Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ và Biến Đổi Bệnh Lý Gà Mắc Viêm Phế Quản Truyền Nhiễm Tại Hà Nội

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ và biến đổi bệnh lý của gà mắc bệnh viêm phế quản, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Võ Văn Hiểu
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Bá Hiên
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Dịch Tễ và Biến Đổi Bệnh Lý Gà Mắc Viêm Phế Quản Truyền Nhiễm Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
• 3. Ý NGHĨA KHOA HỌC
• 4. Ý NGHĨA THỰC TIỄN
• 5. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 5.1. BỆNH VIÊM PHẾ QUẢN TRUYỀN NHIỄM Ở GÀ
• 5.2. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA DƯ BỆNH
• 5.3. ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC
• 5.4. PHƯƠNG PHÁP PHÒNG VÀ ĐIỀU TRỊ BỆNH
• 6. NỘI DUNG, NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 6.1. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 6.2. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 6.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 6.3.1. Phương pháp lấy mẫu
• 6.3.2. Phương pháp mổ khám gà chết
• 6.3.3. Phương pháp tiến hành phản ứng RT-PCR
• 6.3.4. Phương pháp làm tiêu bản vi thể
• 6.3.5. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ học
• 6.3.6. Phương pháp xác định tỷ lệ mắc Viêm phế quản truyền nhiễm thông qua triệu chứng lâm sàng, dịch tễ và mổ khám bệnh tích
• 6.3.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 7. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 7.1. Một số đặc điểm dịch tễ học gà mắc bệnh IB tại vùng phụ cận Hà Nội
• 7.1.1. Tình hình gà mắc bệnh IB theo phương thức chăn nuôi
• 7.1.2. Tình hình gà mắc bệnh IB theo lứa tuổi trên địa bàn nghiên cứu
• 7.1.3. Tình hình gà mắc bệnh IB theo mùa trên địa bàn nghiên cứu
• 7.2. Một số biến đổi bệnh lý của gà mắc IB
• 7.2.1. Một số triệu chứng lâm sàng điển hình của gà mắc bệnh IB
• 7.2.2. Một số biến đổi bệnh lý đại thể của gà mắc bệnh IB
• 7.2.3. Một số biến đổi bệnh lý vi thể của gà mắc bệnh IB
• 8. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Viêm Phế Quản Truyền Nhiễm IB ở Gà Tại Hà Nội

Bệnh viêm phế quản truyền nhiễm (IB) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, gây ra bởi Coronavirus, ảnh hưởng lớn đến ngành chăn nuôi gà. Bệnh lây lan nhanh, với tỷ lệ mắc bệnh cao (50-100%). Mặc dù tỷ lệ chết thấp (0-25%), nhưng bệnh gây ra thiệt hại kinh tế đáng kể do giảm tăng trọng, giảm hiệu quả sử dụng thức ăn và giảm sản lượng trứng. Virus gây bệnh, IBV, thuộc họ Coronaviridae, giống Gammacoronavirus. Virus này có bộ gen RNA sợi đơn dương với kích thước khoảng 27 Kbs. Bệnh chủ yếu ảnh hưởng đến đường hô hấp của gà ở mọi lứa tuổi. Gà mắc bệnh thường có biểu hiện giảm hấp thu dinh dưỡng, giảm tăng trọng, tăng tiêu tốn thức ăn và tăng chi phí thú y. Một số nghiên cứu còn ghi nhận các triệu chứng liên quan đến hô hấp và thận. Gà con có thể bị tổn thương ống dẫn trứng, dẫn đến hậu quả không phục hồi ở giai đoạn gà đẻ. Theo Nguyễn Phước Ninh và cs (2008), gà đẻ mắc IB không chỉ giảm sản lượng trứng mà còn tạo điều kiện cho các bệnh khác phát triển, với tỷ lệ đẻ giảm tới 50%.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Dịch Tễ Học IB ở Gà

Nghiên cứu dịch tễ học IB là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về sự lây lan và ảnh hưởng của bệnh trong các đàn gà. Việc xác định các yếu tố nguy cơ, như phương thức chăn nuôi, lứa tuổi và mùa vụ, có thể giúp xây dựng các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả hơn. Nghiên cứu này cũng cung cấp thông tin quan trọng cho việc phát triển và sử dụng vaccine IB phù hợp với các chủng virus lưu hành tại địa phương. Ngoài ra, việc hiểu rõ về đặc điểm dịch tễ IB giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi.

1.2. Mục Tiêu và Ý Nghĩa Của Nghiên Cứu IB tại Hà Nội

Nghiên cứu này tập trung vào việc nghiên cứu đặc điểm dịch tễ học và bệnh lý học của gà mắc bệnh IB tại vùng phụ cận Hà Nội. Mục tiêu chính là cung cấp thông tin và cơ sở cho việc chẩn đoán nhanh và chính xác bệnh do IBV gây ra trên thực địa, từ đó đề xuất các biện pháp phòng bệnh hiệu quả. Nghiên cứu cũng ứng dụng phản ứng RT-PCR trong chẩn đoán, giúp phát hiện bệnh sớm và ngăn ngừa dịch bệnh lây lan. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần xây dựng quy trình chẩn đoán nhanh bệnh và có biện pháp can thiệp kịp thời, giảm thiểu thiệt hại cho người chăn nuôi.

II. Thách Thức Trong Chẩn Đoán và Kiểm Soát Viêm Phế Quản IB

Một trong những thách thức lớn nhất trong kiểm soát viêm phế quản truyền nhiễm là sự đa dạng về serotype của virus IBV. Các serotype khác nhau có thể không tạo miễn dịch chéo, gây khó khăn cho việc lựa chọn vaccine phù hợp. Ngoài ra, virus có khả năng biến đổi liên tục, dẫn đến sự xuất hiện của các biến chủng mới, có thể kháng lại vaccine hiện có. Việc chẩn đoán bệnh cũng gặp nhiều khó khăn do triệu chứng lâm sàng có thể không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh hô hấp khác. Do đó, cần có các phương pháp chẩn đoán nhanh và chính xác, như RT-PCR, để phát hiện bệnh sớm và phân biệt với các bệnh khác. Theo Roussan et al., sự đa dạng của serotype IBV là một thách thức lớn trong công tác phòng chống bệnh.

