Luận văn một số đặc điểm dịch tễ bệnh tụ huyết trùng ở trâu bò tại huyện võ nhai tỉnh thái nguyên và biện pháp phòng trị

Luận văn phân tích đặc điểm dịch tễ bệnh tụ huyết trùng ở trâu bò tại huyện Võ Nhai, Thái Nguyên, đề xuất biện pháp phòng trị hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Văn Long
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Xuân Bình
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Đặc Điểm Dịch Tễ Bệnh Tụ Huyết Trùng Ở Trâu, Bò Tại Huyện Võ Nhai, Tỉnh Thái Nguyên Và Biện Pháp Phòng Trị
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Điều kiện cơ sở nơi thực tập
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.1.2. Địa hình đất đai
• 2.1.2. Thời tiết khí hậu
• 2.1.3. Giao thông vận tải
• 2.1.4. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.2. Tình hình nghiên cứu bệnh tụ huyết trùng trong và ngoài nước
• 2.2.1. Trên thế giới
• 2.2.2. Ở Việt Nam
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Thời gian và địa điểm
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh tụ huyết trùng trâu, bò tại huyện Võ Nhai
• 3.2.2. Đề xuất biện pháp phòng trị bệnh tụ huyết trùng trâu, bò tại huyện Võ Nhai
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.3.2. Phương pháp tính tỷ lệ và hệ số gia súc mắc bệnh
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm dịch tễ học bệnh tụ huyết trùng gia súc tại Võ Nhai
• 4.2. Tình hình bệnh tụ huyết trùng trâu, bò, lợn trên địa bàn huyện từ năm 2014 - 2016
• 4.3. Tần suất xuất hiện dịch bệnh tụ huyết trùng trâu, bò tại các xã từ năm 2014 - 2016
• 4.4. Kết quả điều tra trâu, bò mắc bệnh và chết do bệnh tụ huyết trùng trâu, bò theo loài gia súc
• 4.5. Kết quả điều tra trâu, bò mắc bệnh và chết do bệnh tụ huyết trùng trâu, bò theo mùa vụ
• 4.6. Kết quả điều tra trâu, bò mắc bệnh và chết do bệnh tụ huyết trùng trâu, bò theo lứa tuổi
• 4.7. Triệu chứng đặc trưng của trâu, bò mắc bệnh tụ huyết trùng
• 4.8. Kết quả điều tra trâu, bò mắc bệnh và chết do bệnh tụ huyết trùng theo vùng địa lý
• 4.9. Kết quả phòng dịch bệnh tụ huyết trùng trâu bò của huyện Võ Nhai từ năm 2014 - 2016
• 4.10. Kết quả thử nghiệm một số phác đồ điều trị bệnh tụ huyết trùng trâu, bò
• 4.11. Biện pháp phòng, trị bệnh tụ huyết trùng trâu, bò tại Võ Nhai
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm dịch tễ bệnh tụ huyết trùng ở trâu bò tại Võ Nhai Thái Nguyên

Bệnh tụ huyết trùng là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở trâu bò, gây thiệt hại lớn về kinh tế. Tại Võ Nhai, Thái Nguyên, bệnh xuất hiện với tần suất cao, đặc biệt vào mùa mưa. Nghiên cứu chỉ ra rằng Pasteurella multocida là tác nhân chính gây bệnh. Đặc điểm dịch tễ của bệnh bao gồm sự phân bố theo mùa, vùng địa lý và lứa tuổi. Bệnh thường xảy ra ở trâu bò từ 1-3 tuổi, với tỷ lệ mắc bệnh và tử vong cao. Các yếu tố như điều kiện thời tiết, vệ sinh chuồng trại và quản lý đàn gia súc ảnh hưởng đến sự lây lan của bệnh.

1.1. Phân bố theo mùa và vùng địa lý

Bệnh tụ huyết trùng xuất hiện chủ yếu vào mùa mưa, từ tháng 4 đến tháng 10, khi độ ẩm cao tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Tại Võ Nhai, các xã vùng núi cao có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn so với vùng đồng bằng. Điều này liên quan đến địa hình phức tạp và điều kiện chăn nuôi khó khăn.

1.2. Phân bố theo lứa tuổi

Trâu bò từ 1-3 tuổi có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất, chiếm khoảng 60% tổng số ca bệnh. Điều này có thể do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện ở nhóm tuổi này. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng trâu bò già trên 5 tuổi ít mắc bệnh hơn, nhưng khi mắc bệnh thì tỷ lệ tử vong cao hơn.

II. Biện pháp phòng trị bệnh tụ huyết trùng ở trâu bò

Để kiểm soát bệnh tụ huyết trùng, các biện pháp phòng trị hiệu quả cần được áp dụng. Phòng bệnh bao gồm tiêm phòng vắc xin, vệ sinh chuồng trại và quản lý đàn gia súc chặt chẽ. Điều trị bệnh cần kết hợp sử dụng kháng sinh và chăm sóc đặc biệt. Nghiên cứu tại Võ Nhai đã đề xuất các phác đồ điều trị hiệu quả, giúp giảm tỷ lệ tử vong và thiệt hại kinh tế.

