CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TẠI DOANH NGHIỆP KINH DOANH THƯƠNG MẠI 1. Những vấn đề chung về công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh. Các khái niệm liên quan đến công tác bán hàng và xác định kết quả kinh doanh. Hàng hóa: Là sản phẩm của lao động, có giá trị có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người thông qua trao đổi hay buôn bán và được lưu thông trên thị trường, có sẵn trên thị trường.
Hàng hóa thỏa mãn nhu cầu của xã hội và vốn của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái hiện vật (hàng hóa) sang hình thái giá trị (tiền tệ). Bán hàng: Là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thương mại, là quá trình người bán chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa cho người mua để nhận lại quyền sở hữu về tiền tệ. Doanh thu: Là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. Doanh thu bán hàng: Là toàn bộ số tiền thu được hoặc sẽ thu được từ các giao dịch và các nghiệp vụ kinh tế phát sinh như bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm cả các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán.
Doanh thu thuần: Là số chênh lệch giữa doanh thu bán hàng với các khoản giảm trừ doanh thu (giảm giá hàng bán, chiết khấu thương mại, hàng bán bị trả lại, thuế TTĐB, thuế xuất khẩu, thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp) Kết quả tiêu thụ sản phẩm: Là số chênh lệch giữa doanh thu thuần và trị giá vốn của hàng bán, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. Đây cũng là chỉ tiêu kinh tế quan trọng thể hiện hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong một kỳ hoạt động. Vai trò, nhiệm vụ của quá trình bán hàng và xác định kết quả kinh doanh. - Vai trò của quá trình bán hàng: + Đối với xã hội: Bán hàng là một nhân tố quan trọng thúc đẩy quá trình tái sản xuất cũng như mở rộng sản xuất cho xã hội.
+ Đối với thị trường hàng hóa: Bán hàng thực hiện quá trình trao đổi giá trị. + Đối với doanh nghiệp thương mại: là cầu nối trung gian giữa sản xuất và tiêu dùng, nên doanh nghiệp thương mại có vai trò cung cấp dịch vụ cho người tiêu dùng. Quá trình lưu chuyển hàng hóa có thể diễn ra như sau: Mua vào- Dự trữ- Bán ra. - Vai trò xác định kết quả kinh doanh: +Việc xác định kết quả kinh doanh là xác định phần chênh lệch giữa một bên là doanh thu thuần và một bên là chi phí bỏ ra.
Số chênh lệch đó biểu hiện hoạt đông kinh doanh của doanh nghiệp đang lãi hay đang bị lỗ. - Vai trò công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh: Kế toán được coi như là một cung cụ hữu hiệu, phục vụ cho công tác quản lý. Thông tin do kế toán cung cấp giúp cho các nhà quản lý nắm được tình hình quản lý hàng hóa, tình hình thực hiện kế hoạch bán hàng, chính sách giá cả và đánh giá đúng năng lực kinh doanh của doanh nghiệp. Từ đó các nhà quản lý, quản trị phân tích và đưa ra các biện pháp quản lý, chiến lược kinh doanh, bán hàng phù hợp với thị trường tương ứng với khả năng của doanh nghiệp.
- Nhiệm vụ của công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh: + Các nhà quản trị doanh nghiệp luôn cần thông tin, số liệu kịp thời, chính xác, cụ thể về hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Từ những thông tin này có thể biết được mức độ tiêu thụ của từng loại sản phẩm, phát hiện ra sai sót trong quá trình quản lý, luân chuyển hàng hóa để đưa ra những biện pháp cụ thể để thúc đẩy hoạt động kinh doanh phát triển. + Kế toán bán hàng cần ghi chép, phản ánh kịp thời, đầy đủ chính xác tình hình tiêu thụ hàng hóa của doanh nghiệp trong kỳ. Phải theo dõi, ghi chép về số lượng, kết cấu loại hàng bán, ghi chép doanh thu bán hàng, thuế GTGT đầu ra của từng nhóm.
6 + Tính toán giá sản xuất ra sản phẩm hay giá mua thực tế của từng mặt hàng để xác định ra giá bán cho từng loại sản phẩm, hàng hóa. + Kiểm tra tình hình bán hàng và thu hồi công nợ: đối với hàng hóa bán chịu phải theo dõi ghi chép tình hình nợ của từng khách hàng. Ý nghĩa của công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh. Công tác bán hàng có ý nghĩa hết sức to lớn.
Nó là công đoạn cuối cùng của giai đoạn tái sản xuất. Doanh nghiệp khi thực hiện tốt công tác bán hàng sẽ tạo điều kiện thu hồi vốn, bù đắp chi phí, thực hiện nghĩa vụ với Ngân sách Nhà nước thông qua việc nộp thuế, đầu tư phát triển tiếp, nâng cao đời sống của người lao động trong doanh nghiệp. Ngoài ra, việc xác định đúng đắn kết quả hoạt động kinh doanh còn là cơ sở cho việc lập kế hoạch kinh doanh trong kỳ tiếp theo, đồng thời cũng là cung cấp thông tin cho các đối tượng quan tâm như các nhà đầu tư, các ngân hàng,.Việc xác định kết quả sản xuất kinh doanh còn có ý nghĩa rất quan trọng trong việc xử lý và cung cấp thông tin không những cho các nhà quản lý của doanh nghiệp để lựa chọn phương án kinh doanh có hiệu quả mà nó còn là căn cứ để cơ quan quản lý tài chính, cơ quan thuế thực hiện các giám sát việc chấp hành các chính sách, chế độ tài chính,. Phương thức bán hàng và phương thức thanh toán 1.1 Các phương thức bán hàng 1.1 Phương thức bán buôn hàng hóa: Bán buôn hàng hóa là hình thức bán sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ theo số lượng lớn, được chiết khấu cao hoặc giá gốc theo giá trị lô hàng đó.
