Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đdsh côn trùng và giải pháp quản lý chúng tại vườn thực vật bảo tàng tài nguyên rừng việt nam vĩnh quỳnh thanh trì hà nội

Khám phá luận văn thạc sĩ về nghiên cứu đa dạng sinh học côn trùng và giải pháp quản lý tại vườn thực vật bảo tàng tài nguyên rừng Việt Nam.

• Tác giả: Bùi Thu Quỳnh
• Người hướng dẫn: Gs. Nguyễn Thế Nhã
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu ĐDSH Côn Trùng Và Giải Pháp Quản Lý Chúng Tại Vườn Thực Vật – Bảo Tàng Tài Nguyên Rừng Việt Nam, Vĩnh Quỳnh, Thanh Trì, Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Đa dạng sinh học và đa dạng sinh học côn trùng
• 1.2. Các nghiên cứu về ĐDSH côn trùng ở ngoài nước
• 1.3. Nghiên cứu về phân loại, thành phần loài côn trùng
• 1.4. Nghiên cứu về giá trị, vai trò của ĐDSH côn trùng
• 1.5. Nguyên nhân gây suy thoái ĐDSH côn trùng trên thế giới
• 1.6. Nghiên cứu về các giải pháp bảo tồn ĐDSH côn trùng trên thế giới
• 1.7. Những nghiên cứu về ĐDSH côn trùng ở trong nước
• 1.8. Nghiên cứu về phân loại, thành phần loài côn trùng
• 1.9. Nghiên cứu giá trị của ĐDSH côn trùng ở Việt Nam
• 1.10. Nghiên cứu các nguyên nhân gây suy giảm ĐDSH côn trùng
• 1.11. Nghiên cứu các giải pháp bảo tồn ĐDSH côn trùng
• 1.12. Tình hình nghiên cứu ĐDSH côn trùng tại các Khu bảo tồn, VQG ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập, đánh giá thông tin và kế thừa tài liệu đã có
• 2.2.2. Điều tra thực địa
• 2.2.3. Phương pháp xử lý mẫu, bảo quản và phân loại mẫu côn trùng
• 2.2.4. Phân tích, tổng hợp số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN KINH TẾ XÃ HỘI
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.2. Vị trí, quy mô, diện tích Vườn thực vật
• 3.3. Địa hình địa thế
• 3.4. Điều kiện kinh tế xã hội
• 3.5. Dân số và lao động
• 3.6. Tình hình kinh tế
• 3.7. Cơ sở hạ tầng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thành phần các loài côn trùng rừng tại Vườn thực vật của Bảo tàng Tài nguyên rừng Việt Nam
• 4.2. Nghiên cứu đặc điểm phân bố, mức độ đa dạng của côn trùng trong Vườn thực vật - Bảo tàng TNRVN
• 4.3. Nghiên cứu yếu tố sinh thái ảnh hưởng đến đa dạng côn trùng tại Vườn thực vật - Bảo tàng TNRVN
• 4.4. Vai trò của côn trùng cũng như những tác động của tự nhiên và con người tới nguồn tài nguyên này
• 4.5. Một số vai trò sinh thái của côn trùng. Ý nghĩa xã hội của côn trùng
• 4.6. Đề xuất biện pháp bảo vệ, nuôi dưỡng, bảo tồn côn trùng
• 4.7. Định hướng chung
• 4.8. Đề xuất một số biện pháp bảo tồn, phát triển bền vững tính đa dạng khu hệ côn trùng
• 4.9. Một số loài côn trùng cần bảo tồn tại Vườn Thực vật Bảo tàng Tài nguyên rừng
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI, KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu đa dạng sinh học côn trùng tại Vườn thực vật

Nghiên cứu về đa dạng sinh học côn trùng tại Vườn thực vật - Bảo tàng Tài nguyên rừng Việt Nam là một chủ đề quan trọng. Vườn thực vật này không chỉ là nơi bảo tồn các loài thực vật mà còn là môi trường sống của nhiều loài côn trùng. Việc nghiên cứu sẽ giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái và vai trò của côn trùng trong việc duy trì sự cân bằng sinh thái.

1.1. Định nghĩa và vai trò của đa dạng sinh học côn trùng

Đa dạng sinh học côn trùng bao gồm sự phong phú về số lượng và thành phần loài. Côn trùng đóng vai trò quan trọng trong sinh thái như thụ phấn, phân hủy chất hữu cơ và làm thức ăn cho nhiều loài khác.

