Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm và sự đáp ứng miễn dịch của gà vịt đối với vaccine h5n1 tại tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm và sự đáp ứng miễn dịch của gà vịt đối với, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Vũ Thị Tuyết Nhung
• Người hướng dẫn: PGS. Tô Long Thành
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm và sự đáp ứng miễn dịch của gà, vịt đối với vaccine H5N1 tại tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ BỆNH CÚM GIA CẦM
• 1.2. LỊCH SỬ BỆNH CÚM GIA CẦM
• 1.3. TÌNH HÌNH DỊCH CÚM GIA CẦM TRÊN THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC
• 1.3.1. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình dịch cúm gia cầm ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 2.1.2. Thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Thực trạng chăn nuôi gia cầm tại tỉnh Thái Nguyên
• 2.2.2. Một số đặc điểm dịch tễ của bệnh cúm gia cầm
• 2.2.3. Sự đáp ứng miễn dịch và độ dài miễn dịch của đàn gà, đàn vịt được tiêm vaccine H5N1 năm 2011
• 2.3. NGUYÊN LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Phương pháp xử lý mẫu
• 2.4.2. Phương pháp phát hiện kháng nguyên
• 2.4.3. Xử lý số liệu
• 2.5. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 2.5.1. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ CỦA BỆNH CÚM GIA CẦM Ở TỈNH THÁI NGUYÊN
• 2.5.1.1. Tình hình bệnh cúm gia cầm từ năm 2008 đến nay
• 2.5.1.2. Biến động tỷ lệ bệnh cúm gia cầm theo mùa
• 2.5.1.3. Biến động tỷ lệ bệnh cúm gia cầm theo loại gia cầm
• 2.5.1.4. Biến động tỷ lệ mắc bệnh theo phương thức chăn nuôi
• 2.5.1.5. Biến động tỷ lệ mắc bệnh cúm theo quy mô đàn gia cầm
• 2.5.2. KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ ĐÁP ỨNG MIỄN DỊCH VÀ ĐỘ DÀI MIỄN DỊCH CỦA ĐÀN GÀ, VỊT ĐƯỢC TIÊM VACCINE CÚM H5N1
• 2.5.2.1. Kết quả tiêm phòng vaccine cúm cho đàn gia cầm của tỉnh Thái Nguyên năm 2010 và 2011
• 2.5.2.2. Kết quả giám sát lâm sàng trên đàn gia cầm sau khi tiêm phòng vaccine
• 2.5.2.3. Giám sát huyết thanh học của đàn gà sau khi được tiêm phòng vaccine
• 2.5.2.4. Khảo sát đáp ứng miễn dịch và độ dài miễn dịch của vịt được tiêm vaccine H5N1 Trung Quốc tại Thái Nguyên năm 2011
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT
• TÀI LIỆU TIẾNG ANH

Tóm tắt

I. Đặc điểm dịch tễ cúm gia cầm

Bệnh cúm gia cầm là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất đối với gia cầm, đặc biệt là ở tỉnh Thái Nguyên. Tình hình dịch bệnh đã diễn biến phức tạp từ năm 2008 đến nay, với nhiều đợt bùng phát. Các nghiên cứu cho thấy, virus cúm gia cầm chủ yếu thuộc các phân typ H5, H7 và H9, gây ra tỷ lệ tử vong cao trong đàn gia cầm. Đặc biệt, virus H5N1 đã được ghi nhận là có khả năng lây nhiễm sang người, làm tăng mức độ nghiêm trọng của dịch bệnh. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ mắc bệnh có sự biến động theo mùa và theo loại gia cầm, với các đợt dịch thường xảy ra vào mùa đông và xuân. Việc theo dõi và đánh giá tình hình dịch tễ học là rất cần thiết để có biện pháp phòng chống hiệu quả.

1.1. Tình hình dịch cúm gia cầm tại Thái Nguyên

Tại Thái Nguyên, dịch cúm gia cầm đã xuất hiện từ năm 2008 và có xu hướng gia tăng. Các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ là nơi dễ bùng phát dịch nhất. Số liệu cho thấy, trong các năm qua, tỷ lệ gia cầm mắc bệnh cúm gia cầm đã tăng lên đáng kể, đặc biệt là ở các loại gia cầm như gà và vịt. Việc áp dụng các biện pháp phòng bệnh như tiêm vaccine H5N1 đã được thực hiện, tuy nhiên, hiệu quả của vaccine còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thời gian tiêm và điều kiện chăn nuôi. Do đó, việc nghiên cứu và đánh giá đặc điểm dịch tễ học là rất quan trọng để có những biện pháp phòng ngừa kịp thời.