2.1. Sự Đa Dạng Serotype và Biến Chủng Của Virus IBV

Sự đa dạng về serotype và biến chủng của virus IBV là một trong những yếu tố chính gây khó khăn cho việc kiểm soát bệnh. Các serotype khác nhau có thể không tạo miễn dịch chéo, có nghĩa là vaccine được thiết kế để chống lại một serotype có thể không hiệu quả đối với các serotype khác. Điều này đòi hỏi phải liên tục theo dõi và cập nhật thông tin về các serotype lưu hành tại địa phương để lựa chọn vaccine phù hợp. Ngoài ra, virus có khả năng biến đổi liên tục, dẫn đến sự xuất hiện của các biến chủng mới, có thể kháng lại vaccine hiện có. Do đó, cần có các chương trình giám sát dịch bệnh và nghiên cứu về biến chủng IBV để phát triển các biện pháp kiểm soát hiệu quả hơn.

2.2. Khó Khăn Trong Chẩn Đoán Lâm Sàng Bệnh Viêm Phế Quản IB

Chẩn đoán lâm sàng bệnh viêm phế quản truyền nhiễm có thể gặp nhiều khó khăn do triệu chứng lâm sàng có thể không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh hô hấp khác. Các triệu chứng như ho, hắt hơi, và chảy nước mắt có thể xuất hiện ở nhiều bệnh khác nhau, gây khó khăn cho việc phân biệt. Ngoài ra, bệnh có thể diễn biến phức tạp do sự kết hợp với các bệnh nhiễm trùng khác, làm thay đổi triệu chứng lâm sàng. Do đó, cần có các phương pháp chẩn đoán nhanh và chính xác, như RT-PCR, để phát hiện bệnh sớm và phân biệt với các bệnh khác. Việc chẩn đoán chính xác là rất quan trọng để có thể áp dụng các biện pháp điều trị và phòng ngừa kịp thời.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Dịch Tễ Học Viêm Phế Quản IB Tại Hà Nội

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp dịch tễ học mô tả, dịch tễ học thống kê và điều tra hồi cứu để thu thập và phân tích dữ liệu về bệnh IB tại vùng phụ cận Hà Nội. Đối tượng nghiên cứu là gà ISA Brown nuôi hướng trứng tại các trang trại tập trung ở Bắc Ninh (công ty DABACO) và nuôi thả đồi ở Yên Thế, Bắc Giang. Mẫu bệnh phẩm được lấy dựa trên TCVN 01 - 83: 2011/BNNPTNT và mổ khám theo TCVN. RNA tổng số được tách chiết bằng Trizol (Roche diagnostics GmbH) và cDNA được phiên mã ngược sử dụng bộ Kit RevertAid First Strand cDNA Synthesis (Thermo Scientific). Phản ứng PCR được thực hiện bằng kit GoTaq® Green Master Mix (Promega). Số liệu được xử lý bằng phần mềm Minitab 14 và phép thử Khi bình phương được sử dụng để so sánh sự khác biệt giữa các tỷ lệ phần trăm.

3.1. Thu Thập Mẫu Bệnh Phẩm và Phân Tích Virus IBV

Việc thu thập mẫu bệnh phẩm đúng cách và phân tích virus là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác của kết quả nghiên cứu. Mẫu bệnh phẩm được lấy từ gà nghi mắc IB dựa trên các triệu chứng lâm sàng và bệnh tích đặc trưng. Các mẫu này sau đó được sử dụng để phân tích virus bằng các phương pháp như RT-PCR. Phương pháp RT-PCR cho phép phát hiện và xác định sự có mặt của virus IBV trong mẫu bệnh phẩm, giúp chẩn đoán bệnh một cách nhanh chóng và chính xác. Kết quả phân tích virus cung cấp thông tin quan trọng về chủng virus lưu hành tại địa phương, giúp lựa chọn vaccine phù hợp.

3.2. Phương Pháp Thống Kê và Xử Lý Dữ Liệu Dịch Tễ IB

Phương pháp thống kê và xử lý dữ liệu dịch tễ đóng vai trò quan trọng trong việc phân tích và đánh giá các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh IB. Dữ liệu thu thập được từ các trang trại chăn nuôi được xử lý bằng phần mềm thống kê Minitab 14. Phép thử Khi bình phương được sử dụng để so sánh sự khác biệt giữa các tỷ lệ phần trăm, giúp xác định các yếu tố có ảnh hưởng đáng kể đến tỷ lệ mắc bệnh. Kết quả phân tích thống kê cung cấp thông tin quan trọng cho việc xây dựng các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát bệnh hiệu quả hơn.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Dịch Tễ Học Viêm Phế Quản IB Tại Hà Nội

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong ở gà đẻ do bệnh IB theo phương thức chăn nuôi công nghiệp cao hơn so với chăn nuôi thả đồi. Tỷ lệ gà mắc IB theo phương thức chăn nuôi công nghiệp và thả đồi tương ứng là 15,46% và 10,40%; tỷ lệ tử vong do bệnh IB là 14,72% và 9,71%. Gà đẻ mắc bệnh IB tỷ lệ cao nhất vào các tháng 10-12 và 1-3 trong năm. Hầu hết các lứa tuổi của gà đẻ đều mắc bệnh IB nhưng gà từ 19-23 tuần tuổi có tỷ lệ mắc và tỷ lệ chết cao nhất. Tỷ lệ mẫu dương tính với cặp mồi đặc hiệu của IBV được xác định bằng phản ứng RT-PCR trung bình là 41,30% (60/145 mẫu).

4.1. Tỷ Lệ Mắc Bệnh IB Theo Phương Thức Chăn Nuôi

Nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ mắc bệnh IB giữa các phương thức chăn nuôi khác nhau. Gà nuôi theo phương thức công nghiệp có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn so với gà nuôi thả đồi. Điều này có thể là do mật độ nuôi cao hơn và điều kiện vệ sinh kém hơn trong các trang trại công nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho sự lây lan của virus. Việc cải thiện điều kiện vệ sinh và quản lý chăn nuôi có thể giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh trong các trang trại công nghiệp.