1.2. Tình hình đa dạng sinh học côn trùng tại Việt Nam

Việt Nam có tính đa dạng sinh học côn trùng cao, nhưng đang đối mặt với nhiều thách thức như mất môi trường sống và sự tuyệt chủng của nhiều loài. Việc bảo tồn côn trùng là cần thiết để duy trì hệ sinh thái.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý côn trùng tại Vườn thực vật

Quản lý côn trùng tại Vườn thực vật gặp nhiều thách thức. Sự gia tăng dân số và phát triển kinh tế đã dẫn đến việc mất môi trường sống của nhiều loài côn trùng. Điều này ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và sự cân bằng của hệ sinh thái.

2.1. Nguyên nhân suy giảm đa dạng sinh học côn trùng

Các nguyên nhân chính bao gồm sự mở rộng nông nghiệp, ô nhiễm môi trường và khai thác tài nguyên thiên nhiên. Những yếu tố này làm giảm số lượng và sự phong phú của các loài côn trùng.

2.2. Tác động của con người đến côn trùng

Hoạt động của con người như đô thị hóa và khai thác tài nguyên đã gây ra những tác động tiêu cực đến côn trùng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đa dạng sinh học mà còn đến các dịch vụ sinh thái mà côn trùng cung cấp.

III. Phương pháp nghiên cứu đa dạng sinh học côn trùng hiệu quả

Để nghiên cứu đa dạng sinh học côn trùng tại Vườn thực vật, cần áp dụng các phương pháp khoa học hiện đại. Việc thu thập và phân tích dữ liệu là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về tình hình côn trùng tại đây.

3.1. Phương pháp thu thập mẫu côn trùng

Sử dụng các phương pháp như điều tra thực địa, lưới bắt côn trùng và bẫy ánh sáng để thu thập mẫu. Các mẫu này sẽ được phân loại và phân tích để đánh giá đa dạng sinh học.

3.2. Phân tích dữ liệu và đánh giá đa dạng sinh học

Sử dụng các chỉ số như chỉ số Shannon và Simpson để đánh giá mức độ đa dạng sinh học. Phân tích dữ liệu giúp xác định các loài côn trùng chủ yếu và tình trạng của chúng trong hệ sinh thái.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu đa dạng sinh học côn trùng

Nghiên cứu về đa dạng sinh học côn trùng không chỉ mang lại giá trị khoa học mà còn có ứng dụng thực tiễn trong quản lý tài nguyên thiên nhiên. Các kết quả nghiên cứu có thể giúp xây dựng các chính sách bảo tồn hiệu quả.

4.1. Đề xuất biện pháp bảo tồn côn trùng

Cần xây dựng các chương trình bảo tồn côn trùng, bao gồm việc bảo vệ môi trường sống và nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của côn trùng trong hệ sinh thái.

4.2. Tích hợp nghiên cứu vào quản lý tài nguyên thiên nhiên

Kết quả nghiên cứu có thể được tích hợp vào các chiến lược quản lý tài nguyên thiên nhiên, giúp bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu đa dạng sinh học côn trùng

Nghiên cứu về đa dạng sinh học côn trùng tại Vườn thực vật - Bảo tàng Tài nguyên rừng Việt Nam là cần thiết để bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Tương lai của nghiên cứu này sẽ phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các nhà khoa học và cộng đồng.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu côn trùng

Nghiên cứu côn trùng giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái và vai trò của chúng trong việc duy trì sự cân bằng sinh thái. Điều này rất quan trọng cho sự phát triển bền vững.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu đa dạng sinh học

Cần tiếp tục nghiên cứu và theo dõi tình hình côn trùng để có những biện pháp bảo tồn hiệu quả. Hợp tác quốc tế trong nghiên cứu côn trùng cũng là một hướng đi tiềm năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lớp côn trùng (Insecta) đại diện cho hơn 50% tổng số loài sinh vật được mô tả trên hành tinh với khoảng 1 triệu loài đã định danh và quy mô quần thể ước tính lên tới 10^18 cá thể. Tại Việt Nam, sự suy giảm đa dạng sinh học do tốc độ đô thị hóa nhanh và mở rộng diện tích đất canh tác nông nghiệp đang đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với công tác bảo tồn sinh thái. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là đánh giá hiện trạng cấu trúc khu hệ côn trùng và mối quan hệ sinh thái tại các sinh cảnh rừng phục hồi quy mô nhỏ trong vùng cận đô thị – nơi chịu sức ép lớn từ các hoạt động nhân sinh.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là xác định thành phần loài, mức độ phong phú, đặc điểm phân bố không gian và các yếu tố sinh thái vi khí hậu tác động đến côn trùng, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp quản lý và bảo tồn bền vững. Phạm vi không gian nghiên cứu được thực hiện tại Vườn thực vật thuộc Bảo tàng Tài nguyên rừng Việt Nam, tọa lạc tại xã Vĩnh Quỳnh, huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội. Khu vực này có quy mô diện tích 3,2 ha, được chia thành 9 phân lô quản lý với hơn 4.000 cá thể cây gỗ thuộc 30 bộ, 60 họ và hơn 200 loài thực vật, trong đó có gần 30 loài thuộc Danh lục Đỏ. Nghiên cứu thực địa được tiến hành tập trung theo chu kỳ các mùa và khung thời gian trong ngày vào năm 2014.

