Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnk lý lâm sàng bệnh giun xoăn dạ múi khế trâu bò ở một số huyện trên địa bàn tỉnh lạng sơn và biện pháp phòng trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnk lý lâm sàng bệnh giun xoăn dạ múi khế trâu bò ở một số huyện trên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Xuân Hà
• Người hướng dẫn: TS. Phan Thị Hồng Phúc
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ, bệnh lý, lâm sàng bệnh giun xoăn dạ múi khế trâu, bò ở một số huyện trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn và biện pháp phòng trị
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và mục đích của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.1.1. Giun xoăn dạ múi khế ký sinh ở gia súc nhai lại
• 2.1.1.1. Vị trí của giun xoăn dạ múi khế trong hệ thống phân loại động vật
• 2.1.2. Thành phần loài giun xoăn dạ múi khế ký sinh ở trâu, bò
• 2.1.3. Đặc điểm hình thái, kích thước các loài giun xoăn chủ yếu ở dạ múi khế
• 2.1.3.1. Các loài thuộc giống Haemonchus
• 2.1.3.2. Loài Mecistocirrus digitatus
• 2.1.3.3. Các loài thuộc giống Trichostrongylus
• 2.1.3.4. Các loài thuộc giống Cooperia
• 2.1.3.5. Các loài thuộc giống Nematodirus
• 2.1.4. Các dạng ấu trùng cảm nhiễm bộ Strongylida
• 2.1.5. Chu kỳ sinh học của một số loài giun xoăn chủ yếu ở dạ múi khế
• 3. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, vật liệu, địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun xoăn dạ múi khế trâu, bò ở ba huyện thuộc tỉnh Lạng Sơn
• 4.2. Nghiên cứu bệnh lý, lâm sàng của trâu, bò mắc bệnh giun xoăn dạ múi khế
• 4.3. Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh giun xoăn dạ múi khế cho trâu, bò
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu dịch tễ bệnh giun xoăn dạ múi khế ở trâu bò tại Lạng Sơn

Nghiên cứu dịch tễ bệnh giun xoăn dạ múi khế tại Lạng Sơn tập trung vào việc xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm bệnh ở trâu bò. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh dao động từ 30,7% đến 100% tại các huyện Lộc Bình, Cao Lộc và Bình Gia. Bệnh giun xoăn dạ múi khế gây thiếu máu nặng, tổn thương niêm mạc dạ múi khế và ỉa chảy, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và năng suất của vật nuôi. Nghiên cứu cũng chỉ ra sự phát tán trứng và ấu trùng giun trong môi trường chuồng nuôi và bãi chăn thả, làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

1.1. Tỷ lệ và cường độ nhiễm bệnh

Tỷ lệ nhiễm bệnh giun xoăn dạ múi khế ở trâu bò tại Lạng Sơn cao nhất vào mùa mưa, đạt 100% ở một số khu vực. Cường độ nhiễm bệnh cũng tăng theo tuổi của vật nuôi, với trâu bò trưởng thành có nguy cơ nhiễm cao hơn. Nghiên cứu sử dụng phương pháp xét nghiệm phân để xác định số lượng trứng và ấu trùng giun, từ đó đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh.

1.2. Sự phát tán trứng và ấu trùng giun

Trứng và ấu trùng giun xoăn dạ múi khế được phát hiện ở nền chuồng, đất, nước và cỏ trên bãi chăn thả. Sự phát tán này làm tăng nguy cơ lây nhiễm cho đàn trâu bò, đặc biệt trong điều kiện vệ sinh kém. Nghiên cứu khuyến nghị cải thiện vệ sinh chuồng trại và quản lý chất thải để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm.

II. Bệnh lý và lâm sàng của bệnh giun xoăn dạ múi khế

Bệnh giun xoăn dạ múi khế gây ra các triệu chứng lâm sàng như thiếu máu, ỉa chảy, còi cọc và giảm sức đề kháng ở trâu bò. Nghiên cứu chỉ ra rằng giun ký sinh ở dạ múi khế hút máu ký chủ, gây tổn thương niêm mạc và dẫn đến các biến đổi bệnh lý vi thể. Bệnh lý trâu bò liên quan đến giun xoăn dạ múi khế cũng được phân tích chi tiết, bao gồm các bệnh tích đại thể và vi thể ở cơ quan tiêu hóa.

