CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI. Khái niệm, vai trò, nhiệm vụ về kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp. Khái niệm bán hàng - Hàng hóa: là sản phẩm của lao động, thông qua trao đổi, mua bán có thể thỏa mãn một số nhu cầu nhất định của con người. Hàng hóa có thể đáp ứng nhu cầu cá nhân hoặc nhu cầu sản xuất.
- Doanh nghiệp thương mại: Là những đơn vị kinh doanh được thành lập với mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh thương mại, tổ chức mua bán hàng hoá nhằm mang lại lợi nhuận. Đây là một loại hình doanh nghiệp được quy định chặt chẽ bởi pháp luật và có những yêu cầu hết sức chặt chẽ về loại hàng hoá và hình thức hoạt động mà doanh nghiệp thương mại cần hiểu rõ và nắm bắt được trong công việc kinh doanh của mình. - Bán hàng: là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh và là quá trình thực hiện giá trị của hàng hóa. Đây là quá trình chuyển giao quyền sở hữu về hàng hóa từ tay người bán sang tay người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền được đòi tiền ở người mua.
Như vậy, thông qua nghiệp vụ bán hàng, giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá được thực hiện; vốn của doanh nghiệp thương mại được chuyển từ hình thái hiện vật (hàng hoá) sang hình thái giá trị (tiền tệ), doanh nghiệp thu hồi được vốn bỏ ra, bù đắp được chi phí và có nguồn tích luỹ để mở rộng kinh doanh. - Xét về góc độ kinh tế: Bán hàng là quá trình hàng hoá của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái vật chất (hàng hoá) sang hình thái tiền tệ (tiền). Quá trình bán hàng của doanh nghiệp có những đặc điểm chính sau đây: 5 + Có sự trao đổi thỏa thuận giữa người mua và người bán, người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền. + Có sự thay đổi quyền sở hữu về háng hóa: Người bán mất quyền sở hữu, người mua có quyền sở hữu về hàng hóa mua bán.
+ Trong quá trình tiêu thụ hàng hóa, các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hóa và nhận lại của khách hàng một khoản gọi là doanh thu bán hàng. Số doanh thu này là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả hoạt động kinh doanh. Khái niệm xác định kết quả hoạt động kinh doanh Kết quả hoạt động kinh doanh là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh, hoạt động đầu tư tài chính và hoạt động khác trong một thời kỳ nhất định. Biểu hiện của kết quả kinh doanh là số lãi (hoặc số lỗ).
Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là những sản phẩm mang lại lợi ích tiêu dùng xã hội được thể hiện sản phẩm vật chất hoặc sản phẩm phi vật chất. Nó phải phù hợp với lợi ích kinh tế và trình độ văn minh của tiêu dùng xã hội và phải được người tiêu dùng chấp nhận. Vai trò, nhiệm vụ của bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh 1. Vai trò của bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh - Vai trò của bán hàng + Đối với DN: tổ chức công tác bán hàng xác định kết quả hoạt động kinh doanh có vai trò quan trọng, từng bước hạn chế sự thất thoát hàng hóa, phát hiện được những hàng hóa chậm luân chuyển để có biện pháp xử lý thích hợp nhằm thúc đẩy quá trình tuần hoàn vốn.
Có thể tìm ra những biện pháp thiếu sót, mất cân đối giữa khâu mua, khâu dự trữ và khâu bán để có biện pháp khắc phục kịp thời. + Đối với nền kinh tế quốc dân: Bán hàng thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế của quốc gia. Bán hàng giúp cho hàng hóa, tiền tệ lưu thông một cách hiệu quả trong nền kinh tế từ đó kích thích đầu tư và mở rộng sản xuất. 6 + Đối với người tiêu dùng: Bán hàng là cầu nối đưa sản phẩm từ doanh nghiệp đến tay người tiêu dùng, thông qua đó khách hàng đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng, có thể mua sản phẩm một cách dễ dàng và nhanh chóng.
- Vai trò của xác định kết quả hoạt động kinh doanh Xác định kết quả hoạt động kinh doanh là việc so sánh giữa chi phí kinh doanh đã bỏ ra và thu nhập kinh doanh đã thu về trong kỳ. Nếu thu nhập lớn hoan chi phí thì kết quả là lãi, thu nhập nhỏ hơn chi phí là kết quả lỗ. Việc xác định kết quả hoạt động kinh doanh thường được tiến hành vào cuối kỳ kinh doanh: Cuối tháng, cuối quý, cuối năm, tùy thuộc vào từng đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý của doanh nghiệp. Nhiệm vụ của bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh - Phản ánh chính xác tình hình tiêu thụ, sử dụng vật tư, tài sản, tiền vốn, và các khoản thuế, ngân sách.
- Tổng hợp và phân bổ chi phí bán hàng, quản lý doanh nghiệp, tính giá vốn hàng bán, thuế phải nộp; xác định doanh thu và kết quả tiêu thụ chính xác. - Kiểm tra, giám sát kết quả tiêu thụ và kinh doanh, đưa ra biện pháp cải tiến hoạt động sản xuất, tiêu thụ, nâng cao hiệu quả kinh doanh. - Ghi chép số lượng, chất lượng và chi phí bán hàng, giá mua trên hệ thống thích hợp. - Theo dõi và thanh toán kịp thời công nợ với nhà cung cấp và khách hàng có liên quan.