Ý nghĩa của đề tài được lượng hóa qua việc thiết lập bộ cơ sở dữ liệu hoàn chỉnh gồm 155 loài côn trùng thuộc 37 họ của 11 bộ, cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp nâng cao hiệu quả kiểm soát sinh học sâu hại rừng lên trên 80% mà không cần lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật, góp phần bảo vệ bền vững hệ sinh thái vùng đệm phía Nam thủ đô Hà Nội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Lý thuyết Cân bằng Đảo sinh thái (Island Biogeography Theory) của MacArthur và Wilson nhằm lý giải sự biến động số lượng loài trong các mảng sinh cảnh bị phân mảnh đô thị, kết hợp cùng Lý thuyết Ổ sinh thái (Ecological Niche Theory) của Hutchinson để phân tích sự thích ứng của từng nhóm côn trùng với điều kiện vi khí hậu. Đồng thời, mô hình động lực học quần thể thiên địch – sâu hại (Predator-Prey Population Dynamics) được tích hợp để đánh giá chu trình kiểm soát sinh học tự nhiên.

Hệ thống khái niệm nòng cốt trong nghiên cứu bao gồm: Đa dạng sinh học loài (Species Diversity), Chỉ số phong phú Margalef ($d$), Hệ số tương quan quần xã Stugren – Radulescu ($R$), Thiên địch tự nhiên (Natural Enemies) và Cấu trúc sinh cảnh vi mô (Micro-habitat).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra thực địa toàn diện trên diện tích 3,2 ha của Vườn thực vật. Cỡ mẫu nghiên cứu được thiết lập trên 4 dạng sinh cảnh chính: Sinh cảnh cây gỗ (1,1 ha), Sinh cảnh nông nghiệp (0,7 ha), Sinh cảnh tre nứa (0,6 ha) và Sinh cảnh ven ao hồ (0,8 ha). Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật điều tra theo tuyến kết hợp điểm cố định: trên các tuyến khảo sát, tại mỗi sinh cảnh đặc trưng thiết lập một điểm điều tra bán kính 10 m, dừng quan sát và thu thập mẫu trong 30 phút. Đối với côn trùng tán rừng, điều tra 10 cây tiêu chuẩn đại diện cho mỗi điểm; đối với côn trùng đất, bố trí 5 ô dạng bản diện tích $1\text{ m} \times 1\text{ m}$ tại mỗi sinh cảnh.

Kỹ thuật thu thập sử dụng vợt bắt bướm, panh mềm, bẫy đèn và phương pháp bắt tay. Quy trình xử lý mẫu tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực bảo vệ thực vật: mẫu khô được làm chết bằng Ethyl acetate, làm mềm bằng hơi ẩm Thymol trong 24 giờ và cắm kim định hình trên khay chuyên dụng; mẫu thân mềm ngâm bảo quản trong dung dịch cồn acetic và formaline 5%.

Phương pháp phân tích số liệu áp dụng công thức Margalef $d = (S - 1) / \log N$ (với $S$ là số loài, $N$ là số cá thể) để đánh giá độ phong phú và công thức Stugren – Radulescu ($R$) dao động từ -1 đến +1 để xác định mức độ tương đồng khu hệ. Việc lựa chọn hai phương pháp này nhằm phản ánh chính xác cấu trúc quần thể trong các mảng sinh cảnh có độ đồng đều cá thể khác nhau. Timeline nghiên cứu được thực hiện qua các đợt khảo sát định kỳ theo 4 khung giờ trong ngày (8h-9h, 10h-11h, 14h-15h, 16h-17h) dưới các điều kiện thời tiết nắng, râm và cấp gió 2-3.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận và định tên chính xác 155 loài côn trùng thuộc 37 họ của 11 bộ khác nhau tại Vườn thực vật. Bộ Cánh vảy (Lepidoptera) chiếm ưu thế lớn nhất với 50 loài (chiếm 32,26% tổng số loài) thuộc 9 họ (chiếm 24,32% tổng số họ). Bộ Cánh cứng (Coleoptera) đứng thứ hai với 35 loài (22,58%) thuộc 5 họ (13,51%). Bộ Cánh nửa (Hemiptera) có 29 loài (18,71%) thuộc 4 họ (10,81%). Bộ Cánh màng (Hymenoptera) đạt 16 loài (10,32%) thuộc 5 họ (13,51%). Các bộ còn lại như Cánh thẳng (Orthoptera) chiếm 5,16% (8 loài), Cánh đều (Homoptera) chiếm 3,87% (6 loài), Chuồn chuồn (Odonata) chiếm 1,94% (3 loài), trong khi các bộ Gián (Blattoptera), Bọ ngựa (Mantodea), Cánh bằng (Isoptera) và Hai cánh (Diptera) đều ghi nhận 2 loài (mỗi bộ chiếm 1,29%).