2.1. Triệu chứng lâm sàng

Trâu bò nhiễm bệnh giun xoăn dạ múi khế thường biểu hiện thiếu máu, ỉa chảy, chậm lớn và giảm sức đề kháng. Nghiên cứu ghi nhận sự thay đổi chỉ số máu như giảm hồng cầu và huyết sắc tố ở vật nuôi nhiễm bệnh. Các triệu chứng này ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và sức khỏe của đàn trâu bò.

2.2. Bệnh tích đại thể và vi thể

Bệnh tích đại thể bao gồm tổn thương niêm mạc dạ múi khế và xuất huyết. Bệnh tích vi thể được quan sát thấy qua sự thoái hóa tế bào biểu mô và thâm nhiễm bạch cầu. Nghiên cứu sử dụng kỹ thuật mô học để phân tích các biến đổi bệnh lý, từ đó đánh giá mức độ tổn thương do ký sinh trùng gây ra.

III. Biện pháp phòng trị bệnh giun xoăn dạ múi khế

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả cho bệnh giun xoăn dạ múi khế ở trâu bò. Các biện pháp bao gồm sử dụng thuốc tẩy giun, cải thiện vệ sinh chuồng trại và quản lý chăn thả. Kết quả thử nghiệm cho thấy hiệu lực của các loại thuốc tẩy giun trong việc giảm tỷ lệ nhiễm bệnh. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các biện pháp phòng bệnh để bảo vệ sức khỏe đàn trâu bò.

3.1. Sử dụng thuốc tẩy giun

Các loại thuốc tẩy giun như Albendazole và Ivermectin được thử nghiệm và cho thấy hiệu quả cao trong việc giảm tỷ lệ nhiễm giun xoăn dạ múi khế. Nghiên cứu ghi nhận sự giảm đáng kể số lượng trứng và ấu trùng giun trong phân sau khi điều trị.