- Lựa chọn phương pháp và xác định đúng giá vốn hàng bán để đảm bảo báo cáo tình hình tiêu thụ và kết quả tiêu thụ hàng hóa. Các hình thức bán hàng và các phương thức thanh toán 1. Các hình thức bán hàng Trong nền kinh tế thị trường bán hàng được thực hiện nhiều phương thức khác nhau, theo đó hàng hoá vận động đến tận tay người tiêu dùng. Việc lựa chọn và áp dụng linh hoạt các phương thức bán hàng đã góp phần không nhỏ vào thự hiện kế hoạch bán hàng của doanh nghiệp.
Hiện nay các doanh nghiệp thường sử dụng một số phương thức bán hàng được thể hiện qua: 7 Các phương thức bán hàng Bán buôn Bán lẻ Bán Bán Thu tiền Bán buôn Thu tiền buôn tập hàng tự không trực tiếp qua kho trung động qua kho Chuyển hàng chờ Trực tiếp chấp nhận Sơ đồ 1.1: Các phương thức bán hàng của doanh nghiệp *Phương thức bán buôn - Là việc bán sản phẩm của doanh nghiệp cho các doanh nghiệp khác, cửa hàng khác hoặc đại lý… với số lượng lớn để các đơn vị đó tiếp tục bán cho các tổ chức khác nhằm đáp ứng nhu cầu kinh tế. - Có hai hình thức bán buôn đó là bán buôn qua kho và không qua kho: + Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: là bên mua cử đại diện đến kho của doanh nghiệp để nhận hàng. Sau khi nhận đủ hàng bên mua ký nhận vào hóa đơn bán hàng và hàng đó sẽ được xác nhận là tiêu thụ. + Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng: Là hình thức bên bán gửi hàng đi cho khách bằng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài theo các điều kiện của hợp đồng kinh tế đã ký kết.
+ Bán buôn không qua kho theo hình thức trực tiếp: Là doanh nghiệp sau khi mua hàng sẽ giao trực tiếp cho đại diện bên mua tại kho người bán. Sau khi bên mua thanh toán hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa mới được coi là tiêu thụ. 8 + Bán buôn không qua kho theo theo hình thức chuyển hàng: Là doanh nghiệp sau khi mua hàng sẽ không chuyển về nhập kho mà mang đi bán thẳng. *Phương thức bán lẻ - Là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của cá nhân hoặc một bộ phận tập thể.
Số lần tiêu thụ của mỗi lần bán thường nhỏ, có nhiều phương thức bán lẻ như: + Phương thức bán hàng thu tiền trực tiếp: là nhân vân bán hàng trực tiếp thu tiền của khách và giao hàng cho khách, hết ngày nhân viên nộp tiền cho thủ quỹ. Đồng thời kiểm kê hàng hóa tồn kho để xác định số lượng hàng đã bán trong ngày. + Phương thức bán hàng đại lý – ký gửi: là phương thức doanh nghiệp giao hàng cho đại lý ký gửi để các đại lý trực tiếp bán hàng. Bên nhận đại lý sẽ trực tiếp bán hàng, thanh toán tiền hàng và hưởng chênh lệch giá.
Số hàng chuyển giao cho các đại lý ký gửi vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Khi các đại lý ký gửi thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận thanh toán tiền hàng, hoặc gửi tyhông báo về số hàng đã bán được thì số hàng đó được coi là đã tiêu thụ, đã bán. + Phương thức bán hàng trả góp, trả chậm: là phương thức bán hàng thu tiền nhiều lần. Người mua thanh toán lần đầu tiên vào thời điểm mua hàng, số tiền còn lại người mua chấp nhận trả dần cho các kì tiếp theo và phải chịu một tỷ lệ lãi suất nhất định.
+ Phương thức hàng đổi hàng: Theo phương thức hàng đổi hàng, người bán đem sản phẩm, hàng hóa của mình để đổi lấy sản phẩm, hàng hóa khác trên thị trường. Các phương thức thanh toán - Thanh toán bằng tiền mặt: là khi bên bán chuyển giao hàng hóa thì bên mua phải có nghĩa vụ thanh toán trực tiếp ngay cho bên bán với giá đã thỏa thuận. - Thanh toán qua ngân hàng: thì ngân hàng hiện nay giữ vai trò quan trọng trong quan hệ thanh toán tiền hàng giữa người mua và người bán, các phương thức thanh toán qua ngân hàng cũng rất phong phú và phổ biến gồm: 9 + Thanh toán bằng ủy nhiệm thu: Đây là hình thức chủ tài khoản ủy nhiệm cho ngân hàng thu hộ số tiền nào đó của khách hàng hoặc đối tượng khác có tài khoản ở cùng ngân hàng hoặc khác ngân hàng. + Thanh toán bằng ủy nhiệm chi: Là phương thức thanh toán thông qua lệnh chi tiền do chủ tài khoản phát hành yêu cầu ngân hàng thay mình chuyển một số tiền nhất định để trả cho nhà cung cấp hoặc các đối tượng khác.
+Thanh toán bằng séc: Là một loại chứng từ thanh toán do ngân hàng phát hành được lập trên mẫu in sẵn, yêu cầu ngân hàng trích từ tài khoản của mình trả cho đơn vị thụ hưởng có tên trên séc. Nội dung công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh 1. Kế toán giá vốn hàng bán 1.