Luận án về khả năng sinh sản của bò cái lai Brahman và sức sản xuất thịt tại Quảng Ngãi

Nghiên cứu khả năng sinh sản của bò cái lai Brahman và sức sản xuất thịt của con nuôi tại Quảng Ngãi, góp phần nâng cao chăn nuôi.

• Tác giả: Nguyễn Thị Mỹ Linh
• Người hướng dẫn: GS. Lê Đình Phùng
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Khả Năng Sinh Sản Và Sức Sản Xuất Thịt Của Bò Cái Lai Brahman Tại Quảng Ngãi
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 6. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 6.1. Mục tiêu tổng quát
• 6.2. Mục tiêu cụ thể
• 7. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 7.1. Ý nghĩa khoa học
• 7.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 8. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 8.1. TÌNH HÌNH CHĂN NUÔI BÒ THỊT Ở VIỆT NAM
• 8.1.1. Tổng đàn và sự phân bố
• 8.1.2. Phương thức chăn nuôi
• 8.1.3. Thuận lợi và khó khăn
• 8.2. LAI GIỐNG VÀ ƯU THẾ LAI
• 8.2.1. Khái niệm về lai giống và ưu thế lai
• 8.2.2. Các loại ưu thế lai
• 8.2.3. Cơ sở di truyền của ưu thế lai
• 8.2.4. Một số phương pháp lai bò phổ biến
• 8.3. NĂNG SUẤT SINH SẢN CỦA BÒ CÁI VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG
• 8.3.1. Một số chỉ tiêu đánh giá khả năng sinh sản của bò
• 8.3.2. Một số yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của bò
• 8.4. ĐẶC ĐIỂM SINH TRƯỞNG, NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG THỊT BÒ VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG
• 8.4.1. Một số chỉ tiêu đánh giá sinh trưởng và năng suất thịt
• 8.4.2. Một số yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và năng suất thịt
• 8.4.3. Một số chỉ tiêu đánh giá chất lượng thịt
• 8.4.4. Một số yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng thịt
• 8.5. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ ỨNG DỤNG LAI GIỐNG ĐỂ NÂNG CAO SỨC SẢN XUẤT CỦA BÒ TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM
• 8.5.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 8.5.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 9. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 9.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 9.2. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 9.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 9.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 9.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 9.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 9.4.1. Phương pháp nghiên cứu nội dung 1: Đánh giá hiện trạng chăn nuôi bò thịt tại tỉnh Quảng Ngãi
• 9.4.2. Phương pháp nghiên cứu nội dung 2: Đánh giá năng suất sinh sản của bò cái Lai Brahman phối giống bò Charolais, Droughtmaster và Red Angus nuôi trong nông hộ tại tỉnh Quảng Ngãi
• 9.4.3. Phương pháp nghiên cứu nội dung 3: Khả năng sinh trưởng của các tổ hợp bò lai Charolais × Lai Brahman, Droughtmaster × Lai Brahman và Red Angus × Lai Brahman từ sơ sinh đến 18 tháng tuổi nuôi trong nông hộ tại tỉnh Quảng Ngãi
• 9.4.4. Phương pháp nghiên cứu nội dung 4: Đánh giá tăng khối lượng, năng suất và chất lượng thịt của các tổ hợp bò lai Charolais × Lai Brahman, Droughtmaster × Lai Brahman và Red Angus × Lai Brahman nuôi vỗ béo từ 18 đến 21 tháng tuổi tại tỉnh Quảng Ngãi
• 10. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 10.1. HIỆN TRẠNG CHĂN NUÔI BÒ THỊT TẠI TỈNH QUẢNG NGÃI
• 10.1.1. Đặc điểm nguồn lực của các nông hộ
• 10.1.2. Quy mô, cơ cấu tuổi và cơ cấu giống của đàn bò
• 10.1.3. Quản lý, chăm sóc và phương thức nuôi dưỡng đàn bò
• 10.1.4. Loại thức ăn sử dụng cho bò
• 10.1.5. Năng suất sinh sản của đàn bò cái Lai Brahman phối đực giống Brahman
• 10.1.6. Khả năng sinh trưởng của tổ hợp bò lai Brahman × Lai Brahman từ sơ sinh đến 18 tháng tuổi
• 10.2. NĂNG SUẤT SINH SẢN CỦA BÒ CÁI LAI BRAHMAN PHỐI GIỐNG BÒ CHAROLAIS, DROUGHTMASTER VÀ RED ANGUS NUÔI TRONG NÔNG HỘ TẠI TỈNH QUẢNG NGÃI
• 10.2.1. Loại và lượng thức ăn sử dụng cho bò cái Lai Brahman ở các giai đoạn mang thai và nuôi con
• 10.2.2. Năng suất sinh sản
• 10.3. KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG CỦA CÁC TỔ HỢP BÒ LAI CHAROLAIS × LAI BRAHMAN, DROUGHTMASTER × LAI BRAHMAN VÀ RED ANGUS × LAI BRAHMAN TỪ SƠ SINH ĐẾN 18 THÁNG TUỔI NUÔI TRONG NÔNG HỘ TẠI TỈNH QUẢNG NGÃI
• 10.3.1. Lượng thức ăn ăn vào
• 10.3.2. Khả năng sinh trưởng
• 10.4. TĂNG KHỐI LƯỢNG, NĂNG SUẤT VÀ CHẤT LƯỢNG THỊT CỦA CÁC TỔ HỢP BÒ LAI CHAROLAIS × LAI BRAHMAN, DROUGHTMASTER × LAI BRAHMAN VÀ RED ANGUS × LAI BRAHMAN NUÔI VỖ BÉO TỪ 18 ĐẾN 21 THÁNG TUỔI TẠI TỈNH QUẢNG NGÃI
• 10.4.1. Lượng thức ăn ăn vào và tăng khối lượng
• 10.4.2. Năng suất và thành phần thân thịt
• 10.4.3. Chất lượng thịt
• 10.4.4. Hiệu quả kinh tế
• 11. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ VÀ CHẤP NHẬN XUẤT BẢN CỦA LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Chăn nuôi bò là một nghề truyền thống quan trọng tại Việt Nam, đặc biệt là ở tỉnh Quảng Ngãi. Theo thống kê, tổng đàn bò tại Quảng Ngãi đạt 177.680 con, trong đó bò lai chiếm 72%. Tuy nhiên, sản lượng thịt bò trong nước chỉ đáp ứng được 50% nhu cầu tiêu thụ. Việc nhập khẩu bò sống và thịt bò từ nước ngoài không phải là giải pháp bền vững. Do đó, việc phát triển giống bò chất lượng, đặc biệt là bò cái lai Brahman, là cần thiết để nâng cao năng suất và chất lượng thịt. Nghiên cứu này nhằm đánh giá khả năng sinh sản và sức sản xuất thịt của bò cái lai Brahman khi phối giống với các giống bò chuyên thịt như Charolais, Droughtmaster và Red Angus, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.

II. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là cung cấp cơ sở dữ liệu về năng suất sinh sản của bò cái lai Brahman khi phối giống với các giống bò Charolais, Droughtmaster và Red Angus. Mục tiêu cụ thể bao gồm đánh giá hiện trạng chăn nuôi bò thịt tại Quảng Ngãi, năng suất sinh sản của bò cái lai Brahman, và khả năng sinh trưởng, năng suất, chất lượng thịt của đời con. Những thông tin này sẽ giúp người chăn nuôi lựa chọn giống phù hợp, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng thịt bò tại địa phương.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu này không chỉ bổ sung tư liệu khoa học về khả năng sinh sản của bò cái lai Brahman mà còn cung cấp thông tin về khả năng sinh trưởng và chất lượng thịt của các tổ hợp lai. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để khuyến cáo và lựa chọn các tổ hợp bò lai giữa bò cái lai Brahman với các giống bò đực Charolais, Droughtmaster và Red Angus. Điều này góp phần phát triển vùng sản xuất bò thịt chất lượng cao tại Quảng Ngãi, đáp ứng nhu cầu tiêu thụ thịt bò ngày càng tăng.

IV. Tình hình chăn nuôi bò thịt tại Quảng Ngãi

Tình hình chăn nuôi bò thịt tại Quảng Ngãi đang có những chuyển biến tích cực. Đặc điểm nguồn lực của các nông hộ cho thấy quy mô và cơ cấu giống bò đang dần được cải thiện. Việc áp dụng các kỹ thuật chăn nuôi hiện đại và quản lý tốt đã giúp nâng cao năng suất sinh sản của bò cái lai. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc cải thiện chất lượng thịt và năng suất sinh sản. Cần có các giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả chăn nuôi bò thịt tại địa phương.

V. Năng suất sinh sản của bò cái lai Brahman

Năng suất sinh sản của bò cái lai Brahman khi phối giống với các giống bò Charolais, Droughtmaster và Red Angus đã được đánh giá. Kết quả cho thấy bò cái lai Brahman có khả năng sinh sản tốt, với tỷ lệ đẻ cao và khoảng cách lứa đẻ hợp lý. Việc sử dụng các giống bò đực chuyên thịt đã góp phần nâng cao năng suất sinh sản của bò cái lai. Điều này cho thấy tiềm năng lớn trong việc phát triển giống bò lai tại Quảng Ngãi, đáp ứng nhu cầu thịt bò ngày càng tăng.

VI. Khả năng sinh trưởng và chất lượng thịt

Khả năng sinh trưởng của các tổ hợp bò lai giữa bò cái lai Brahman và các giống bò đực Charolais, Droughtmaster, Red Angus cho thấy sự vượt trội về tăng trưởng khối lượng và chất lượng thịt. Các chỉ tiêu đánh giá như khối lượng tích lũy, tỷ lệ thịt xẻ đều đạt mức cao. Điều này chứng tỏ rằng việc lai tạo giữa các giống bò này không chỉ nâng cao năng suất mà còn cải thiện chất lượng thịt, đáp ứng nhu cầu thị trường. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để phát triển các mô hình chăn nuôi bò thịt hiệu quả tại Quảng Ngãi.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Chăn nuôi bò thịt giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu ngành chăn nuôi tại Việt Nam, là nguồn cung ứng thịt đỏ lớn thứ hai sau thịt lợn. Theo số liệu thống kê của Cục Chăn nuôi (2019), tổng đàn bò cả nước đạt trên 6 triệu con (trong đó bò thịt chiếm 93,5%), song sản lượng thịt sản xuất trong nước mới chỉ đáp ứng được khoảng 50% nhu cầu tiêu thụ nội địa, phần còn lại phải phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu bò sống và thịt đông lạnh. Quyết định số 1520/QĐ-TTg ngày 06/10/2020 của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển chăn nuôi giai đoạn 2021 – 2030, tầm nhìn 2045 đặt mục tiêu duy trì ổn định đàn bò thịt ở quy mô 6,5 – 6,6 triệu con, nâng cao tỷ lệ nuôi trang trại và đẩy mạnh công nghiệp hóa ngành chăn nuôi.

Tại tỉnh Quảng Ngãi, chăn nuôi bò là sinh kế chủ lực của phần lớn nông hộ. Đến năm 2019, toàn tỉnh có 177.680 con bò lai, chiếm tỷ lệ 72% tổng đàn. Đàn bò cái nền Lai Brahman được nuôi phổ biến do khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa tại vùng Duyên hải Nam Trung Bộ. Quyết định số 628/QĐ-SNNPTNT ngày 29/10/2015 của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Ngãi cùng định hướng phát triển chăn nuôi đến năm 2030 của Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Ngãi đã xác định mục tiêu phát triển đàn bò đạt quy mô 300.000 con với tỷ lệ bò lai tối thiểu 78%. Tuy nhiên, phương thức lai tạo truyền thống giữa bò Vàng địa phương và bò Zebu lấy thịt không còn đáp ứng đủ yêu cầu ngày càng cao về khối lượng xuất chuồng và phẩm cấp thân thịt. Mặc dù các giống bò chuyên thịt ngoại nhập như Charolais, Droughtmaster, Red Angus đã được đưa vào Việt Nam, nhưng trước thời điểm luận án được thực hiện, tại tỉnh Quảng Ngãi và khu vực miền Trung chưa có công trình nghiên cứu hệ thống nào đánh giá toàn diện về năng suất sinh sản của đàn bò cái nền Lai Brahman khi cho phối giống với các dòng đực chuyên thịt này, cũng như chưa có cơ sở dữ liệu thực nghiệm đầy đủ về sức sinh trưởng, năng suất và chất lượng thịt của đời con nuôi trong điều kiện nông hộ và giai đoạn nuôi vỗ béo.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án:

• Mục tiêu tổng quát: Cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học về năng suất sinh sản của bò cái Lai Brahman khi phối giống với bò đực Charolais, Droughtmaster, Red Angus và khả năng sinh trưởng, năng suất, chất lượng thịt của đời con trong điều kiện chăn nuôi tại Quảng Ngãi; từ đó đề xuất các khuyến cáo lựa chọn tổ hợp lai phù hợp nhằm nâng cao năng suất, chất lượng thịt và hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi tại địa phương.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá hiện trạng chăn nuôi bò thịt tại tỉnh Quảng Ngãi.
  2. Đánh giá năng suất sinh sản của đàn bò cái Lai Brahman khi phối giống với bò Charolais, Droughtmaster và Red Angus tại tỉnh Quảng Ngãi.
  3. Đánh giá khả năng sinh trưởng, năng suất và chất lượng thịt của các tổ hợp lai giữa bò cái Lai Brahman với đực giống Charolais, Droughtmaster và Red Angus tại tỉnh Quảng Ngãi.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn bò cái nền Lai Brahman; tinh và đực giống chuyên thịt ngoại nhập gồm Charolais, Droughtmaster, Red Angus (sử dụng đực Brahman làm đối chứng); các tổ hợp bò lai F1 sinh ra gồm Charolais × Lai Brahman, Droughtmaster × Lai Brahman, Red Angus × Lai Brahman và Brahman × Lai Brahman.
• Phạm vi không gian: Địa bàn nông hộ chăn nuôi tại tỉnh Quảng Ngãi (tập trung tại huyện Sơn Tịnh và các vùng phụ cận); các phân tích mẫu chất lượng thịt thực hiện tại Phòng thí nghiệm Khoa Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Huế.
• Phạm vi thời gian: Quá trình điều tra hiện trạng, theo dõi sinh sản, theo dõi sinh trưởng cá thể từ sơ sinh đến 18 tháng tuổi và thí nghiệm vỗ béo giai đoạn 18 – 21 tháng tuổi, hoàn thành và bảo vệ năm 2022.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng hợp có hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến kỹ thuật lai giống, di truyền số lượng, các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất sinh sản của bò cái và sức sản xuất thịt của đời con:

Nghiên cứu quốc tế về lai giống và năng suất sinh sản:

• Các tác giả như Shull (1914), Bourdon (1997), Zachary và Zamir (2007), Getahun và cs (2019) đã hệ thống hóa lý thuyết về ưu thế lai (heterosis), bao gồm ưu thế lai cá thể, ưu thế lai của mẹ và ưu thế lai của bố, giải thích bản chất di truyền qua ba thuyết: Thuyết trội, Thuyết siêu trội và Thuyết tương tác gen.
• Về năng suất sinh sản, các nghiên cứu của Bernardes và cs (2015), Boligon và cs (2011), Canaza-Cayo và cs (2017), Ulhôa và cs (2016), Michaela và cs (2019) chỉ ra rằng hầu hết các tính trạng sinh sản (tuổi động dục lần đầu, tuổi đẻ lứa đầu, thời gian động dục lại sau đẻ, khoảng cách lứa đẻ) đều có hệ số di truyền thấp ($h^2$ dao động từ 0,03 đến 0,36). Do đó, phương pháp chọn lọc cá thể đem lại tiến bộ di truyền chậm, trong khi lai giống giữa bò nhiệt đới (Bos indicus) và bò ôn đới (Bos taurus) là giải pháp hữu hiệu để khai thác ưu thế lai (VanRaden và Sanders, 2003; Heins, 2006; Galukande và cs, 2013).
• Các thực nghiệm của Suyadi và cs (2014) trên bò Ongole lai Limousin tại Indonesia, Adhikary và cs (2021) trên bò bản địa Bangladesh phối tinh Brahman, Holstein, Sahiwal, hay Khotimah và cs (2018) trên bò cái Lai Brahman phối tinh bò chuyên thịt đã chứng minh việc lai tạo giúp cải thiện đáng kể tỷ lệ thụ thai, rút ngắn tuổi đẻ lứa đầu và khoảng cách lứa đẻ.

Nghiên cứu quốc tế về sinh trưởng, năng suất và chất lượng thịt:

• Chen và cs (2012), Nephawe và cs (2004), Davis và cs (2003) xác định các tính trạng sinh trưởng và thân thịt có hệ số di truyền từ trung bình đến cao ($h^2 = 0,38 - 0,57$), phản ánh ảnh hưởng rõ nét của giống bố mẹ.
• Các công trình của Flowers và cs (2018), Favero và cs (2019), Pesonen (2020), Rezagholivand và cs (2021), Kapitula và cs (2016) trên các tổ hợp lai giữa bò Angus, Charolais, Hereford, Limousin với bò nền nhiệt đới khẳng định con lai F1 thể hiện ưu thế vượt trội về tốc độ tăng khối lượng ngày, tỷ lệ thịt xẻ, diện tích cơ thăn và hàm lượng mỡ giắt (IMF).

Nghiên cứu tại Việt Nam:

• Quá trình cải tạo đàn bò nội bằng chương trình Sind hóa và Zebu hóa được thực hiện qua các giai đoạn (Nguyễn Văn Thưởng và cs, 1985; Đinh Văn Cải, 2007a, 2017). Đàn cái nền Lai Sind và Lai Brahman đã trở thành nguồn nguyên liệu quan trọng cho các chương trình lai kinh tế hướng thịt.
• Các tác giả Đinh Văn Cải và cs (2006, 2009), Phạm Văn Quyến và cs (2001, 2009), Phạm Thế Huệ (2010), Văn Tiến Dũng (2012), Trương La và cs (2017), Dương Nguyên Khang và cs (2019a, 2019b), Nguyễn Thị Nguyệt và cs (2020) đã khảo sát khả năng sinh sản và sinh trưởng của các tổ hợp lai giữa tinh bò chuyên thịt (Charolais, Droughtmaster, Red Angus, BBB) với bò cái nền Lai Sind hoặc Lai Brahman tại Đắk Lắk, Bình Định, Đông Nam Bộ, Lâm Đồng và Hà Nội.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Mặc dù các nghiên cứu trước đây đã khẳng định hiệu quả của việc lai tạo giống bò thịt, song phần lớn tập trung trên nền cái Lai Sind hoặc thực hiện ở các vùng sinh thái khác. Tại tỉnh Quảng Ngãi – địa bàn có điều kiện tự nhiên đặc thù của vùng duyên hải miền Trung, phương thức chăn nuôi nông hộ còn phụ thuộc nhiều vào phụ phẩm nông nghiệp – chưa có công trình nào đánh giá so sánh đồng thời cả ba tổ hợp lai F1 (Charolais × Lai Brahman, Droughtmaster × Lai Brahman, Red Angus × Lai Brahman) từ giai đoạn sinh sản của bò mẹ, sinh trưởng của bê con đến giai đoạn nuôi vỗ béo và mổ khảo sát đánh giá chất lượng thịt cơ thăn. Luận án được thực hiện nhằm lấp đầy khoảng trống dữ liệu thực nghiệm này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án vận dụng lý thuyết di truyền học số lượng và nguyên lý ưu thế lai trong chăn nuôi gia súc lớn. Khung phân tích tập trung vào mối quan hệ tương tác giữa kiểu gen (các tổ hợp lai F1 từ 3 giống đực ngoại chuyên thịt trên nền cái Lai Brahman) và điều kiện nuôi dưỡng nông hộ đối với ba nhóm chỉ tiêu: năng suất sinh sản của bò mẹ, chỉ tiêu sinh trưởng - thể hình của đời con theo các giai đoạn tuổi, và năng suất - chất lượng thịt sau quy trình vỗ béo. Mô hình toán học mô tả sinh trưởng sử dụng các hàm hồi quy phi tuyến tính (Logistic, von Bertalanffy, Gompertz) làm cơ sở lý luận để phân tích động thái tích lũy khối lượng của gia súc.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Phương pháp nghiên cứu được triển khai theo 4 nội dung thực nghiệm và điều tra thực tế:

Nội dung nghiên cứu	Đối tượng & Dung lượng mẫu	Phương pháp thu thập & Chỉ tiêu theo dõi	Công cụ & Kỹ thuật phân tích
Nội dung 1: Hiện trạng chăn nuôi bò thịt tại Quảng Ngãi	Nông hộ chăn nuôi và đàn bò tại địa phương (bò cái Lai Brahman và con lai Brahman × Lai Brahman)	Phỏng vấn trực tiếp bằng phiếu điều tra cấu trúc về nguồn lực nông hộ, quy mô, cơ cấu giống, quản lý, nguồn thức ăn; theo dõi sinh sản bò mẹ và sinh trưởng bê con đến 18 tháng tuổi	Thống kê mô tả; xử lý số liệu điều tra kinh tế - kỹ thuật chăn nuôi nông hộ
Nội dung 2: Năng suất sinh sản của bò cái Lai Brahman phối tinh 3 giống đực	Đàn bò cái Lai Brahman phối tinh Charolais, Droughtmaster, Red Angus	Theo dõi các chỉ tiêu: tỷ lệ phối đậu thai, thời gian mang thai, tỷ lệ đẻ khó, khối lượng bê sơ sinh, thời gian động dục lại sau đẻ, khoảng cách lứa đẻ, lượng thức ăn thu nhận	Ghi chép sổ theo dõi phối giống - sinh sản; cân khối lượng trực tiếp; đối chiếu tiêu chuẩn TCVN 11908:2017
Nội dung 3: Khả năng sinh trưởng của 3 tổ hợp bò lai F1 (0 – 18 tháng tuổi)	Bê lai Charolais × Lai Brahman, Droughtmaster × Lai Brahman, Red Angus × Lai Brahman	Đo đạc định kỳ theo các mốc tháng tuổi (sơ sinh, 3, 6, 9, 12, 15, 18 tháng): khối lượng tích lũy, tăng khối lượng ngày (gam/con/ngày), sinh trưởng tương đối (%), kích thước vòng ngực (VN), dài thân chéo (DTC), cao vây (CV), tính toán các chỉ số thể hình (CSDT, CSTM, CSKL)	Cân gia súc chuyên dụng; thước dây, gậy đo nhân trắc học; công thức tính toán chỉ số sinh trưởng
Nội dung 4: Vỗ béo, năng suất và chất lượng thịt (18 – 21 tháng tuổi)	Bò lai 3 tổ hợp nuôi vỗ béo trong 90 ngày (18 đến 21 tháng tuổi)	Theo dõi lượng thức ăn ăn vào (DM, CP, ME), hệ số chuyển hóa thức ăn (HSCH TĂ), tăng khối lượng; mổ khảo sát thân thịt (tỷ lệ thịt xẻ, thịt tinh, thịt loại 1, 2, 3, xương, mỡ, diện tích cơ thăn); phân tích chất lượng cơ thăn	Thí nghiệm nuôi dưỡng có kiểm soát; mổ khảo sát thân thịt theo quy chuẩn; đo pH thịt (1h, 12h, 24h, 48h), đo màu sắc (L*, a*, b* bằng máy đo màu), đo lực cắt (độ dai bằng máy Warner-Bratzler), xác định tỷ lệ mất nước bảo quản/chế biến, phân tích hóa học thịt (ẩm, protein, lipid, khoáng)

Dữ liệu thu thập được xử lý thống kê sinh học, so sánh giá trị trung bình giữa các nghiệm thức và kiểm định sai khác thống kê bằng các phần mềm chuyên dụng trong chăn nuôi.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Chương này tổng kết toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn liên quan đến đề tài. Tác giả phân tích bức tranh tổng thể về chăn nuôi bò thịt tại Việt Nam giai đoạn 2015 – 2019, chỉ rõ vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung là nơi tập trung đàn bò lớn nhất (chiếm gần 40% tổng đàn cả nước) và có sản lượng thịt bò xuất chuồng cao nhất (chiếm trên 42%). Chương 1 hệ thống hóa các phương thức chăn nuôi (thâm canh, bán thâm canh, quảng canh); phân tích cơ sở di truyền của ưu thế lai và các phương pháp lai bò phổ biến (lai kinh tế đơn giản, phức tạp, lai cải tạo, lai cải tiến, lai tổ hợp). Bên cạnh đó, tác giả tổng quan sâu sắc các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất sinh sản (di truyền, đực giống, lứa đẻ, dinh dưỡng năng lượng - protein, mùa vụ, quản lý) và các chỉ tiêu đánh giá sinh trưởng, thân thịt, chất lượng thịt (pH, màu sắc, khả năng giữ nước, lực cắt, thành phần hóa học). Toàn bộ các nghiên cứu ứng dụng lai giống trên thế giới và ở Việt Nam được trích dẫn cụ thể, làm rõ cơ sở lựa chọn các giống Charolais, Droughtmaster và Red Angus để phối với bò cái nền Lai Brahman.

CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 2 trình bày chi tiết địa điểm nghiên cứu (huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi và Đại học Huế) cùng đối tượng nghiên cứu là đàn bò cái Lai Brahman và các tổ hợp bò lai chuyên thịt. Chương này thuyết minh chi tiết phương pháp luận cho 4 nội dung nghiên cứu:

• Phương pháp điều tra xã hội học và khảo sát nông hộ tại Quảng Ngãi.
• Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu sinh sản của bò mẹ khi phối giống với 3 giống bò chuyên thịt ngoại nhập.
• Phương pháp theo dõi sinh trưởng cá thể, đo đạc kích thước các chiều đo thể hình và tính toán chỉ số cấu tạo thể hình của bê lai từ sơ sinh đến 18 tháng tuổi.
• Phương pháp bố trí thí nghiệm nuôi vỗ béo giai đoạn 18 – 21 tháng tuổi, quy trình mổ khảo sát đánh giá tỷ lệ thân thịt, phương pháp lấy mẫu và quy trình kỹ thuật phân tích các chỉ tiêu lý - hóa học của cơ thăn tại phòng thí nghiệm, cùng phương pháp tính toán sơ bộ hiệu quả kinh tế chăn nuôi.

CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

Chương 3 trình bày các kết quả thực nghiệm và thảo luận khoa học theo 4 nội dung chính:

1. Hiện trạng chăn nuôi bò thịt tại tỉnh Quảng Ngãi:

• Khảo sát làm rõ đặc điểm nguồn lực nông hộ, quy mô đàn bình quân, cơ cấu đàn theo lứa tuổi và cơ cấu giống (chủ yếu là bò Lai Brahman).
• Phân tích tập quán quản lý chăm sóc, phương thức nuôi dưỡng bán thâm canh kết hợp chăn thả và bổ sung tại chuồng; các loại thức ăn phổ biến (cỏ tự nhiên, cỏ trồng, rơm lúa, phụ phẩm nông nghiệp, thức ăn tinh bổ sung).
• Đánh giá năng suất sinh sản nền của đàn bò cái Lai Brahman khi phối tinh đực Brahman và đường cong sinh trưởng của tổ hợp bò lai Brahman × Lai Brahman từ sơ sinh đến 18 tháng tuổi, làm dữ liệu đối chứng cho các chương trình lai kinh tế tiếp theo.

2. Năng suất sinh sản của bò cái Lai Brahman phối giống đực Charolais, Droughtmaster và Red Angus:

• Đánh giá khẩu phần và lượng thức ăn thu nhận thực tế của bò cái nền trong các giai đoạn mang thai và nuôi con tại nông hộ.
• Kết quả theo dõi sinh sản cho thấy việc phối giống tinh bò chuyên thịt ngoại không gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe sinh sản của bò mẹ Lai Brahman; tỷ lệ thụ thai, tỷ lệ đẻ và tỷ lệ nuôi sống bê sơ sinh đạt mức cao.
• Khối lượng sơ sinh của bê lai có nguồn gốc đực chuyên thịt đạt mức cao hơn đáng kể so với bê đối chứng; tỷ lệ đẻ khó được kiểm soát ở mức thấp, phù hợp với năng lực quản lý của nông hộ.

3. Khả năng sinh trưởng của các tổ hợp bò lai từ sơ sinh đến 18 tháng tuổi:

• Lượng thức ăn thu nhận hàng ngày tăng dần theo các giai đoạn tháng tuổi, phản ánh sự phát triển bình thường của bộ máy tiêu hóa.
• Khối lượng tích lũy và tốc độ tăng khối lượng tuyệt đối (gam/con/ngày) của cả 3 tổ hợp lai (Charolais × Lai Brahman, Droughtmaster × Lai Brahman, Red Angus × Lai Brahman) đều thể hiện sự vượt trội qua từng mốc 3, 6, 9, 12, 15 và 18 tháng tuổi so với tổ hợp Brahman × Lai Brahman.
• Các chỉ số kích thước chiều đo (vòng ngực, dài thân chéo, cao vây) và các chỉ số cấu tạo thể hình (chỉ số dài thân, chỉ số tròn mình, chỉ số khối lượng) tăng trưởng cân đối, thể hiện rõ đặc trưng ngoại hình của bò chuyên thịt.

4. Tăng khối lượng, năng suất và chất lượng thịt giai đoạn vỗ béo 18 – 21 tháng tuổi:

• Trong 90 ngày vỗ béo với khẩu phần cân đối, các tổ hợp bò lai có mức thu nhận dưỡng chất tốt, tăng khối lượng nhanh và hệ số chuyển hóa thức ăn (HSCH TĂ) hiệu quả.
• Kết quả mổ khảo sát thân thịt cho thấy tỷ lệ thịt xẻ, tỷ lệ thịt tinh, tỷ lệ thịt loại 1 và diện tích cơ thăn của các tổ hợp lai chuyên thịt đạt giá trị cao, tỷ lệ xương và mỡ phù hợp.
• Phân tích chất lượng thịt cơ thăn ghi nhận giá trị pH ổn định theo thời gian bảo quản (pH1, pH12, pH24, pH48), màu sắc thịt (độ sáng L*, độ đỏ a*, độ vàng b*) đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng; tỷ lệ mất nước bảo quản, mất nước chế biến thấp và lực cắt (độ dai) đạt mức mềm tối ưu; thành phần hóa học (protein, mỡ giắt IMF) có giá trị dinh dưỡng cao.
• Ước tính hiệu quả kinh tế khẳng định việc nuôi vỗ béo các tổ hợp bò lai chuyên thịt mang lại lợi nhuận và giá trị gia tăng rõ rệt cho người chăn nuôi.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt khoa học

• Cung cấp hệ thống dữ liệu khoa học đầy đủ, chuẩn xác và toàn diện đầu tiên tại tỉnh Quảng Ngãi về các chỉ tiêu sinh sản của bò cái nền Lai Brahman khi phối tinh các giống bò chuyên thịt ngoại nhập (Charolais, Droughtmaster, Red Angus).
• Xác lập cơ sở dữ liệu thực nghiệm về động thái sinh trưởng cá thể, các chỉ số kích thước nhân trắc học từ sơ sinh đến 18 tháng tuổi và các thông số thân thịt, chất lượng cơ thăn ở giai đoạn vỗ béo 18 – 21 tháng tuổi của 3 tổ hợp bò lai hướng thịt nuôi trong điều kiện thực tế nông hộ duyên hải miền Trung.
• Bổ sung tư liệu cho lý thuyết ưu thế lai trong chăn nuôi đại gia súc, chứng minh tính khả thi của việc sử dụng bò cái nền Lai Brahman trong các công thức lai kinh tế 3 máu với bò đực chuyên thịt ôn đới và nhiệt đới cải tiến.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Đưa ra bằng chứng thực nghiệm tin cậy giúp các cơ quan quản lý nông nghiệp tại tỉnh Quảng Ngãi và các tỉnh lân cận định hướng quy hoạch giống, xây dựng cơ cấu đàn bò thịt thương phẩm chất lượng cao.
• Khuyến cáo các nông hộ lựa chọn tổ hợp lai phù hợp với nguồn lực thức ăn và khả năng đầu tư: tổ hợp lai Charolais × Lai Brahman cho ưu thế vượt trội về khối lượng và tỷ lệ thịt xẻ; tổ hợp Droughtmaster × Lai Brahman thể hiện tính thích nghi cao; tổ hợp Red Angus × Lai Brahman mang lại phẩm cấp thịt mềm và chất lượng vân mỡ tốt.
• Xác lập quy trình kỹ thuật nuôi dưỡng, chăm sóc bò cái mang thai và quy trình vỗ béo bò lai giai đoạn 18 – 21 tháng tuổi dựa trên nguồn thức ăn sẵn có tại địa phương, nâng cao hiệu quả kinh tế cho nông hộ.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Đề nghị các địa phương duy trì và nâng cao chất lượng đàn bò cái nền Lai Brahman thông qua chọn lọc, kiên quyết không sử dụng các cá thể cái nền thoái hóa hoặc tầm vóc quá nhỏ để phối tinh bò ngoại chuyên thịt.
• Tăng cường tập huấn kỹ thuật dẫn tinh nhân tạo, kỹ thuật theo dõi chu kỳ động dục và chăm sóc bò mẹ giai đoạn cuối thai kỳ nhằm hạn chế tối đa nguy cơ đẻ khó.
• Áp dụng rộng rãi quy trình nuôi vỗ béo 90 ngày trước khi giết mổ bằng khẩu phần kết hợp thức ăn thô xanh chất lượng cao và thức ăn tinh hỗn hợp để tối ưu hóa năng suất và chất lượng thịt.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Nghiên cứu được thực hiện chủ yếu trên địa bàn đại diện của tỉnh Quảng Ngãi (huyện Sơn Tịnh và vùng lân cận) trong điều kiện chăn nuôi quy mô nông hộ, nơi mức độ đầu tư chuồng trại và nguồn thức ăn có sự biến động tự nhiên nhất định.
• Thí nghiệm vỗ béo và mổ khảo sát đánh giá chất lượng thịt được tiến hành ở mốc cố định từ 18 đến 21 tháng tuổi, chưa mở rộng theo dõi ở các khung tuổi giết mổ khác nhau hoặc các chế độ khẩu phần dinh dưỡng đa dạng hơn.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Tiếp tục theo dõi, đánh giá sức sản xuất của các tổ hợp lai khi mở rộng quy mô chăn nuôi trang trại và gia trại tập trung tại nhiều tiểu vùng sinh thái khác nhau của miền Trung.
• Nghiên cứu sâu hơn về ảnh hưởng của các mức năng lượng và protein khác nhau trong khẩu phần vỗ béo đến cơ cấu axit béo, thành phần axit amin và các chỉ tiêu cảm quan nâng cao của thịt bò lai.
• Khảo sát khả năng thích nghi dài hạn và khả năng sinh sản của đời con cái F1 nếu được giữ lại làm đàn cái sinh sản chuyển tiếp.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị cao cho nhiều đối tượng trong lĩnh vực chăn nuôi và thú y:

• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ xây dựng chương trình cải tạo giống bò thịt, triển khai các đề án phát triển chăn nuôi bò thịt thâm canh và bán thâm canh.
• Giảng viên và cán bộ nghiên cứu: Cung cấp tư liệu tham khảo, số liệu thực nghiệm chuẩn mực phục vụ công tác giảng dạy chuyên ngành Chăn nuôi, Di truyền - Chọn giống vật nuôi, Dinh dưỡng và Thức ăn gia súc tại các trường đại học nông lâm.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Cung cấp khung phương pháp luận hoàn chỉnh từ thiết kế điều tra nông hộ, theo dõi sinh sản, đo đạc nhân trắc học sinh trưởng, bố trí thí nghiệm vỗ béo đến quy trình mổ khảo sát và phân tích chất lượng thịt trong phòng thí nghiệm.
• Cán bộ khuyến nông và nông hộ chăn nuôi: Cung cấp hướng dẫn cụ thể về việc lựa chọn tinh bò chuyên thịt phù hợp với điều kiện kinh tế hộ và áp dụng quy trình nuôi vỗ béo trước khi xuất bán nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao nhất.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao bò cái nền Lai Brahman lại được lựa chọn làm nền cái trong nghiên cứu này mà không phải giống bò Vàng địa phương?
Bò Vàng Việt Nam có ưu điểm thích nghi tốt nhưng tầm vóc nhỏ, khối lượng trưởng thành thấp (250 – 300 kg) và tỷ lệ thịt xẻ thấp (43 – 44%). Việc lai tạo bò Vàng với bò Zebu (Brahman) đã tạo ra đàn cái nền Lai Brahman có tầm vóc được cải thiện rõ rệt, khả năng chịu đựng kham khổ và thích nghi tốt với khí hậu nhiệt đới. Đàn cái nền Lai Brahman có khung xương và thể trọng đủ lớn để phối giống an toàn với các đực giống chuyên thịt tầm vóc lớn như Charolais, Droughtmaster, Red Angus mà không gây tỷ lệ đẻ khó cao, đồng thời tạo ra con lai 3 máu có ưu thế lai vượt trội về sinh trưởng và chất lượng thịt.

2. Đực giống Charolais, Droughtmaster và Red Angus mang lại những đặc tính ưu việt gì cho đời con lai?

• Giống Charolais (nguồn gốc Pháp) có ưu thế nổi bật về tốc độ lớn nhanh, khối lượng cơ thể lớn, cơ bắp phát triển và tỷ lệ thịt xẻ cao.
• Giống Droughtmaster (nguồn gốc Úc) mang 3/8 máu Brahman và 5/8 máu Shorthorn, có ưu thế thích nghi tuyệt vời với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm và sức kháng ve bét tốt.
• Giống Red Angus (nguồn gốc Scotland) nổi tiếng với chất lượng thịt cao, thớ thịt mềm và có nhiều vân mỡ xen kẽ (IMF) tạo độ béo ngậy. Khi phối với bò cái nền Lai Brahman, các đặc tính di truyền này được bổ sung cho đời con F1.

3. Luận án sử dụng những chỉ tiêu lý - hóa học cụ thể nào để đánh giá chất lượng thịt cơ thăn?
Luận án thực hiện phân tích đa chiều chất lượng thịt cơ thăn bao gồm:

• Đo chỉ số pH tại các thời điểm 1 giờ, 12 giờ, 24 giờ và 48 giờ sau khi giết mổ (pH1, pH12, pH24, pH48).
• Đo màu sắc thịt theo hệ thống không gian màu: độ sáng ($L^$), độ đỏ ($a^$), độ vàng ($b^*$).
• Đo tỷ lệ mất nước bảo quản và mất nước qua chế biến nhiệt (%).
• Đo lực cắt / độ dai cơ học của thịt (N) bằng thiết bị chuyên dụng.
• Phân tích thành phần hóa học cơ bản gồm độ ẩm, hàm lượng protein thô (CP), hàm lượng chất béo thô / mỡ trong cơ (IMF) và hàm lượng khoáng tổng số.