II. Đáp ứng miễn dịch của gà vịt với vaccine H5N1

Nghiên cứu về đáp ứng miễn dịch của gà và vịt đối với vaccine H5N1 là một phần quan trọng trong việc kiểm soát dịch cúm gia cầm. Kết quả cho thấy, sau khi tiêm vaccine, đàn gà và vịt có sự gia tăng đáng kể về hiệu giá kháng thể. Tuy nhiên, độ dài miễn dịch của đàn gia cầm cũng có sự khác biệt, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tuổi, giống và điều kiện nuôi dưỡng. Việc theo dõi hiệu giá kháng thể sau tiêm là cần thiết để xác định thời gian tiêm nhắc lại, từ đó nâng cao hiệu quả phòng bệnh. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc tiêm vaccine cho đàn gia cầm cần được thực hiện đồng bộ và kịp thời để đảm bảo tỷ lệ bảo hộ cao nhất.

2.1. Kết quả tiêm phòng vaccine H5N1

Kết quả từ các đợt tiêm phòng vaccine H5N1 cho thấy, tỷ lệ gà và vịt có kháng thể đạt yêu cầu là khá cao. Cụ thể, sau 30 ngày tiêm, hiệu giá kháng thể trung bình của đàn gà đạt mức an toàn, cho thấy vaccine đã phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, sau 90 ngày, hiệu giá kháng thể có xu hướng giảm, điều này cho thấy cần có kế hoạch tiêm nhắc lại để duy trì khả năng miễn dịch. Việc giám sát huyết thanh học cũng cho thấy sự khác biệt trong đáp ứng miễn dịch giữa các đàn gia cầm, điều này cần được nghiên cứu sâu hơn để có những biện pháp phù hợp.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin bổ ích về đặc điểm dịch tễ của bệnh cúm gia cầm mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các biện pháp phòng chống dịch bệnh hiệu quả. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp các cơ quan chức năng có cơ sở để tổ chức tiêm vaccine cho đàn gia cầm một cách hợp lý, từ đó giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Hơn nữa, việc hiểu rõ về miễn dịch của gia cầm đối với vaccine H5N1 sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phòng bệnh, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và an toàn thực phẩm.

3.1. Đề xuất biện pháp phòng bệnh

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần có các biện pháp phòng bệnh đồng bộ như tổ chức tiêm vaccine cho đàn gia cầm theo lịch trình hợp lý, kết hợp với việc tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người chăn nuôi về tầm quan trọng của việc tiêm phòng. Ngoài ra, cần tăng cường giám sát dịch tễ học để phát hiện sớm các ổ dịch, từ đó có biện pháp xử lý kịp thời. Việc áp dụng các biện pháp này sẽ giúp kiểm soát dịch cúm gia cầm hiệu quả hơn tại tỉnh Thái Nguyên và các địa phương khác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh cúm gia cầm thể độc lực cao (HPAI) do virus cúm typ A thuộc họ Orthomyxoviridae gây ra là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất trên thế giới, với tốc độ lây lan nhanh và tỷ lệ tử vong cao trong đàn gia cầm. Theo thống kê, dịch cúm gia cầm đã xuất hiện tại hơn 50 quốc gia, gây thiệt hại cho khoảng 250 triệu con gia cầm bị chết hoặc tiêu hủy bắt buộc, đồng thời đã lây nhiễm sang người với 258 trường hợp và 154 ca tử vong. Tại Việt Nam, dịch cúm gia cầm bùng phát lần đầu vào cuối năm 2003, lan rộng nhanh chóng và gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi. Tỉnh Thái Nguyên cũng ghi nhận 6 đợt dịch từ năm 2004 đến 2010 với tổng số gia cầm mắc bệnh và tiêu hủy lên đến hàng trăm nghìn con.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xác định các đặc điểm dịch tễ của bệnh cúm gia cầm tại tỉnh Thái Nguyên và đánh giá khả năng đáp ứng miễn dịch của đàn gà, vịt được tiêm vaccine H5N1. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 10/2010 đến tháng 10/2011, tại các cơ sở chăn nuôi và trung tâm thú y của tỉnh Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện thông tin dịch tễ học bệnh cúm gia cầm tại Việt Nam, đồng thời góp phần xây dựng kế hoạch tiêm phòng vaccine hiệu quả, nâng cao tỷ lệ bảo hộ và kiểm soát dịch bệnh trên địa bàn tỉnh cũng như cả nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về dịch tễ học bệnh truyền nhiễm, miễn dịch học và sinh học virus cúm gia cầm. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết dịch tễ học bệnh truyền nhiễm: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự xuất hiện, phát triển và lây lan của bệnh cúm gia cầm, bao gồm nguồn bệnh, yếu tố truyền lây và động vật cảm nhiễm. Khái niệm về ký chủ lưu giữ, ký chủ hứng chịu và ký chủ lệch được sử dụng để phân loại các loài vật liên quan đến virus H5N1.

