Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ vai trò của vi khuẩn e coli trong hội chứng tiêu chảy của lợn con dưới 2 tháng tuổi tại huyện đầm hà và hải hà tỉnh quảng ninh biện pháp phòng trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm dịch tễ, vai trò vi khuẩn E. coli gây tiêu chảy ở lợn con dưới 2 tháng tuổi tại Quảng Ninh và biện pháp phòng trị hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Đức Thủy
• Người hướng dẫn: GS. TS Nguyễn Thị Kim Lan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ, vai trò của vi khuẩn E. coli trong hội chứng tiêu chảy của lợn con dưới 2 tháng tuổi tại huyện Đầm Hà và Hải Hà - tỉnh Quảng Ninh, biện pháp phòng trị
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VÀ CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH, ĐỒ THỊ
• MỞ ĐẦU
• TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ TIÊU HÓA CỦA LỢN CON
• 1.1.1. Đặc điểm tiêu hóa của lợn con
• 1.1.2. Khả năng đáp ứng miễn dịch của lợn con
• 1.2. MỘT SỐ HIỂU BIẾT CHUNG VỀ HỘI CHỨNG TIÊU CHẢY
• 1.2.1. Khái niệm về hội chứng tiêu chảy
• 1.2.2. Một số nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn
• 1.2.3. Bệnh lý và lâm sàng của hội chứng tiêu chảy
• 1.2.4. Một số đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy
• 1.2.5. Biện pháp phòng trị tiêu chảy cho lợn
• 1.3. VI KHUẨN ESCHERICHIA COLI
• 1.3.1. Đặc điểm hình thái
• 1.3.2. Đặc điểm cấu trúc
• 1.3.3. Đặc tính sinh vật học của vi khuẩn E. coli
• 1.3.4. Đặc tính gây bệnh của vi khuẩn E. coli
• 1.3.5. Khả năng mẫn cảm với kháng sinh của vi khuẩn E. coli
• 1.4. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 1.4.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.4.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. VẬT LIỆU DÙNG TRONG NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Mẫu bệnh phẩm
• 2.2.2. Động vật thí nghiệm
• 2.2.3. Các loại hoá chất và thiết bị, dụng cụ
• 2.2.4. Các loại kháng huyết thanh chuẩn để định type vi khuẩn E. coli phân lập được (do Nhật Bản - JICA cung cấp)
• 2.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy ở lợn con dưới 2 tháng tuổi tại huyện Đầm Hà và Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh
• 2.3.2. Bệnh tích đại thể của lợn con chết do tiêu chảy
• 2.3.3. Phân lập và xác định một số đặc tính sinh hóa của các chủng E. coli phân lập được
• 2.3.4. Xác định các yếu tố gây bệnh của các chủng vi khuẩn E. coli phân lập được
• 2.3.5. Kiểm tra độc lực của vi khuẩn E. coli qua tiêm truyền chuột bạch
• 2.3.6. Kết quả xác định tính mẫn cảm của vi khuẩn E. coli phân lập được với một số loại kháng sinh
• 2.3.7. Thử nghiệm một số phác đồ điều trị tiêu chảy do E. coli ở lợn con
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ học
• 2.4.2. Phương pháp phân lập vi khuẩn E. coli trên môi trường nuôi cấy
• 2.4.3. Phương pháp giám định đặc tính sinh hoá của vi khuẩn E. coli
• 2.4.4. Xác định serotype kháng nguyên O của vi khuẩn E. coli bằng phản ứng ngưng kết nhanh trên phiến kính
• 2.4.5. Phương pháp xác định khả năng dung huyết của các chủng vi khuẩn E. coli phân lập
• 2.4.6. Phương pháp xác định độc lực của các chủng vi khuẩn E. coli
• 2.4.7. Phương pháp xác định khả năng mẫn cảm với kháng sinh của các chủng vi khuẩn E. coli phân lập
• 2.4.8. Thử nghiệm phác đồ điều trị tiêu chảy cho lợn con
• 2.4.9. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ BỆNH TIÊU CHẢY Ở LỢN CON DƯỚI 2 THÁNG TUỔI TẠI HUYỆN ĐẦM HÀ VÀ HẢI HÀ, TỈNH QUẢNG NINH
• 3.1.1. Tỷ lệ lợn con mắc tiêu chảy và chết do tiêu chảy tại địa phương nghiên cứu
• 3.1.2. Tỷ lệ lợn con mắc tiêu chảy và chết do tiêu chảy theo lứa tuổi
• 3.1.3. Tỷ lệ lợn con mắc tiêu chảy và chết do tiêu chảy theo mùa
• 3.1.4. Tỷ lệ lợn con mắc tiêu chảy và chết do tiêu chảy theo phương thức chăn nuôi
• 3.1.5. Tỷ lệ lợn con mắc tiêu chảy theo giống
• 3.2. TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG VÀ BỆNH TÍCH ĐẠI THỂ CỦA LỢN CON MẮC TIÊU CHẢY
• 3.2.1. Triệu chứng lâm sàng ở lợn con tiêu chảy
• 3.2.2. Bệnh tích đại thể ở lợn con chết do tiêu chảy
• 3.3. PHÂN LẬP VÀ XÁC ĐỊNH MỘT SỐ ĐẶC TÍNH CỦA CÁC CHỦNG E. COLI PHÂN LẬP TỪ LỢN CON TIÊU CHẢY
• 3.3.1. Kết quả phân lập vi khuẩn E. coli từ phân lợn con tiêu chảy
• 3.3.2. Tỷ lệ các loại mẫu dương tính với vi khuẩn E. coli
• 3.3.3. Kết quả giám định một số đặc tính sinh hoá của các chủng E. coli phân lập
• 3.3.4. Kết quả xác định serotype kháng nguyên O của các chủng E. coli phân lập được
• 3.3.5. Xác định khả năng dung huyết của các chủng vi khuẩn E. coli phân lập được
• 3.3.6. Kiểm tra độc lực của vi khuẩn E. coli qua tiêm truyền chuột bạch
• 3.3.7. Kết quả xác định tính mẫn cảm của vi khuẩn E. coli phân lập được với một số loại kháng sinh
• 3.3.8. Thử nghiệm phác đồ điều trị tiêu chảy do E. coli gây ra ở lợn con
• 3.3.9. Đề xuất một số biện pháp phòng bệnh tiêu chảy cho lợn con
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Nghiên cứu vai trò của E. coli trong tiêu chảy lợn con dưới 2 tháng tuổi tại Quảng Ninh là một vấn đề cấp thiết. Ngành chăn nuôi lợn đang phát triển mạnh mẽ, tuy nhiên, tiêu chảy ở lợn con gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi. Theo thống kê, tỷ lệ lợn con mắc tiêu chảy và chết do tiêu chảy tại huyện Đầm Hà và Hải Hà rất cao. Việc xác định nguyên nhân gây bệnh, đặc biệt là từ vi khuẩn E. coli, là cần thiết để có biện pháp phòng trị hiệu quả. Đề tài này không chỉ cung cấp thông tin khoa học mà còn giúp người chăn nuôi nâng cao hiệu quả sản xuất.

II. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Mục tiêu của nghiên cứu bao gồm việc xác định các đặc điểm dịch tễ của hội chứng tiêu chảy ở lợn con tại hai huyện Đầm Hà và Hải Hà. Đặc biệt, nghiên cứu sẽ làm rõ vai trò của E. coli trong hội chứng này. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để đề xuất phác đồ điều trị hiệu quả cho lợn con mắc tiêu chảy. Việc này không chỉ giúp giảm thiệt hại cho người chăn nuôi mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm từ chăn nuôi lợn.

III. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

Đề tài này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quý giá về dịch tễ học của hội chứng tiêu chảy ở lợn con, từ đó giúp cán bộ thú y và người chăn nuôi có thêm tư liệu tham khảo. Việc xác định phác đồ điều trị hiệu quả sẽ góp phần giảm thiệt hại do tiêu chảy gây ra, đồng thời nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Điều này không chỉ có lợi cho người chăn nuôi mà còn cho nền kinh tế nông nghiệp của tỉnh Quảng Ninh.

IV. ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ TIÊU HÓA CỦA LỢN CON

Lợn con có hệ tiêu hóa chưa hoàn chỉnh, dễ bị rối loạn tiêu hóa dẫn đến tiêu chảy. Nồng độ HCl và các men tiêu hóa chưa đủ để đảm bảo chức năng tiêu hóa, tạo điều kiện cho vi khuẩn như E. coli phát triển. Việc cho lợn con tập ăn sớm và cai sữa kịp thời là rất quan trọng để tăng cường sức đề kháng. Cần chú ý đến chế độ dinh dưỡng và môi trường sống để hạn chế nguy cơ mắc bệnh tiêu chảy.

V. MỘT SỐ HIỂU BIẾT CHUNG VỀ HỘI CHỨNG TIÊU CHẢY

Hội chứng tiêu chảy là hiện tượng thải phân nhanh, nhiều lần trong ngày với tỷ lệ nước cao. Nguyên nhân gây tiêu chảy có thể do môi trường, chế độ dinh dưỡng hoặc vi sinh vật. E. coli là một trong những nguyên nhân chính gây tiêu chảy ở lợn con. Việc hiểu rõ nguyên nhân và cơ chế gây bệnh sẽ giúp trong việc phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành chăn nuôi tại Việt Nam, chăn nuôi lợn luôn giữ vị trí chủ lực khi đóng góp hơn 60% tổng sản lượng thịt tiêu thụ. Tuy nhiên, rủi ro dịch bệnh đường tiêu hóa vẫn là rào cản kinh tế hàng đầu, trong đó hội chứng tiêu chảy ở lợn con dưới 2 tháng tuổi gây tỷ lệ chết dao động từ 5% đến hơn 30%, dẫn đến thiệt hại nghiêm trọng về năng suất và chi phí thú y. Tại huyện Đầm Hà và Hải Hà thuộc tỉnh Quảng Ninh, đặc thù khí hậu nhiệt đới gió mùa ven biển với biên độ nhiệt dao động từ 3°C vào mùa đông đến 38°C vào mùa hè, kết hợp cùng tập quán chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ, đã tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh phát tán trên diện rộng.

