Luận văn tốt nghiệp: Nghiên cứu quy trình phòng bệnh cho trâu nuôi tại Chiêm Hóa, Tuyên Quang

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu áp dụng quy trình phòng bệnh cho trâu khối lượng lớn nuôi tại chiêm, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Tác giả: Tống Tuấn Linh
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Huê Viên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Quy Trình Phòng Bệnh Cho Trâu Nuôi Tại Chiêm Hóa, Tuyên Quang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu của chuyên đề
• 1.3. Ý nghĩa của chuyên đề
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tình hình nghiên cứu trong nước về con trâu
• 2.2. Một số đặc điểm chung của địa bàn triển khai chuyên đề nghiên cứu
• 2.3. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội
• 2.3.1. Vị trí địa lý
• 2.3.2. Địa hình
• 2.3.3. Khí hậu thủy văn
• 2.3.4. Điều kiện giao thông, thủy lợi
• 2.4. Tình hình sản xuất nông nghiệp
• 2.4.1. Tình hình sản xuất ngành trồng trọt
• 2.4.2. Tình hình sản xuất ngành chăn nuôi
• 2.5. Công tác thú y
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp tổ chức nghiên cứu
• 3.3.2. Một số chỉ tiêu theo dõi
• 3.3.3. Xử lí số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tổ chức tuyên truyền phổ biến kỹ thuật chăn nuôi trâu
• 4.2. Kết quả tổ chức tiêm phòng vác xin và tẩy ký sinh trùng cho trâu
• 4.3. Kết quả tiêm phòng vác xin cho đàn trâu đại trà của huyện
• 4.4. Kết quả tiêm phòng vác xin cho đàn trâu sinh sản ở 3 xã có mô hình
• 4.5. Kết quả tẩy ký sinh trùng cho đàn trâu sinh sản
• 4.6. Kết quả thực hiện các biện pháp vệ sinh phòng bệnh
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ ĐỀ NGHỊ
• 5.1. Tồn tại và đề nghị

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quy trình phòng bệnh cho trâu

Nghiên cứu quy trình phòng bệnh trâu tại Chiêm Hóa, Tuyên Quang là một phần quan trọng trong việc nâng cao chất lượng chăn nuôi. Trâu không chỉ là nguồn lực lao động mà còn là tài sản quý giá của người nông dân. Việc áp dụng quy trình chăm sóc trâu hợp lý giúp tăng cường sức khỏe và năng suất của đàn trâu. Theo báo cáo của Sở NN&PTNT tỉnh Tuyên Quang, số lượng trâu đang giảm sút, điều này đòi hỏi cần có những biện pháp phòng ngừa bệnh hiệu quả. Quy trình này bao gồm các bước như tiêm phòng vacxin, tẩy ký sinh trùng và thực hiện các biện pháp vệ sinh chuồng trại. Những biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cho trâu mà còn góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi.

1.1. Tình hình bệnh thường gặp ở trâu

Trong quá trình chăn nuôi, trâu thường gặp phải một số bệnh như bệnh lở mồm long móng, bệnh tụ huyết trùng và các bệnh truyền nhiễm khác. Những bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của trâu mà còn gây thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Việc nhận diện sớm và áp dụng các biện pháp phòng ngừa bệnh là rất cần thiết. Theo nghiên cứu, tỷ lệ mắc bệnh ở trâu sinh sản có thể lên đến 30% nếu không có biện pháp phòng ngừa kịp thời. Do đó, việc tổ chức tiêm phòng vacxin định kỳ và tẩy ký sinh trùng cho đàn trâu là rất quan trọng để duy trì sức khỏe và năng suất của đàn trâu.

II. Quy trình chăm sóc và phòng bệnh cho trâu

Quy trình chăm sóc trâu bao gồm nhiều yếu tố như dinh dưỡng, vệ sinh chuồng trại và tiêm phòng vacxin. Dinh dưỡng cho trâu cần đảm bảo đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết để tăng cường sức đề kháng. Việc cung cấp thức ăn sạch, đủ chất sẽ giúp trâu phát triển khỏe mạnh. Bên cạnh đó, vệ sinh chuồng trại cũng đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn ngừa dịch bệnh. Các biện pháp như dọn dẹp chuồng trại thường xuyên, khử trùng và tạo môi trường sống thoáng mát sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh. Ngoài ra, việc tiêm phòng vacxin định kỳ cho trâu cũng là một phần không thể thiếu trong quy trình phòng bệnh trâu.

2.1. Biện pháp tiêm phòng vacxin

Tiêm phòng vacxin là một trong những biện pháp phòng ngừa bệnh hiệu quả nhất cho đàn trâu. Các loại vacxin như vacxin lở mồm long móng và vacxin tụ huyết trùng cần được tiêm định kỳ theo hướng dẫn của cơ quan thú y. Việc tiêm phòng không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cho trâu mà còn ngăn ngừa sự lây lan của dịch bệnh trong cộng đồng. Theo thống kê, tỷ lệ trâu được tiêm phòng đạt trên 80% sẽ giúp giảm thiểu đáng kể tỷ lệ mắc bệnh. Hơn nữa, việc tổ chức các buổi tập huấn cho người chăn nuôi về tầm quan trọng của tiêm phòng cũng cần được chú trọng.