4.2. Ảnh Hưởng Của Lứa Tuổi và Mùa Vụ Đến Tỷ Lệ Mắc IB

Lứa tuổi và mùa vụ cũng là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc bệnh IB. Gà từ 19-23 tuần tuổi có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất, có thể là do hệ miễn dịch của chúng chưa phát triển hoàn thiện. Bệnh cũng có xu hướng gia tăng vào các tháng 10-12 và 1-3 trong năm, có thể là do điều kiện thời tiết lạnh và ẩm ướt tạo điều kiện thuận lợi cho sự lây lan của virus. Việc tiêm phòng vaccine đúng lịch và tăng cường sức đề kháng cho gà có thể giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh trong các giai đoạn này.

V. Biến Đổi Bệnh Lý và Triệu Chứng Lâm Sàng Viêm Phế Quản IB

Một số đặc điểm triệu chứng lâm sàng gà mắc bệnh IB gồm: sốt, ủ rũ và ăn kém; hô hấp khó khăn; sưng đầu; viêm kết mạc; báng nước xoang bụng và tiêu chảy phân nhiều nước. Một số đặc điểm bệnh lý đại thể và vi thể quan sát được của gà mắc bệnh IB gồm phổ biến là thận sưng, tiếp đến là các bệnh tích ghi nhận trên đường hô hấp như xuất huyết khí quản, phổi tụ huyết hoặc xuất huyết và viêm túi khí và viêm xoang mũi. Phổi xuất huyết, hồng cầu tràn ngập trong các phế nang, thấm nước phù ở hạ niêm mạc khí quản, xuất huyết kẽ thận và tế bào ống thận thoái hóa không bào là các bệnh tích vi thể phổ biến quan sát được ở gà mắc bệnh IB.

5.1. Triệu Chứng Lâm Sàng Đặc Trưng Của Bệnh Viêm Phế Quản IB

Việc nhận biết các triệu chứng lâm sàng đặc trưng của bệnh IB là rất quan trọng để chẩn đoán bệnh sớm và có biện pháp can thiệp kịp thời. Các triệu chứng thường gặp bao gồm sốt, ủ rũ, ăn kém, hô hấp khó khăn, sưng đầu, viêm kết mạc, báng nước xoang bụng và tiêu chảy phân nhiều nước. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các triệu chứng này có thể không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh hô hấp khác. Do đó, cần kết hợp với các phương pháp chẩn đoán khác, như RT-PCR, để xác định chính xác bệnh.

5.2. Bệnh Tích Đại Thể và Vi Thể Của Gà Mắc Bệnh IB

Nghiên cứu bệnh tích đại thể và vi thể giúp hiểu rõ hơn về cơ chế gây bệnh của virus IBV và xác định các tổn thương đặc trưng của bệnh. Các bệnh tích đại thể thường gặp bao gồm thận sưng, xuất huyết khí quản, phổi tụ huyết hoặc xuất huyết, viêm túi khí và viêm xoang mũi. Các bệnh tích vi thể phổ biến bao gồm phổi xuất huyết, hồng cầu tràn ngập trong các phế nang, thấm nước phù ở hạ niêm mạc khí quản, xuất huyết kẽ thận và tế bào ống thận thoái hóa không bào. Việc nghiên cứu bệnh tích giúp chẩn đoán bệnh và đánh giá mức độ tổn thương của các cơ quan.

VI. Giải Pháp Phòng Ngừa và Kiểm Soát Viêm Phế Quản IB Hiệu Quả

Để phòng ngừa và kiểm soát bệnh IB hiệu quả, cần áp dụng một loạt các biện pháp, bao gồm tiêm phòng vaccine, cải thiện điều kiện vệ sinh và quản lý chăn nuôi, và sử dụng các biện pháp an toàn sinh học. Việc lựa chọn vaccine phù hợp với các chủng virus lưu hành tại địa phương là rất quan trọng. Ngoài ra, cần đảm bảo vệ sinh chuồng trại, cung cấp thức ăn và nước uống sạch sẽ, và kiểm soát các yếu tố gây stress cho gà. Các biện pháp an toàn sinh học, như kiểm soát ra vào trang trại và khử trùng dụng cụ, cũng giúp ngăn ngừa sự lây lan của virus.

6.1. Vai Trò Của Vaccine Trong Phòng Ngừa Bệnh Viêm Phế Quản IB

Vaccine đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh viêm phế quản truyền nhiễm. Việc tiêm phòng vaccine giúp tạo miễn dịch chủ động cho gà, giúp chúng chống lại sự tấn công của virus. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng vaccine chỉ hiệu quả khi được sử dụng đúng cách và phù hợp với các chủng virus lưu hành tại địa phương. Việc lựa chọn vaccine phù hợp và tuân thủ lịch tiêm phòng là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả phòng bệnh.

6.2. Biện Pháp Quản Lý và Vệ Sinh Chuồng Trại Để Kiểm Soát IB

Quản lý và vệ sinh chuồng trại đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát bệnh IB. Việc duy trì điều kiện vệ sinh tốt giúp giảm thiểu sự lây lan của virus và tăng cường sức đề kháng cho gà. Cần đảm bảo chuồng trại luôn sạch sẽ, khô ráo và thông thoáng. Thức ăn và nước uống phải sạch sẽ và không bị ô nhiễm. Ngoài ra, cần kiểm soát các yếu tố gây stress cho gà, như nhiệt độ, độ ẩm và mật độ nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh viêm phế quản truyền nhiễm (Infectious Bronchitis - IB) là một trong những bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm hàng đầu trong ngành chăn nuôi gia cầm công nghiệp, với tỷ lệ lây nhiễm toàn đàn đạt từ 50% đến 100% và gây sụt giảm sản lượng trứng từ 10% đến 50%. Tác nhân gây bệnh là virus IBV thuộc họ Coronaviridae, đặc trưng bởi khả năng biến đổi di truyền nhanh, tạo ra nhiều biến chủng huyết thanh phức tạp làm giảm hiệu lực bảo hộ của các loại vaccine truyền thống. Nhằm giải quyết thực trạng thiếu hụt dữ liệu dịch tễ học và bệnh lý học phân tử tại các vùng chăn nuôi trọng điểm miền Bắc, nghiên cứu này được thực hiện với mục tiêu xác định tỷ lệ nhiễm, các biến đổi bệnh lý đại thể - vi thể và chuẩn hóa quy trình chẩn đoán nhanh mầm bệnh bằng kỹ thuật sinh học phân tử RT-PCR trên đàn gà đẻ thương phẩm giống ISA Brown.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai toàn diện trong khoảng thời gian từ tháng 10/2015 đến tháng 9/2016 tại hai mô hình chăn nuôi đặc trưng vùng phụ cận Hà Nội, bao gồm 5 cơ sở chăn nuôi công nghiệp tập trung của Công ty Cổ phần Tập đoàn DABACO trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh và các nông hộ chăn nuôi gà đẻ thả đồi tại 3 xã thuộc huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang. Với tổng dung lượng mẫu theo dõi thực địa lên tới 18.819 cá thể gà, nghiên cứu đã cung cấp bức tranh dịch tễ học rõ nét với tỷ lệ xác nhận dương tính bằng kỹ thuật phân tử đạt 41,30% trên các mẫu bệnh phẩm nghi ngờ. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn khi thiết lập cơ sở khoa học vững chắc giúp các doanh nghiệp và người chăn nuôi phát hiện sớm ổ dịch trong 24 giờ đầu, từ đó kiểm soát kịp thời và giảm thiểu trên 15% thiệt hại kinh tế do suy giảm năng suất sinh sản gây ra.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết virus học thú y hiện đại và mô hình bệnh sinh của các Coronavirus thuộc giống Gammacoronavirus. Căn bệnh IBV là virus có cấu trúc sợi đơn dương ARN (ssRNA) với kích thước hệ gen khoảng 27,6 kb, bao bọc bởi lớp màng lipid chứa 4 protein cấu trúc chính: glycoprotein gai (Spike - S với hai tiểu phần S1 và S2), protein màng (Membrane - M), protein vỏ (Envelope - E/sM) và phosphoprotein nhân (Nucleocapsid - N). Trong đó, tiểu phần protein S1 mang các quyết định kháng nguyên đặc hiệu serotype và kích thích cơ thể sản sinh kháng thể trung hòa, nhưng đồng thời cũng là vùng gen có tần số đột biến điểm và tái tổ hợp rất cao.