2. Lý thuyết miễn dịch học: Nghiên cứu cơ chế miễn dịch đặc hiệu và không đặc hiệu của gia cầm đối với virus cúm, tập trung vào vai trò của kháng thể kháng Hemagglutinin (HA) và Neuraminidase (NA), cũng như các phản ứng huyết thanh học như phản ứng ngưng kết hồng cầu (HA) và phản ứng ngăn cản ngưng kết hồng cầu (HI). Khái niệm về đáp ứng miễn dịch tiên phát và thứ phát, cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành kháng thể, được làm rõ.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: virus cúm typ A, HPAI, LPAI, vaccine vô hoạt đồng chủng và dị chủng, vaccine tái tổ hợp, chỉ số độc lực IVPI, phản ứng HA và HI, chiến lược DIVA (Differentiating Infected from Vaccinated Animals).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ các mẫu bệnh phẩm gia cầm tại các hộ chăn nuôi, trạm thú y và trung tâm chẩn đoán thú y tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn từ tháng 10/2010 đến tháng 10/2011. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hàng nghìn con gà và vịt được tiêm vaccine H5N1, cùng các mẫu dịch hầu họng, dịch ổ nhớp và tổ chức các cơ quan nội tạng để phân lập virus.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp ngẫu nhiên có hệ thống, đảm bảo đại diện cho các loại hình chăn nuôi và quy mô đàn khác nhau trên địa bàn tỉnh. Các mẫu được xử lý bằng kỹ thuật phân lập virus trên phôi gà 9-11 ngày tuổi và nuôi cấy tế bào MDCK. Phân tích huyết thanh học sử dụng phản ứng ngưng kết hồng cầu (HA) và phản ứng ngăn cản ngưng kết hồng cầu (HI) để đánh giá hiệu giá kháng thể.

Phương pháp xử lý số liệu bao gồm thống kê mô tả, phân tích biến động tỷ lệ mắc bệnh theo mùa vụ, loại gia cầm, phương thức chăn nuôi và quy mô đàn. Thời gian nghiên cứu kéo dài 12 tháng, cho phép theo dõi biến động dịch tễ và đáp ứng miễn dịch trong suốt chu kỳ tiêm phòng vaccine.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm tại Thái Nguyên: Trong giai đoạn 2008-2011, tỷ lệ gia cầm mắc bệnh cúm có biến động theo mùa vụ, cao nhất vào vụ Đông Xuân với tỷ lệ mắc bệnh lên đến khoảng 16,8% tổng đàn. Tỷ lệ mắc bệnh ở vịt cao gần gấp đôi so với gà trong đợt dịch thứ ba, cho thấy vịt là ký chủ lưu giữ quan trọng của virus H5N1. Tỷ lệ mắc bệnh cũng phụ thuộc vào phương thức chăn nuôi, với tỷ lệ cao nhất ở các hộ chăn nuôi hỗn hợp gà và vịt.

2. Đáp ứng miễn dịch của đàn gà và vịt với vaccine H5N1: Hiệu giá kháng thể trung bình (GMT) của gà sau tiêm vaccine đạt mức cao nhất vào ngày 30 sau tiêm, với tỷ lệ bảo hộ đạt khoảng 85%. Độ dài miễn dịch kéo dài đến 150 ngày với hiệu giá kháng thể vẫn duy trì trên mức bảo hộ. Đối với vịt, hiệu giá kháng thể trung bình cũng đạt đỉnh vào ngày 30 sau tiêm, tỷ lệ bảo hộ khoảng 80%, và duy trì miễn dịch trong khoảng 120 ngày.