+-----------------------------------------------------------------------+
|  CƠ CẤU THÀNH PHẦN LOÀI CỦA CÁC BỘ CÔN TRÙNG TẠI KHU VỰC NGHIÊN CỨU   |
+--------------------------+----------+------------+----------+---------+
| Tên bộ côn trùng         | Số họ    | Tỷ lệ % họ | Số loài  | Tỷ lệ % |
+--------------------------+----------+------------+----------+---------+
| Cánh vảy (Lepidoptera)   |    9     |   24,32%   |    50    |  32,26% |
| Cánh cứng (Coleoptera)   |    5     |   13,51%   |    35    |  22,58% |
| Cánh nửa (Hemiptera)     |    4     |   10,81%   |    29    |  18,71% |
| Cánh màng (Hymenoptera)  |    5     |   13,51%   |    16    |  10,32% |
| Cánh thẳng (Orthoptera)  |    4     |   10,81%   |     8    |   5,16% |
| Cánh đều (Homoptera)     |    3     |    8,11%   |     6    |   3,87% |
| Chuồn chuồn (Odonata)    |    2     |    5,41%   |     3    |   1,94% |
| 4 bộ phụ (mỗi bộ 2 loài) |    5     |   13,53%   |     8    |   5,16% |
+--------------------------+----------+------------+----------+---------+
| TỔNG CỘNG                |   37     |  100,00%   |   155    | 100,00% |
+--------------------------+----------+------------+----------+---------+

Về phân bố theo sinh cảnh, sinh cảnh nông nghiệp có mức độ đa dạng cao nhất với 88 loài, 96 cá thể và chỉ số Margalef $d = 43,89$. Sinh cảnh cây gỗ xếp thứ hai với 80 loài, 108 cá thể ($d = 38,85$). Sinh cảnh ven ao hồ ghi nhận 67 loài, 82 cá thể ($d = 34,49$). Sinh cảnh tre nứa có mức độ đa dạng thấp nhất với 62 loài, 85 cá thể ($d = 31,62$).

Phân tích mối quan hệ tương đồng giữa các sinh cảnh thông qua hệ số Stugren – Radulescu ($R$) chỉ ra rằng sinh cảnh ven ao hồ và sinh cảnh nông nghiệp có mức độ gần gũi cao nhất với hệ số tương quan $R = -0,28$. Ngược lại, cặp sinh cảnh cây gỗ và sinh cảnh ven ao hồ có sự phân hóa rõ nét nhất với hệ số tương quan $R = +0,19$.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tạo nên sự vượt trội về số loài ở sinh cảnh nông nghiệp và cây gỗ xuất phát từ cấu trúc thảm thực vật đa tầng, nguồn thức ăn phấn hoa và mật hoa dồi dào từ hơn 200 loài cây chủ. Trong khi đó, sinh cảnh tre nứa có độ che phủ cao nhưng thành phần thực vật đơn điệu dẫn đến cấu trúc ổ sinh thái nghèo nàn hơn. Dữ liệu phân bố theo sinh cảnh có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ cột ghép so sánh đồng thời số loài ($S$) và chỉ số Margalef ($d$), kết hợp cùng biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ % các bộ côn trùng chủ đạo.

So sánh với các nghiên cứu tại Vườn quốc gia Tam Đảo và Vườn quốc gia Cúc Phương, cơ cấu ưu thế của hai bộ Lepidoptera và Coleoptera là hoàn toàn tương đồng với đặc trưng của các hệ sinh thái rừng nhiệt đới gió mùa tại miền Bắc Việt Nam. Sự hiện diện phong phú của các họ thiên địch như Bọ rùa (Coccinellidae) và Ong ký sinh (Scelionidae) khẳng định Vườn thực vật vẫn duy trì được cơ chế tự điều hòa sinh học tương đối ổn định trước các tác động tiêu cực từ hoạt động canh tác xung quanh huyện Thanh Trì.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực địa, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm quản lý và phát triển bền vững khu hệ côn trùng:

• Thiết lập hệ thống quan trắc định kỳ đa dạng sinh học: Thực hiện quan trắc 4 đợt mỗi năm tại 4 sinh cảnh trọng điểm nhằm cập nhật biến động quần thể, phấn đấu số hóa 100% dữ liệu mẫu vật và kiểm soát 95% các đợt phát sinh sâu hại tiềm năng. Kế hoạch do Ban Giám đốc Bảo tàng Tài nguyên rừng Việt Nam chủ trì thực hiện từ Quý I/2015.
• Nhân nuôi và bảo vệ các quần thể thiên địch bản địa: Xây dựng mô hình bảo tồn tại chỗ các loài bọ rùa bắt mồi (Coccinellidae) và ong ký sinh trứng sâu hại, đặt mục tiêu giảm thiểu từ 60% đến 70% việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học trong toàn bộ diện tích 3,2 ha. Hoạt động do Bộ môn Bảo vệ thực vật – Trường Đại học Lâm nghiệp phối hợp triển khai trong giai đoạn 2015 – 2017.
• Làm giàu sinh cảnh và phục hồi thảm thực vật dẫn dụ: Trồng bổ sung từ 15 đến 20 loài cây bụi bản địa có hoa quanh khu vực ven ao hồ và lô nông nghiệp nhằm tạo hành lang sinh thái cho các loài bướm (Lepidoptera) và côn trùng thụ phấn, hoàn thành trước năm 2018 dưới sự chỉ đạo của Viện Điều tra Quy hoạch rừng.
• Tăng cường liên kết cộng đồng và thực thi pháp luật bảo vệ rừng: Tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn hàng năm cho cán bộ kỹ thuật và cộng đồng dân cư xã Vĩnh Quỳnh về bảo tồn đa dạng sinh học theo khung Luật Đa dạng sinh học 2008 và Công ước CITES, do Chi cục Kiểm lâm phối hợp với chính quyền địa phương thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lâm nghiệp, Sinh thái học: Sử dụng phương pháp luận, quy trình thu mẫu và các chỉ số thống kê Margalef, Stugren – Radulescu làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu về đa dạng sinh học động vật không xương sống.
• Cán bộ quản lý tại các Bảo tàng thiên nhiên, Vườn thực vật và Khu bảo tồn: Áp dụng danh lục 155 loài và bộ giải pháp quản lý sinh thái để xây dựng kế hoạch bảo tồn nguồn gen, quy hoạch phân khu sinh cảnh và nâng cao chất lượng dịch vụ giáo dục môi trường.
• Kỹ sư lâm sinh và cán bộ bảo vệ thực vật rừng: Khai thác dữ liệu về các nhóm côn trùng ăn thực vật và thiên địch bắt mồi để ứng dụng vào các mô hình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) trên cây rừng đô thị.
• Giảng viên và sinh viên các trường đại học khối Nông – Lâm – Sinh học: Tham khảo quy trình chế tác tiêu bản cắm kim, xử lý mẫu ngâm và phương pháp phân loại hình thái học phục vụ giảng dạy các học phần Côn trùng học đại cương và Quản lý tài nguyên rừng.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao bộ Cánh vảy (Lepidoptera) lại chiếm tỷ lệ cao nhất trong khu hệ côn trùng tại Vườn thực vật?
Bộ Cánh vảy chiếm ưu thế với 50 loài (32,26%) nhờ cấu trúc thảm thực vật phong phú của Vườn thực vật với hơn 200 loài cây thân gỗ và cây bụi có hoa. Nguồn phấn hoa dồi dào tại các sinh cảnh nông nghiệp và cây gỗ tạo điều kiện lý tưởng cho các loài bướm ngày và bướm đêm phát triển mạnh mẽ.

2. Chỉ số Margalef cao nhất ở sinh cảnh nông nghiệp nói lên điều gì về mặt sinh thái?
Chỉ số Margalef tại sinh cảnh nông nghiệp đạt mức cao nhất ($d = 43,89$) với 88 loài trên 96 cá thể thu thập. Điều này phản ánh tính đa dạng sinh học vượt trội do sinh cảnh nông nghiệp sở hữu thảm cây trồng xen kẽ, nhiều tầng cỏ và ánh sáng dồi dào, thu hút đa dạng các nhóm chức năng côn trùng.

3. Ý nghĩa thực tiễn của hệ số tương quan Stugren – Radulescu ($R = -0,28$) giữa sinh cảnh ven ao và nông nghiệp là gì?
Hệ số $R = -0,28$ (giá trị âm tiến gần về -1) chứng minh khu hệ côn trùng giữa hai sinh cảnh này có mức độ tương đồng rất cao. Điều này chỉ ra rằng sinh cảnh ven ao hồ đóng vai trò như một vùng đệm hỗ trợ độ ẩm và nơi trú ẩn cho các loài côn trùng từ khu vực nông nghiệp lân cận.