Mô hình sinh bệnh học giải thích cơ chế ái lực mô kép của virus đối với biểu mô đường hô hấp, tế bào ống lượn thận và niêm mạc đường sinh dục gia cầm. Về đáp ứng miễn dịch, lý thuyết miễn dịch học chỉ rõ vai trò tiên quyết của kháng thể sớm IgM (đạt đỉnh sau 8 ngày nhiễm) và kháng thể bền vững IgG (xuất hiện sau 10-14 ngày), kết hợp cùng đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào T mang dấu ấn CD4+ và CD8+ cùng sự tăng tiết Interferon type 1 (IFN-1) tại niêm mạc khí quản và phổi. Bên cạnh đó, các khái niệm trọng tâm như tổn thương thoái hóa không bào ống thận, biến dạng buồng trứng và nguyên lý khuếch đại gen phiên mã ngược (RT-PCR) được sử dụng xuyên suốt để liên kết các biến đổi vi thể với sự hiện diện của hạt virus trong mô bào.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp dịch tễ học mô tả, điều tra hồi cứu và chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN 01-83:2011/BNNPTNT. Tổng quy mô mẫu điều tra dịch tễ gồm 18.819 con gà đẻ ISA Brown, phân bổ thành hai nhóm: 17.137 con nuôi công nghiệp tại 5 cơ sở của DABACO Bắc Ninh và 1.682 con nuôi thả đồi tại 3 xã Đồng Tâm, Tiến Thắng, Đồng Kỷ thuộc huyện Yên Thế, Bắc Giang. Quá trình thu thập bệnh phẩm được thực hiện trên những cá thể có triệu chứng hô hấp điển hình, tiêu chảy phân trắng hoặc sụt giảm năng suất đẻ, thu được 145 mẫu phủ tạng đại diện gồm khí quản, phổi, thận và buồng trứng.

Quy trình giám định bệnh lý đại thể tuân thủ nghiêm ngặt quy chuẩn 10 TCN 723-2006. Đối với giám định vi thể, các mẫu mô cố định trong formol 10% được xử lý vùi sáp paraffin, cắt lát siêu mỏng 3-4 µm bằng máy cắt Microtome và nhuộm Hematoxylin - Eosin (HE) trước khi soi dưới kính hiển vi quang học độ phóng đại 10X đến 40X. Phương pháp sinh học phân tử RT-PCR được lựa chọn làm công cụ chẩn đoán khẳng định thay thế cho các test huyết thanh học truyền thống nhằm loại bỏ hiện tượng dương tính giả do kháng thể vaccine. Quy trình sử dụng bộ kít tách chiết Trizol, tổng hợp cDNA bằng RevertAid First Strand Kit và khuếch đại phân tử bằng GoTaq Green Master Mix với cặp mồi đặc hiệu khuếch đại đoạn gen đích kích thước 403 bp. Toàn bộ số liệu thô được phân tích thống kê sinh học trên phần mềm Minitab 14, áp dụng phép thử Chi-square với ngưỡng sai khác có ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, phương thức chăn nuôi có ảnh hưởng mang tính quyết định đến mức độ lưu hành của mầm bệnh. Tại 5 cơ sở chăn nuôi công nghiệp tập trung của công ty DABACO, tỷ lệ gà mắc bệnh IB đạt trung bình 15,46% (dao động từ 12,80% đến 17,14%), trong khi tỷ lệ này ở đàn gà nuôi thả đồi tại Yên Thế chỉ dừng lại ở mức 10,40% (dao động từ 10,02% đến 11,05%). Tương tự, tỷ lệ tử vong do IB ở mô hình công nghiệp chiếm 14,12% (374/2.649 con mắc), cao hơn rõ rệt so với mức 9,71% (17/175 con mắc) ở mô hình thả đồi.

Thứ hai, lứa tuổi mẫn cảm cao nhất đối với bệnh IB là giai đoạn bắt đầu chu kỳ đẻ rộ từ 19-23 tuần tuổi. Ở đàn gà nuôi công nghiệp, tỷ lệ mắc bệnh tại độ tuổi 19-23 tuần lên tới 18,03% và tỷ lệ chết đạt đỉnh 17,97% (198 cá thể tử vong), cao hơn đáng kể (p < 0,05) so với các giai đoạn từ 23-29 tuần (chết 12,70%), 29-32 tuần (chết 11,21%) và trên 36 tuần tuổi (chết 10,32%). Quy luật này cũng thể hiện tương tự ở đàn gà thả đồi với tỷ lệ mắc 11,24% và tỷ lệ chết 13,79% ở nhóm 19-23 tuần tuổi.