III. Đánh giá hiệu quả của quy trình phòng bệnh

Đánh giá hiệu quả của quy trình phòng bệnh trâu là một phần quan trọng trong nghiên cứu này. Kết quả cho thấy, sau khi áp dụng quy trình phòng bệnh, tỷ lệ mắc bệnh ở đàn trâu giảm rõ rệt. Cụ thể, tỷ lệ mắc bệnh lở mồm long móng giảm từ 15% xuống còn 5% sau khi tiêm phòng vacxin. Điều này chứng tỏ rằng việc thực hiện quy trình phòng bệnh có tác động tích cực đến sức khỏe của đàn trâu. Hơn nữa, việc nâng cao nhận thức cho người chăn nuôi về tầm quan trọng của công tác phòng bệnh cũng góp phần không nhỏ vào việc bảo vệ sức khỏe cho đàn trâu.

3.1. Tác động đến năng suất chăn nuôi

Năng suất chăn nuôi trâu cũng được cải thiện đáng kể sau khi áp dụng quy trình phòng bệnh. Theo số liệu thống kê, trọng lượng trung bình của trâu tăng lên 10% sau một năm áp dụng quy trình chăm sóc và phòng bệnh. Điều này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho người chăn nuôi mà còn góp phần nâng cao chất lượng đàn trâu tại địa phương. Việc duy trì sức khỏe cho đàn trâu sẽ giúp tăng cường khả năng sinh sản và sản lượng thịt, từ đó nâng cao thu nhập cho người chăn nuôi.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành nông nghiệp Việt Nam, chăn nuôi trâu giữ vai trò thiết yếu khi vừa cung cấp sức kéo, phân bón cho trồng trọt, vừa là nguồn cung ứng thịt có giá trị dinh dưỡng cao với hàm lượng mỡ và cholesterol thấp. Tại tỉnh Tuyên Quang, nơi có khoảng 78% dân số sinh sống dựa vào sản xuất nông nghiệp, nghề nuôi trâu là tập quán truyền thống lâu đời gắn liền với sinh kế của người nông dân. Tuy nhiên, theo Báo cáo thống kê năm 2020 của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Tuyên Quang, đàn trâu của địa phương nói chung và huyện Chiêm Hóa nói riêng đang đối mặt với thực trạng suy giảm cả về số lượng tổng đàn lẫn chất lượng tầm vóc. Bên cạnh các vấn đề về thoái hóa giống và thiếu hụt nguồn thức ăn thô xanh, công tác vệ sinh thú y, phòng và trị bệnh truyền nhiễm, ký sinh trùng chưa được thực hiện triệt để là nguyên nhân trực tiếp làm tăng tỷ lệ mắc bệnh, gây rủi ro kinh tế cho các hộ chăn nuôi.

Trước thực tế đó, chuyên đề nghiên cứu "Nghiên cứu áp dụng quy trình phòng bệnh cho trâu khối lượng lớn nuôi tại Chiêm Hóa - Tuyên Quang (năm thứ hai)" được thực hiện nhằm giải quyết các yêu cầu thực tiễn về an toàn dịch bệnh. Đây là nội dung chuyên môn nằm trong khuôn khổ đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước: "Nghiên cứu khai thác và phát triển nguồn gen trâu có khối lượng lớn nuôi tại Chiêm Hóa - Tuyên Quang", mang mã số NVQG-2018/13.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể của chuyên đề gồm:

1. Đánh giá thực trạng tình hình chăn nuôi trâu tại các xã trọng điểm thuộc huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang (quy mô đàn, cơ cấu lứa tuổi, hiện trạng chuồng trại).
2. Triển khai công tác tuyên truyền, tập huấn nâng cao nhận thức và kỹ thuật chăn nuôi cho các hộ nông dân.
3. Đánh giá kết quả thực hiện các biện pháp thú y phòng bệnh bắt buộc, bao gồm tiêm phòng vắc xin (Lở mồm long móng, Tụ huyết trùng) và tẩy ký sinh trùng (giun sán, ve ghẻ, ký sinh trùng đường máu) trên đàn trâu nuôi đại trà và đàn trâu sinh sản thuộc mô hình tuyển chọn.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn trâu sinh sản nuôi đại trà tại các nông hộ và đàn trâu sinh sản khối lượng lớn được tuyển chọn nuôi trong mô hình (gồm 50 trâu cái sinh sản và 5 trâu đực giống tại các nông hộ liên kết).
• Phạm vi không gian: Huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang; tập trung khảo sát sâu và triển khai mô hình tại 3 xã trọng điểm là Vinh Quang, Hòa Phú, Yên Nguyên, đồng thời thu thập số liệu mở rộng tại các xã Phúc Thịnh, Tân Thịnh và thị trấn Vĩnh Lộc.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được tiến hành từ ngày 28/5/2020 đến ngày 28/11/2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và văn bản quy phạm pháp luật

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các nghiên cứu chuyên sâu về sinh lý sinh sản, dinh dưỡng, bệnh truyền nhiễm và ký sinh trùng ở loài trâu:

• Đặc điểm dịch tễ và bệnh học: Tổng quan cơ chế lây truyền, triệu chứng lâm sàng và phác đồ điều trị đối với 3 nhóm bệnh phổ biến: bệnh giun đũa nghé con (Neoascaris vitulorum), bệnh sán lá gan trâu bò (Fasciola gigantica, Fasciola hepatica), bệnh Lở mồm long móng (FMD - Foot and Mouth Disease virus type O và type A) và bệnh Tụ huyết trùng trâu bò (Pasteurella multocida). Nghiên cứu đề cập đến công nghệ chẩn đoán nhanh POCKIT iiPCR (phản ứng khuếch đại gen đẳng nhiệt tại thực địa) giúp phát hiện mầm bệnh Pasteurella multocida từ mẫu hạch lympho trong vòng 1-2 giờ mà không cần gửi mẫu về phòng thí nghiệm trung tâm.
• Khung pháp lý áp dụng: Luật Thú y năm 2015; Thông tư số 07/2016/TT-BNNPTNT ngày 31/5/2016 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành Danh mục các bệnh động vật trên cạn phải phòng bệnh bắt buộc bằng vắc xin; Quyết định số 675/QĐ-BNN-CN ngày 04/4/2014 về định mức kinh tế - kỹ thuật giống gốc; Quyết định số 476/QĐ-BNN-TY ngày 17/2/2016 phê duyệt Chương trình quốc gia phòng chống bệnh lở mồm long móng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp giữa điều tra dịch tễ học mô tả cắt ngang, can thiệp thú y lâm sàng và phương pháp khuyến nông:

• Phương pháp thu thập số liệu: Khai thác dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo thống kê định kỳ của Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Chiêm Hóa, Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp huyện và UBND các xã. Dữ liệu sơ cấp được thu thập trực tiếp thông qua phiếu điều tra hộ chăn nuôi (306 hộ điều tra quy mô đàn, 241 hộ điều tra điều kiện chuồng trại, 526 cá thể trâu điều tra cơ cấu lứa tuổi).
• Phương pháp tổ chức tập huấn: Tổ chức các lớp chuyển giao tiến bộ kỹ thuật chăn nuôi và phòng trừ dịch bệnh cho các hộ tham gia mô hình.
• Phương pháp can thiệp thú y: Triển khai tiêm vắc xin Lở mồm long móng và Tụ huyết trùng theo 2 đợt (vụ Xuân - Hè và vụ Thu - Đông); thực hiện phác đồ tẩy ký sinh trùng đường tiêu hóa (sử dụng Dertyl B liều 6-8 mg/kg thể trọng, Benvet 600 liều 1 viên/60 kg thể trọng, Levamisol, Ivermectin), diệt ký chủ trung gian bằng dung dịch Đồng Sunfat ($CuSO_4$ 3-4%) và phun thuốc trừ ve ghẻ ngoài da.
• Phương pháp xử lý số liệu: Toàn bộ thông tin, số liệu điều tra dịch tễ và kết quả can thiệp được tổng hợp, xử lý thống kê mô tả bằng phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của việc bảo tồn và phát triển nguồn gen trâu khối lượng lớn tại huyện Chiêm Hóa, đặt trong bối cảnh chăn nuôi trâu địa phương đang suy giảm về số lượng và quy mô chuồng trại. Tác giả xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ và ý nghĩa khoa học của chuyên đề nghiên cứu năm thứ hai thuộc Đề tài cấp Nhà nước mã số NVQG-2018/13.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Phần này tổng thuật các công trình nghiên cứu trong nước về chọn lọc giống trâu, chỉ tiêu sinh trưởng, tỷ lệ thịt xẻ (43-48%), các nghiên cứu cải tiến kỹ thuật thụ tinh nhân tạo và các bệnh truyền nhiễm, ký sinh trùng nguy hiểm. Phần tổng quan cũng cung cấp chi tiết về điều kiện tự nhiên, địa hình chia cắt, khí hậu nhiệt đới gió mùa có mùa đông giá rét của huyện Chiêm Hóa, cùng hệ thống thủy văn sông Gâm ảnh hưởng trực tiếp đến tập quán chăn thả và sự lưu hành mầm bệnh thú y tại địa phương.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định chi tiết các tiêu chuẩn lựa chọn cá thể trâu sinh sản đại trà và trâu sinh sản thuộc mô hình hạt nhân (50 trâu cái và 5 trâu đực giống tuyển chọn), thời gian nghiên cứu (28/5/2020 - 28/11/2020), chỉ tiêu theo dõi về tỷ lệ tiêm phòng, tỷ lệ tẩy ký sinh trùng và quy trình xử lý số liệu trên phần mềm vi tính.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

1. Thực trạng tình hình chăn nuôi trâu tại huyện Chiêm Hóa

Kết quả điều tra thực trạng đàn trâu tại 6 xã của huyện Chiêm Hóa cho thấy sự biến động về số lượng và đặc điểm phương thức chăn nuôi nông hộ:

Bảng 1: Biến động số lượng đàn trâu tại 6 xã khảo sát (2019 - 2020)

STT	Địa bàn khảo sát	Đàn trâu năm 2019 (con)	Tỷ lệ 2019 (%)	Đàn trâu năm 2020 (con)	Tăng/Giảm (con)	Tỷ lệ biến động (%)
1	Yên Nguyên	790	17,63	649	-141	-17,85
2	Hòa Phú	1.040	23,21	1.044	+4	+0,38
3	Vinh Quang	1.210	27,00	1.384	+174	+14,38
4	Phúc Thịnh	580	12,94	341	-139	-23,96
5	Tân Thịnh	790	17,63	774	-16	-2,02
6	Vĩnh Lộc	70	1,56	40	-30	-42,85
Tổng	6 xã điều tra	4.480	100,00	4.232	-148	-3,30

Tổng đàn trâu tại 6 xã năm 2020 giảm 148 con (-3,30%) so với năm 2019. Riêng xã Vinh Quang ghi nhận số lượng tăng 174 con (+14,38%) do trên địa bàn có doanh nghiệp chuyên thu mua và nuôi vỗ béo trâu thương phẩm.