3.2. Cải thiện vệ sinh chuồng trại

Cải thiện vệ sinh chuồng trại và quản lý chất thải là biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ lây nhiễm. Nghiên cứu khuyến nghị thường xuyên dọn dẹp chuồng trại và xử lý phân đúng cách để hạn chế sự phát tán trứng và ấu trùng giun.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh giun xoăn dạ múi khế là một trong những bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa phổ biến và gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi trâu, bò tại Việt Nam, đặc biệt ở các tỉnh miền núi như Lạng Sơn. Theo khảo sát, tỷ lệ nhiễm giun xoăn dạ múi khế ở trâu, bò tại các huyện Lộc Bình, Cao Lộc và Bình Gia dao động từ 64,53% đến 76,55%, với cường độ nhiễm từ nhẹ đến rất nặng. Bệnh không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe vật nuôi mà còn làm giảm năng suất thịt, sữa, gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định đặc điểm dịch tễ, bệnh lý lâm sàng và đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả cho bệnh giun xoăn dạ múi khế ở trâu, bò trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn trong khoảng thời gian từ tháng 8/2015 đến tháng 8/2016. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp dữ liệu dịch tễ học chi tiết, đồng thời mang ý nghĩa thực tiễn giúp người chăn nuôi áp dụng các biện pháp phòng trị phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng đàn và phát triển bền vững ngành chăn nuôi địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về dịch tễ học ký sinh trùng và sinh học vòng đời của giun xoăn dạ múi khế thuộc họ Trichostrongylidae, bao gồm các giống Haemonchus, Mecistocirrus, Trichostrongylus, Cooperia, và Nematodirus. Các khái niệm chính gồm: tỷ lệ nhiễm, cường độ nhiễm, vòng đời giun xoăn, cơ chế sinh bệnh (hút máu, tiết độc tố, tổn thương niêm mạc), và các biểu hiện lâm sàng đặc trưng như thiếu máu, tiêu chảy, suy giảm sức đề kháng. Mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa điều kiện môi trường (đặc biệt là mùa vụ), tuổi vật nuôi, và mức độ nhiễm bệnh. Ngoài ra, các biện pháp phòng trị dựa trên nguyên tắc tẩy giun định kỳ, vệ sinh chuồng trại, và sử dụng thuốc tẩy giun có hiệu lực cao.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thu thập gồm 1500 mẫu phân trâu, bò từ 12 xã thuộc 3 huyện Lộc Bình, Cao Lộc, Bình Gia tỉnh Lạng Sơn; mẫu đất, nước, cỏ tại các khu vực chăn thả; mẫu máu của trâu, bò khỏe và nhiễm bệnh; mẫu tổ chức dạ múi khế và ruột non để phân tích bệnh tích vi thể. Phương pháp lấy mẫu theo phương pháp chùm nhiều bậc, đảm bảo tính đại diện. Xét nghiệm phân bằng phương pháp Fullerborn để phát hiện trứng giun, phương pháp Baerman để thu ấu trùng, và đếm trứng Mc.Master để xác định cường độ nhiễm. Mẫu máu được phân tích bằng máy ABX Micros để xác định các chỉ số huyết học. Phân tích bệnh tích đại thể và vi thể được thực hiện qua tiêu bản nhuộm Hematoxillin - Eosin. Thử nghiệm hiệu lực và độ an toàn của thuốc tẩy giun được tiến hành trên diện hẹp và diện rộng với các lô trâu, bò đồng đều về tuổi và điều kiện chăm sóc. Thời gian nghiên cứu kéo dài 12 tháng, từ tháng 8/2015 đến tháng 8/2016, cho phép đánh giá biến động theo mùa vụ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun xoăn dạ múi khế: Trong tổng số 1500 mẫu phân, tỷ lệ nhiễm giun xoăn dạ múi khế ở trâu là 72,46%, ở bò là 69,62%. Cường độ nhiễm chủ yếu ở mức nhẹ và trung bình, chiếm lần lượt 59,33% và 27,78% ở trâu, 56,05% và 29,58% ở bò. Tỷ lệ nhiễm cao nhất ghi nhận tại huyện Cao Lộc (75% trâu) và huyện Bình Gia (76,55% bò).

2. Ảnh hưởng của tuổi vật nuôi: Tỷ lệ nhiễm cao nhất ở lứa tuổi dưới 1 năm với 75,28% trâu và 79,78% bò, giảm dần theo tuổi, thấp nhất ở nhóm trên 8 năm tuổi (67,74% trâu, 51,11% bò). Cường độ nhiễm nặng và rất nặng cũng giảm theo tuổi, cho thấy sức đề kháng gia súc trưởng thành tốt hơn.

3. Biến động theo mùa vụ: Tỷ lệ nhiễm giun xoăn dạ múi khế cao hơn rõ rệt trong vụ Hè - Thu (77,36% trâu, 76,43% bò) so với vụ Đông - Xuân (68% trâu, 62,35% bò). Điều này phù hợp với điều kiện khí hậu ẩm ướt, nhiệt độ thích hợp cho sự phát triển và tồn tại của ấu trùng trong môi trường ngoài.