4. Luận án áp dụng những phương pháp toán học nào để phân tích quy luật sinh trưởng của đàn bò lai?
Để phân tích và mô hình hóa đường cong sinh trưởng tích lũy của đàn bò qua các tháng tuổi, luận án tham chiếu các mô hình ảnh hưởng cố định của hàm hồi quy phi tuyến tính phổ biến trong chăn nuôi bò thịt như hàm Logistic, von Bertalanffy và Gompertz, kết hợp việc tính toán tốc độ sinh trưởng tuyệt đối (gam/con/ngày), tốc độ sinh trưởng tương đối (%) và các chỉ số cấu tạo thể hình (chỉ số dài thân CSDT, chỉ số tròn mình CSTM, chỉ số khối lượng CSKL).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Mỹ Linh đã giải quyết một cách khoa học và thực tiễn vấn đề nâng cao sức sản xuất thịt của đàn bò tại tỉnh Quảng Ngãi thông qua giải pháp lai giống kinh tế. Kết quả nghiên cứu khẳng định tính phù hợp và hiệu quả cao của việc sử dụng bò cái nền Lai Brahman phối tinh với các giống bò chuyên thịt ngoại nhập (Charolais, Droughtmaster, Red Angus), mang lại đời con F1 có tốc độ sinh trưởng nhanh, tỷ lệ thân thịt cao và chất lượng thịt cơ thăn vượt trội. Đây là công trình nghiên cứu công phu, có độ tin cậy cao, đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng cho chiến lược phát triển chăn nuôi bò thịt chất lượng cao tại khu vực miền Trung và cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. TÌNH HÌNH CHĂN NUÔI BÒ THỊT Ở VIỆT NAM 1. Tổng đàn và sự phân bố Số lượng, tốc độ tăng quy mô đàn bò, sản lượng thịt bò hơi xuất chuồng ở Việt Nam năm 2015 – 2019 được thể hiện ở hình 1.

Số lượng đàn bò của nước ta tăng đều trong giai đoạn 2015 – 2019, từ 5,4 triệu con lên gần 6,1 triệu con, tăng khoảng 13%. Trong các vùng sinh thái của cả nước, Bắc Trung bộ và Duyên hải miền Trung luôn là vùng có đàn bò lớn nhất cả nước (chiếm gần 40% tổng đàn bò). Vùng Miền núi và Trung du chiếm hơn 17%, tiếp theo là vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long với hơn 14%, thấp nhất là vùng Đông Nam Bộ với 6,9% tổng đàn bò cả nước (Bảng 1. Tổng đàn bò và sản lượng thịt bò của Việt Nam giai đoạn 2015 – 2019 (Nguồn: Cục chăn nuôi, 2016; 2020) Số lượng bò lai ở Việt Nam năm 2015 là khoảng 3,0 triệu con nhưng đến năm 2019 số lượng này là khoảng 3,7 triệu con, tăng 23,6%.

Điều này cho thấy chăn nuôi bò lai ở Việt Nam hiện nay có tốc độ phát triển rất nhanh. Người chăn nuôi dần dần đã nuôi bò lai thay thế giống bò Vàng địa phương. Sở dĩ đàn bò lai tăng cao là do: (1) Nhà nước đã có nhiều chính sách hổ trợ nhân giống và chăn nuôi bò chuyên thịt cao sản, (2) người chăn nuôi nhận thấy được ưu điểm của việc nuôi bò lai đã đem lại năng suất sinh trưởng và sản lượng thịt vượt trội hơn so với các giống bò địa phương, (3) thịt bò lai cũng được thị trường tiêu thụ ưa chuộng hơn, và (4) hệ thống giết mổ đã thay đổi phù hợp hơn cho bò có khối lượng lớn (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông 6 thôn, 2019). Năm 2015, tỷ lệ bò lai cao nhất ở vùng Bắc trung bộ và Duyên hải miền Trung chiếm 37,2% tổng đàn bò lai cả nước, tiếp đến là vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long chiếm tỷ lệ với 19,4%, thấp nhất là vùng Miền núi và Trung du chỉ chiếm tỷ lệ 5,9% so với tổng đàn bò lai cả nước.

Đến năm 2019, tỷ lệ bò lai cao nhất vẫn là vùng Bắc Trung bộ và Duyên hải miền Trung với 43,2% so với tổng đàn bò lai cả nước, thấp nhất là vùng Miền núi và Trung du chỉ với 7,4% tổng đàn bò lai. Tốc độ phát triển đàn bò lai phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: tập quán chăn nuôi, nhận thức của người chăn nuôi, điều kiện môi trường và các yếu tố xã hội khác. Một số tỉnh có tỷ lệ bò lai đạt cao trên 70% như: Nghệ An, Bình Định, Quảng Ngãi, Bến Tre, … (Cục chăn nuôi, 2016; 2020). Cùng với việc tổng đàn tăng thì sản lượng thịt bò hơi xuất chuồng trong nước cũng tăng.

Năm 2015 tổng sản lượng thịt hơi là 299.324 tấn đến năm 2019 là 355. So sánh tốc độ tăng giữa tỷ lệ bò lai và sản lượng thịt cho thấy, tuy tỷ lệ bò lai tăng khá nhanh nhưng sản lượng thịt vẫn còn tăng chậm. Điều này cho thấy đàn bò lai ngày càng tăng về số lượng, nhưng năng suất thịt chưa thực sự cao. Phân bố đàn bò (con) theo vùng sinh thái giai đoạn 2015 – 2019 Năm Vùng sinh thái 2015 2016 2017 2018 2019 ĐB Sông Hồng 496.562 Miền núi và TD 943.577 Bắc TB và DHMT 2.450 Đông Nam bộ 367.462 ĐB Sông Cửu Long 689.642 ĐB: Đồng bằng, TD: Trung du, TB: Trung bộ, DHMT: Duyên hải miền Trung (Nguồn: Cục chăn nuôi, 2016; 2020) Phân bố sản lượng thịt bò theo vùng sinh thái từ năm 2015 đến 2019 được trình bày ở bảng 1.

Vùng Bắc Trung bộ và Duyên hải miền Trung có sản lượng thịt bò cao nhất với hơn 42% tổng sản lượng thịt bò xuất chuồng của cả nước. Khu vực Đồng Bằng Sông Cửu Long tuy có số lượng đàn bò thấp hơn vùng Miền núi và Trung du (849.577) nhưng có sản lượng thịt cao thứ 2 cả nước (chiếm gần 17%). Các vùng còn lại có sản lượng thịt cơ bản tương đương nhau. Phân bố sản lượng thịt bò (tấn) theo vùng sinh thái giai đoạn 2015 – 2019 Năm Vùng sinh thái 2015 2016 2017 2018 2019 ĐB Sông Hồng 32.288 Miền núi và TD 30.086 Bắc TB và DHMT 128.166 Đông nam bộ 24.808 ĐB Sông Cửu Long 46.071 ĐB: Đồng bằng, TD: Trung du, TB: Trung bộ, DHMT: Duyên hải miền Trung (Nguồn:Cục Chăn nuôi, 2016; 2020) Về phân bố địa phương, theo Cục chăn nuôi (2020) cho thấy một số tỉnh có sản lượng thịt bò lớn như Thanh Hóa (17.929 tấn), Nghệ An (17.014 tấn), Quảng Ngãi (19.849 tấn), Bình Định (30.244 tấn) và Gia Lai (22.