Bán buôn chia làm hai phương thức là bán buôn qua kho hoặc bán buôn hàng hóa bằng cách vận chuyển thẳng. - Buôn hàng hóa qua kho: Với phương thức này, các hàng hóa được buôn qua kho sẽ được xuất từ các kho hàng của doanh nghiệp. Bán buôn qua kho được chia làm hai hình thức là giao hàng trực tiếp và chuyển hàng. + Buôn hàng hóa qua kho bằng hình thức giao hàng trực tiếp + Buôn hàng hóa qua kho bằng hình thức chuyển hàng 7 - Bán buôn hàng hóa bằng cách vận chuyển thẳng: Sau khi doanh nghiệp nhận được hàng hóa, không chuyển về kho mà giao trực tiếp cho bên mua.
Buôn hàng hóa bằng cách vận chuyển thẳng có hai hình thức: + Bán buôn bằng hình thức giao hàng trực tiếp + Vận chuyển thẳng hàng hóa theo hình thức chuyển hàng 1. Phương thức bán lẻ hàng hóa: -Là phương thức bán hàng mà trong đó tách rời nghiệp vụ thu tiền của người mua và nghiệp vụ giao hàng cho người mua. Có 4 hình thức bán lẻ chính: + Hình thức bán hàng thu tiền trực tiếp: Nhân viên bán hàng trực tiếp bán hàng cho khách và thu tiền. + Hình thức bán hàng thu tiền tập trung: Khách hàng nhận giấy thu tiền, hóa đơn hoặc tích kê của nhân viên bán hàng rồi đến nhận hàng ở quầy hoặc kho.
Nhân viên bán hàng căn cứ vào hóa đơn, tích kê để kiểm kê số hàng bán ra trong ngày. + Hình thức bán hàng tự phục vụ: Khách hàng tự chọn hàng hóa và trả tiền cho nhân viên bán hàng. Hết ngày nhân viên bán hàng nộp tiền vào quỹ. + Hình thức bán hàng tự động: Hình thức này không cần nhân viên bán hàng đứng quầy giao hàng và nhận tiền của khách.
Khách hàng tự động nhét thẻ tín dụng của mình vào máy bán hàng và nhận hàng. Ngoài ra, trong phương thức bán hàng bán lẻ còn có các hình thức như: bán hàng trả góp, bán hàng ký gửi đại lý, bán hàng nội bộ trong doanh nghiệp. Các phương thức thanh toán. - Phương thức thanh toán trực tiếp: Là phương thức thanh toán bằng tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, hàng đổi hàng,… để thực hiện giao dịch mua bán.
Khi bên bán giao hàng cho bên mua thì bên mua phải có nghĩa vụ thanh toán ngay trực tiếp cho bên bán theo giá đã thỏa thuận. Phương thức này giảm thiểu được rủi ro trong thanh toán. - Phương thức thanh toán trả chậm: Là thanh toán một lần nhưng không phải thanh toán ngay. Theo phương thức này, bên mua sẽ trả toàn bộ tiền cho bên bán một thời gian nhất định sau khi giao kết hợp đồng và nhận tài sản.
Nội dung công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1.1 Kế toán giá vốn hàng bán - Giá vốn hàng bán: Phản ánh trị giá vốn của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, bất động sản đầu tư, giá thành sản xuất của sản phẩm xây lắp bán trong kỳ. Ngoài ra còn phản ánh các chi phí liên quan đến bất động sản đầu tư như: Chi phí khấu hao, chi phí sửa chữa, chi phí nghiệp vụ cho thuê bất động sản, chi phí nhượng bán, thanh lý bất động sản đầu tư… - Chứng từ sử dụng: Phiếu xuất kho kiêm vận chuyển nội bộ, Phiếu xuất kho hàng gửi bán đại lý, Biên bản nghiệm thu khối lượng sản phẩm hoàn thành, Biên bản giao nhận, hóa đơn GTGT, Hóa đơn bán hàng, giấy báo có của ngân hàng, phiếu thu… 1. Các phương pháp tính giá hàng hóa. * Phương pháp tính giá hàng hóa nhập kho: - Mua hàng hóa bên ngoài: Giá thực tế ghi sổ nhập kho = Giá mua trên hóa đơn + Chi phí thu mua +Thuế không được hoàn lại - Các khoản giảm trừ.
Trong đó: + Chi phí thu mua: bao gồm chi phí vận chuyển, bốc dỡ, bảo quản, đóng gói, bảo hiểm… + Các khoản thuế không được hoàn lại: Thuế nhập khẩu, thuế TTĐB, thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp. + Các khoản giảm trừ: Chiết khấu thương mại, giảm giá và hàng mua trả lại. + Đối với những doanh nghiệp tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ thì thuế GTGT không được tính vào giá thực tế của hàng mua. + Đối với những doanh nghiệp tính thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp thì thuế GTGT được tính vào giá thực tế của hàng mua.
- Đối với hàng hóa nhập khẩu từ nước ngoài về: Giá trị thực tế nhập kho = Giá mua trên tờ khai hải quan + thuế nhập khẩu + thuế tiêu thụ đặc biệt + chi phí mua hàng – các khoản giảm giá hàng mua.