú ở Việt Nam”. Nổi bật nhất có thể kể đến công trình “Thực vật chí đại cƣơng Đông Dƣơng” gồm 7 tập chính và 1 tập bổ sung, đƣợc công bố từ năm 1907 tới năm 1952 bới nhà thực vật học ngƣời Pháp H. Lecomte cùng cộng sự.

Trong công trình này tác giả đã thống kê, mô tả 7.004 loài thực vật bậc cao có mạch của Đông Dƣơng trong đó có Việt Nam [33]. Đây là bộ sách có ý nghĩa lớn đối với các nhà thực vật học. Ngoài ra còn có bộ “Thực vật chí Campuchia, Lào và Việt Nam” (1960-2001), do Aubreville khởi xƣớng và chủ biên cùng nhiều tác giả khác. Tới nay đã công bố 31 tập nhỏ gồm 75 họ cây có mạch, nghĩa là chƣa tới 21% tổng số họ đã có, con số này còn quá ít so với số loài thực vật ở 3 nƣớc Đông Dƣơng [28].

5 Bên cạnh đó còn có công trình “Thảm thực vật rừng Việt Nam” (1978), của Thái Văn Trừng, đã thống kê ở khu hệ thực vật Việt Nam có 7.004 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 1. Ngành Hạt trần có 39 loài (0.77%) và còn lại là nhóm Quyết thực vật. Trong ngành Hạt kín thì Lớp Hai lá mầm có 4.855) và Lớp Một lá mầm có 1. Trong tác phẩm “Những hệ sinh thái rừng nhiệt đới Việt Nam” (1978), tác giả Thái Văn Trừng đã tiếp tục hoàn thiện quan điểm “Sinh thái phát sinh quần thể trong các kiểu thảm thực vật”, công trình này đã mô tả, phân tích cấu trúc và đề xuất những định hƣớng nhằm phục hồi và bảo vệ các hệ sinh thái rừng nhiệt đới Việt Nam.

Một số công trình khác tiêu biểu nhƣ: - Phạm Hoàng Hộ (1991-1993), (1999-2000) có bộ “Cây cỏ Việt Nam”, tác giả đã thống kê có mổ tả kèm hình vẽ của hơn 11.600 loài thực vật Việt Nam [14,15] - Tập thể các Nhà thực vật học Việt Nam (2001,2003,2005) biên soạn cuốn “Danh lục các loài thực vật Việt Nam” và “Bộ Thực vật chí Việt Nam”. Hiện nay đã xuất bản đƣợc 11 tập và đây là những tài liệu rất hữu ích cho các nghiên cứu về thực vật Việt Nam tiếp theo. - Nguyễn Nghĩa Thìn (1997) đã chỉ ra hệ thực vật Việt Nam hiện biết 11.582 chi và 395 họ. Năm 1988, Nguyễn Nghĩa Thìn và Nguyễn Thị Thời cho xuất bản cuốn “Đa dạng thực vật vùng núi cao Sa Pa – Phan Si Pan”, đã thống kê đƣợc 2.024 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 771 chi, 200 họ, và 6 ngành [31].

- Phan Kế Lộc (1998) đã tổng kết hệ thực vật Việt Nam có 9.628 loài cây hoang dại có mạch, 2.010 chi, 291 họ, 733 loài. - Nguyễn Tiến Bân(2005) đã thống kê hệ thực vật Việt Nam hiện biết 11.603 loài, trong đó ngành Ngọc lan có 10. 6 - Lê Trần Chấn nghiên cứu, thống kê hệ thực vật Việt Nam có 10.298 chi, 285 họ của 7 ngành thực vật bậc cao có mạch trong cuốn một số đặc điểm cơ bản của hệ thực vật Việt Nam” [6]. - Trần Đình Lý và cộng sự, (1993), 1900 Cây có ích ở Việt Nam.

- Võ Văn Chi 1997, (2012) Từ điển cây thuốc Việt Nam. - Võ Văn Chi và Trần Hợp, (1999) Cây có ích ở Việt Nam. - Đỗ Tất Lợi, (1977), Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. - Trần Hợp, (2002), Tài nguyên cây gỗ Việt Nam.

Nghiên cứu về tính đa dạng thực vật tại các Vƣờn quốc gia: - Nguyễn Nghĩa Thìn – Nguyễn Bá Thụ ở VQG Cúc Phƣơng (1995). - Nguyễn Nghĩa Thìn – Nguyễn Thanh Nhàn ở VQG Pù Mát (2004). - Nguyễn Nghĩa Thìn và cộng sự ở VQG Bạch Mã (2003). - Lê Thị Huyên ở VQG Cát Bà (1998).