4. Bệnh lý và lâm sàng: Trâu, bò nhiễm giun xoăn dạ múi khế biểu hiện thiếu máu, tiêu chảy, suy giảm thể trạng, giảm sức đề kháng. Các chỉ số huyết học như số lượng hồng cầu, hàm lượng huyết sắc tố giảm đáng kể so với vật nuôi khỏe mạnh. Bệnh tích đại thể và vi thể cho thấy tổn thương niêm mạc dạ múi khế, viêm loét, thâm nhiễm bạch cầu ái toan.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm giun xoăn dạ múi khế ở trâu, bò tại Lạng Sơn tương đối cao, phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa ở gia súc. Sự khác biệt tỷ lệ nhiễm theo tuổi phản ánh khả năng miễn dịch phát triển theo thời gian và tuổi thọ trung bình của giun trong cơ thể vật chủ. Biến động theo mùa vụ nhấn mạnh vai trò của điều kiện khí hậu trong chu kỳ phát triển của giun, đặc biệt là độ ẩm và nhiệt độ. Các biểu hiện lâm sàng và bệnh tích phù hợp với cơ chế sinh bệnh do giun hút máu và tiết độc tố, gây tổn thương niêm mạc và thiếu máu. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ nhiễm theo địa phương, tuổi và mùa vụ, cùng bảng so sánh các chỉ số huyết học giữa nhóm bệnh và nhóm khỏe để minh họa rõ ràng hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thực hiện tẩy giun định kỳ: Áp dụng lịch tẩy giun 2-3 lần/năm, đặc biệt vào đầu vụ Hè - Thu để giảm tải ấu trùng trong môi trường, nâng cao hiệu quả phòng bệnh. Chủ thể thực hiện là người chăn nuôi phối hợp với cán bộ thú y địa phương.

2. Vệ sinh chuồng trại và khu vực chăn thả: Tăng cường thu gom, xử lý phân bằng ủ hoai mục để tiêu diệt trứng và ấu trùng giun; vệ sinh nền chuồng, khu vực xung quanh chuồng và bãi chăn thả nhằm hạn chế nguồn lây nhiễm. Thời gian thực hiện liên tục trong năm, ưu tiên trước và sau mùa mưa.

3. Sử dụng thuốc tẩy giun có hiệu lực cao và an toàn: Ưu tiên các thuốc như albendazole, levamisole, moxidectin với liều lượng phù hợp, theo hướng dẫn chuyên môn. Cán bộ thú y cần hướng dẫn người chăn nuôi sử dụng đúng liều, đúng cách để tránh kháng thuốc.

4. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức người chăn nuôi: Tổ chức các lớp tập huấn về bệnh giun xoăn dạ múi khế, cách phòng trị và quản lý đàn trâu, bò hiệu quả. Chủ thể là các cơ quan thú y, nông nghiệp địa phương, thực hiện định kỳ hàng năm.

5. Theo dõi, giám sát dịch bệnh: Thiết lập hệ thống giám sát tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm giun xoăn dạ múi khế để kịp thời phát hiện và xử lý ổ dịch. Thời gian giám sát nên tập trung vào các tháng mùa Hè - Thu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi trâu, bò: Nắm bắt kiến thức về bệnh giun xoăn dạ múi khế, nhận biết triệu chứng, áp dụng biện pháp phòng trị hiệu quả nhằm giảm thiệt hại kinh tế.

2. Cán bộ thú y và kỹ thuật viên: Sử dụng kết quả nghiên cứu để tư vấn, hướng dẫn người dân, triển khai các chương trình kiểm soát bệnh ký sinh trùng phù hợp với điều kiện địa phương.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Thú y: Tham khảo dữ liệu dịch tễ học, phương pháp nghiên cứu và kết quả phân tích để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo hoặc ứng dụng trong giảng dạy.

4. Các cơ quan quản lý nông nghiệp, thú y: Dựa trên kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, kế hoạch phòng chống dịch bệnh, nâng cao hiệu quả chăn nuôi bền vững tại các vùng miền núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh giun xoăn dạ múi khế ảnh hưởng như thế nào đến trâu, bò?
   Bệnh gây thiếu máu, tổn thương niêm mạc dạ múi khế, tiêu chảy, làm giảm sức đề kháng và năng suất sinh sản, thịt, sữa của vật nuôi. Ví dụ, trâu, bò nhiễm bệnh có thể giảm trọng lượng và chậm lớn rõ rệt.

2. Làm sao để chẩn đoán chính xác bệnh giun xoăn dạ múi khế?
   Chẩn đoán dựa trên xét nghiệm phân phát hiện trứng giun bằng phương pháp Fullerborn và đếm trứng Mc.Master, kết hợp quan sát triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm máu để đánh giá thiếu máu.