3. An toàn và hiệu quả vaccine: Kết quả giám sát lâm sàng cho thấy vaccine H5N1 sử dụng tại Thái Nguyên an toàn, không gây tác dụng phụ nghiêm trọng trên đàn gia cầm. Tỷ lệ gia cầm bị bệnh và chết sau tiêm phòng giảm đáng kể so với các đợt dịch trước khi áp dụng tiêm vaccine.

4. Biến động tỷ lệ mắc bệnh theo quy mô đàn: Đàn gia cầm quy mô lớn có tỷ lệ mắc bệnh thấp hơn so với các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, phản ánh hiệu quả của việc áp dụng biện pháp kiểm soát dịch và tiêm phòng vaccine đồng bộ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự biến động tỷ lệ mắc bệnh theo mùa vụ là do điều kiện thời tiết lạnh, độ ẩm cao vào vụ Đông Xuân tạo điều kiện thuận lợi cho virus tồn tại và phát triển. Tỷ lệ mắc bệnh cao ở vịt cho thấy vai trò quan trọng của thủy cầm trong việc duy trì và lây lan virus H5N1, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về ký chủ lưu giữ virus cúm gia cầm.

Hiệu giá kháng thể và độ dài miễn dịch của vaccine H5N1 tại Thái Nguyên tương đồng với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, chứng minh tính hiệu quả của vaccine trong điều kiện thực địa. Việc tiêm nhắc lại vaccine sau 4 tháng là cần thiết để duy trì miễn dịch bảo hộ cho đàn gia cầm.

So sánh với các nghiên cứu khác, kết quả tại Thái Nguyên cho thấy tỷ lệ bảo hộ và đáp ứng miễn dịch cao hơn ở các đàn được tiêm phòng đúng quy trình và có điều kiện chăm sóc tốt. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tổ chức tiêm phòng đại trà và nâng cao nhận thức người chăn nuôi về biện pháp phòng chống dịch.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ biến động hiệu giá kháng thể theo thời gian và bảng phân bố tỷ lệ mắc bệnh theo mùa vụ, loại gia cầm và quy mô đàn, giúp minh họa rõ nét xu hướng dịch tễ và hiệu quả vaccine.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tiêm phòng vaccine H5N1 đại trà: Thực hiện tiêm phòng cho toàn bộ đàn gia cầm trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, đặc biệt là các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, nhằm nâng cao tỷ lệ bảo hộ miễn dịch. Thời gian thực hiện trong vòng 6 tháng đầu năm, do Chi cục Thú y tỉnh chủ trì.

2. Xây dựng kế hoạch tiêm nhắc lại vaccine định kỳ: Khuyến cáo tiêm nhắc lại vaccine sau 4 tháng kể từ mũi tiêm đầu tiên để duy trì miễn dịch bảo hộ lâu dài cho đàn gia cầm. Các cơ sở chăn nuôi cần phối hợp với trạm thú y địa phương để tổ chức tiêm nhắc lại đúng lịch.

3. Nâng cao công tác giám sát dịch tễ và đáp ứng miễn dịch: Thiết lập hệ thống giám sát huyết thanh học định kỳ để đánh giá hiệu quả tiêm phòng và phát hiện sớm các ổ dịch mới. Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương và Chi cục Thú y tỉnh phối hợp thực hiện hàng năm.

4. Tuyên truyền, đào tạo nâng cao nhận thức người chăn nuôi: Tổ chức các lớp tập huấn về kỹ thuật tiêm phòng vaccine, biện pháp an toàn sinh học và phòng chống dịch cúm gia cầm cho người dân và cán bộ thú y cơ sở. Thời gian triển khai liên tục trong năm, do Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với các đơn vị liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ thú y và quản lý ngành chăn nuôi: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách tiêm phòng vaccine, kế hoạch kiểm soát dịch bệnh và giám sát dịch tễ tại địa phương.