Nghiên cứu được thực hiện với các mục tiêu cụ thể: xác định các đặc điểm dịch tễ học chủ yếu của hội chứng tiêu chảy lợn con, đánh giá vai trò sinh bệnh học của vi khuẩn Escherichia coli (E. coli), và thử nghiệm phác đồ điều trị kháng sinh đạt hiệu lực cao tại địa phương. Phạm vi nghiên cứu bao quát các đàn lợn con theo mẹ và sau cai sữa tại hai huyện Đầm Hà và Hải Hà trong khung thời gian từ tháng 08/2014 đến tháng 08/2015. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp cơ sở dữ liệu vi sinh chuẩn xác, giúp giảm tỷ lệ tử vong ở lợn con xuống dưới 5%, đồng thời hỗ trợ người chăn nuôi gia tăng hiệu quả kinh tế trên 15% thông qua tối ưu hóa quy trình thú y phòng ngừa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng học thuyết tương tác dịch tễ học "Cơ thể - Mầm bệnh - Môi trường" và cơ chế bệnh sinh của nhóm vi khuẩn đường ruột Enterobacteriaceae. Về mặt sinh lý, lợn con dưới 1 tháng tuổi có hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện, lượng axit HCl tự do và men pepsin tiết ra không đủ, khiến sữa mẹ không được tiêu hóa triệt để và trở thành môi trường lý tưởng cho vi khuẩn lên men gây thối rữa. Khả năng đáp ứng miễn dịch không đặc hiệu như bổ thể hay lizozym ở giai đoạn này rất yếu, khiến vật nuôi phụ thuộc hoàn toàn vào lượng kháng thể hấp thu từ sữa đầu.

Ba khái niệm lý thuyết then chốt bao gồm:

• Cơ chế bám dính và xâm nhập: Vi khuẩn E. coli gây bệnh (ETEC) sử dụng các fimbriae mang kháng nguyên bám dính bề mặt như F4 (K88), F5 (K99), F18 để bám chặt vào thụ thể tế bào biểu mô nhung mao ruột.
• Độc tố đường ruột (Enterotoxin): Gồm độc tố chịu nhiệt ST (STa, STb chịu được nhiệt độ 100°C trong 15 phút) và độc tố không chịu nhiệt LT (LT1, LT2 bị vô hoạt ở 60°C trong 15 phút), có khả năng kích hoạt quá trình bài tiết dịch ồ ạt, ngăn cản tái hấp thu ion Natri và Clo, dẫn đến mất nước nghiêm trọng.
• Độc lực tế bào và dung huyết: Sự hiện diện của độc tố Shiga-like toxin (SLT/Stx) cùng men Haemolysin phá hủy hồng cầu, giải phóng ion sắt hỗ trợ vi khuẩn tăng sinh và gây nhiễm trùng huyết.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu triển khai phương pháp dịch tễ học mô tả kết hợp dịch tễ học phân tích và thực nghiệm trong suốt 12 tháng (08/2014 - 08/2015).

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát hàng nghìn cá thể lợn con dưới 60 ngày tuổi tại các trang trại và hộ gia đình thuộc huyện Đầm Hà và Hải Hà. Phương pháp chọn mẫu phân tầng theo nhóm tuổi (1–7 ngày, 8–21 ngày, 22–28 ngày, 29–60 ngày), mùa vụ trong năm và phương thức chuồng trại.
• Thu thập và xử lý bệnh phẩm: Mẫu phân được lấy trực tiếp từ trực tràng lợn ốm bằng tăm bông vô trùng. Mẫu phủ tạng (tim, gan, lách, phổi, hạch màng treo ruột) được thu thập ngay sau khi mổ khám lợn chết và bảo quản lạnh ở 4°C.
• Quy trình phân lập và giám định: Bệnh phẩm được cấy trên môi trường thạch máu và thạch MacConkey, ủ ở 37°C trong 24–48 giờ. Giám định sinh hóa thông qua khả năng lên men đường lactose, glucose, phản ứng sinh hơi, thử nghiệm sinh H2S trên thạch Triple Sugar Iron (TSI) và phản ứng Indol với thuốc thử Kovac’s.
• Định type huyết thanh và thử độc lực: Xác định serotype kháng nguyên O bằng phản ứng ngưng kết nhanh trên phiến kính với kháng huyết thanh chuẩn do JICA (Nhật Bản) cung cấp. Độc lực vi khuẩn được kiểm tra qua tiêm truyền xoang phúc mạc trên chuột bạch khỏe mạnh (trọng lượng 18–20g, liều 0,2 ml/con). Kháng sinh đồ được thực hiện theo phương pháp khuếch tán khoanh giấy chuẩn NCCLS 2002 nhằm tìm ra loại thuốc có hoạt tính cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong: Tỷ lệ lợn con mắc tiêu chảy trung bình tại huyện Đầm Hà và Hải Hà dao động từ 26,5% đến 30,5%, trong đó tỷ lệ chết do tiêu chảy chiếm từ 4,8% đến 5,2%. Biểu đồ phân bố theo độ tuổi chỉ ra rằng lợn con từ 1–7 ngày tuổi có tỷ lệ mắc cao nhất (trên 33,5%), sau đó giảm dần theo ngày tuổi: nhóm 8–21 ngày tuổi đạt 24,3% và nhóm sau cai sữa 22–60 ngày tuổi duy trì ở mức 21,2% đến 28,4%.
• Quy luật mùa vụ và môi trường: Dữ liệu dịch tễ phản ánh rõ tính mùa vụ khi tỷ lệ mắc bệnh trong mùa đông và mùa xuân đạt từ 34,5% đến 38,2%, cao hơn rõ rệt so với mùa hè và mùa thu (dao động 20,1% đến 24,6%). Về kiểu chuồng nuôi, chuồng nền xi măng và nền đất có tỷ lệ lợn mắc bệnh từ 24,0% đến 28,8%, cao hơn đáng kể so với mô hình nuôi trên chuồng sàn hiện đại (khoảng 23,5%).
• Tỷ lệ phân lập và serotype chủ yếu: Tỷ lệ phân lập vi khuẩn E. coli từ mẫu phân lợn tiêu chảy đạt 81,1% đến 89,1%, và từ các mẫu bệnh phẩm phủ tạng lợn chết đạt 100% tại ruột non, ruột già và hạch màng treo ruột. Các chủng vi khuẩn phân lập được thuộc các serotype kháng nguyên O phổ biến gồm O149 (chiếm 48%), O101 (chiếm 20%), O64 (chiếm 12%) và O8 (chiếm 8%).
• Đặc tính độc lực và tính kháng thuốc: Hơn 65% số chủng E. coli phân lập có khả năng dung huyết hoàn toàn dạng beta (β-haemolysin). Thử nghiệm tiêm truyền trên chuột bạch ghi nhận trên 75% chủng có độc lực cao, làm chết 100% chuột thí nghiệm trong vòng 24 đến 48 giờ. Đáng chú ý, kết quả kháng sinh đồ cho thấy vi khuẩn kháng mạnh với Tetracyclin (trên 90%), Streptomycin (trên 75%), Ampicillin (trên 65%), nhưng mẫn cảm rất cao với Ceftiofur, Florfenicol và Amikacin (với tỷ lệ mẫn cảm trên 85%).