3. Tại sao tỷ lệ nhiễm giun xoăn dạ múi khế thay đổi theo mùa?
   Do ấu trùng giun phát triển tốt trong điều kiện ẩm ướt, nhiệt độ từ 20-30°C, nên tỷ lệ nhiễm cao vào mùa Hè - Thu. Mùa Đông - Xuân khô hanh, nhiệt độ thấp làm giảm sự phát triển và tồn tại của ấu trùng.

4. Thuốc tẩy giun nào hiệu quả và an toàn cho trâu, bò?
   Các thuốc như albendazole, levamisole, moxidectin được khuyến cáo sử dụng với liều lượng phù hợp. Cần tuân thủ hướng dẫn để tránh kháng thuốc và tác dụng phụ.

5. Người chăn nuôi cần làm gì để phòng bệnh hiệu quả?
   Thực hiện tẩy giun định kỳ, vệ sinh chuồng trại, quản lý bãi chăn thả, tránh cho vật nuôi uống nước đọng, đồng thời nâng cao nhận thức về bệnh và phối hợp với cán bộ thú y địa phương.

Kết luận

• Tỷ lệ nhiễm giun xoăn dạ múi khế ở trâu, bò tại tỉnh Lạng Sơn cao, dao động trên 69%, với cường độ nhiễm từ nhẹ đến rất nặng.
• Tỷ lệ và cường độ nhiễm giảm dần theo tuổi vật nuôi, cao nhất ở lứa tuổi dưới 1 năm.
• Mùa Hè - Thu là thời điểm tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm cao nhất do điều kiện khí hậu thuận lợi cho ấu trùng phát triển.
• Bệnh gây tổn thương niêm mạc dạ múi khế, thiếu máu, suy giảm sức khỏe và năng suất vật nuôi.
• Đề xuất các biện pháp phòng trị tổng hợp gồm tẩy giun định kỳ, vệ sinh chuồng trại, sử dụng thuốc hiệu quả và nâng cao nhận thức người chăn nuôi.

Next steps: Triển khai áp dụng quy trình phòng trị tại các địa phương, giám sát hiệu quả và điều chỉnh biện pháp phù hợp.

Cán bộ thú y và người chăn nuôi cần phối hợp chặt chẽ để kiểm soát bệnh, bảo vệ sức khỏe đàn trâu, bò, góp phần phát triển ngành chăn nuôi bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Giun xoăn dạ múi khế ký sinh ở gia súc nhai lại 1. Vị trí của giun xoăn dạ múi khế trong hệ thống phân loại động vật Giun xoăn ký sinh chủ yếu ở dạ múi khế trâu, bò, bê, nghé gồm nhiều giống loài.

Nhiều loài giun của 5 giống trong 3 họ phụ này ký sinh ở dạ múi khế và ruột non loài nhai lại (trâu, bò, dê, cừu, hươu). Trong điều kiện tự nhiên, tất cả các loài động vật nhai lại đều bị cảm nhiễm Trichostrongylidae. Cụ thể theo Skrjabin K. (1963) [34]; Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [28]; Nguyễn Thị Kim Lan và cs (2008) [16], giun xoăn dạ múi khế có vị trí trong hệ thống phân loại động vật học như sau: Ngành Nemathelminthes Schneider, 1873 Lớp Nematoda Rudolphi, 1808 Phân lớp Rhabditia Pearse, 1942 Bộ Strongylida Railliet et Henry, 1913 Phân bộ Strongylata Railliet et Henry, 1913 Siêu họ Trichostrongyloidea Cram, 1927 Họ Trichostrongylidae Leiper, 1912 Phân họ Trichostrongylinae Leiper, 1905 Giống Trichostrongylus Looss, 1905 Loài T.

probolurus (Railliet, 1896) Giống Ostertagia Ransom, 1907 Loài O. circumcincta (Stadelmann, 1894) 4 Giống Marshallagia Orloff, 1933 Loài M. marshalli (Ransom, 1907) Phân họ Haemonchinae Skrjabin et Schulz, 1952 Giống Haemonchus Cobbold, 1898 Loài H. similis (Travassos, 1914) Phân họ Cooperinae Skrjabin et Schikhobalova, 1952 Giống Cooperia Ransom, 1907 Loài C.