2.1. Phòng bệnh

Tiêm phòng vắc xin là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất. Vắc xin Pasteurella multocida được sử dụng rộng rãi tại Võ Nhai, giúp giảm đáng kể tỷ lệ mắc bệnh. Ngoài ra, việc vệ sinh chuồng trại, cách ly gia súc bệnh và quản lý thức ăn, nước uống cũng góp phần ngăn chặn sự lây lan của bệnh.

2.2. Điều trị bệnh

Điều trị bệnh tụ huyết trùng cần kết hợp sử dụng kháng sinh như Streptomycin và Penicillin. Các phác đồ điều trị được nghiên cứu tại Võ Nhai cho thấy hiệu quả cao, giúp giảm tỷ lệ tử vong xuống dưới 10%. Bên cạnh đó, việc bổ sung dinh dưỡng và chăm sóc đặc biệt cho gia súc bệnh cũng rất quan trọng.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu về đặc điểm dịch tễ và biện pháp phòng trị bệnh tụ huyết trùng tại Võ Nhai, Thái Nguyên có ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn. Về mặt khoa học, nghiên cứu cung cấp thông tin chi tiết về sự phân bố và đặc điểm của bệnh. Về mặt thực tiễn, các biện pháp phòng trị được đề xuất giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế và nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu bổ sung dữ liệu về đặc điểm dịch tễ của bệnh tụ huyết trùng ở trâu bò, đặc biệt là tại khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cũng góp phần làm rõ vai trò của Pasteurella multocida trong việc gây bệnh và các yếu tố ảnh hưởng đến sự lây lan của bệnh.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn

Các biện pháp phòng trị được đề xuất trong nghiên cứu có thể áp dụng rộng rãi tại các địa phương khác, giúp kiểm soát hiệu quả bệnh tụ huyết trùng. Điều này không chỉ giảm thiểu thiệt hại kinh tế mà còn góp phần nâng cao chất lượng đàn gia súc và phát triển bền vững ngành chăn nuôi.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại Việt Nam, ngành chăn nuôi gia súc lớn (trâu, bò) giữ vai trò then chốt trong việc cung cấp thực phẩm, sức kéo và phân bón phục vụ sản xuất trồng trọt. Tuy nhiên, tình hình dịch bệnh truyền nhiễm trên đàn vật nuôi vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt là bệnh tụ huyết trùng (Pasteurellosis) do vi khuẩn Pasteurella multocida gây ra. Đây là một bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm, gây tỷ lệ ốm và tử vong cao ở trâu, bò, làm thiệt hại kinh tế nghiêm trọng cho người chăn nuôi.

Huyện Võ Nhai là một huyện miền núi vùng cao thuộc vùng đặc biệt khó khăn nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Thái Nguyên, có địa hình đồi núi dốc và núi đá vôi chiếm tới 92% diện tích tự nhiên, bị chia cắt mạnh bởi khe suối. Phương thức chăn nuôi tại địa phương chủ yếu là quảng canh, thả rông gia súc trên rừng, điều kiện vệ sinh thú y chuồng trại còn hạn chế, trong khi tỷ lệ tiêm phòng vắc-xin chưa triệt để. Nhằm đánh giá chính xác thực trạng dịch bệnh và xây dựng giải pháp can thiệp thích hợp, tác giả Nguyễn Văn Long đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp ngành Thú y với đề tài: "Một số đặc điểm dịch tễ bệnh tụ huyết trùng ở trâu, bò tại huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng trị".

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Xác định một số đặc điểm dịch tễ bệnh tụ huyết trùng trâu, bò trên địa bàn huyện Võ Nhai giai đoạn 2014 – 2016 (tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ chết, tỷ lệ tử vong theo loài gia súc, mùa vụ, lứa tuổi, vùng địa lý và tần suất xuất hiện dịch tại các xã).
2. Đề xuất các biện pháp phòng và điều trị bệnh tụ huyết trùng hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn trâu, bò được nuôi tại huyện Võ Nhai và các tài liệu, số liệu báo cáo thống kê tình hình bệnh tụ huyết trùng lưu trữ tại Trạm Chăn nuôi và Thú y huyện Võ Nhai.
• Phạm vi không gian: Địa bàn huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên (bao gồm 15 đơn vị hành chính: thị trấn Đình Cả và 14 xã: Phú Thượng, Lâu Thượng, La Hiên, Tràng Xá, Liên Minh, Phương Giao, Dân Tiến, Bình Long, Nghinh Tường, Sảng Mộc, Thượng Nung, Vũ Chấn, Thần Sa, Cúc Đường).
• Phạm vi thời gian: Quá trình điều tra, theo dõi thực tế được tiến hành từ ngày 18/11/2016 đến ngày 25/05/2017; các dữ liệu dịch tễ học hồi cứu được thu thập trong giai đoạn 3 năm từ năm 2014 đến năm 2016.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các công trình nghiên cứu chuyên sâu về vi sinh vật học và dịch tễ học thú y trong và ngoài nước liên quan đến vi khuẩn Pasteurella multocida.