4. Luận văn đề xuất giải pháp nào để hạn chế sâu hại mà không phá vỡ cân bằng sinh thái?
Nghiên cứu khuyến nghị bảo tồn và nhân nuôi các loài thiên địch tự nhiên như bọ rùa bắt mồi (Coccinellidae) và ong ký sinh (Hymenoptera), giúp tiêu diệt sâu hại tự nhiên và giảm từ 60% đến 70% việc sử dụng hóa chất độc hại trên toàn bộ diện tích 3,2 ha.

5. Kết quả nghiên cứu tại Vườn thực vật có thể áp dụng cho các khu rừng đô thị khác không?
Quy trình điều tra 4 sinh cảnh và hệ thống quản lý sinh thái hoàn toàn có thể chuyển giao cho các công viên, vườn bách thảo và dải rừng phòng hộ đô thị có quy mô từ 3 đến 10 ha tại các thành phố lớn nhằm bảo vệ cân bằng sinh thái cận đô thị.

Kết luận

• Xây dựng hoàn chỉnh danh lục thành phần loài côn trùng tại Vườn thực vật – Bảo tàng Tài nguyên rừng Việt Nam gồm 155 loài thuộc 37 họ của 11 bộ.
• Xác định bộ Cánh vảy (Lepidoptera) chiếm tỷ lệ cao nhất với 32,26% tổng số loài, khẳng định vai trò chỉ thị sinh thái quan trọng của nhóm côn trùng thụ phấn.
• Định lượng mức độ đa dạng sinh học theo sinh cảnh, trong đó sinh cảnh nông nghiệp đạt chỉ số Margalef cao nhất ($d = 43,89$), sinh cảnh tre nứa thấp nhất ($d = 31,62$).
• Chứng minh mối quan hệ sinh thái mật thiết giữa sinh cảnh ven ao hồ và nông nghiệp thông qua hệ số tương quan Stugren – Radulescu ($R = -0,28$).
• Đề xuất thành công 4 nhóm giải pháp kỹ thuật và quản lý, trọng tâm là nhân nuôi thiên địch bản địa để giảm thiểu 60-70% hóa chất bảo vệ thực vật.

Trong giai đoạn 2015 – 2020, các đơn vị quản lý cần tập trung số hóa dữ liệu giám sát và triển khai thí điểm mô hình làm giàu sinh cảnh ven ao hồ. Các cơ quan quản lý tài nguyên và nghiên cứu sinh học hãy chủ động ứng dụng kết quả của luận văn vào công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại các hệ sinh thái rừng đô thị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Đa dạng sinh học và đa dạng sinh học côn trùng Theo công ước về đa dạng sinh học định nghĩa: “Đa dạng sinh học (ĐDSH) là sự khác nhau giữa các sinh vật sống ở tất cả mọi nơi, bao gồm: các hệ sinh thái trên cạn, sinh thái trong đại dương và các hệ sinh thái thuỷ vực khác, cũng như các phức hệ sinh thái mà các sinh vật là một thành phần trong đó. Thuật ngữ đa dạng sinh học này bao hàm sự khác nhau trong một loài, giữa các loài và giữa các hệ sinh thái khác nhau” Thuật ngữ "đa dạng sinh học" được đưa ra lần đầu tiên bởi hai nhà khoa học Norse và McManus vào năm 1980. Định nghĩa này bao gồm hai khái niệm có liên quan với nhau là: đa dạng di truyền (tính đa dạng về mặt di truyền trong một loài) và đa dạng sinh thái (số lượng các loài trong một quần xã sinh vật).

Cho đến nay đã có hơn 25 định nghĩa nữa cho thuật ngữ "đa dạng sinh học" này. Trong đó, định nghĩa của tổ chức FAO (Tổ chức Lương nông Liên hiệp quốc) cho rằng: "đa dạng sinh học là tính đa dạng của sự sống dưới mọi hình thức, mức độ và mọi tổ hợp, bao gồm đa dạng gen, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái" Như vậy, ĐDSH có ba mức độ: mức độ phân tử (gen), cơ thể và hệ sinh thái. Trong ba mức độ này, đa dạng sinh học loài (cơ thể) được quan tâm, nghiên cứu nhất. Một số phương pháp đánh giá ĐDSH loài: - Lập bảng danh sách các loài: Kết thúc công tác đánh giá ĐDSH loài tại một địa điểm nào đấy là đưa ra các bảng danh sách các loài sinh vật có mặt với các thông tin về số lượng, mật độ.

Cũng tại các bảng này cần có các cột ghi chú thêm ai (tác giả) ghi nhận, thời gian ghi nhận, quan sát hay thu mẫu, nơi gặp, tình trạng, phương pháp thu mẫu. Loài sinh vật được ghi nhận có thể 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 là qua điều tra người dân địa phương, thợ săn.Muốn cho công tác điều tra thêm độ chính xác, cần có bộ ảnh mẫu và bộ mẫu thật. - Khảo sát theo các tuyến: Nội dung là tính số lượng cá thể gặp ở dọc tuyến điều tra đã được chọn. - Khảo sát theo các điểm, ô tiêu chuẩn: Phương pháp này thường áp dụng với côn trùng, thủy sinh vật, sinh vật đất.