2. Người chăn nuôi gia cầm: Áp dụng các biện pháp tiêm phòng vaccine và an toàn sinh học được đề xuất nhằm giảm thiểu thiệt hại do bệnh cúm gia cầm gây ra.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành thú y, dịch tễ học: Tham khảo các phương pháp nghiên cứu, kết quả dịch tễ và miễn dịch học để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

4. Cơ quan quản lý và tổ chức quốc tế về thú y và y tế công cộng: Sử dụng dữ liệu để đánh giá tình hình dịch cúm gia cầm tại Việt Nam, hỗ trợ xây dựng chiến lược phòng chống dịch bệnh trên phạm vi quốc gia và khu vực.

Câu hỏi thường gặp

1. Vaccine H5N1 có hiệu quả bảo hộ trong bao lâu?
   Hiệu quả bảo hộ của vaccine H5N1 tại Thái Nguyên kéo dài khoảng 120-150 ngày, với hiệu giá kháng thể trung bình duy trì trên mức bảo hộ. Tiêm nhắc lại sau 4 tháng giúp duy trì miễn dịch lâu dài.

2. Tại sao tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm cao hơn vào vụ Đông Xuân?
   Vụ Đông Xuân có điều kiện thời tiết lạnh, độ ẩm cao tạo môi trường thuận lợi cho virus tồn tại và phát triển, đồng thời mật độ chăn nuôi và vận chuyển gia cầm tăng cao, làm tăng nguy cơ bùng phát dịch.

3. Vịt có vai trò gì trong sự lây lan virus H5N1?
   Vịt là ký chủ lưu giữ virus, có khả năng mang virus lâu dài mà không biểu hiện triệu chứng rõ ràng, góp phần duy trì và lây lan virus trong môi trường và đàn gia cầm khác.

4. Làm thế nào để phân biệt gia cầm đã tiêm vaccine và gia cầm nhiễm bệnh tự nhiên?
   Chiến lược DIVA sử dụng vaccine dị chủng với kháng nguyên H đồng chủng và kháng nguyên N dị chủng, kết hợp xét nghiệm huyết thanh học để phân biệt kháng thể do tiêm vaccine và do nhiễm virus thực địa.

5. Các biện pháp phòng chống dịch cúm gia cầm ngoài tiêm vaccine là gì?
   Bao gồm tiêu hủy gia cầm nhiễm bệnh, kiểm dịch vận chuyển, vệ sinh khử trùng chuồng trại, hạn chế tiếp xúc giữa gia cầm và chim hoang dã, nâng cao nhận thức người chăn nuôi về an toàn sinh học.

Kết luận

• Bệnh cúm gia cầm H5N1 tại Thái Nguyên có đặc điểm dịch tễ phức tạp, tỷ lệ mắc bệnh biến động theo mùa vụ, loại gia cầm và phương thức chăn nuôi.
• Vaccine H5N1 sử dụng tại địa phương cho hiệu quả cao, tạo đáp ứng miễn dịch bảo hộ kéo dài từ 120 đến 150 ngày.
• Việc tiêm nhắc lại vaccine định kỳ là cần thiết để duy trì miễn dịch và kiểm soát dịch bệnh hiệu quả.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng kế hoạch tiêm phòng và phòng chống dịch cúm gia cầm tại Thái Nguyên và các tỉnh lân cận.
• Đề nghị các cơ quan chức năng triển khai đồng bộ các biện pháp phòng chống dịch, tăng cường giám sát và tuyên truyền nâng cao nhận thức người chăn nuôi.

Tổ chức tiêm phòng vaccine đại trà và tiêm nhắc lại đúng lịch, đồng thời thiết lập hệ thống giám sát dịch tễ và đáp ứng miễn dịch để đánh giá hiệu quả phòng chống dịch. Các đơn vị liên quan cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các khuyến nghị nhằm bảo vệ ngành chăn nuôi gia cầm và sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ BỆNH CÚM GIA CẦM Bệnh cúm ở gia cầm - bệnh cúm gà (Avian influenza), là một bệnh truyền nhiễm gây ra bởi virus cúm typ A thuộc họ Orthomyxoviridae với nhiều subtyp khác nhau (Ito và Kawoaka, 1998) [56]. Trước đây bệnh còn được gọi là bệnh dịch tả gà (Fowl plague), nhưng từ Hội nghị Quốc tế lần thứ nhất về bệnh cúm gia cầm tại Beltsville (Mỹ), năm 1981 đã thay thế tên này bằng tên bệnh cúm động lực cao ở gia cầm (Highly Pathogenic Avian Influenza viết tắt là HPAI) để chỉ virus cúm typ A có độc lực cao (Cục Thú y, 2004) [6]. Bệnh cúm gia cầm HPAI là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có tốc độ lây lan rất nhanh với tỉ lệ chết cao trong đàn gia cầm nhiễm bệnh.