Khung lý thuyết và phân loại mầm bệnh

Theo phân loại của Bergey (1974), mầm bệnh tụ huyết trùng thuộc:

• Bộ (Order): Eubacteriales
• Họ (Family): Parvobacteriaceae
• Tộc (Tribe): Pasteurellceae
• Giống (Genus): Pasteurella
• Loài (Species): Pasteurella multocida

Pasteurella multocida là trực khuẩn ngắn hình cầu-trực khuẩn, Gram âm (-), bắt màu lưỡng cực khi nhuộm xanh Methylen hoặc Fuchsin trên bệnh phẩm tươi. Vi khuẩn hiếu khí và yếm khí tùy tiện, tạo 3 dạng khuẩn lạc trên môi trường thạch (dạng S - trơn bóng độc lực cao, dạng M - nhầy độc lực trung bình, dạng R - xù xì độc lực yếu) và có khả năng phát huỳnh quang (Fg, Fo, Nf) trên môi trường thạch huyết thanh huyết cầu tố. Về cấu trúc kháng nguyên, vi khuẩn gồm kháng nguyên vỏ K (chia thành các serotype A, B, D, E, F theo Carter), kháng nguyên thân O (16 serotype theo Namioka, Murata và Heddleston) cùng kháng nguyên màng ngoài (Outer Membrane Proteins - OMP). Độc lực của vi khuẩn gắn liền với vỏ giáp mô (capsule), nội độc tố Lipopolysaccharide (LPS) và ngoại độc tố hoại tử biểu bì (Dermonecrotic toxin - DNT do gen toxA mã hóa).

Cơ chế sinh bệnh được xác định qua hai con đường: nhiễm trùng ngoại sinh qua đường tiêu hóa/hô hấp từ môi trường thức ăn, nước uống nhiễm khuẩn; hoặc phát bệnh nội sinh khi gia súc khỏe mang trùng tiềm tàng tại đường hô hấp trên gặp các yếu tố bất lợi (stress vận chuyển, thời tiết thay đổi đột ngột, mưa bão, rét đậm) khiến sức đề kháng suy giảm.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài áp dụng tổ hợp các phương pháp dịch tễ học thú y tiêu chuẩn:

• Phương pháp dịch tễ học mô tả và phân tích: Hồi cứu và phân tích số liệu dịch tễ lưu trữ tại Trạm Thú y huyện Võ Nhai giai đoạn 2014 – 2016; phân tích các biến số dịch tễ theo thời gian (năm, mùa vụ), không gian (tiểu vùng địa lý, đơn vị xã) và vật chủ (loài trâu/bò, lứa tuổi).
• Phương pháp quan sát lâm sàng: Giám sát các biểu hiện triệu chứng đặc trưng (thể quá cấp tính, cấp tính, mãn tính; hội chứng hô hấp, hội chứng tiêu hóa, hiện tượng phù nề hầu họng).
• Phương pháp xử lý số liệu thống kê sinh vật học: Sử dụng phương pháp thống kê sinh vật học thú y theo hướng dẫn của Nguyễn Văn Thiện (2008), tính toán các chỉ số cơ bản gồm:
  • Tỷ lệ mắc bệnh (%) = $(\text{Số gia súc mắc bệnh} / \text{Tổng đàn gia súc}) \times 100$
  • Tỷ lệ chết (%) = $(\text{Số gia súc chết do bệnh} / \text{Tổng đàn gia súc}) \times 100$
  • Tỷ lệ tử vong (%) = $(\text{Số gia súc chết do bệnh} / \text{Số gia súc mắc bệnh}) \times 100$

Nguồn dữ liệu

Dữ liệu nghiên cứu bao gồm số liệu thống kê dịch tễ trâu, bò ốm, chết, số liệu tiêm phòng vắc-xin tụ huyết trùng tại 15 xã/thị trấn thuộc huyện Võ Nhai giai đoạn 2014 – 2016, kết hợp với các quan sát điều tra thực tế tại các ổ dịch địa phương trong thời gian tác giả thực tập tốt nghiệp.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Đặt vấn đề

Trình bày tính cấp thiết của công tác thú y trong chăn nuôi nông hộ miền núi; phân tích vai trò của việc giám sát dịch bệnh truyền nhiễm tại huyện vùng cao Võ Nhai; xác định mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu và khẳng định ý nghĩa khoa học, giá trị thực tiễn của đề tài đối với công tác kiểm soát dịch bệnh trâu bò tại địa bàn.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