- Xác định nơi ở, ổ sinh thái, sinh cảnh, hệ sinh thái: Mỗi loài, mỗi cá thể đều có nơi ở và ổ sinh thái riêng. Bất cứ một địa điểm nào cần được đánh giá đều bao gồm ít nhất là một và thông thường gồm nhiều hệ sinh thái. mỗi hệ sinh thái đều được đặc trưng bởi một quần xã sinh vật riêng. Do đó, khi cần đánh giá ĐDSH cần phân biệt các hệ sinh thái với các hiểu biết có trước về nơi ở và ổ sinh thái của các loài, các cá thể để lập kế hoạch quan sát và thu mẫu.

- Bản đồ và máy định vị GPS: Trong công tác đánh giá ĐDSH, sử dụng các bản đồ với tỷ lệ thích hợp để ghi chú sự hiện diện của các loài là vô cùng quan trọng. Việc sử dụng bản đồ để đánh dấu các tuyến khảo sát, các ô tiêu chuẩn lấy mẫu cũng vậy. Máy định vị GPS giúp xác định chính xác nơi quan sát và thu mẫu. - Công thức đánh giá ĐDSH loài: Những chỉ số thường được sử dụng để đánh giá ĐDSH: Chỉ số đa dạng Fisher và chỉ số phong phú Margalef, chỉ số Shannon – Weiner, chỉ số simpson…Việc sử dụng các chỉ số này phụ thuộc vào mục đích, nội dung nghiên cứu: + Chỉ số đa dạng Fisher: S= Trong đó: S: Tổng số loài trong mẫu N: Tổng số lượng cá thể trong mẫu 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 : Chỉ số đa dạng loài trong quần xã thấp khi đa dạng loài thấp và ngược lại + Chỉ số đa dạng Simpson dùng để tính sự đa dạng của quần xã như sau: Trong đó: D: Chỉ số đa dạng của Simpson Pi: Tỷ lệ loài i trên tổng số các cá thể (pi=ni/N): nisố cá thể của loài thứ i; N: Tổng số cá thể các loài S: Là tổng số loài D biến thiên từ 0 đến (1-1/S) và D càng lớn có nghĩa là tính đa dạng của quần xã cao và ngược lại.

Côn trùng có tên khoa học là Insecta (Lớp côn trùng) là nhóm phong phú, phân bố rộng rãi và đa dạng nhất trong giới động vật. Ước tính số lượng loài côn trùng đã được mô tả trên thế giới khác nhau từ khoảng 720. Groombridge và Jenkins (2002) đã thống kê được 963.000 loài gồm côn trùng và các động vật nhiều chân khác. Ước tính tổng số lượng côn trùng rất khác nhau ở khắp nơi trên thế giới từ 2.000 (Raven và Yeates 2007) lên đến khoảng 8.

Các tính toán dựa trên ngoại suy từ loài Coleoptera và Lepidoptera tại New Guinea bởi Novotny et al. (2002) có thể đạt tới một con số từ 3,7 triệu và 5.000 cho tổng số động vật chân đốt trên thế giới. Côn trùng không chỉ đa dạng về thành phần loài mà còn là nhóm có số lượng cá thể lớn, đông đúc nhất trên hành tinh chúng ta. Lớp côn trùng có đến 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 một tỷ tỷ (108) cá thể, có nghĩa là trên 1 km2 bề mặt trái đất có tới 10 tỷ con sâu bọ sinh sống ở đó và nếu so với dân số loài người thì có khoảng 200 triệu con côn trùng cho bình quân 1 đầu người.

Với tương quan như vậy, đã có người cho rằng sâu bọ mới chính là “chủ nhân” đích thực “thống trị” hành tinh xanh của chúng ta. Với sự đa dạng về thành phần loài, cũng như dạng sống, côn trùng có vai trò khác nhau đối với con người và sự sống trên hành tinh. Nhiều côn trùng được coi là những con vật có hại với loài người vì chúng truyền bệnh (ruồi, muỗi), phá hủy các công trình (mối). Trong lĩnh vực nông nghiệp, sâu bọ là mối đe dọa thường trực đến năng suất và phẩm chất của mùa màng cả trước và sau thu hoạch.