Phương thức chăn nuôi Chăn nuôi bò thịt ở nước ta có 03 phương thức chủ yếu đó là chăn nuôi thâm canh, bán thâm canh và quảng canh. Phương thức chăn nuôi thâm canh được hiểu là phương thức nuôi nhốt, bò được cung cấp thức ăn thô, thức ăn tinh và nước uống tại chuồng, giống bò nuôi là bò lai hoặc bò thuần chuyên thịt. Phương thức chăn nuôi bán thâm canh được hiểu là phương thức kết hợp chăn thả và bổ sung thức ăn tại chuồng, thức ăn bổ sung gồm thức ăn thô và thức ăn tinh, giống bò nuôi chủ yếu là bò lai hoặc bò thuần chuyên thịt. Phương thức chăn nuôi bò quảng canh được hiểu là chăn thả là chủ yếu, thời gian chăn thả dài, bò không được bổ sung thức ăn tại chuồng, hoặc nếu có bổ sung thì thường là thức ăn thô với lượng thấp, giống bò chủ yếu là bò địa phương.

Chăn nuôi bò theo phương thức bán thâm canh quy mô nông hộ 2 – 3 con ở đồng bằng là phổ biến, tận dụng phụ phế phẩm nông nghiệp và lao động nhàn rỗi. Chăn nuôi bò quảng canh chủ yếu tập trung ở vùng miền núi. Chăn nuôi bò thâm canh chủ yếu ở đồng bằng và trung du với quy mô nông hộ từ 3 – 4 con chiếm tỷ lệ gần 70 % (Cục Chăn nuôi, 2019). Khuynh hướng chăn nuôi bò gia trại, trang trại ngày càng phát triển.

Chăn nuôi trang trại với quy mô 100 con trở lên bước đầu đã hình thành và được tập trung ở các tỉnh Bình Phước, Bình Thuận, Ninh Thuận và các tỉnh miền Đông Nam bộ và Tây Nguyên (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 2019). Các trang 8 trại đã đầu tư chăn nuôi bò thịt theo hướng thâm canh, nuôi các giống bò hướng thịt, trồng các loại cây thức ăn có năng suất cao kết hợp với việc sử dụng thức ăn tinh hỗn hợp. Tuy nhiên, công nghệ chăn nuôi ở các trang trại đổi mới chưa nhiều, chỉ mới tập trung đầu tư nâng cấp chuồng trại mà chưa áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý đàn bò và kỹ thuật vỗ béo bò thịt. Thuận lợi và khó khăn Ngành chăn nuôi bò thịt ở Việt Nam hiện nay có nhiều thuận lợi.

Thị trường tiêu thụ thịt bò trong nước rất tiềm năng, nhu cầu tiêu thụ thịt bò của nước ta đang tăng nhanh, do thu nhập cao và mức sống được cải thiện. Hiện nay, sản lượng thịt bò chỉ chiếm 4 – 5% tổng sản lượng thịt xẻ (Cục Chăn nuôi, 2019). Thực tế cho thấy, sản xuất thịt bò trong nước chưa đáp ứng được nhu cầu nội địa, đặc biệt là thịt bò chất lượng cao. Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới năm 2006 và Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương năm 2016 đã mở ra nhiều cơ hội đối với ngành chăn nuôi bò thịt.

Ví dụ, ngành chăn nuôi bò sẽ được tiếp cận nhanh với các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới từ các quốc gia có nền chăn nuôi bò hiện đại, tiên tiến hơn hẵn nước ta. Cùng với các ngành sản xuất khác, ngành chăn nuôi bò sẽ được thừa hưởng các thuận lợi to lớn từ việc cải cách thể chế, hoàn thiện cơ chế chính sách, cải cách thủ tục hành chính… theo xu thế hội nhập sâu, rộng. Ngành chăn nuôi bò sẽ thu hút được các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài. Ngoài ra, Nước ta có nguồn lao động dồi dào, nguồn thức ăn phong phú và đa dạng.

Đây là những điều kiện thuận lợi để phát triển ngành chăn nuôi bò thịt ở Việt Nam. Bên cạnh những thuận lợi trên thì ngành chăn nuôi bò thịt nước ta cũng còn gặp rất nhiều khó khăn thách thức. Việt Nam chưa có giống bò chuyên thịt. Con giống người dân nuôi hiện nay chủ yếu là giống địa phương và con lai của chúng với các giống chuyên thịt ở các mức độ máu khác nhau.

Những giống này tuy chống chịu bệnh tốt nhưng năng suất còn thấp và tiêu tốn thức ăn cao. Các giống bò hiện nay có khối lượng trưởng thành thấp 250 – 300 kg, và tỷ lệ thịt xẻ thấp với 43 – 44%, chiếm 52% tổng đàn (Cục Chăn nuôi, 2019). Một số giống bò thịt được nuôi phổ biến ở nước ta như Lai Sind, Lai Brahman, … các tổ hợp bò lai có máu bò chuyên thịt như Droughtmaster × Lai Sind, Charolais × Lai Brahman, Blanc - Blue – Belgium (BBB) × Lai Brahman, Red Angus × Lai Brahman hay các giống bò chuyên thịt thuần chủng… được nuôi rất hạn chế. Kinh nghiệm của người chăn nuôi về chăn nuôi bò thịt chuyên thịt chưa nhiều.

Chăn nuôi quy mô nhỏ, phân tán, thiếu đồng bộ, khó cơ giới hóa. Chăn nuôi bò thịt trên 90% vẫn là chăn nuôi nhỏ, phân tán và đang chuyển dần từ chăn nuôi quảng canh sang chăn nuôi bán thâm canh và thâm canh (Hoàng Kim Giao, 2018). Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật công nghệ tiên tiến còn hạn chế, thiếu đồng bộ. Sự liên doanh, liên kết giữa người chăn nuôi với cơ sở thu mua, giết mổ, chế biến thịt chưa bền chặt, đôi khi bất hòa về lợi nhuận.

Việc chỉ đạo quản lý, phát triển theo 9 chuỗi ngành hàng về thịt chưa theo hệ thống, thường bị phân khúc, vì thế giá các sản phẩm thường cao và không ổn định (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 2019). LAI GIỐNG VÀ ƯU THẾ LAI 1. Khái niệm về lai giống và ưu thế lai Lai giống là phương pháp nhân giống bằng cách cho con đực và con cái thuộc hai quần thể khác nhau phối giống với nhau. Hai quần thể này có thể là hai dòng, hai giống hoặc hai loài khác nhau.

Do vậy, đời con không còn là dòng, giống thuần mà là con lai giữa hai dòng, giống khởi đầu. Lai giống có hai tác dụng chủ yếu là tạo ra ưu thế lai và bổ sung tính trạng giữa các dòng, giống.