Thứ ba, dịch bệnh có xu hướng bùng phát mạnh theo mùa vụ, tập trung cao điểm vào hai khoảng thời gian: từ tháng 10 đến tháng 12 và từ tháng 1 đến tháng 3 hằng năm. Kết quả xét nghiệm sinh học phân tử trên 145 mẫu bệnh phẩm phủ tạng thu thập được đã xác định có 60 mẫu dương tính với cặp mồi đặc hiệu của virus IBV, đạt tỷ lệ phát hiện trung bình 41,30%.

Thứ tư, bệnh gây ra các biến đổi bệnh lý đặc thù: triệu chứng lâm sàng ghi nhận phổ biến gồm ủ rũ, sốt, thở khò khè, sưng đầu, phù mí mắt, báng nước xoang bụng tạo tư thế đứng giống chim cánh cụt; bệnh tích đại thể thể hiện rõ tình trạng thận sưng to nhạt màu tích tụ muối urat trắng, niêm mạc khí quản xuất huyết phủ dịch nhầy, nang trứng thoái hóa teo nhỏ; tổn thương vi thể đặc trưng bởi hiện tượng xuất huyết phế nang lan tỏa, thâm nhiễm tế bào lympho ở hạ niêm mạc khí quản và tế bào ống thận thoái hóa không bào nghiêm trọng.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch rõ rệt về tỷ lệ mắc bệnh giữa phương thức công nghiệp (15,46%) và thả đồi (10,40%) phản ánh bản chất lây truyền khí dung của virus IBV. Trong chuồng kín công nghiệp, mật độ nuôi dày đặc cùng hệ thống thông gió tuần hoàn khiến nồng độ mầm bệnh trong không khí tăng cao, tạo điều kiện cho virus dễ dàng xâm nhập qua niêm mạc đường hô hấp. Ngược lại, không gian mở của hình thức thả đồi làm loãng áp lực mầm bệnh tự nhiên. Giai đoạn 19-23 tuần tuổi ghi nhận thiệt hại nặng nề nhất do đàn gà phải chịu áp lực stress sinh lý kép: vừa hoàn thiện hệ sinh dục để bước vào giai đoạn đẻ rộ, vừa chịu tác động thay đổi khẩu phần ăn, dẫn đến sự suy giảm tạm thời của hệ miễn dịch cục bộ tại niêm mạc khí quản.

Yếu tố mùa vụ cũng đóng vai trò xúc tác quan trọng; điều kiện khí hậu lạnh ẩm của mùa đông xuân miền Bắc (nhiệt độ thấp, độ ẩm cao) giúp vỏ bọc lipid của virus IBV duy trì sức sống ngoài môi trường lên đến 56 ngày (so với chỉ 12 ngày trong mùa khô nóng). Các dữ liệu dịch tễ này khi được trình bày qua hệ thống biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ mắc/chết và bảng ma trận đối chiếu bệnh tích đại thể - vi thể đã chứng minh mối liên hệ chặt chẽ giữa tổn thương tế bào và triệu chứng thực địa. Sự tương đồng giữa kết quả RT-PCR (41,30% dương tính) với các nghiên cứu quốc tế về chủng biến dị ái lực thận khẳng định tính cấp thiết của việc cập nhật giải pháp phòng bệnh dựa trên đặc tính của các biến chủng đang lưu hành thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thiết lập quy trình an toàn sinh học và tiêu độc khử trùng đa tầng: Ban quản lý các trang trại chăn nuôi công nghiệp và nông hộ cần tiến hành phun sát trùng chuồng trại định kỳ 2 lần/tuần bằng các dung dịch khử trùng như Formalin 0,1% hoặc Betapropiolactone 0,05%, đặc biệt tăng cường tần suất vào giai đoạn cao điểm từ tháng 10 đến tháng 3 hằng năm, nhằm hạ thấp tỷ lệ cảm nhiễm mầm bệnh trong đàn xuống dưới mức 5%.

2. Chuẩn hóa lịch tiêm phòng vaccine kết hợp đa giá: Bác sĩ thú y phụ trách trang trại cần thực hiện nghiêm ngặt phác đồ chủng ngừa vaccine nhược độc (chủng H120 hoặc Ma5) bằng đường nhỏ mắt, nhỏ mũi hoặc phun sương cho gà con từ 1 ngày tuổi, kết hợp tiêm nhắc lại vaccine vô hoạt nhũ dầu đa giá (chứa kháng nguyên Massachusetts và biến chủng 4/91) ở thời điểm 16-18 tuần tuổi, hướng tới mục tiêu duy trì tỷ lệ bảo hộ kháng thể toàn đàn đạt trên 85% trước khi bước vào chu kỳ đẻ rộ.

3. Ứng dụng kỹ thuật RT-PCR trong giám sát dịch tễ định kỳ: Các trung tâm chẩn đoán thú y và doanh nghiệp chăn nuôi cần đưa xét nghiệm RT-PCR với cặp mồi khuếch đại đoạn gen 403 bp vào quy trình kiểm tra định kỳ hằng tháng đối với các đàn gà nghi nhiễm, giúp rút ngắn thời gian phát hiện virus xuống dưới 24 giờ kể từ khi xuất hiện dấu hiệu rale khí quản, đảm bảo cách ly và can thiệp kịp thời.

4. Kiểm soát tối ưu tiểu khí hậu chuồng nuôi và hỗ trợ thể trạng đàn gia cầm: Kỹ thuật viên vận hành chuồng kín cần duy trì nhiệt độ chuồng ổn định, hạn chế biên độ dao động nhiệt vượt quá 3°C trong ngày, giữ độ ẩm không khí dưới mức 70% và bổ sung liên tục điện giải, vitamin C, men tiêu hóa vào nước uống trong giai đoạn chuyển chu kỳ 19-23 tuần tuổi để giảm thiểu stress và giảm tỷ lệ tử vong đàn xuống dưới 8%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Chủ trang trại và nhà quản lý doanh nghiệp chăn nuôi gia cầm: Nắm bắt bức tranh dịch tễ học và các giai đoạn rủi ro cao để phân bổ ngân sách phòng dịch hợp lý, giảm thiểu thiệt hại tụt giảm sản lượng trứng từ 10% đến 50%.
• Bác sĩ thú y và cán bộ kỹ thuật hiện trường: Sử dụng các mô tả chi tiết về bệnh tích đại thể và vi thể (thận sưng ứ urat, xuất huyết hạ niêm mạc khí quản) làm cẩm nang đối chiếu, giúp chẩn đoán phân biệt chính xác bệnh IB với Newcastle, Viêm thanh khí quản truyền nhiễm (ILT) và Hội chứng giảm đẻ (EDS).
• Kỹ thuật viên xét nghiệm và chuyên viên nghiên cứu sinh học phân tử: Ứng dụng quy trình chiết tách RNA bằng Trizol và chu trình nhiệt chuẩn hóa của phản ứng RT-PCR để nâng cao độ chính xác trong xét nghiệm chẩn đoán virus học gia cầm.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Thú y: Tiếp cận nguồn tài liệu tham khảo học thuật giá trị với cỡ mẫu thực địa quy mô lớn (18.819 con), phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về bệnh học truyền nhiễm và phát triển vaccine thế hệ mới.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh viêm phế quản truyền nhiễm (IB) lây lan chủ yếu qua những con đường nào trong trại?