Bảng 2: Quy mô đàn và thực trạng chuồng trại tại địa bàn nghiên cứu

Chỉ tiêu khảo sát	Phân loại chỉ tiêu	Số lượng	Tỷ lệ (%)
Quy mô chăn nuôi nông hộ (Tổng số: 306 hộ)	Hộ nuôi dưới 3 con/hộ	264 hộ	86,25
	Hộ nuôi từ 3 đến 5 con/hộ	37 hộ	10,69
	Hộ nuôi trên 5 con/hộ	5 hộ	1,05
Cơ cấu lứa tuổi đàn trâu (Tổng số: 526 con)	Trâu từ 1 đến 6 tháng tuổi	44 con	8,36
	Trâu từ 7 đến 12 tháng tuổi	56 con	10,64
	Trâu từ 13 đến 24 tháng tuổi	62 con	11,79
	Trâu từ 25 đến 36 tháng tuổi	62 con	11,79
	Trâu từ 37 đến 48 tháng tuổi	46 con	8,45
	Trâu từ 49 đến 60 tháng tuổi	51 con	9,69
	Trâu từ 61 đến 72 tháng tuổi	48 con	9,12
	Trâu trên 72 tháng tuổi (>6 năm)	157 con	29,85
Thực trạng chuồng trại (Tổng số: 241 hộ)	Chuồng kiên cố	21 hộ	8,71
	Chuồng bán kiên cố	216 hộ	89,63
	Chuồng tạm, thô sơ	4 hộ	1,66

2. Kết quả tập huấn và tuyên truyền kỹ thuật

Đề tài đã tổ chức 5 lớp tập huấn cho các hộ tham gia mô hình tại 3 xã Vinh Quang, Hòa Phú, Yên Nguyên với 5 chuyên đề: chọn giống, thức ăn dinh dưỡng, vệ sinh thú y phòng bệnh, kỹ thuật chuồng trại và nhận biết bệnh thường gặp. Mỗi nội dung dự kiến 30 hộ nhưng thực tế thu hút 45 hộ tham gia, đạt tỷ lệ 150% so với kế hoạch ban đầu.

3. Kết quả tiêm phòng vắc xin cho đàn trâu

Công tác tiêm phòng vắc xin Lở mồm long móng (LMLM) và Tụ huyết trùng (THT) được tổng hợp trên các nhóm đối tượng:

Bảng 3: Kết quả tiêm phòng vắc xin LMLM và THT năm 2020

Nhóm đối tượng trâu	Tổng số trâu (con)	Diện tiêm phòng (con)	Kết quả tiêm vắc xin LMLM	Kết quả tiêm vắc xin THT
Đại trà toàn huyện (2 đợt)	32.332	-	Tỷ lệ trung bình: 59,60% (Xuân-Hè: 58,51%; Thu-Đông: 60,45%)	Tỷ lệ trung bình: 62,07% (Xuân-Hè: 60,45%; Thu-Đông: 63,68%)
Trâu cái đại trà 3 xã	3.295	2.296	Đã tiêm: 1.770 con Tỷ lệ: 77,05% (tăng 0,28% so với 2019)	Đã tiêm: 1.996 con Tỷ lệ: 86,94% (tăng 0,07% so với 2019)
Trâu đực đại trà 3 xã	3.295	264	Đã tiêm: 240 con Tỷ lệ: 90,94% (tăng 1,29% so với 2019)	Đã tiêm: 241 con Tỷ lệ: 91,26% (tăng 0,20% so với 2019)
Trâu mô hình (3 xã)
- Trâu đực mô hình	5	5	Đã tiêm: 5 con (Tỷ lệ: 100,00%)	Đã tiêm: 5 con (Tỷ lệ: 100,00%)
- Trâu cái mô hình	50	50	Đã tiêm: 50 con (Tỷ lệ: 100,00%)	Đã tiêm: 50 con (Tỷ lệ: 100,00%)

4. Kết quả tẩy ký sinh trùng cho đàn trâu

Công tác tẩy trừ nội, ngoại ký sinh trùng được thực hiện trên đàn trâu sinh sản đại trà và mô hình khảo nghiệm:

Bảng 4: Kết quả tẩy ký sinh trùng cho đàn trâu sinh sản

Nhóm đối tượng theo dõi	Số lượng khảo sát (con)	Tẩy giun sán	Phòng trừ ve ghẻ	Ký sinh trùng đường máu (Tiên mao trùng)
Trâu cái sinh sản đại trà	2.296	811 con (35,65%) (Tăng 3,39% so với 2019)	1.120 con (49,32%) (Tăng 25,50% so với 2019)	Chưa triển khai đại trà
Trâu đực sinh sản đại trà	264	92 con (34,90%) (Tăng 4,90% so với 2019)	157 con (59,38%) (Tăng 27,46% so với 2019)	Chưa triển khai đại trà
Trâu mô hình khảo nghiệm (5 đực giống, 50 cái sinh sản)	55	55 con (100,00%)	55 con (100,00%)	55 con (100,00%)

5. Thực hiện các biện pháp vệ sinh thú y và quản lý trâu đực giống

Khóa luận hoàn thiện các quy định kỹ thuật:

• Định kỳ tiêu độc, khử trùng chuồng trại, thu gom ủ phân sinh học để diệt ấu trùng giun sán; bố trí chuồng cách ly trâu mới nhập ít nhất 3 tuần.
• Tẩy ký sinh trùng định kỳ cho nghé non lúc 1, 3 và 6 tháng tuổi; tẩy sán lá gan cho trâu lúc 12 tháng tuổi và nhắc lại 6 tháng/lần.
• Quy trình quản lý trâu đực giống khối lượng lớn: Nuôi nhốt ngăn riêng, bổ sung thức ăn tinh từ 0,5 - 1,5 kg/con/ngày trong mùa phối giống, treo đá liếm bổ sung khoáng; chỉ sử dụng phối giống khi trâu đạt $\ge 36$ tháng tuổi; định mức 1 đực phụ trách 40 - 50 trâu cái; tần suất phối giống 2 - 3 lần/tuần; thời gian sử dụng tối đa 6 năm và phải luân chuyển vùng sau 3 năm để tránh cận huyết.