punctata (Linstow, 1906) Phân họ Nematodirinae Skrjabin et Orloff, 1934 Giống Nematodirus Ransom, 1907 Loài N. skrjabini (Mizkewisch, 1929) Giống Mecistocirrus Railliet et Henry, 1912 Loài M. Thành phần loài giun xoăn dạ múi khế ký sinh ở trâu, bò Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [17] cho biết, có 7 giống loài phổ biến gồm trên 100 loài, gia súc nhai lại nhiễm hỗn hợp các giống này, trong đó có 2 giống gây tác hại lớn là Haemonchus và Mecistocirrus. 7 giống gồm: Tên giống Ký chủ Vị trí ký sinh Haemonchus Cừu, dê, trâu, bò Dạ múi khế, ruột non Mecistocirrus Trâu, bò, dê, cừu, lợn Dạ múi khế, dạ dày lợn Trichostrongylus Trâu, bò, dê, cừu Dạ múi khế, ruột non Osrtertagia Trâu, bò, dê, cừu Dạ múi khế Marshallagia Dê, cừu, bò Dạ múi khế, dạ lá sách Cooperia Dê, cừu, bò Dạ múi khế, ruột non Nematodirus Dê, cừu, bò Ruột non Các loài giun này thường gây bệnh hỗn hợp.

Trong đó có 3 loài Haemonchus contortus, Haemonchus similis và Mecistocirrus digitatus gây tác hại lớn cho ký chủ. Đặc điểm hình thái, kích thước các loài giun xoăn chủ yếu ở dạ múi khế Về hình thái chung, giun xoăn dạ múi khế có thân hình sợi chỉ không phân đốt, cơ thể đối xứng hai bên. Bên ngoài được che phủ một lớp Kitin hay còn gọi là lớp biểu bì có các vân, vân ngang hoặc vân chéo (Trịnh Văn Thịnh, Đỗ Dương Thái, 1978) [41]. Trịnh Văn Thịnh và cs (1982) [42] mô tả cấu tạo của giun xoăn dạ múi khế gồm các bộ phận sau: - Hệ tiêu hóa gồm: miệng, môi, túi miệng, thực quản, ruột, hậu môn.

- Hệ thần kinh: đơn giản, có vòng dây thần kinh thực quản và các gai cảm giác toàn thân. - Hệ bài tiết: gồm 2 ống bài tiết chạy từ phần sau của cơ thể lên đến phần đầu, rồi xuống và đổ ra lỗ huyệt. - Hệ sinh dục của giun đực và giun cái có cơ quan sinh dục đực hoặc cái. * Các loài thuộc giống Haemonchus.

contortus: Theo Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [28], loài Haemonchus contortus (Rudolphi, 1803) ký sinh ở dạ múi khế và ruột non của bò, trâu, dê trên phạm vi toàn quốc và phổ biến trên toàn cầu. Tác giả đã mô tả hình thái H. contortus (theo Kamenskii, 1929): giun đực dài 18,7 - 22,3 mm, rộng nhất 0,352 - 0,416 mm. Trứng có vỏ mỏng, kích thước 0,080 - 0,085 mm x 0,040 - 0,045 mm.

Đặc điểm hình thái cấu tạo của loài Haemonchus contortus mà Nguyễn Thị Lê mô tả ở trên phù hợp với sự mô tả của Skrjabin K. similis: Thân nhỏ, màu vàng sẫm. Gai cổ rất rõ. Lỗ bài tiết ở phía trước cách đầu 0,231 mm.

Túi miệng rất nhỏ, có răng. Quanh miệng có môi bao bọc, phần sau thực quản phình to. Giun đực dài 8,000 - 11,000 mm, rộng 0,232 - 0, 265mm. Giun cái dài 12,500 - 21,000 mm, rộng 0,315 - 0,378 mm.

Trứng hình bầu dục, có kích thước 0,073 - 0,079 x 0,031 - 0,042 mm (Nguyễn Thị Kim Lan và cs, 1999 [17]). Vỏ trứng mỏng, có phôi bào (Trịnh Văn Thịnh và cs, 1982) [42]. 6 * Loài Mecistocirrus digitatus Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [17] đã mô tả: giun màu hồng nhạt, biểu bì có vân. Túi miệng nhỏ, có 1 răng lớn, thực quản dài 1,600 - 1,800 mm, rất nhỏ, phần sau hơi rộng.