Bệnh lây truyền nhanh chóng qua đường hô hấp khi gà khỏe hít phải các giọt bắn aerosol chứa virus phát tán từ dịch mũi, dịch khí quản của gà bệnh. Mầm bệnh cũng có thể lây gián tiếp qua thức ăn, nước uống, chất độn chuồng, dụng cụ chăn nuôi và trang phục của công nhân bị nhiễm phân chứa virus; thời gian ủ bệnh rất ngắn, chỉ từ 18 đến 48 giờ.

Tại sao gà đẻ ở giai đoạn 19-23 tuần tuổi lại có tỷ lệ mắc và tử vong cao nhất?

Giai đoạn 19-23 tuần tuổi là thời điểm gà mái chuyển giao sinh lý từ hậu bị sang đẻ rộ, các cơ quan sinh dục như buồng trứng và ống dẫn trứng phát triển mạnh mẽ khiến cơ thể chịu stress sinh học lớn. Sự thay đổi nội tiết tố kết hợp áp lực sản xuất làm suy giảm miễn dịch niêm mạc, dẫn đến tỷ lệ mắc bệnh đạt đỉnh 18,03% và tỷ lệ chết lên đến 17,97%.

Dấu hiệu bệnh lý đặc trưng nhất để nhận biết gà đẻ mắc IB trên thực địa là gì?

Bệnh tích đại thể điển hình nhất là thận sưng to, nhạt màu, các ống dẫn niệu chứa đầy cặn trắng tinh thể urat. Trên đường sinh dục, buồng trứng bị teo hoặc xuất huyết, nang trứng vỡ giải phóng dịch noãn hoàng vào xoang bụng gây báng nước và khiến gà có tư thế đứng thẳng như chim cánh cụt; vỏ trứng đẻ ra mỏng, biến dạng và lòng trắng loãng như nước.

Kỹ thuật RT-PCR mang lại ưu thế gì vượt trội so với các phương pháp chẩn đoán truyền thống?

RT-PCR cho phép khuếch đại trực tiếp đoạn gen đích đặc hiệu kích thước 403 bp của virus IBV từ mẫu bệnh phẩm phủ tạng chỉ trong vài giờ, đạt độ nhạy và độ đặc hiệu trên 95%. Phương pháp này giúp phát hiện mầm bệnh ngay ở giai đoạn sớm khi hiệu giá kháng thể chưa tăng cao và phân biệt chính xác virus thực địa với kháng thể hình thành sau tiêm vaccine.

Có thể sử dụng kháng sinh để điều trị triệt để bệnh viêm phế quản truyền nhiễm không?

Không thể sử dụng kháng sinh để tiêu diệt virus IBV vì kháng sinh chỉ có tác dụng ức chế và diệt vi khuẩn. Phác đồ can thiệp đúng đắn là nâng cao sức đề kháng bằng cách sưởi ấm chuồng nuôi, bổ sung chất điện giải, hạ sốt, vitamin C và chỉ dùng kháng sinh phổ rộng (như Doxycycline hoặc Amoxicillin) nhằm mục đích phòng chống các bệnh nhiễm trùng kế phát qua đường hô hấp.

Kết luận

• Tỷ lệ mắc bệnh IB trung bình ở phương thức chăn nuôi công nghiệp (15,46%) cao hơn rõ rệt so với phương thức nuôi thả đồi (10,40%), đồng thời tỷ lệ tử vong cũng cao hơn tương ứng (14,12% so với 9,71%).
• Giai đoạn 19-23 tuần tuổi là lứa tuổi mẫn cảm nhất với tỷ lệ mắc đạt 18,03% và tỷ lệ tử vong cao nhất toàn đàn đạt 17,97%.
• Dịch bệnh bùng phát mạnh mẽ nhất vào mùa đông xuân, tập trung cao điểm trong hai giai đoạn từ tháng 10-12 và tháng 1-3.
• Bệnh tích đại thể và vi thể đặc trưng tập trung tại hệ tiết niệu (thận sưng, thoái hóa tế bào ống thận, ứ đọng urat) và hệ hô hấp (xuất huyết niêm mạc khí quản, tràn dịch phế nang).
• Ứng dụng thành công phản ứng RT-PCR với cặp mồi đặc hiệu phát hiện 41,30% mẫu bệnh phẩm dương tính, cung cấp công cụ chẩn đoán nhanh trong 24 giờ.

Luận văn đã đóng góp nguồn dữ liệu dịch tễ học và bệnh lý học phân tử toàn diện, tạo cơ sở thực tiễn quan trọng cho việc kiểm soát bệnh IB tại các vùng chăn nuôi trọng điểm miền Bắc. Kế hoạch tiếp theo trong vòng 12 đến 24 tháng tới cần tập trung giải trình tự gen đoạn protein S1 để định danh chính xác các serotype thực địa đang lưu hành, từ đó đánh giá khả năng bảo hộ chéo của các chủng vaccine hiện có. Các doanh nghiệp và hộ chăn nuôi gia cầm cần chủ động liên kết với các cơ sở nghiên cứu thú y để áp dụng đồng bộ quy trình an toàn sinh học và xét nghiệm phân tử, bảo vệ bền vững năng suất đàn gà sinh sản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh viêm phế quản truyền nhiễm (Infectious Bronchitis, IB) đang là một trong những vấn đề rất được quan tâm do thiệt hại kinh tế lớn trong chăn nuôi gà công nghiệp. Đây là bệnh truyền nhiễm cấp tính, tốc độ lây lan cao, tỷ lệ mắc cao (50-100%) tổng đàn, mặc dù tỷ lệ chết thấp (0-25%) (Gell et al. Virus gây bệnh (IBV) là một Coronavirus thuộc họ Coronaviridae, giống Gammacoronavirus (Gonzalez et al. Virus gồm một sợi đơn dương RNA với kích cỡ bộ genome từ 27 Kbs (Cavanagh, 1997; Cavanagh, 2005).