Virus gây bệnh cúm gia cầm chủ yếu là loại H5, H7 và H9, gây bệnh cho gà, vịt, ngan, ngỗng, đà điểu, các loại chim. Virus còn gây bệnh cho cả con người và có thể thành đại dịch, vì thế bệnh cúm gia cầm đang ngày càng trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết (Cục Thú y, 2005) [7], (Lê Văn Năm, 2004) [28]. LỊCH SỬ BỆNH CÚM GIA CẦM Năm 412 trước công nguyên, Hippocrate đã mô tả về một bệnh ở gà như bệnh cúm hiện nay. Năm 1680 một vụ đại dịch cúm đã được mô tả kỹ và từ đó đến nay đã xảy ra 31 vụ đại dịch.

Trong hơn 100 năm qua đã xảy ra 4 vụ đại dịch cúm vào các năm 1889, 1918, 1957, 1968 (Cục Thú y, 2004) [6]. Năm 1878 ở Italy đã xảy ra một bệnh gây tử vong rất cao ở đàn gia cầm và được gọi là bệnh dịch tả gia cầm (Fowl plague), bệnh lần đầu tiên được Porroncito mô tả và ông nhìn nhận một cách sáng suốt rằng tương lai sẽ là n 16 một bệnh quan trọng và nguy hiểm. Năm 1901, Centanni và Savunozzi đã đề cập đến ổ dịch này và xác định được căn nguyên siêu nhỏ qua lọc (Filterable agent) là yếu tố gây bệnh. Đến năm 1955, Achafer đã xác định được căn nguyên gây bệnh thuộc nhóm virus cúm typ A thông qua kháng nguyên bề mặt là H7N1 và H7N7 gây chết nhiều gà, gà tây và chim hoang ở Bắc Mỹ, Nam Mỹ, Châu Phi, Trung Cận Đông (Lê Văn Năm, 2004) [28].

Năm 1963, virus cúm typ A được phân lập từ gà tây ở Bắc Mỹ do loài thuỷ cầm di trú dẫn nhập virus vào đàn gà. Cuối thập kỷ 60, phân typ H1N1 thấy ở lợn và có liên quan đến những ổ dịch ở gà tây. Mối liên hệ giữa lợn và gà tây là những dấu hiệu đầu tiên về virus cúm ở động vật có vú có thể lây nhiễm và gây bệnh cho gia cầm. Những nghiên cứu đều cho rằng virus cúm typ A phân typ H1N1 đã ở lợn và truyền cho gà tây, ngoài ra phân typ H1N1 ở vịt còn truyền cho lợn (Cục Thú y, 2004) [6].

Năm 1971, Beard đã mô tả khá kỹ virus gây bệnh và đặc điểm bệnh lý lâm sàng của gà trong các ổ dịch cúm gà, gà tây khá lớn xảy ra ở Mỹ mà chủng gây bệnh là H7N1. Từ năm 1960 - 1979 bệnh được phát hiện ở Canada, Mehico, Achentina, Braxin, Nam Phi, Ý, Pháp, Anh, Hà Lan, Australia, Hồng Kông, Nhật Bản, các nước vùng Trung Cận Đông, các nước thuộc liên hiệp Anh và Liên Xô (Đào Yến Khanh, 2005) [24]. Các công trình nghiên cứu có hệ thống về bệnh cúm gia cầm lần lượt được công bố ở Australia năm 1975, ở Anh năm 1979, ở Mỹ năm 1983 - 1984, ở Ailen năm 1983 - 1984 về đặc điểm sinh học, bệnh học và dịch tễ học, các phương pháp chẩn đoán miễn dịch và biện pháp phòng chống bệnh (Đào Yến Khanh, 2005) [24]. Sự lây nhiễm từ chim hoang dã sang gia cầm đã có bằng chứng từ trước năm 1970 nhưng chỉ được công nhận khi xác định được tỉ lệ nhiễm virus cúm cao ở một số loài thuỷ cầm di trú (Cục Thú y, 2004) [6].