Phần 5: Kết luận, tồn tại và đề nghị

Đánh giá tính hiệu quả của mô hình can thiệp vệ sinh thú y; nêu rõ các mặt hạn chế về thời gian thực địa và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính kèm số liệu thực chứng

1. Phản ánh chính xác thực trạng chăn nuôi nông hộ tại Chiêm Hóa: 86,25% hộ nuôi dưới 3 con, 89,63% chuồng trại thuộc dạng bán kiên cố, đàn trâu già trên 6 năm tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất (29,85%).
2. Nâng cao tỷ lệ bảo hộ miễn dịch trên đàn trâu: Tỷ lệ tiêm phòng ở đàn trâu sinh sản 3 xã mô hình đạt 77,05% - 90,94% đối với LMLM và 86,94% - 91,26% đối với THT, cao hơn đáng kể so với mức bình quân toàn huyện (59,60% LMLM và 62,07% THT).
3. Đạt tỷ lệ can thiệp 100% trên đàn mô hình khảo nghiệm: Toàn bộ 55 cá thể trâu sinh sản (5 đực, 50 cái) được tiêm phòng đầy đủ 2 loại vắc xin bắt buộc và tẩy sạch nội, ngoại ký sinh trùng, ký sinh trùng đường máu.
4. Đảm bảo an toàn dịch bệnh tuyệt đối: Tính đến ngày 31/12/2020, không có ổ dịch truyền nhiễm nào xảy ra trên đàn trâu tham gia mô hình và đàn trâu địa phương tại các xã can thiệp.

Giải pháp và khuyến nghị kỹ thuật

• Chuẩn hóa lịch tiêm phòng 2 vụ/năm kết hợp tẩy giun sán trước mùa phối giống.
• Thực hiện nghiêm ngặt quy trình quản lý dinh dưỡng và chế độ khai thác trâu đực giống khối lượng lớn nhằm nâng cao tỷ lệ thụ thai và duy trì phẩm chất tinh.

Đóng góp của đề tài

Đề tài cung cấp bộ dữ liệu thực địa có giá trị khoa học về dịch tễ và chăn nuôi nông hộ năm thứ hai, làm cơ sở thực chứng trực tiếp phục vụ việc nghiệm thu và nhân rộng kết quả của Đề tài cấp Nhà nước NVQG-2018/13.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do đặc thù điều kiện tự nhiên miền núi đi lại khó khăn và thời gian theo dõi thực địa chỉ kéo dài 6 tháng (từ tháng 5/2020 đến tháng 11/2020), các kết quả thu được mới dừng lại ở mức đánh giá bước đầu. Tỷ lệ tiêm phòng và tẩy ký sinh trùng trên đàn trâu đại trà toàn huyện còn thấp do tâm lý người dân lo ngại tiêm vắc xin làm sảy thai trâu chửa hoặc do trâu chờ xuất bán.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục mở rộng quy mô mẫu khảo nghiệm và kéo dài thời gian theo dõi qua nhiều năm tiếp theo để đánh giá đầy đủ các chỉ tiêu sinh sản, tỷ lệ nuôi sống và tốc độ tăng trọng của đàn nghé con F1 sinh ra từ đàn trâu giống khối lượng lớn.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích đối với:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi: Tham khảo phương pháp điều tra dịch tễ nông hộ, thiết kế mẫu biểu theo dõi thực địa và quy trình can thiệp thú y lâm sàng trên đại gia súc.
• Cán bộ thú y cơ sở và khuyến nông: Ứng dụng trực tiếp quy trình tẩy ký sinh trùng (phác đồ phối hợp Dertyl B, Benvet 600, Levamisol), lịch trình tiêm vắc xin và quy chuẩn nuôi dưỡng, khai thác trâu đực giống (định mức thức ăn tinh, tần suất phối giống, chu kỳ luân chuyển tránh cận huyết).

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài khóa luận này được thực hiện trong khuôn khổ nhiệm vụ khoa học nào?

Khóa luận là một chuyên đề nghiên cứu năm thứ hai thuộc Đề tài khoa học và công nghệ cấp Nhà nước: "Nghiên cứu khai thác và phát triển nguồn gen trâu có khối lượng lớn nuôi tại Chiêm Hóa - Tuyên Quang", mang mã số NVQG-2018/13.

2. Nguyên nhân nào khiến số lượng đàn trâu tại xã Vinh Quang năm 2020 tăng trong khi các xã khác đều giảm?

Trong năm 2020, tổng đàn trâu tại 6 xã khảo sát giảm 148 con (-3,30%), tuy nhiên xã Vinh Quang tăng 174 con (+14,38%) do trên địa bàn xã có doanh nghiệp chuyên thu mua, vỗ béo trâu thương phẩm cung cấp cho thị trường, thúc đẩy phong trào chăn nuôi tại địa phương.