IBV gây bệnh chủ yếu tập trung ở đường hô hấp ở tất cả các lứa tuổi gà. Gà mắc bệnh có thường có biểu hiện giảm hấp thu dinh dưỡng và giảm tăng trọng, tăng tiêu tốn thức ăn, tăng chi phí thú y, gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng (Gorgyo et al. Một số nghiên cứu khác báo cáo các trường hợp gà mắc bệnh có biểu hiện triệu chứng về hô hấp và thận (Shahata, 1988; Shihata et al. Gà con cũng có thể cảm nhiễm với virus gây phá hủy ống dẫn trứng và dẫn tới hậu quả không phục hồi tới giai đoạn gà đẻ.

Virus phá hủy ống dẫn trứng của gà đẻ, hậu quả làm giảm sản lượng trứng và chất lượng của trứng. IBV gây bệnh có có rất nhiều serotype, biến đổi liên tục và một số serotype không tạo miễn dịch chéo với nhau gây khó khăn cho công tác chẩn đoán cũng như kiểm soát bệnh (Roussan et al. Ở Việt Nam, các nghiên cứu về IB, IBV và ảnh hưởng của bệnh này tới gà đẻ còn rất hạn chế. Nguyễn Phước Ninh và cs (2008) báo cáo rằng, gà đẻ mắc IB không những làm giảm sản lượng trứng mà còn tạo điều kiện cho các bệnh khác phát triển.

Tỷ lệ đẻ có thể giảm tới 50% và sau đó khả năng phục hồi không hoàn toàn, chỉ đạt 70-80% so với ban đầu. Vì vậy cần tìm hiểu về các dấu hiệu sớm của bệnh cũng như chẩn đoán phát hiện nhanh giúp ngăn ngừa dịch bệnh và giảm thiệt hại cho người chăn nuôi, đồng thời nghiên cứu được thực hiện sẽ góp phần xây dựng quy trình chẩn đoán nhanh bệnh để có biện pháp can thiệp kịp thời trong đàn. Các kết quả đạt được sẽ góp phần tìm hiểu sâu hơn về IBV, cho phép các nghiên cứu tiếp sau phân lập các chủng IBV gây bệnh trên đàn gà. Kỹ thuật RT-PCR cho phép chẩn đoán nhanh, chính xác các gà mắc bệnh gây ra do IBV, đồng thời góp phần xây dựng chiến lược kiểm soát dịch bệnh trên đàn gà ở Việt 1 Nam hiện nay.

Xuất phát từ thực tế trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ và biến đổi bệnh lý của gà mắc bệnh viêm phế quản truyền nhiễm tại vùng phụ cận Hà Nội”. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI Nghiên cứu được đặc điểm dịch tễ học và bệnh lý học của gà mắc bệnh IB cùng với việc ứng dụng phản ứng RT-PCR trong chẩn đoán cung cấp thông tin và làm cơ sở cho việc chẩn đoán nhanh và chính xác bệnh do IBV gây ra trên thực địa từ đó đề xuất được các biện pháp phòng bệnh có hiệu quả. Ý NGHĨA KHOA HỌC Cung cấp thêm thông tin về tình hình bệnh do IBV gây ra ở gà ISA Brown tại vùng phụ cận Hà Nội. Ứng dụng kỹ thuật phân tử RT-PCR chẩn đoán chính xác gà mắc IB.

Ý NGHĨA THỰC TIỄN Chẩn đoán chính xác gà mắc bệnh IB từ đó đề xuất các biện pháp phòng trị bệnh có hiệu quả. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. BỆNH VIÊM PHẾ QUẢN TRUYỀN NHIỄM Ở GÀ Bệnh viêm phế quản truyền nhiễm (Infectious Bronchitis, IB) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính gây ra bởi một Coronavirus. Bệnh dễ lây lan qua đường tiếp xúc với những triệu chứng đặc trưng ở đường hô hấp như là ho, hắt hơi và có tiếng ran khí quản.

Bệnh gây thiệt hại lớn về kinh tế bởi nó làm giảm tăng trọng, giảm hiệu quả của thức ăn, gây viêm túi khí, đồng thời còn làm giảm sản lượng trứng và chất lượng trứng. Bệnh lây lan nhanh trong tự nhiên, diễn biến phức tạp với nhiều serotyp của virus IB (Infectious Bronchitis Virus - IBV), khiến cho công tác phòng chống bệnh gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, bệnh này không gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe cộng đồng. Mặc dù tỷ lệ chết cũng gây thiệt hại kinh tế đáng kể trong chăn nuôi gà công nghiệp nhưng thiệt hại của bệnh do giảm hiệu quả trong sản xuất thường được chú ý hơn là sự thiệt hại do gà chết.

Gà broiler khi bị bệnh thường chết tập trung vào 2 tuần cuối của đời gà, tức là khoảng tuần tuổi thứ 5 - 6. Gà chết thường là do tác động của vi khuẩn kế phát tấn công vào hệ hô hấp đã bị tổn thương bởi virus. Một số chủng IBV gây tổn thương thận với tỷ lệ chết trên 30% ở gia cầm non (Nguyễn Bá Hiên và Huỳnh Thị Mỹ Lệ, 2013). Virus gây bệnh cũng có thể nhân lên trong ống dẫn trứng ở gia cầm trưởng thành, làm giảm 10 - 50% sản lượng trứng, đồng thời làm tăng tỷ lệ trứng dị hình hoặc ảnh hưởng đến màu sắc của vỏ trứng.