Thảo luận kết quả

Sự biến động tỷ lệ mắc bệnh theo độ tuổi bắt nguồn từ đặc điểm giải phẫu - sinh lý học đường tiêu hóa. Ở giai đoạn sơ sinh 1–7 ngày tuổi, cơ chế điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện cùng với sự thiếu hụt axit dịch vị khiến hàng rào bảo vệ tự nhiên bị suy giảm, tạo cơ hội cho vi khuẩn bám dính và phát triển ồ ạt.

Khí hậu mùa đông - xuân tại Quảng Ninh có nhiệt độ xuống thấp (thường xuyên dưới 10°C) kết hợp ẩm độ không khí cao, gây stress nhiệt nghiêm trọng cho lợn con. Khi trình bày dữ liệu đối sánh giữa các yếu tố mùa vụ qua đồ thị đường và cấu trúc chuồng qua biểu đồ cột, có thể thấy rõ tác động cộng hưởng giữa vi khí hậu chuồng nuôi và sự bùng phát độc tố vi khuẩn.

Kết quả nghiên cứu này tương đồng với các công bố tại các tỉnh đồng bằng sông Hồng như Hưng Yên (tỷ lệ mắc 30,30%, tỷ lệ chết 5,07%) và Vĩnh Phúc (tỷ lệ mắc 26,76%, tỷ lệ chết 5,03%). Bảng đối chiếu đường kính vòng vô khuẩn theo tiêu chuẩn NCCLS khẳng định xu hướng kháng đa thuốc đang gia tăng do thói quen lạm dụng kháng sinh truyền thống không có kiểm soát. Việc xác định các chủng E. coli vẫn duy trì độ nhạy cảm cao với nhóm Cephalosporin thế hệ mới và Phenicol là căn cứ thực nghiệm quan trọng để thiết lập phác đồ điều trị đặc hiệu.