• Điều kiện cơ sở nơi thực tập: Khái quát điều kiện tự nhiên, địa hình chia làm 3 tiểu vùng (Tiểu vùng I: các xã dọc Quốc lộ 1B; Tiểu vùng II: 5 xã phía Nam địa hình đồi bát úp; Tiểu vùng III: 6 xã vùng cao phía Bắc nhiều núi đá), khí hậu chia hai mùa (mùa mưa từ tháng 4–10 chiếm 91% lượng mưa cả năm, mùa khô từ tháng 11–3 năm sau), mạng lưới giao thông và đặc điểm kinh tế - xã hội gồm 8 dân tộc sinh sống tại Võ Nhai.
• Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước: Tổng quan lịch sử phát hiện vi khuẩn từ Bollinger (1878), Kitt (1885), Trevisan (1887) đến Rosenbush và Merchant (1939); các nghiên cứu dịch tễ và vi sinh học tại Việt Nam của Phan Đình Đỗ, Trịnh Văn Thịnh, Nguyễn Vĩnh Phước, Đoàn Thị Băng Tâm, Bùi Quý Huy, Cao Văn Hồng, Hoàng Đăng Huyến.
• Đặc tính sinh học và bệnh học: Hệ thống hóa chi tiết về hình thái, đặc tính nuôi cấy, phản ứng sinh hóa (lên men glucose, saccharose; Indol dương tính; VP, MR âm tính), cấu trúc kháng nguyên, độc tố, sức đề kháng mầm bệnh, biểu hiện triệu chứng qua 3 thể bệnh, bệnh tích đại thể và các quy trình chẩn đoán vi khuẩn học, huyết thanh học.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định rõ ràng về đối tượng nghiên cứu (đàn trâu, bò huyện Võ Nhai, hồ sơ Trạm Thú y), địa điểm, thời gian thực hiện (18/11/2016 – 25/05/2017); xác lập nội dung nghiên cứu dịch tễ học và các công thức toán học thống kê sinh vật học được sử dụng để xử lý dữ liệu.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Trình bày và thảo luận các phát hiện dịch tễ học qua các bảng thống kê chi tiết:

• Tình hình dịch bệnh chung giai đoạn 2014 – 2016: Tổng đàn theo dõi 8.937 con, có 71 con mắc bệnh (tỷ lệ 0,79%), 5 con chết (tỷ lệ chết 0,05%), tỷ lệ tử vong đạt 7,04%.
• Tần suất xuất hiện dịch tại các xã: Tần suất nổ dịch biến động theo năm (năm 2014: 62,50%; năm 2015: 37,50%; năm 2016: 75,00%). Các xã có dịch lưu hành liên tiếp 3 năm gồm Phương Giao, Thượng Nung, Dân Tiến; xã có dịch 2 năm liên tiếp là Liên Minh.
• Phân bố theo loài gia súc: Đàn trâu có tỷ lệ mắc (0,83%) và tử vong (7,40%) cao hơn so với đàn bò (mắc 0,68%, tử vong 5,88%).
• Phân bố theo mùa vụ: Vụ Hè - Thu ghi nhận số ca mắc (42 con, 0,47%) và tỷ lệ tử vong (7,04%) vượt trội so với vụ Đông - Xuân (29 con mắc, 0,32%; 0 con chết, tử vong 0,00%).
• Triệu chứng lâm sàng và các biện pháp can thiệp: Thảo luận các triệu chứng sốt cao, sưng hạch dưới hầu ("trâu hai lưỡi"), khó thở, ỉa chảy lẫn máu; tổng hợp kết quả công tác tiêm phòng vắc-xin và định hướng các phác đồ điều trị kháng sinh kết hợp trợ sức.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng hợp về tình hình dịch tễ bệnh tụ huyết trùng trên địa bàn huyện Võ Nhai; đồng thời kiến nghị các giải pháp cụ thể nhằm kiện toàn hệ thống thú y cơ sở, nâng cao tỷ lệ tiêm phòng vắc-xin định kỳ và tăng cường tập huấn kỹ thuật chăn nuôi an toàn sinh học cho đồng bào các dân tộc địa phương.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính kèm số liệu

Chỉ số dịch tễ học	Năm 2014	Năm 2015	Năm 2016	Chung giai đoạn 2014 - 2016
Tổng đàn trâu, bò theo dõi (con)	-	-	-	8.937
Số gia súc mắc bệnh (con)	-	-	-	71
Tỷ lệ mắc bệnh (%)	0,79	-	-	0,79
Số gia súc chết (con)	5	-	-	5
Tỷ lệ chết/Tổng đàn (%)	0,05	-	-	0,05
Tỷ lệ tử vong (Chết/Số ốm) (%)	7,04	-	-	7,04
Tần suất xã có dịch (Số xã/Tổng số điều tra)	5/8 (62,50%)	3/8 (37,50%)	6/8 (75,00%)	-

Đặc điểm phân bố dịch tễ	Nhóm đối tượng	Tỷ lệ mắc (%)	Tỷ lệ chết/Tổng đàn (%)	Tỷ lệ tử vong (%)
Theo loài gia súc (2014 - 2016)	Trâu (54 con mắc / 4 con chết)	0,83	0,06	7,40
	Bò (17 con mắc / 1 con chết)	0,68	0,04	5,88
Theo mùa vụ (2014 - 2016)	Vụ Hè - Thu (42 con mắc / 5 con chết)	0,47	-	7,04
	Vụ Đông - Xuân (29 con mắc / 0 con chết)	0,32	0,00	0,00