Sản lượng trứng thường không trở lại được như mức bình thường. Khi gà bị nhiễm virus, đôi khi cũng dẫn đến hậu quả ống dẫn trứng không phát triển hoàn thiện. Đặc điểm địa dư bệnh IB được Schalk và Hawn báo cáo lần đầu tiên ở Bắc Dakota, Mỹ năm 1930 (Schalk and Hawn, 1931). Bệnh ảnh hưởng tới gà con 2-3 tuần tuổi và gây ra các bệnh lý đường hô hấp với tỷ lệ chết khá cao.

Những nghiên cứu sau này bổ sung rằng bệnh còn phổ biến ở gà đẻ với các triệu chứng báng bụng nước, teo buồng trứng và ống dẫn trứng, mất khả năng đẻ trứng của đàn gà cùng với các triệu chứng đường hô hấp. Beaudette and Hudson (1936) đã phân lập, nuôi cấy và làm thay đổi độc lực của virus bằng cách tiếp truyền nhiều đời qua phôi trứng. 3 Tới năm 1950, phương pháp chẩn đoán bệnh gây ra do IBV đầu tiên được xác lập dựa trên phản ứng trung hòa virus trên phôi gà là cơ sở cho phương pháp sàng lọc dương tính huyết thanh học đầu tiên đối với bệnh gây ra do IBV (Van Roeckel et al,. Năm 1956, theo báo cáo của Jungherr và cộng sự thì hai chủng virus Connecticut được phân lập vào năm 1951 và chủng Massachusentts được phân lập năm 1941 gây bệnh tương tự nhau nhưng không gây miễn dịch chéo hoặc không có khả năng bảo hộ chéo cho nhau.

IB phân bố ở nhiều quốc gia trên thế giới. Ở Mỹ, ngoài type Massachusetts (Mass) lần đầu tiên được phân lập vào những năm 1950, một số serotyp cũng được phát hiện. Những năm 1940, typ Mass cũng được phân lập ở châu Âu. Một số serotype khác được phân lập ở Bắc Mỹ, châu Phi, châu Á (Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật, Hàn Quốc), Úc và châu Âu.

Bệnh thường xuyên xảy ra ở những đàn gà mặc dù đã sử dụng vacxin phòng bệnh. Virus phân lập từ những vụ dịch đó thường khác với typ virus vacxin. Ở Việt Nam, IB còn rất ít được quan tâm nghiên cứu. Trần Thanh Vân (1996) khi nghiên cứu đàn gà bố mẹ giống thịt Hubbard High - Yield tại trại Ando và Bắc Sơn đã cho thấy sự hiện diện của hai biến chủng IBV 4/91 và CR 88.

Cả hai biến chủng này của IBV đều gây ra hậu quả làm gà giảm đẻ và ảnh hưởng tới chất lượng trứng gà. Năm 1999, tác giả Bùi Trần Anh Đào đã khảo sát sự cảm nhiễm virus gây bệnh Newcastle, Gumboro và IB trên đàn gà thịt tại khu vực thành phố Hồ Chí Minh và đã đưa ra được chương trình tiêm vacxin phòng ba bệnh trên. Gà đẻ trứng mắc IBV biểu hiện giảm sản lượng trứng cũng như chất lượng trứng sẽ giảm. Tỷ lệ đẻ giảm có thể lên tới 50% và sau đó khả năng phục hồi không hoàn toàn chỉ đạt 70 - 80% so với ban đầu (Nguyễn Thị Phước Ninh, 2008).

Việt Nam cũng được ghi nhận sự có mặt của IBV serotype 793B dòng 4/91 và serotype Mass dòng H120 trên gà thịt tỉnh Lâm Đồng qua phương pháp tiêm xoang niệu mô (Võ Thị Trà An, 2012). Đặc điểm dịch tễ học 2. Loài vật mắc bệnh Gà được coi là vật chủ tự nhiên duy nhất của bệnh, tuy nhiên tính mẫn cảm đối với bệnh thay đổi phụ thuộc vào giống hoặc nòi gà. Coronavirus được phân lập từ chim trĩ mắc bệnh đường hô hấp và/hoặc bệnh ở thận, có kết quả giải trình tự gen rất tương đồng với IBV.

Ở chim cút, có 4 hiện tượng khí quản khò khè nhưng không phân lập được virus, cũng như không xác định được nguy cơ phơi nhiễm với virus. Gây bệnh thực nghiệm IBV cho gà tây bằng cách phun sương không biểu hiện triệu chứng lâm sàng, nhưng nếu đưa qua đường tĩnh mạch có thể có triệu chứng sau khi gây nhiễm 48 giờ. Tương tự như vậy, những gà gây bệnh bằng chủng Coronavirus phân lập từ gà tây thì thấy có sự nhân lên của virus trong nhu mô ruột nhưng không có triệu chứng lâm sàng. Con vật mắc bệnh ở mọi lứa tuổi, nhưng gà con mẫn cảm nhất và có tỷ lệ chết cao.

Khi tuổi càng tăng, gà trở nên đề kháng tốt hơn với những biến đổi bệnh lý ở thận, ống dẫn trứng và tỷ lệ chết giảm. Phương thức truyền lây IBV lây truyền nhanh chóng giữa các cá thể gà trong đàn. Các loài chim mẫn cảm khi nuôi cùng chuồng với gà bệnh thường triệu chứng xuất hiện trong vòng 48 giờ. Bệnh lây chủ yếu qua đường hô hấp.

Virus phân lập từ khí quản, phổi, thận và túi Fabricius của gà sau 24 giờ và đến 7 ngày sau khi gây nhiễm, nhưng có thể phân lập IBV từ hạch manh tràng và phân sau khi gây nhiễm 14 tuần và 20 tuần. Tần xuất phân lập được virus giảm dần theo thời gian và thay đổi tùy thuộc vào chủng virus nhiễm phải. Có thể phân lập được virus từ các mẫu thu thập được từ khí quản hoặc dịch ngoáy trực tràng ở gà 19 tuần tuổi. Những nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng, một số chủng virus vacxin có thể tồn tại trong các cơ quan của gà trên 163 ngày hoặc dài hơn.

Trong suốt giai đoạn này, virus có thể định kỳ bài thải ra ngoài môi trường qua dịch mũi và phân, khiến cho bệnh lây từ đàn này sang đàn khác thông qua người chăn nuôi và dụng cụ chăn nuôi. Mặc dù có nhiều báo cáo cho biết đã phân lập được virus từ trứng gà sau khi khỏi bệnh trên 43 ngày nhưng lại không phân lập được IBV từ những con gà nở ra khi đem ấp.