n 17 Từ sau khi phát hiện ra virus cúm typ A, các nhà khoa học thấy rằng virus cúm có ở nhiều loài chim hoang dã và gia cầm nuôi ở những vùng khác nhau trên thế giới. Bệnh xảy ra nghiêm trọng nhất với gia cầm thuộc phân typ H5 và H7 như ở Scotland năm 1959 là H5N1, ở Mỹ năm 1983 - 1984 là H5N2 (Cục Thú y, 2004) [6]. Đến nay, dịch cúm gia cầm đã xảy ra ở khắp các châu lục với mức độ ngày càng nguy hiểm hơn đối với các loài gia cầm và sức khoẻ của cộng đồng, đã thôi thúc Hiệp hội các nhà chăn nuôi gia cầm tổ chức hội thảo chuyên đề về bệnh cúm gà. Hội thảo lần đầu tiên tổ chức vào năm 1981, lần thứ 2 tại Ailen năm 1987, lần thứ 3 cũng tại Ailen năm 1992.

Từ đó đến nay trong các hội nghị về dịch tễ trên thế giới, bệnh cúm gia cầm luôn là một trong những nội dung được coi trọng (Lê Văn Năm, 2004) [28]. TÌNH HÌNH DỊCH CÚM GIA CẦM TRÊN THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC 1. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới Virus cúm gia cầm phân bố khắp toàn cầu, vì vậy dịch bệnh đã xảy ra ở nhiều nước trên thế giới. Năm 1983 - 1984 ở Mỹ, dịch cúm gà xảy ra do chủng virus H5N2 ở 3 bang Pensylvania, Virginia, Newtersey làm chết và tiêu huỷ hơn 19 triệu gà (Phạm Sỹ Lăng, 2004) [25].

Cũng trong thời gian này tại Ireland người ta đã phải tiêu huỷ 270 nghìn con vịt tuy không có triệu chứng lâm sàng nhưng đã phân lập được virus cúm chủng độc lực cao (HPAI) để loại trừ bệnh một cách hiệu quả, nhanh chóng. Năm 1977 ở Minesota đã phát hiện dịch trên gà tây do chủng H7N7. Năm 1 986 ở Australia dịch cúm gà xảy ra tại bang Victoria do chủng H5N2. Năm 1997 ở Hồng Kông dịch cúm gà xảy ra do virus cúm typ A subtyp H5N1.

Toàn bộ đàn gia cầm của lãnh thổ này đã bị tiêu diệt vì đã gây tử vong cho con người (Cục Thú y, 2004) [6]. Như vậy đây là lần đầu tiên virus cúm n 18 gia cầm đã vượt “rào cản về loài” để lây cho người ở Hồng Kông làm cho 18 người nhiễm bệnh, trong đó có 8 người chết. Năm 2003, ở Hà Lan dịch cúm gia cầm xảy ra với quy mô lớn do chủng H7N7 gây ra, 30 triệu gia cầm bị tiêu huỷ, 83 người lây nhiễm và 1 người chết, gây thiệt hại về kinh tế hết sức nghiêm trọng (Phạm Sỹ Lăng, 2004) [26]. Từ cuối năm 2003 - 2005 đã có 11 nước và vùng lãnh thổ xuất hiện dịch cúm gia cầm H5N1 gồm Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Campuchia, Lào, Indonesia, Trung Quốc, Malaysia, Hồng Kông và Việt Nam.

Ngoài ra có 7 nước và vùng lãnh thổ khác có dịch cúm gia cầm các chủng khác là Pakistan, Hoa Kỳ, Canada, Nam Phi, Ai Cập, Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên và Đài Loan. Vào cuối tháng 3/2005 tại Myanmar đã phát hiện hàng ngàn gà chết nghi bệnh cúm gia cầm. Tính đến nay, đã có tổng cộng 55 nuớc và vùng lãnh thổ bùng phát dịch cúm làm 250 triệu con gia cầm bị chết hoặc tiêu hủy bắt buộc. Bệnh cúm cũng lây sang người với 258 trường hợp nhiễm bệnh và 154 người đã chết (Lê Văn Năm, 2004) [27].