Giải pháp và khuyến nghị của tác giả

1. Phòng bệnh bằng vắc-xin: Thực hiện nghiêm ngặt kế hoạch tiêm phòng vắc-xin định kỳ 2 lần/năm cho toàn bộ đàn trâu, bò trước thời điểm giao mùa (vào tháng 3–4 trước vụ Hè–Thu và tháng 9–10 trước mùa đông), sử dụng vắc-xin tụ huyết trùng keo phèn hoặc vắc-xin nhũ dầu P52 (bảo hộ 12 tháng).
2. Cải thiện quản lý chăn nuôi và vệ sinh phòng dịch: Từng bước xóa bỏ tập quán thả rông gia súc tự do trong rừng; làm chuồng trại cao ráo, che chắn giữ ấm trong mùa đông và thoáng mát trong mùa hè; tiêu độc khử trùng định kỳ chuồng trại và bãi chăn thả bằng vôi bột hoặc hóa chất sát trùng.
3. Tăng cường năng lực mạng lưới thú y cơ sở: Củng cố đội ngũ thú y thôn bản, tập huấn nhận biết triệu chứng sớm (sốt cao, sưng hầu họng) để cách ly và điều trị kịp thời; đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân, tuyệt đối không mổ thịt, vứt xác gia súc ốm chết ra sông suối làm phát tán mầm bệnh.
4. Phác đồ điều trị: Khi phát hiện gia súc mắc bệnh ở thể cấp tính giai đoạn đầu, can thiệp khẩn cấp bằng kháng sinh mẫn cảm (như Ampicillin, Kanamycin hoặc phối hợp kháng sinh theo kháng sinh đồ) kết hợp thuốc trợ sức (Cafein, Vitamin C, Vitamin B1), hạ sốt và hộ lý chăm sóc tích cực.

Đóng góp của đề tài

Công trình đã bổ sung hệ thống số liệu dịch tễ học thực địa cập nhật về bệnh tụ huyết trùng trên đàn trâu, bò tại huyện vùng cao Võ Nhai giai đoạn 2014 – 2016; làm rõ mối tương quan giữa sự phát sinh dịch bệnh với các yếu tố loài cảm nhiễm (trâu mẫn cảm hơn bò) và tính chất mùa vụ (vụ Hè - Thu có nguy cơ bùng phát cao nhất). Đây là căn cứ khoa học trực tiếp hỗ trợ cơ quan thú y địa phương xây dựng kế hoạch phân bổ vắc-xin và điều động nhân lực phòng chống dịch chủ động.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện trong khung thời gian thực tập tốt nghiệp có hạn (từ tháng 11/2016 đến tháng 5/2017); nguồn dữ liệu dịch tễ chủ yếu dựa trên báo cáo hành chính thú y huyện và điều tra chọn mẫu tại 8 xã tiêu biểu; chưa triển khai được các kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại (như PCR định type nang vỏ hoặc giải trình tự gen toxA) trực tiếp từ các chủng phân lập tại ổ dịch thực địa huyện Võ Nhai do điều kiện trang thiết bị cơ sở.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi điều tra trên toàn bộ 15 đơn vị hành chính của huyện; tổ chức lấy mẫu ngoáy dịch mũi họng trên đàn trâu bò khỏe mạnh để xác định chính xác tỷ lệ mang trùng Pasteurella multocida tiềm ẩn; tiến hành phân lập, giám định serotype và lập kháng sinh đồ cập nhật định kỳ đối với các chủng vi khuẩn lưu hành tại chỗ nhằm tối ưu hóa phác đồ điều trị.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi - Thú y: Cung cấp phương pháp luận chuẩn mực về điều tra dịch tễ học thú y thực địa, kỹ năng tổng hợp số liệu bệnh truyền nhiễm và phương pháp chẩn đoán lâm sàng bệnh tụ huyết trùng gia súc lớn.
• Cán bộ quản lý và nhân viên thú y cơ sở tại các huyện miền núi: Cung cấp tài liệu thực tiễn về quy luật phát sinh dịch bệnh theo mùa vụ và vùng địa lý, phục vụ trực tiếp công tác xây dựng lịch tiêm phòng và kế hoạch giám sát dịch bệnh động vật cấp huyện/xã.
• Người chăn nuôi và các chủ trang trại: Cung cấp kiến thức nhận biết sớm các triệu chứng lâm sàng thể cấp tính và mãn tính, từ đó áp dụng các biện pháp an toàn sinh học và phòng trị đúng kỹ thuật.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong do bệnh tụ huyết trùng trên đàn trâu, bò tại huyện Võ Nhai giai đoạn 2014 – 2016 là bao nhiêu?
Theo kết quả điều tra trên tổng đàn 8.937 con trong giai đoạn 2014 – 2016, tỷ lệ trâu, bò mắc bệnh tụ huyết trùng là 0,79% (71 con mắc), tỷ lệ chết trên tổng đàn là 0,05% (5 con chết) và tỷ lệ tử vong (chết/số ốm) đạt 7,04%.