- Trần Minh Hợi ở VQG Minh Sơn (2005). Nghiên cứu hệ thực vật tại Lào Cai Các nghiên cứu về hệ thực vật tại tỉnh Lào Cai còn rất ít. Trong đó nổi bật có các công trình của tác giả Nguyễn Nghĩa Thìn nhƣ: - Tính đa dạng của thực vật có mạch ở vùng núi cao Sa Pa – Phansipan. ĐHQGHN 1988 - Kiểm kê và nghiên cứu bổ sung đa dạng thực vật ở VQG Hoàng Liên, Sa Pa, Lào Cai làm cơ sở cho du lịch sinh thái, (Đề tài trọng điểm 613904) 2004-2005 KHCN do Bộ TN-MT.

Ngoài ra còn có các luận văn Thạc sĩ nghiên cứu về thực vật tại Lào Cai: - Luận văn Thạc sĩ Lâm học: “Nghiên cứu đặc điểm sinh học và sinh thái học loài Mỡ Sa pa (Manglietiasapaensis N. Vu) tại Vƣờn Quốc gia Hoàng Liên – tỉnh Lào Cai của tác giả Lê Xuân Thắng. - Luận văn Thạc sĩ Lâm học: “Nghiên cứu một số đặc điểm cấu trúc rừng trong một số trạng thái thảm thực vật ở Vƣờn Quốc gia Hoàng Liên tỉnh Lào Cai” của tác giả Nguyễn Văn Năm. 7 Bên cạnh đó còn có những nghiên cứu về thực vật tại một số vùng khác trong tỉnh Lào Cai, tuy vậy nhƣng cũng vẫn còn nhiều vùng chƣa có hoặc ít đƣợc đề cập đến.

Hiện tại mới chỉ có dự án “Nghiên cứu thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Xát, tỉnh Lào Cai” là đã tìm hiểu, nghiên cứu về khu vực rừng Y Tý. MỤC TIÊU, ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG, PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định đƣợc đặc điểm của hệ thực vật trong khu vực nghiên cứu, đánh giá tính đa dạng sinh học và các tiềm năng của chúng. - Định hƣớng, đề xuất đƣợc các giải pháp quản lí và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên thực vật.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Các loài thực vật bậc cao có mạch phân bố tự nhiên tại khu vực nghiên cứu. - Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu đƣợc thực hiện trên các tuyến điều tra trên khu vực rừng Y Tý, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai trong thời gian từ ngày 13/2 đến ngày 13/5/2017. Nội dung nghiên cứu - Nghiên cứu các đặc trƣng của hệ thực vật tại khu vực nghiên cứu - Xác định các tác động đến tài nguyên thực vật rừng tại khu vực nghiên cứu - Đề xuất giải pháp quản lý, bảo tồn hệ thực vật hợp lý. Phƣơng pháp nghiên cứu 2.

Kế thừa tài liệu Là phƣơng pháp thu thập các số liệu, thông tin cần thiết từ các tài liệu, văn bản hiện có, những số liệu thống kê hàng năm có liên quan đến đối tƣợng nghiên cứu nhƣ: - Các tài liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, tài nguyên rừng và các nguồn tài nguyên khác. - Các loại bản đồ của khu vực nghiên cứu. - Các tài liệu nghiên cứu về thực vật giúp tra cứu thông tin để giám định loài, xác định các đặc điểm sinh học, sinh thái… - Bảng số liệu thống kê các chỉ tiêu rừng qua các năm. Điều tra sơ thám - Tiến hành điều tra sơ bộ khu vực nghiên cứu, nắm bắt đƣợc địa hình, điều kiện thời tiết để xác định đƣợc tuyến điều tra phù hợp, chuẩn bị các dụng cụ cần thiết cho công tác điều tra.

Điều tra theo tuyến Đối với đề tài điều tra hệ thực vật tại một khu vực ta áp dụng phƣơng pháp điều tra trên tuyến để điều tra và đánh giá hệ thực vật. Cụ thể: - Dựa vào bản đồ địa hình của khu vực nghiên cứu để thiết lập tuyến điều tra khả thi nhất, phù hợp với khả năng của bản thân mà vẫn đáp ứng đƣợc yêu cầu của đề tài. - Vì địa hình phức tạp, độ dốc lớn, hệ thực vật dày đặc nên hình dạng tuyến, cự li tuyến và độ dài tuyến đƣợc thiết kế linh hoạt sao cho có thể thu thập đƣợc nhiều mẫu vật nhất. - Về thu thập mẫu: Ngƣời điều tra thu thập lại tất cả các loài thực vật bắt gặp trên tuyến.

Tùy thuộc vào hệ thực vật ngoài thực tế mà có các cách thu thập mẫu khác nhau: + Đối với những cá thể thực vật nhỏ: bẻ cành, giữ đầy đủ và nguyên vẹn lá và hoa, quả.(nếu có) để xác định các đặc điểm loài. + Đối với những cá thể quá lớn, tán cao không thể bẻ mẫu: Đẽo một chút vỏ ở gốc, quan sát thân, gốc, màu sắc gỗ, màu nhựa, ngửi mùi, quan sát tán, nhặt vật rơi lá rụng…… - Khi thu mẫu phải ghi chép lại các đặc điểm nổi bật, đặc biệt là những đặc điểm nhỏ, không thể chụp ảnh lại để công tác giám định đƣợc chính xác.