Đề xuất và khuyến nghị

• Phác đồ can thiệp điều trị kháng sinh đặc hiệu: Áp dụng phác đồ tiêm bắp kháng sinh Ceftiofur (liều 2,5–5,0 mg/kg thể trọng/ngày) hoặc Florfenicol (liều 10–15 mg/kg thể trọng/ngày) liên tục trong 3–5 ngày. Kết hợp đồng thời liệu pháp bù nước, bổ sung chất điện giải qua đường uống (dung dịch Oresol, Glucose 5%) và tiêm thuốc trợ sức như Vitamin C, Vitamin B1. Chỉ tiêu: Nâng tỷ lệ lợn con khỏi bệnh lên trên 90% trong vòng 96 giờ sau can thiệp. Chủ thể thực hiện: Bác sĩ thú y cơ sở và người trực tiếp chăm sóc đàn.
• Kiểm soát tiểu khí hậu và cải tạo chuồng nuôi: Chuyển đổi từ chuồng nền xi măng sang mô hình chuồng sàn lót tấm nhựa có rãnh thoát phân thông thoáng. Lắp đặt hệ thống bóng đèn hồng ngoại duy trì nhiệt độ úm lợn con đạt 32–37°C trong tuần đầu sau sinh và không dưới 30°C trong các tuần tiếp theo. Định kỳ tiêu độc khử trùng chuồng trại 1–2 lần/tuần bằng các hợp chất sát trùng chuộng dùng trong thú y. Chỉ tiêu: Giảm thiểu tỷ lệ mắc tiêu chảy vào mùa đông - xuân xuống dưới 15%. Chủ thể thực hiện: Chủ trang trại và các hộ chăn nuôi nái sinh sản.
• Nâng cao miễn dịch chủ động và bổ sung dinh dưỡng: Thực hiện tiêm phòng vaccine phòng bệnh tiêu chảy do E. coli cho lợn mẹ mang thai tại 2 thời điểm: 21 ngày và 7 ngày trước khi sinh nhằm tối đa hóa hàm lượng kháng thể bảo hộ truyền qua sữa đầu. Bổ sung chế phẩm sắt hữu cơ (dextran iron với liều 150–200 mg/con) vào ngày thứ 3 sau sinh và tiến hành tập ăn sớm cho lợn con từ 10–14 ngày tuổi bằng thức ăn viên chất lượng cao. Chỉ tiêu: Tăng sức đề kháng tự nhiên, giảm tỷ lệ nhiễm bệnh giai đoạn cai sữa xuống dưới 10%. Chủ thể thực hiện: Kỹ thuật viên trại giống.
• Tổ chức giám sát dịch tễ và quản lý lưu thông dược phẩm: Cơ quan Thú y cấp huyện định kỳ lấy mẫu phân lập và kiểm tra kháng sinh đồ 6 tháng/lần nhằm cập nhật xu hướng kháng thuốc của vi khuẩn đường ruột trên địa bàn. Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật chăn nuôi an toàn sinh học cho 100% hộ dân nuôi nái tại Đầm Hà và Hải Hà. Chỉ tiêu: Kiểm soát chặt chẽ danh mục thuốc thú y và loại bỏ tình trạng bán thuốc không theo đơn. Chủ thể thực hiện: Trạm Thú y huyện Đầm Hà và Hải Hà phối hợp với Chi cục Thú y tỉnh Quảng Ninh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ thú y và cán bộ kỹ thuật cơ sở: Nắm vững đặc điểm dịch tễ và bảng kháng sinh đồ thực nghiệm để đưa ra phác đồ điều trị chính xác, hạn chế tình trạng dùng sai thuốc gây lãng phí chi phí điều trị và làm tăng tính kháng kháng sinh tại thực địa.
• Chủ trang trại và hộ gia đình chăn nuôi lợn sinh sản: Tiếp cận các giải pháp kỹ thuật chuồng trại, quy trình giữ ấm, úm lợn sơ sinh và lịch tiêm phòng nái khoa học nhằm nâng cao tỷ lệ nuôi sống của lợn con từ khi sinh ra đến 60 ngày tuổi đạt trên 95%.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Thú y: Sử dụng tài liệu như một nguồn tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu dịch tễ học thú y, kỹ thuật nuôi cấy phân lập vi sinh vật đường ruột, phương pháp xác định serotype bằng kháng huyết thanh và thử nghiệm độc lực in-vivo.
• Các viện nghiên cứu và doanh nghiệp sản xuất thuốc - vaccine thú y: Khai thác dữ liệu về các serotype kháng nguyên O phổ biến (O149, O101, O8) và các yếu tố bám dính của E. coli tại khu vực Đông Bắc để nghiên cứu, bào chế các dòng vaccine phòng bệnh đa giá và sản phẩm bổ trợ sinh học đạt hiệu quả cao.

Câu hỏi thường gặp

Vi khuẩn E. coli gây ra hội chứng tiêu chảy ở lợn con thông qua cơ chế nào? Vi khuẩn E. coli bám dính vào niêm mạc nhung mao ruột nhờ các fimbriae mang kháng nguyên F4 hoặc F18. Sau đó, vi khuẩn nhân lên nhanh chóng và tiết ra các độc tố đường ruột như ST và LT, kích thích quá trình xuất tiết dịch và chất điện giải vào lòng ruột, gây ra hiện tượng phân lỏng nhiều nước (chiếm 80–90%) dẫn đến suy kiệt.

Tại sao lợn con trong giai đoạn 1–7 ngày tuổi lại có tỷ lệ mắc bệnh và tử vong cao nhất? Ở lứa tuổi này, lợn sơ sinh chưa có axit HCl tự do và men tiêu hóa trong dịch vị, chức năng đại thực bào và miễn dịch dịch thể còn rất yếu. Nếu không được bú đủ sữa đầu chứa kháng thể trong vài giờ đầu sau khi sinh, lợn con sẽ không có hàng rào phòng ngự trước sự tấn công của vi khuẩn ETEC.

Những serotype kháng nguyên O nào của E. coli được tìm thấy nhiều nhất tại khu vực nghiên cứu? Phản ứng ngưng kết nhanh với kháng huyết thanh chuẩn đã xác định các serotype O149 (chiếm 48%), O101 (chiếm 20%), O64 (chiếm 12%) và O8 (chiếm 8%) là những type huyết thanh chủ đạo xuất hiện trên các mẫu phân lập từ lợn con tiêu chảy tại huyện Đầm Hà và Hải Hà.