2. Đàn trâu và đàn bò tại Võ Nhai có sự khác biệt như thế nào về mức độ cảm nhiễm bệnh tụ huyết trùng?
Số liệu nghiên cứu cho thấy loài trâu có tính mẫn cảm và thiệt hại cao hơn loài bò: đàn trâu có tỷ lệ mắc bệnh là 0,83% và tỷ lệ tử vong là 7,40% (4 con chết / 54 con mắc), trong khi đàn bò có tỷ lệ mắc là 0,68% và tỷ lệ tử vong là 5,88% (1 con chết / 17 con mắc).

3. Mùa vụ nào trong năm có tỷ lệ trâu, bò mắc và chết do bệnh tụ huyết trùng cao nhất tại địa phương?
Bệnh xuất hiện tập trung cao nhất vào vụ Hè - Thu (từ tháng 5 đến tháng 10) với 42 con mắc (chiếm tỷ lệ 0,47%) và 5 con chết (tỷ lệ tử vong 7,04%). Ngược lại, vào vụ Đông - Xuân (tháng 11 đến tháng 4 năm sau) chỉ ghi nhận 29 con mắc (tỷ lệ 0,32%) và không có trường hợp gia súc nào bị chết (tỷ lệ tử vong 0,00%).

4. Những xã nào trên địa bàn huyện Võ Nhai xuất hiện dịch tụ huyết trùng liên tiếp trong cả 3 năm điều tra?
Trong số 8 xã điều tra, có 3 xã xuất hiện dịch bệnh tụ huyết trùng liên tiếp trong cả 3 năm từ 2014 đến 2016 là xã Phương Giao, xã Thượng Nung và xã Dân Tiến; xã Liên Minh xuất hiện dịch trong 2 năm; các xã Bình Long, Thần Sa, Cúc Đường ghi nhận dịch xảy ra trong 1 năm.

5. Vi khuẩn Pasteurella multocida có các đặc tính sinh hóa đặc trưng nào phục vụ công tác chẩn đoán giám định?
Vi khuẩn Pasteurella multocida có phản ứng dương tính (+) với Indol, Catalase, Oxydase, khử Nitrat; âm tính (-) với phản ứng Urease, Methylen Red (MR), Voges Proskauer (VP) và không gây dung huyết; có khả năng lên men sinh axit không sinh hơi với Glucose, Galactose, Saccharose, Mannose, Levulose và không lên men Lactose, Maltose.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Văn Long đã khảo sát toàn diện các đặc điểm dịch tễ học cơ bản của bệnh tụ huyết trùng trâu, bò tại huyện vùng cao Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2014 – 2016. Kết quả nghiên cứu khẳng định bệnh xuất hiện mang tính mùa vụ rõ rệt (tập trung chủ yếu vào vụ Hè - Thu) và đàn trâu có mức độ cảm nhiễm cùng tỷ lệ tử vong cao hơn đàn bò. Trên cơ sở thực trạng chăn nuôi quảng canh và điều kiện địa hình chia cắt phức tạp, tác giả đã đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật khả thi, trọng tâm là tiêm phòng vắc-xin định kỳ trước mùa mưa bão kết hợp củng cố mạng lưới thú y thôn bản nhằm kiểm soát hiệu quả dịch bệnh tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Việt Nam là một nước trên đà hội nhập và phát triển. Nền kinh tế Việt Nam đa dạng và phong phú. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp vẫn là ngành kinh tế chính đem lại việc làm và thu nhập cho đại đa số người dân. Cùng với sự phát triển đi lên của ngành trồng trọt, thì ngành chăn nuôi cũng được coi là một thế mạnh và dường như không thể thiếu.

Có thể kể hàng loạt những lợi ích mà ngành chăn nuôi mang lại, ví dụ như: cung cấp nguồn thực phẩm đa dạng và phong phú (thịt, trứng, sữa,.), cung cấp sức kéo, cung cấp phân bón cho ngành trồng trọt. Biết được tầm quan trọng, Nhà nước ta đã đầu tư cho ngành chăn nuôi trên rất nhiều khía cạnh, có thể kể đến như hỗ trợ đầu tư vốn cho người dân mở trang trại, cung cấp vắc xin miễn phí cho tất cả các tỉnh thành 2 lần/năm trong 2 đợt tiêm phòng chung của cả nước. Không những thế, Nhà nước còn rất chú trọng đầu tư đạo tào nguồn nhân lực có kiến thức chuyên môn về kỹ thuật chăm sóc và điều trị bệnh cho đàn vật nuôi. Với vai trò là một bác sỹ thú y trong tương lai, em tự biết muốn trở thành một bác sỹ thú y có tay nghề cao thì cần phải cọ xát thực tế thật nhiều, cần phải tiếp xúc với nhiều ca bệnh, trực tiếp điều trị thì mới có thể nâng cao tay nghề của mình.

Cùng với mục tiêu như trên, được sự cho phép của Nhà trường, của Khoa, của các cấp lãnh đạo huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên, em tiến hành thực hiện đề tài: “Một số đặc điểm dịch tễ bệnh tụ huyết trùng ở trâu, bò tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng trị”. Nhận được sự hướng dẫn quan tâm chỉ bảo của thầy giáo PGS. Đặng Xuân Bình, cùng sự cố gắng của bản thân, em đã hoàn thành khóa luận. Tuy nhiên, do lần đầu tiến hành nghiên cứu khoa học và thời gian thực tập có hạn nên khóa luận của em không tránh khỏi những thiếu sót.