Giun đực dài 25,000 - 31,000 mm, giun cái dài 35,000 - 39, 000 mm Trứng dài 0,099 - 0,105 mm, rộng 0,046 - 0,049 mm, có hai lớp vỏ mỏng bao bọc. * Các loài thuộc giống Trichostrongylus. Giống Trichostrongylus gồm nhiều loài, trong đó có một số loài quan trọng ký sinh ở dạ múi khế và ruột non của gia súc nhai lại. axei (Cobbold, 1879): được phát hiện ở nhiều nơi trên thế giới.

Ở Việt Nam, đã tìm thấy loài giun này ở các tỉnh Quảng Ninh, Lạng Sơn. đã mô tả: giun đực dài 3,4 - 4,5 mm, rộng nhất 0,05 - 0,07 mm. Giun cái dài 4,6 - 5,5 mm, rộng 0,055 - 0,075 mm. Kích thước trứng 90 - 92 x 35 - 42 µm (Drozdz và Malcrewski, 1967[6]; Phan Thế Việt, 1977 [49]; Trịnh Văn Thịnh, 1978 [41]; Nguyễn Thị Lê, 1996 [28]; Nguyễn Thị Kim Lan và cs, 2008 [16]).

colubriformis: Ngoài loài giun T. Giun này phổ biến ở bò, dê, cừu trên phạm vi toàn cầu. Ở nước ta, phát hiện giun ở dạ múi khế và ruột non bò, dê ở các tỉnh phía Bắc. Giun đực dài 4,0 - 6,0 mm, rộng 0,078 - 0,095 mm.

Giun cái dài 5,0 - 6,0 mm; rộng nhất ở vùng lỗ sinh dục (0,080-0,100 mm). Trứng có kích thước 73 - 76 x 40 - 43 µm (Nguyễn Thị Lê và cs, 1996) [28] - T. probolurus: Giun đực dài 4,300 - 6,500 mm. Giun cái dài 4,833 - 6,270 mm, rộng 0,066 - 0,1112 mm.

Trứng có kích thước 0,072 - 0,095 x 0,042 - 0,0582 mm. *Các loài thuộc giống Cooperia. laterouniformis: Trịnh Văn Thịnh và cs (1978) [41] cho biết, loài này thân hình sợi chỉ, biểu bì mỏng có vân ngang, vân dọc dài khắp thân; chóp đầu thường có hình một túi phình; thực quản hơi rộng ở phần trên và phần cuối; vòng thần kinh ở khoảng 2/3 thực quản. Giun đực dài 4,944 mm, rộng 0,071 mm.

Giun cái dài 5,700 mm, rộng nhất 0,069 mm; chỗ phình đầu dài 0,023 mm và rộng 0,011 mm; thực quản dài 0,297 mm, rộng nhất 0,069 mm. Trứng có kích thước 0,073 - 0,030 mm. pectinata: Giun đực dài 7,000 mm, rộng 0,130 - 0,160 mm. Giun cái dài 7,500 - 9,000 mm, rộng 0,110 - 0,135 mm (Nguyễn Thị Kim Lan và cs, 1999) [17].

punctata: Theo Skrjabin K. (1963) [34], giun cái dài 5,700 - 10,000 mm. Giun đực dài 5,000 - 9,000 mm. Giun cái dài 5,700 - 10,00 mm.

* Các loài thuộc giống Nematodirus. oiratianus: Con đực dài 11,000 - 16,500 mm. Con cái dài 14, 500 - 17,6 00 mm. Trứng rất lớn, dài 0,255 - 0,272 mm, rộng 0,119 - 0,153 mm.

skrjabin: Con đực dài 15,500 - 17, 250 mm và rộng 0,124 - 0,183 mm. Con cái dài 28,500 - 29,500 mm, rộng 0,450 - 0,650 mm. Trứng lớn, dài 0,229 - 0,265 mm, rộng 0,084 - 0,114 mm. * Phần lớn trứng giun thuộc họ Trichostrongylidae có hình dạng và kích thước gần giống nhau nên nếu chỉ căn cứ vào hình thái trứng thì không thể xác định được loài giun.