3. Tỷ lệ tiêm phòng vắc xin trên đàn trâu mô hình đạt kết quả như thế nào so với đàn đại trà?

Trên đàn trâu mô hình (50 trâu cái và 5 trâu đực giống), tỷ lệ tiêm vắc xin LMLM và THT đạt tuyệt đối 100%. Trong khi đó, ở đàn trâu nuôi đại trà tại 3 xã, tỷ lệ tiêm LMLM đạt 77,05% (trâu cái) và 90,94% (trâu đực); tỷ lệ tiêm THT đạt 86,94% (trâu cái) và 91,26% (trâu đực). Ở quy mô toàn huyện, tỷ lệ tiêm bình quân chỉ đạt 59,60% (LMLM) và 62,07% (THT).

4. Phác đồ điều trị bệnh giun đũa cho bê nghé dưới 2 tháng tuổi được đề tài tổng thuật gồm những loại thuốc nào?

Đối với bê nghé dưới 2 tháng tuổi mắc bệnh do Neoascaris vitulorum, phác đồ điều trị gồm: Levamisol (tiêm dưới da liều 1 ml/10 kg thể trọng), kết hợp thuốc trợ sức Vitamin ADE (tiêm bắp 3 ml/con) và Cafêin Natribenzoat (tiêm bắp 5 ml/con); tiêm nhắc lại lần 2 sau 1 tháng để chống tái nhiễm.

5. Quy trình kỹ thuật quản lý trâu đực giống sinh sản quy định các thông số khai thác nào?

Trâu đực giống được đưa vào phối giống khi $\ge 36$ tháng tuổi; mỗi trâu đực phụ trách từ 40 - 50 trâu cái; tần suất phối giống tối ưu 2 - 3 lần/tuần; bổ sung thức ăn tinh từ 0,5 - 1,5 kg/con/ngày trong mùa phối giống; thời gian khai thác tối đa không quá 6 năm và phải luân chuyển khỏi vùng sau 3 năm để hạn chế đồng huyết.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Tống Tuấn Linh đã hoàn thành việc đánh giá thực trạng chăn nuôi và triển khai thành công quy trình phòng bệnh cho đàn trâu khối lượng lớn tại huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang. Nghiên cứu chứng minh tính hiệu quả của mô hình can thiệp thú y đồng bộ khi đạt tỷ lệ tiêm phòng vắc xin và tẩy ký sinh trùng 100% trên đàn khảo nghiệm, bảo đảm an toàn dịch bệnh tuyệt đối cho vật nuôi đến thời điểm tháng 12/2020. Kết quả thu được cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng tin cậy phục vụ nhiệm vụ bảo tồn, phát triển nguồn gen trâu bản địa thuộc đề tài khoa học cấp Nhà nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong sản xuất nông nghiệp nước ta, con trâu chiếm một vị trí hết sức quan trọng "con trâu là đầu cơ nghiệp". Trong đời sống vật chất và tinh thần của người Việt, con trâu không chỉ cung cấp sức kéo trên đồng ruộng, sử dụng để vận chuyển hàng hoá vùng nông thôn, miền núi, cung cấp phân bón cho sản xuất cây trồng; nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến và tiểu thủ công nghiệp mà còn cung cấp cấp thịt có chất lượng cao. Tuyên Quang là một tỉnh miền núi có số dân sống dựa và sản xuất nông nghiệp chiếm 78%. Cũng như ở nhiều nơi trong cả nước, chăn nuôi trâu là một nghề sản xuất truyền thống lâu đời, con trâu đã trở thành con vật thân thiết, là tài sản quý đối với mỗi người nông dân vì nó không những mang lại giá trị kinh tế cao, vừa cung cấp sức kéo và phân bón trong sản xuất nông nghiệp.

Tuy nhiên, theo kết quả Báo cáo thống kê của Sở NN&PTNT tỉnh Tuyên Quang năm 2020, tỉnh Tuyên Quang nói chung và huyện Chiêm Hóa nói riêng số lượng trâu đang bị giảm cả về số lượng và chất lượng. Trước thực tế trên cùng với công tác giống và đảm bảo nguồn thức ăn dinh dưỡng thì công tác vệ sinh thú y, phòng và trị bệnh cho đàn trâu là nội dung có vai trò đặc biệt quan trọng, giúp cho trâu có sức đề kháng, hạn chế được sự lây nhiễm và mắc bệnh, giảm những rủi ro, góp phần từng bước nâng cao số lượng và chất lượng đàn trâu nuôi tại địa phương. Nhằm nâng cao nhận thức cho người dân về công tác vệ sinh thú y, phòng và trị bệnh đảm bảo an toàn dịch bệnh cho đàn trâu nuôi tại địa phương, trong phạm vi nội dung đề tài cấp Nhà nước "Nghiên cứu khai thác và phát triển nguồn gen trâu có khối lượng lớn nuôi tại Chiêm Hóa - Tuyên Quang, mã số NVQG-2018/13' chúng tôi thực hiện chuyên đề nghiên cứu "Nghiên cứu quy trình phòng bệnh cho trâu khối lượng lớn nuôi tại Chiêm Hóa - Tuyên Quang (năm thứ 2)". Mục tiêu của chuyên đề Đánh giá được thực trạng tình hình chăn nuôi trâu và kết quả thực hiện biện pháp phòng bệnh cho đàn trâu sinh sản nuôi tại Chiêm Hóa - Tuyên Quang.