Em kính mong nhận n 2 được sự quan tâm giúp đỡ góp ý của quý thầy cô để khóa luận của em được hoàn thiện hơn. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định một số đặc điểm dịch tễ bệnh tụ huyết trùng trâu, bò trên địa bàn huyện Võ Nhai - Đề xuất các biện pháp phòng và trị bệnh hiệu quả. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài * Ý nghĩa khoa học: - Bổ sung tư liệu về đặc điểm dịch tễ bệnh tụ huyết trùng trâu, bò. - Kết quả nghiên cứu của đề tài là thông tin khoa học về tình hình bệnh tụ huyết trùng và điều trị bệnh cho đàn trâu, bò nuôi tại một số xã thuộc huyện Võ Nhai, tỉnh Võ Nhai.

* Ý nghĩa thực tiễn: - Là cơ sở thực tiễn để xác định biện pháp phòng, trị bệnh có hiệu quả. - Là tài liệu tham khảo cho sinh viên ngành Thú y. n 3 Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Điều kiện cơ sở nơi thực tập 2.

Điều kiện tự nhiên 2. Vị trí địa lý Võ Nhai là huyện vùng cao, thuộc vùng đặc biệt khó khăn nằm ở phía Đông Bắc của tỉnh Thái Nguyên. Phía Bắc giáp huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, phía Đông giáp huyện Bắc Sơn tỉnh Lạng Sơn, phía Nam giáp huyện Yên Thế tỉnh Bắc Giang, phía Tây giáp huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên.Toàn huyện có 15 đơn vị hành chính trong đó có 1 thị trấn và 14 xã với tổng số 174 xóm bản, dân số trên 70 nghìn người 2. Địa hình đất đai Tổng diện tích đất tự nhiên 83.

Trong đó: - Diện tích đất nông nghiệp 77.552,71 ha, chiếm 92,4% tổng diện tích đất tự nhiên, trong đó: Diện tích đất sản xuất nông nghiệp 11.284,85 ha chiếm 13,4%, diện tích đất lâm nghiệp 66.012,18 ha chiếm 78,6%, diện tích đất nuôi trồng thủy sản 255,68 ha chiếm 0,3% tổng diện tích đất tự nhiên. - Diện tích đất phi nông nghiệp 3.274,14 ha, chiếm 3,90% tổng diện tích đất tự nhiên. - Diện tích đất chưa sử dụng: 3.115,69 ha, chiếm 3,7% tổng diện tích đất tự nhiên. Đặc điểm địa hình huyện Võ Nhai là núi cao, chịu ảnh hưởng của 2 vòng cung là vòng cung Ngân Sơn chạy từ Bắc Kạn theo hướng Đông Bắc - Tây Nam và vòng cung Bắc Sơn chạy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, vì vậy huyện có địa hình khá phức tạp, đồi núi là chủ yếu, đất bằng thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp ít.

Vùng núi dốc và núi đá vôi chiếm 92 %, những vùng đất bằng phẳng thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ lệ nhỏ tập trung n 4 chủ yếu theo các khe suối, dọc các triền sông và thung lũng của vùng núi đá vôi. Toàn huyện độ cao trung bình so với mặt biển từ 100 - 800 m, đất nông nghiệp phân bố ở độ cao 100 - 450 m. Căn cứ vào địa hình, địa mạo và đất đai huyện chia làm 3 tiểu vùng như sau: - Tiểu vùng I : Bao gồm các xã, thị trấn dọc quốc lộ 1B gồm: Thị trấn Đình Cả, các xã Phú Thượng; Lâu Thượng; La Hiên, với tổng diện tích vùng này là 14.008,33 ha (chiếm 16,69% tổng diện tích đất tự nhiên của huyện) đây là nơi tập trung dân số cao là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hoá - xã hội của huyện. Đặc điểm vùng này có hệ thống giao thông, thuỷ lợi, điện lưới thuận lợi cho phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ và phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa.

- Tiểu vùng II: Gồm 5 xã phía Nam: Tràng Xá; Liên Minh; Phương Giao; Dân Tiến; Bình Long với tổng diện tích 26. Địa hình đồi núi hình bát úp, bị chia cắt bởi nhiều khe, suối, sông và xen kẽ núi đá vôi có các bãi soi bằng phẳng phù hợp phát triển cây công nghiệp ngắn và dài ngày, cây lương thực và kết hợp các cây ăn quả, cây lâm nghiệp và phát triển chăn nuôi theo hướng gia trại, trang trại. - Tiểu vùng III: Bao gồm 6 xã phía Bắc của huyện là xã Nghinh Tường; Sảng Mộc; Thượng Nung; Vũ Chấn; Thần Sa và Cúc Đường với tổng diện tích 43. Đặc điểm của vùng này là đất rộng, nhiều đồi núi, khe suối rất thuận lợi cho việc triển lâm nghiệp, du lịch sinh thái.