Nên ưu tiên lựa chọn nhóm kháng sinh nào để điều trị tiêu chảy do E. coli đạt hiệu quả cao? Dựa trên kháng sinh đồ thực nghiệm, các chủng E. coli phân lập có độ mẫn cảm mạnh trên 85% với Ceftiofur, Florfenicol và Amikacin. Ngược lại, không nên sử dụng Tetracyclin, Streptomycin hay Colistin do vi khuẩn đã phát triển tỷ lệ đề kháng cao từ 75% đến 90%.

Giải pháp can thiệp nào là quan trọng nhất để phòng ngừa bệnh tiêu chảy trong mùa lạnh? Biện pháp quan trọng nhất là kiểm soát vi khí hậu bằng chuồng sàn ấm, sử dụng chụp sưởi hồng ngoại duy trì nhiệt độ 30–37°C, tránh gió lùa và ẩm ướt. Đồng thời, cần thực hiện nghiêm ngặt việc tiêm vaccine phòng E. coli cho lợn mẹ trước khi sinh 3 tuần và 1 tuần để truyền miễn dịch thụ động cho lợn con.

Kết luận

• Luận văn đã xác định rõ tỷ lệ lợn con dưới 2 tháng tuổi mắc tiêu chảy tại huyện Đầm Hà và Hải Hà dao động từ 26,5% đến 30,5%, với tỷ lệ chết từ 4,8% đến 5,2%.
• Khẳng định E. coli là căn nguyên vi sinh vật chủ đạo với tỷ lệ phân lập trên 85% ở mẫu phân và 100% ở phủ tạng lợn chết, chủ yếu thuộc các serotype độc lực cao O149, O101 và O8.
• Cung cấp bức tranh thực nghiệm về tính kháng thuốc, chỉ rõ vi khuẩn kháng mạnh với các kháng sinh truyền thống nhưng mẫn cảm cao với Ceftiofur và Florfenicol.
• Xây dựng thành công phác đồ điều trị kết hợp kháng sinh mẫn cảm với bù nước điện giải, giúp nâng tỷ lệ khỏi bệnh lên trên 90% trong 3–5 ngày.
• Đề xuất hệ sinh thái giải pháp phòng bệnh toàn diện từ cải tạo chuồng sàn, úm ấm lợn sơ sinh đến tiêm phòng vaccine cho nái mang thai.

Công trình là đóng góp học thuật và thực tiễn giá trị, tạo tiền đề vững chắc cho việc kiểm soát an toàn dịch bệnh động vật tại tỉnh Quảng Ninh. Các cơ quan quản lý và chủ trang trại cần nhanh chóng đưa quy trình phòng trị vào kế hoạch sản xuất trong 12 tháng tới để tối ưu hóa năng suất chăn nuôi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. ĐẶC ĐIỂM SINH LÝ TIÊU HÓA CỦA LỢN CON 1. Đặc điểm tiêu hóa của lợn con Ở gia súc non sau khi sinh ra, chức năng của các cơ quan trong cơ thể nhất là cơ quan tiêu hóa chưa hoàn chỉnh, nồng độ HCl và các men tiêu hóa chưa đảm nhiệm đầy đủ chức năng tiêu hóa, rất dễ gây rối loạn trao đổi chất, hậu quả dễ nhận biết là rối loạn tiêu hóa, gây tiêu chảy, còi cọc, thiếu máu và chậm lớn. Trong dịch vị của gia súc non chưa có đủ lượng axit HCl tự do nên không hoạt hóa được men pepsin, vì vậy không tiêu hóa hết sữa mẹ, trong khi đó sữa mẹ lại là môi trường phát triển tốt của nhiều loại vi khuẩn.

Cù Xuân Dần và cs. (1996) [8] cho rằng, trong dịch vị của lợn con dưới 1 tháng tuổi không có HCl tự do, vì lúc này axit tiết ra ít và nhanh chóng liên kết với dịch nhầy. Do vậy, vi sinh vật có điều kiện phát triển và gây bệnh viêm dạ dày, viêm ruột ở lợn con. Ở lợn con có giai đoạn không có axit HCl trong dạ dày, giai đoạn này được coi là giai đoạn thích ứng cần thiết tự nhiên.

Chính nhờ sự thích ứng này, cơ thể lợn con mới có khả năng hấp thu được kháng thể qua sữa đầu của lợn mẹ. Trong giai đoạn này, dịch vị không có hoạt tính phân giải protein mà chỉ có hoạt tính làm vón sữa nên albumin và globulin được chuyển xuống ruột và thẩm thấu vào máu. Khi lợn trên 15 ngày tuổi, tình trạng thiếu axit HCl ở dạ dày không còn là sự cần thiết sinh lý bình thường nữa. Việc cho lợn con tập ăn sớm và cai sữa sớm đã rút ngắn được giai đoạn thiếu axit HCl, hoạt hóa hoạt động tiết dịch, giúp tăng khả năng tạo các đáp ứng miễn dịch của cơ thể.

Giai đoạn sau cai sữa sẽ là một giai đoạn khó khăn đối với lợn con khi chuyển từ sữa mẹ sang ăn các loại thức ăn khác. Điều đó có thể gây mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại phát triển và gây ra bệnh, dẫn đến kết quả là lợn con có thể chết hoặc sau khi khỏi thì còi cọc chậm lớn. 5 Ngoài ra, lợn con còn chịu nhiều tác động của môi trường ngoại cảnh là những tác nhân stress ảnh hưởng lớn đến sức đề kháng của lợn con. Khả năng đáp ứng miễn dịch của lợn con Là khả năng của cơ thể đáp ứng lại các kích thích của mầm bệnh khi mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể.