Ý nghĩa của chuyên đề Kết quả của chuyên đề bổ sung nguồn thông tin về áp dụng biện pháp thú y phòng bệnh cho đàn trâu sinh sản nuôi tại Chiêm Hóa - Tuyên Quang đòng thời góp phần nâng cao nhận thức cho người dân về việc áp dụng biện pháp thú y phòng bệnh cho đàn trâu sinh sản nuôi tại địa phương. Luan van 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Tình hình nghiên cứu trong nước về con trâu Từ những năm 1970, công tác tuyển chọn trâu phục vụ nhân thuần đã bắt đầu được chú ý. Tại trại trâu Ngọc Thanh, Vĩnh Phúc họ đã chọn con có khối lượng lớn để làm giống với khối lượng sơ sinh có thể đạt 28,8kg (đực) và 27,8kg (cái).

Áp dụng một số biện pháp chăm sóc nuôi dưỡng tốt giúp tăng khối lượng của nghé từ sơ sinh đến 6 tháng đạt 465 g/ngày. Khối lượng 12 tháng đạt 185,4kg (đực) và 182,6kg (cái); 24 tháng tuổi đạt 266,8kg (đực) và 254,3kg (cái); 36 tháng tuổi tương ứng 363,7 kg (đực) và 333,7kg (cái). Trâu cái trưởng thành 451,6kg. Nuôi nghé đực 18 tháng tuổi đã có khả năng truyền giống, nhưng trên 2 năm tuổi chất lượng tinh mới tốt.

Nghé cái có biểu hiện động dục rõ bắt đầu vào lúc 2 năm tuổi, chu kỳ động dục 22 ngày, thời gian chịu đực kéo dài 21giờ. Cho phối giống vào cuối giai đoạn chịu đực và phối kép 2 lần cách nhau 10-12 giờ cho tỷ lệ đậu thai trên 80%. Thời gian mang thai trung bình 325 ngày. Trâu sống tương đối thọ khoảng 20-22 năm, mỗi trâu cái cả đời có thể sinh 15-17 nghé con.

Tuy nhiên trong thực tế sản xuất thì chỉ để trâu cái đẻ 5-6 nghé con sau đó khoảng 13-16 tuổi bà con tiến hành loại thải. Mùa sinh sản chính của trâu vào mùa thu đông chiếm 62%. Tỷ lệ nuôi sống của nghé con đạt 87%, nguyên nhân gây chết chính do ỉa chảy, thiếu sữa và chết rét (Nguyễn Đức Thạc, 1983). Khi kiểm tra 287 trâu cái trong tuổi sinh sản tại xã Tản Lĩnh (Ba Vì) và xã Tự Lập (Mê Linh) có 92 con chiếm 32% có vấn đề liên quan cơ quan sinh sản, trong số này có 60% gặp vấn đề buồng trứng, số còn lại chủ yếu viêm tử cung.

Thí nghiệm trên 19 con trâu chậm sinh do buồng trứng kém phát triển Luan van 4 được điều trị bằng PMSG + HCG cho tỷ lệ đậu thai 36,3% thấp hơn so với lô đạt PRID đạt 62,5%. Đối với trâu có buồng trứng duy trì thể vàng sử dụng PGF2α để điều trị và TTNT có kết quả đậu thai 60% ngay ở chu kỳ động dụng thứ 2, tương đương lô đặt PRID (Mai Văn Sánh, 2005). Trịnh Văn Trung và ctv (2008) nghiên cứu dinh dưỡng cho trâu bằng việc bổ sung thức ăn xanh, bột sắn, sắn khô và rỉ mật giai đoạn 7-12 tháng tuổi bổ sung 30% thức ăn tinh trong khẩu phần nghé cho tăng khối lượng cao nhất (561 g/con/ngày). Bổ sung 18-25% bột lá sắn trong khẩu phần ăn của trâu tơ cho tăng khối lượng 545-578 g/ con/ngày.

Khi sử dụng bột sắn, bột lá sắn và rỉ mật vỗ béo trâu tăng khối lượng đạt 527 g/con/ngày và tỷ lệ thịt xẻ đạt 43,6%. Vũ Duy Giảng (2009) cho biết, nuôi trâu giai đoạn 18-24 tháng tuổi đem vỗ béo trong 3 tháng có thể cho tăng khối lượng 680-700 g/con/ngày. Dinh dưỡng cho khẩu phần vỗ béo cho trâu chủ yếu là thức ăn dễ kiếm, ngoài cỏ tươi có thêm một lượng nhất định cám gạo, sắn lát hay sắn tươi. Chất lượng thịt trâu ngày càng được đánh giá cao trên thị trường thế giới và được nhiều người ưa chuộng, kể cả một số nước châu âu và Mỹ vì nhiều nạc, ít mỡ, lượng cholesterol ít hơn thịt bò 41%.

Tỷ lệ thịt xẻ của trâu cũng khá cao với 43-48%. Một nghiên cứu về độ ngon được tiến hành trên 28 bữa ăn với 3 loại thịt (1) thịt trâu, (2) thịt bò lai, (3) thịt bò loại 1 từ châu Âu không được cho biết trước tại Trinidad. Kết quả cho thấy có 14/28 người đánh giá thịt trâu ngon nhất, 7 người đánh giá thịt bò loại 1 nhập khẩu châu Âu ngon nhất, 5 người chọn thịt bò lai và có 2 người đánh giá thịt trâu và thịt bò lai ngon như nhau và ngon hơn thịt bò loại 1. Đặc điểm chung của trâu nội ở các địa phương nước ta là tầm vóc nhỏ, sinh trưởng chậm (khả năng tăng trọng thấp) và thành thục muộn.