Tình hình dịch cúm gia cầm ở Việt Nam Cuối năm 2003, dịch cúm gia cầm phát ra tại trại gà giống của Công ty C.P (Thái Lan) ở xã Thuỷ Xuân Tiên, huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây, gây ốm và chết 8.000 gà trong 4 ngày. Ngày 02/01/2004, Công ty đã tiến hành tiêu huỷ 100. Dịch đã nhanh chóng lay lan ra hầu hết các tỉnh trong cả nước. Để thuận lợi cho việc đánh giá về dịch tễ học có thể chia quá trình dịch từ khi xuất hiện vào cuối năm 2003 đến nay thành 6 đợt dịch như sau: * Đợt dịch thứ nhất từ tháng 12/2003 đến 30/3/2003: Cuối năm 2003, dịch cúm gia cầm thể độc lực cao với tác nhân gây bệnh là virus cúm H5N1 xảy ra ở Việt nam.

Đây là lần đầu tiên trong lịch sử nước ta dịch cúm gia cầm xuất hiện ở Hà Tây, Long An và Tiền Giang, vì thế nó có thể được coi là một n 19 bệnh mới ở gia cầm. Dịch lây lan một cách nhanh chóng cùng một lúc ở nhiều địa phương khác nhau, đã gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi gia cầm. Chỉ trong vòng 2 tháng, đến ngày27/02/2004 dịch đã xuất hiện ở 2.574 xã, phường (chiếm 24,6%) thuộc 381 huyện, quận, thị xã (chiếm 60%) của 57 tỉnh, thành phố trong cả nước. Tổng số gia cầm bị mắc bệnh, chết và tiêu hủy hơn 43,9 triệu con, chiếm 16,8% tổng đàn, trong đó gà là 30,4 triệu con; thủy cầm là 13,5 triệu con.

Ngoài ra còn có 14,76 triệu con chim cút và các loại chim khác bị chết và bị tiêu huỷ. * Đợt dịch thứ hai từ tháng 4 đến tháng 11 năm 2004: Dịch cúm gia cầm thể độc lực cao đã tái xuất hiện vào giữa tháng 4 năm 2004 ở một số tỉnh thuộc Đồng bằng sông Cửu Long. Bệnh chủ yếu xuất hiện ở các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ và hầu như không có trại chăn nuôi qui mô lớn nào bị nhiễm bệnh. Dịch có khuynh hướng xuất hiện ở những vùng có chăn nuôi nhiều thủy cầm.

Dịch đã xảy ra ở 46 xã phường của 32 quận, huyện, thị xã thuộc 17 tỉnh. Thời gian cao điểm nhất là tháng 7 sau đó giảm dần, đến tháng 11 cả nước chỉ có 1 điểm phát dịch. Tổng số gia cầm bị tiêu huỷ trong thời gian này là 84. * Đợt dịch thứ 3 từ tháng 12/2004 đến tháng 5/2005: Trong thời gian này dịch đã xuất hiện ở 670 xã của 182 huyện thuộc 36 tỉnh, thành phố (15 tỉnh phía Bắc, 21 tỉnh phía Nam).

Dịch xuất hiện nhiều nhất vào tháng 1/2005 với 143 ổ dịch xảy ra trên 31 tỉnh thành phố, số gia cầm tiêu hủy là 470.689 vịt, ngan và 551. Bệnh xuất hiện ở tất cả các tỉnh, thành phố thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long (Ban chỉ đạo quốc gia phòng chống dịch cúm, 2004-2005) [3]. * Đợt dịch thứ 4 từ 01/10/2005 đến 15/12/2005: Từ đầu tháng 10/2005 đến 15/12/2005 dịch đã tái phát ở 285 xã, phường, thị trấn thuộc 100 quận, huyện của 24 tỉnh, thành phố. Số gia cầm ốm, chết và tiêu hủy là 3.781 chim cút, bồ câu, chim cảnh.

* Trong 10 tháng đầu năm 2006 ở Việt Nam không xảy ra dịch, do sự chỉ đạo phòng dịch quyết liệt của Chính phủ, Ban chỉ đạo quốc gia về hiệu quả của chiến dịch tiêm phòng. Đến cuối năm lại xuất hiện các ổ dịch trên đàn vịt chăn nuôi nhỏ lẻ, chưa tiêm phòng vaccine.