Ở gia súc non, mầm bệnh có nhiều thuận lợi khi xâm nhập vào cơ thể và gây bệnh. Trong hệ thống tiêu hóa của lợn con, lượng enzym tiêu hóa và lượng axit HCl tiết ra còn ít, chưa đủ đáp ứng cho quá trình tiêu hóa, làm cho quá trình tiêu hóa kém, hấp thu kém; thức ăn trong đường tiêu hóa dễ lên men và các loại vi khuẩn gây bệnh như Salmonella, E. coli… xâm nhập vào đường tiêu hóa và gây tiêu chả cho lợn con. Ngoài ra, ở gia súc non, các yếu tố miễn dịch không đặc hiệu như bổ thể, protein liên kết, lizozym được tổng hợp còn ít, phản ứng của đại thực bào rất yếu.

Vì thế, ở gia súc non không những chưa có kháng thể đặc hiệu mà kháng thể không đặc hiệu cũng rất yếu. Chính vì vậy, lợn con cần phải được bú sữa đầu để tiếp thu kháng thể từ mẹ, từ đó tăng sức đề kháng chống lại mầm bệnh. Do cấu tạo đặc biệt của gia súc non nên tiêu chảy thường xảy ra ở giai đoạn lợn con tập ăn và cai sữa. Bên cạnh đó, sự phát triển hệ vi sinh vật trong đường ruột của gia súc non và tạo ra thế cân bằng nhằm khắc phục, hạn chế loạn khuẩn trong quá trình phát triển của cơ thể gia súc non là rất quan trọng.

Để hạn chế hội chứng tiêu chảy ở lợn con, cần tiêm phòng cho lợn mẹ và tạo cho gia súc non điều kiện sống tốt, tránh các yếu tố bất lợi tác động vào cơ thể như chế độ ăn uống không hợp lý, khẩu phần thức ăn không đảm bảo dinh dưỡng, ăn không đúng giờ, thời tiết thay đổi đột ngột, chế độ chăm sóc không thích hợp sẽ tạo điều kiện cho vi sinh vật xâm nhập vào cơ thể gây tiêu chảy. MỘT SỐ HIỂU BIẾT CHUNG VỀ HỘI CHỨNG TIÊU CHẢY 1. Khái niệm về hội chứng tiêu chảy Theo Phạm Ngọc Thạch (1996) [48], hội chứng tiêu chảy là hội chứng bệnh lý đường tiêu hoá, là hiện tượng con vật thải phân nhanh, nhiều lần trong ngày, tỷ lệ nước trong phân cao đến 80 - 90% do rối loạn chức năng tiêu hoá (ruột tăng cường 6 co bóp và tiết dịch) hoặc chỉ phản ánh đơn thuần sự thay đổi tạm thời của phân gia súc bình thường khi gia súc đang thích ứng với những thay đổi trong khẩu phần ăn. Tiêu chảy xảy ra ở nhiều bệnh và bản thân nó không phải là bệnh đặc thù (Archie H.

Tuỳ theo đặc điểm, tính chất, diễn biến bệnh, hoặc loài gia súc, hoặc nguyên nhân chính gây bệnh mà hội chứng tiêu chảy được gọi bằng tên khác nhau như: bệnh xảy ra đối với gia súc non theo mẹ gọi là bệnh lợn con ỉa phân trắng, hay bê nghé phân trắng; còn ở gia súc sau cai sữa là chứng khó tiêu, chứng rối loạn tiêu hoá, hoặc hội chứng rối loạn tiêu hoá… Nếu xét về nguyên nhân chính gây bệnh thì có các tên gọi như: bệnh Colibacillosis do vi khuẩn E. coli gây ra, bệnh phó thương hàn lợn do vi khuẩn Samonella spp. gây ra, bệnh viêm dạ dày ruột truyền nhiễm (TGE) do Coronavirus gây ra,… Song, với bất kỳ cách gọi thế nào thì tiêu chảy luôn được đánh giá là hội chứng phổ biến trong các dạng bệnh của đường tiêu hoá, xảy ra ở mọi nơi, mọi lúc các triệu chứng chung là: ỉa chảy, mất nước và chất điện giải, suy kiệt, có thể dẫn đến chết (Archie H. Một số nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn Tiêu chảy là một hiện tượng bệnh lý có liên quan đến nhiều yếu tố, có yếu tố là nguyên nhân nguyên phát, có yếu tố là nguyên nhân thứ phát.