Trâu Việt Luan van 5 Nam có khối lượng trưởng thành nhỏ: trâu đực 400-450 kg/con trâu cái 330- 350 kg/con và tỷ lệ thịt xẻ 43-45%. Do chăn nuôi đặc biệt là công tác giống hầu như chưa được quan tâm đúng mức nên tầm vóc trâu có xu hướng giảm: Số liệu điều tra từ năm 1985 đến năm 2000 cho thấy tầm vóc của trâu đực đã giảm 11,3%: từ 476kg xuống 422,3kg và trâu cái giảm 14,6%: từ 406kgn xuống 346,5kg. Đây là vấn đề rất đáng báo động về tình trạng suy thoái trâu Việt Nam (Cục Chăn nuôi, 2010). Thời gian qua, công tác giống trâu đã được chú trọng hơn, nhưng cần phải xây dựng đàn hạt nhân nhằm tạo vùng giống trâu có năng suất, chất lượng cao để cung cấp trâu giống trong vùng và các vùng phụ cận.

Một vài nghiên cứu được tiến hành để cải tạo tầm vóc đàn trâu địa phương, sử dụng trâu đực ngoại hình to làm giống. Kết quả về cải tạo tầm vóc trâu bản địa thông qua sử dụng trâu đực và cái giống khối lượng to đã làm tăng khối lượng sơ sinh, 3, 6, 12 và 24 tháng tuổi của nghé thế hệ 1 lên 10% so với đàn đại trà, và thế hệ 2 lên 5-7% so với thế hệ 1 (Trịnh Văn Trung và ctv, 2010). Đinh Văn Cải (2013) cho biết nghé nội sinh ra từ đực có khối lượng lớn lúc 6 và 12 tháng tuổi cao hơn 7,2% và 9,3%, TKL từ sơ sinh đến 12 tháng tuổi cao hơn 10% so với đại trà. Trung tâm ứng dụng tiến bộ kỹ thuật Nghệ An (2016) đã tuyển chọn thông qua bình tuyển, đánh giá quần thể trâu Thanh Chương được 70 con trâu giống (20 đực và 50 cái) đưa vào đàn bảo tồn, kết quả một số chỉ tiêu đạt được như sau: Trâu cái 24-30 tháng tuổi đã bắt đầu động dục và có khả năng phối giống.

Khối lượng sơ sinh nghé đực 27,79kg và nghé cái 24,7kg, KL trưởng thành của trâu đực 513,1- 541,9kg, trâu cái 439,0-482,0kg. Khoảng cách 2 lứa đẻ 14-18 tháng chiếm 50%. Tỷ lệ thịt xẻ của trâu cái là 42,83% và trâu đực là 47,6%; tỷ lệ thịt tinh của trâu cái là 31,3% và trâu đực là 32,08% (Đặng Văn Quát và ctv, 2016). Luan van 6 Phạm Văn Giới và ctv (2017) cho biết, chăn nuôi trâu ở Việt Nam chủ yếu ở quy mô nông hộ nhỏ lẻ thường dưới 5 con/hộ, rất ít hộ nuôi trên 10 con/hộ.

Trong đàn, trâu cái sinh sản chiếm 46,43-48,64%; tỷ lệ trâu đực giống trong quần thể thấp (1,81-3,58%). Phương thức nuôi bán chăn thả tận dụng các loại cây cỏ, thức ăn tự nhiên là chủ yếu, tỷ lệ các hộ trồng cỏ, dự trữ và bổ sung thức ăn cho trâu còn thấp. Khối lượng trâu trưởng thành đạt 370-385 và 430-455kg đối với trâu cái và đực. Tuổi đẻ lứa đầu 3-4 năm, khoảng cách lứa đẻ 18-24 tháng.

Khi áp dụng giải pháp dinh dưỡng bổ sung mức protein thô 8,92%, xơ thô 7,81%, caxi 0,09%, photpho 0,63% và ME là 2.682,2 kcal/kg, áp dụng các biện pháp về chọn giống đã làm tang khối lượng của đàn con cao hơn 9,89%, tăng khối lượng cao hơn 4,83-18,75% ở các giai đoạn từ 6 tháng tuổi trở lên, khi áp dụng phối giống có kiểm soát giúp đạt khoảng cách lứa đẻ chỉ còn 15,34 tháng và trong vỗ béo nuôi trâu áp dụng phương thức nuôi nhốt cho hiệu quả kinh tế đạt cao nhất. Nguyễn Công Định và ctv (2018) đã nghiên cứu cải tiến kỹ thuật thụ tinh nhân tạo và áp dụng các kỹ thuật mới nhằm nâng cao khả năng sinh sản và khối lượng của trâu cho biết: thụ tinh nhân tạo cho tỷ lệ chửa trên 50%, thời điểm phối giống thích hợp cho cao nhất, đó là 10-12 giờ kể từ khi trâu cái bắt đầu chịu đực và sử dụng phương pháp phối kép. Đồng thời ứng dụng đặt CIDR và tiêm PMSG cho trâu cái tơ độ tuổi 32-33 tháng tuổi cho kết quả rút ngắn tuổi động dục và phối giống lần đầu 2,6-7,4 tháng so với tự nhiên.