Có thể kể đến một số loài sâu hại khét tiếng như: rầy nâu hại lúa, sâu tơ hại rau, ruồi đục quả, mọt thóc, ngô.Với ngành lâm nghiệp cũng vậy, sâu bọ thường gây ra những tổn thất nặng nề cho rừng: sâu róm thông, các loài xén tóc, sâu hại keo, vòi voi hại măng.Chúng đục phá gỗ từ khi cây còn sống cho đến lúc khai thác, chế biến để làm nhà cửa, bàn ghế, vật dụng trong nhà. Riêng nhóm mối thường làm tổ trong đất nên được xem là hiểm họa thường trực đối với các công trình xây dựng, giao thông và thủy lợi. Bên cạnh những thiệt hại to lớn về vật chất nói trên, nhiều loài côn trùng: ruồi, muỗi, chấy, rận, rệp, bọ chét.là những sinh vật môi giới truyền dịch bệnh hiểm nghèo cho người và gia súc, là nỗi ám ảnh thường xuyên đến sinh mạng và sức khỏe của con người từ xưa tới nay. Những loài sâu bọ đáng ghét này không chỉ đe dọa tính mạng mà còn gây nhiều phiền toái cho cuộc sống, sinh hoạt hàng ngày của con người.

Có thể nói không có một nhóm sinh vật nào lại đeo bám dai dẳng và gây hại nhiều mặt cho con người như côn trùng. Chính vì vậy cuộc chiến chống lại những sinh vật có hại này đã trải qua hàng ngàn năm nay nhưng vẫn chưa có hồi kết. Chỉ có 0,1% các loài côn trùng là đi ngược lại lợi ích của con người còn 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 rất nhiều loài có lợi cho môi trường và con người. Một số loài thụ phấn cho các loài thực vật có hoa (ví dụ ong, bướm, kiến.

Sự giao phấn (pollination) là sự trao đổi (hạt phấn) giữa các thực vật có hoa để sinh sản. Các loài côn trùng khi lấy mật và phấn hoa đã vô tình tiến hành giao phấn. Ngày nay, một loạt các vấn đề về môi trường đã làm giảm các quần thể "nhà giao phấn" (pollinator) này. Số lượng các loài côn trùng được nuôi với mục đích làm vật trung gian quản lý việc thụ phấn cho thực vật đang trong thời ký phát triển thịnh vượng.Quan trọng hơn với số lượng hết sức đông đảo, lại ăn được nhiều loại thức ăn: từ thực vật còn sống đến xác chết động thực vật, chất hữu mục nát, các sản phẩm bài tiết của động, thực vật, và ngày cả sâu bọ đồng loại, côn trùng đã đóng vai trò chủ đạo trong quá trình tuần hoàn vật chất, năng lượng, góp phần tạo nên sự cân bằng sinh thái, đảm bảo sự phát triển bền vững của tự nhiên.

Côn trùng còn cung cấp cho con người những sản phẩm quý không thể thay thế được đối với nhu cầu ăn, mặc, chế tạo hàng hóa của con người: mật, sáp ong, tinh dầu cà cuống, tơ tằm, nhựa cánh kiến. Nhiều loài côn trùng còn có giá trị làm thuốc cho con người: ong đen, dế cơm, bọ xít.Cuối cùng không thể không nói đến tài nguyên côn trùng như là một nguồn thực phẩm đầy tiềm năng cho con người. Từ thời thượng cổ loài người đã biết thu bắt nhiều loài côn trùng làm thức ăn và cùng với tiến trình phát triển của nhân loại, lớp động vật nhỏ bé và đông đúc này đã trở thành một phần đáng kể trong thói quen ăn uống của con người ở nhiều quốc gia trên thế giới. Ngày nay việc chăn nuôi, chế biến một số loài côn trùng như: tằm, dế, châu chấu, bọ muỗm, bọ dừa, cà cuống.đã trở thành một ngành kinh doanh thu hút sở thích ẩm thực của nhiều người.

Có thể xem việc khai thác côn trùng làm thức ăn cho con người và vật nuôi là một hướng đi triển vọng và có ý nghĩa trong bối cảnh bùng nổ dân số, nguồn tài nguyên thiên nhiên ngày một cạn kiệt và môi trường sống không ngừng bị hủy hoại do các hoạt động sản xuất quá mức của con người (Bùi Văn Bắc,2010). 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các nghiên cứu về ĐDSH côn trùng ở ngoài nước 1. Nghiên cứu về phân loại, thành phần loài côn trùng Trên thế giới lần đầu tiên côn trùng trở thành một ngành khoa học được bắt đầu từ Aristote (384 – 322 tr.

Ông đã mô tả và sắp xếp thế giới động vật thành hai nhóm: nhóm có máu và nhóm không có máu. Ở nhóm thứ 2 cơ thể phân đốt, chia thành đầu, ngực và bụng. Thuộc nhóm này có côn trùng và ông ghép thêm cả đa túc, nhện, một phần giáp xác thấp và một số giun đốt.