Vì vậy việc phân biệt rạch ròi giữa các nguyên nhân gây tiêu chảy là rất khó khăn (Phạm Ngọc Thạch, 1996 [48], Lê Minh Chí, 1995 [6]). Tiêu chảy có thể do một số nguyên nhân quan trọng như sau: 1. Do môi trường ngoại cảnh Môi trường ngoại cảnh là một trong ba yếu tố cơ bản gây ra dịch bệnh, mối quan hệ giữa Cơ thể - Mầm bệnh - Môi trường là nguyên nhân của sự không ổn định về sức khoẻ, dẫn đến phát sinh bệnh (Nguyễn Như Thanh và cs. Môi trường ngoại cảnh bao gồm các yếu tố: nhiệt độ, ẩm độ, các điều kiện về chăm sóc nuôi dưỡng, vệ sinh chuồng trại, sự di chuyển, thức ăn, nước uống… Khi gia súc bị nhiễm lạnh kéo dài sẽ làm giảm phản ứng miễn dịch, giảm tác dụng thực 7 bào, làm cho gia súc dễ bị nhiễm khuẩn và bị bệnh (Hồ Văn Nam và cs.

Khẩu phần ăn cho vật nuôi không thích hợp, trạng thái thức ăn không tốt, thức ăn kém chất lượng như mốc, thối và nhiễm các tạp chất, các vi sinh vật có hại dễ dẫn đến rối loạn tiêu hoá kèm theo viêm ruột, ỉa chảy ở gia súc (Trịnh Văn Thịnh, 1985 [50], Hồ Văn Nam và cs. Khi gặp điều kiện ngoại cảnh không thuận lợi, thay đổi đột ngột về thức ăn, vitamin, protein, thời tiết, vận chuyển…làm giảm sức đề kháng của con vật thì vi khuẩn thường trực sẽ tăng độc tố và gây bệnh (Bùi Quý Huy, 2003 [24]). Như vậy, nguyên nhân môi trường ngoại cảnh gây ra hôi chứng tiêu chảy không mang tính đặc hiệu mà mang tính tổng hợp. Lạnh và ẩm gây rối loạn hệ thống điều hoà trao đổi nhiệt của cơ thể lợn, dẫn đến rối loạn quá trình trao đổi chất, làm giảm sức đề kháng của cơ thể, từ đó các mầm bệnh trong đường tiêu hoá có thời cơ tăng cường độc lực và gây bệnh.

Nguyên nhân do vi sinh vật Vi sinh vật bao gồm các loại virus, vi khuẩn và nấm mốc. Chúng vừa là nguyên nhân nguyên phát, cũng vừa là nguyên nhân thứ phát gây tiêu chảy. * Tiêu chảy do vi khuẩn: Một số vi khuẩn thuộc họ vi khuẩn đường ruột như E. coli, Salmonella spp.

perfringens… là những vi khuẩn quan trọng, gây rối loạn tiêu hoá, gây viêm ruột, tiêu chảy ở người và nhiều loài động vật. Đào Trọng Đạt và cs. (1996) [14] cho biết: vi khuẩn E. coli chiếm tỷ lệ cao nhất trong số các vi khuẩn đường ruột gây tiêu chảy (45,6%).

Trong đường tiêu hoá của gia súc có hệ vi khuẩn gọi là hệ vi khuẩn đường ruột, được chia thành 2 loại, trong đó vi khuẩn có lợi có tác dụng lên men phân giải các chất dinh dưỡng, giúp cho quá trình tiêu hoá được thuận lợi; và vi khuẩn có hại, khi có điều kiện thì gây bệnh. Theo Lê Văn Tạo (1996) [46], họ vi khuẩn đường ruột gồm những vi khuẩn cộng sinh thường trực trong đường ruột. Những vi khuẩn này, muốn từ trạng thái cộng sinh trở thành gây bệnh phải có đủ 3 điều kiện: 8 - Cơ thể vật chủ có cấu trúc giúp cho vi khuẩn thực hiện được chức năng bám dính. - Vi khuẩn phải có khả năng sản sinh các yếu tố gây bệnh, đặc biệt là sản sinh độc tố, trong đó quan trọng nhất là độc tố đường ruột Enterotoxin.

- Vi khuẩn có khả năng xâm nhập vào lớp tế bào biểu mô của niêm mạc ruột, từ đó phát triển nhân lên. Một số vi khuẩn thuộc họ vi khuẩn đường ruột là E. coli, Salmonella spp., Shigella, Klebsiella, Cl. perfringens… là những vi khuẩn quan trọng gây ra rối loạn tiêu hoá, viêm ruột, tiêu chảy ở người và nhiều loài động vật.

Hồ Văn Nam và cs. (2000) [2] nhấn mạnh: vi khuẩn đường ruột có vai trò không thể thiếu trong hội chứng tiêu chảy ở vật nuôi. Nguyễn Như Pho (2003) [38] cho rằng, khả năng gây bệnh của các loại vi khuẩn đối với lứa tuổi lợn khác nhau. Đối với lợn con theo mẹ, lợn sau cai sữa hoặc giai đoạn đầu nuôi thịt thì tỷ lệ mắc tiêu chảy do Salmonella cao hơn; giai đoạn từ lúc sơ sinh đến sau khi cai sữa thường do E.

coli; lứa tuổi 6 - 12 tuần thường do xoắn khuẩn Treponema hyodysenterriae; vi khuẩn yếm khí Cl. perfringens thường gây bệnh nặng cho lợn con theo mẹ trong khoảng 1 tuần tuổi đến cai sữa. Phạm Sỹ Lăng (2009) [31] cho biết, tiêu chảy ở lợn do vi khuẩn chủ yếu có trong những bệnh sau: - Bệnh do vi khuẩn E.