Có thể nuôi trứng Trichostrongylidae nở và phát triển thành ấu trùng có sức gây bệnh. Sau đó phân loại theo khoá định loài của Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [28] dựa vào hình thái, kích thước và cấu tạo của ấu trùng có sức gây bệnh. Các dạng ấu trùng cảm nhiễm bộ Strongylida 1. Nematodirus Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [28] 1.

Chu kỳ sinh học của một số loài giun xoăn chủ yếu ở dạ múi khế - Chu kỳ sinh học (vòng đời) của các loài giun xoăn dạ múi khế tương đối giống nhau. Giun cái đẻ trứng với số lượng lớn trong một ngày. Trứng phát triển ở môi trường bên ngoài thành ấu trùng có sức gây bệnh rồi lại nhiễm vào ký chủ. Vòng đời phát triển của giun xoăn dạ múi khế * Chu kỳ sinh học của Haemonchus sp.

(1963) [34] cho biết: giun cái đẻ trứng, trứng được bài xuất cùng phân ra môi trường bên ngoài. Nhiệt độ của môi trường bên ngoài thích hợp cho trứng phát triển tiếp tục là 20 - 300C. Trong phân, vào ngày thứ hai đã thấy có ấu trùng giai đoạn I nở ra khỏi trứng. Những ấu trùng này ăn phân và sống trong phân một thời gian, nhưng không cảm nhiễm được cho súc vật.

Ở giai đoạn này, ấu trùng kém bền vững hơn ở các giai đoạn sau: chúng chết khi phơi khô và ở nhiệt độ trên 300C. Sự thay đổi về nóng và lạnh cũng làm cho ấu trùng bị chết. Ở nhiệt độ 15 - 200C, ấu trùng giai đoạn I chỉ sau 1 đêm đã ở giai đoạn tiềm sinh, kéo dài 12 - 15 giờ. Trong thời gian này, ấu trùng lột xác, sau đó sống trở lại và chuyển vào giai đoạn II.

Ở giai đoạn II, ấu trùng mất đi khả năng ăn uống và cũng không thể ký sinh được. Qua một ngày sau, đôi khi chưa đến 1 ngày, ấu trùng lại trở lại giai đoạn tiềm sinh lần thứ hai. Trong thời gian này, ấu trùng lớn lên, nhưng tầng cutin bao quanh vẫn giữ nguyên và tạo thành nắp. Sau khi hình thành nắp thì ấu trùng chuyển vào giai đoạn III.

Lúc này, ấu trùng đã có khả năng cảm nhiễm cho động vật. Từ khi đẻ trứng đến giai đoạn ấu trùng cảm nhiễm cần thời gian không dưới 4 - 5 ngày. Ở giai đoạn III, ấu trùng có sức đề kháng đặc biệt. Chúng chết trong môi trường ẩm khi nhiệt độ 500C và trong môi trường khô khi 600C.

Những ấu trùng này đặc biệt chịu được sự khô hạn. Khi khô hạn, chúng có thể ở trong trạng thái tiềm sinh trên 1 năm rưỡi. Đối với các chất tiêu độc, ấu trùng cũng rất bền vững: dung dịch creolin 2 - 3%, lizol và các chất khác không giết được ấu trùng. Ấu trùng chết trong dung dịch axit cacbonic 5% không tinh khiết.

Cũng như ở giai đoạn I và II, ấu 9 trùng cảm nhiễm chết dưới tác động của nước tiểu. Bởi vậy, trong các chuồng nuôi súc vật không thể tìm thấy ấu trùng sống. Phát triển đến giai đoạn cảm nhiễm ở trong phân, sau đó ấu trùng tự rời bỏ phân đi nơi khác. Vào mùa đông, ấu trùng ở trên đồng cỏ thường bị chết.