Thời tiết khí hậu Khí hậu Võ Nhai mang đặc điểm chung của khí hậu miền núi Bắc Bộ chia làm hai mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô. Mùa mưa kéo dài từ tháng 4 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau. Lượng mưa bình quân năm 1.941,5 mm, thấp hơn so với các vùng khác trong tỉnh Thái Nguyên n 5 (2.500) và phân bố không đều, lượng mưa tập trung chủ yếu vào các tháng mùa mưa với 1.765mm, chiếm 91% lượng mưa cả năm. Các tháng mùa khô có lượng mưa không đáng kể, lượng bốc hơi nước rất lớn, gây nên tình trạng khô hạn nghiêm trọng cho cây trồng, nhất là đối với cây trồng hàng năm.

Độ ẩm bình quân hàng năm trên địa bàn huyện Võ Nhai dao động từ 80 - 87 %, các tháng mùa khô, nhất là các tháng cuối năm (tháng 11, 12) độ ẩm thấp gây khó khăn cho việc phát triển cây vụ Đông. Giao thông vận tải Giao thông nói chung và đường xá nói riêng là cơ sở hạ tầng quan trọng đối với nền kinh tế quốc dân. Giao thông vận tải phát triển sẽ thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, đến nay huyện Võ Nhai đã hình thành một mạng lưới giao thông đường bộ với các loại đường như sau: - Quốc lộ 1B có chiều dài 28 km, rộng 7 km - Đường tỉnh lộ 23,5 km - Đường huyện dài 98,9 km - Hơn 80 tuyến đường liên xã với tổng chiều dài 486 km - Đường xóm dài khoảng 83 km ; xây dựng mới được 53 đường ngầm, đường tràn, 12 cầu gỗ, 433 cầu cống các loại, 9 cầu bê tông cót thép 2.

Điều kiện kinh tế - xã hội Võ Nhai có 15 đơn vị hành chính gồm thị trấn Đình Cả và 14 xã: Sáng Mộc, Nghinh Tường, Thần Sa, Thượng Nung, Vũ Chấn, Cúc Đường, La Hiên, Lâu Thượng, Phú Thượng, Tràng Xá, Liên Minh, Phương Giao, Liên Minh và Dân Tiến. Võ Nhai là địa bàn sinh sống của 8 dân tộc như: Kinh (34,17%); Tày (29,88%); Nùng (14,52%); Dao (12,63%); Các dân tộc H’Mông, Cao Lan, Hoa chiếm 8,7%. n 6 Người Cao Lan (Sán Chay, Sán Chí) sống chủ yếu bằng nghề làm ruộng nước, làm nương, trồng rừng. Người Cao Lan sống trong những ngôi nhà sàn 4 mái có 3 hoặc 5 gian, trong nhà có sàn phơi.

Y phục của người Cao Lan không có nhiều hoạ tiết, phụ nữ thường mặc váy chàm dài ngang bắp chân, mặc áo chàm dài ngang váy. Nam giới búi tóc đội khăn xếp màu chàm có thêu hoa văn, mặc áo chàm dài hoặc ngắn, quần thụng màu nâu hoặc trắng. Trong những dịp lễ, tết, người Cao Lan rất thích các điệu múa Lân, múa Tắc Xình… 2. Tình hình nghiên cứu bệnh tụ huyết trùng trong và ngoài nƣớc 2.

Trên thế giới Bệnh tụ huyết trùng được Bollinger phát hiện lần đầu tiên trên bò năm 1878 ở Munich (Đức). Những năm tiếp theo bệnh được phát hiện ở nhiều nước trên thế giới, trên nhiều loài gia súc, gia cầm. Năm 1885, Kitt đã phân lập được vi khuẩn gây bệnh. Khi nghiên cứu vi khuẩn tụ huyết trùng gây bệnh ở các loài gia súc, gia cầm, Hueppe phát hiện thấy sự giống nhau về tính chất gây bệnh, tương đồng kháng nguyên, nhưng khác nhau về tính gây bệnh cho các loài vật và gọi chung là vi khuẩn gây nhiễm trùng huyết, xuất huyết, đặt tên là Bacillus septicaemia.

Để ghi nhớ công lao của Louis Pasteur, người có nhiều đóng góp nghiên cứu phát hiện ra vi khuẩn gây bệnh tụ huyết trùng, năm 1887, Trevisan đã đề nghị đặt tên cho vi khuẩn gây bệnh này là Do Pasteurella gây bệnh cho nhiều loài gia súc nên người ta đặt tên vi khuẩn gây bệnh tụ huyết trùng cho động vật theo tên vật chủ mà chúng thích nghi và gây bệnh: Pasteurella suiseptica gây bệnh ở lợn. Pasteurella boviseptica gây bệnh ở bò. Pasteurella oviseptica gây bệnh ở dê, cừu. Pasteurella aviseptica gây bệnh ở gà.

Sau một vài lần thay đổi, đến năm 1939, Rosenbush và Merchant đã đề nghị đặt tên cho vi khuẩn này là Pasteurella multocida, để chỉ khả năng gây n 7 bệnh cho nhiều loài vật của chúng, tên này đã được công nhận chính thức trên thế giới và sử dụng cho đến ngày nay.