Luận văn thạc sĩ về công chứng hợp đồng giao dịch tài sản cho con chưa thành niên

Khám phá luận văn thạc sĩ về công chứng hợp đồng giao dịch tài sản cho con chưa thành niên, phân tích pháp lý và thực tiễn áp dụng.

• Tác giả: Nguyen Thai Ha
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyen Minh Hang
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự Và Tố Tụng Dân Sự
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Công Chứng Hợp Đồng Tài Sản Cho Con Chưa Thành Niên
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MOT SO VAN DE CƠ BẢN VE CONG CHUNG HỢP DONG, GIAO DICH VE TAI SAN CUA CON CHƯA THÀNH NIÊN
• 1.1. Khai niệm, đặc điểm của công chứng hop đồng, giao dịch về tài sản của con chưa thành niên
• 1.1.1. Khái niệm công chứng hop đồng, giao dịch về tài sản của con chưa thành niên
• 1.1.2. Đặc điểm của công chứng hợp đồng, giao dịch về tài sản của con chưa thành niên
• 1.2. Quy định của pháp luật liên quan đến công chứng hợp đồng, giao dịch của con chưa thành niên
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG QUY ĐỊNH CUA PHÁP LUAT VE CONG CHUNG HOP DONG, GIAO DICH VE TAI SAN CUA CON CHUA THÀNH NIÊN
• 2.1. Chủ thể và phương thức tham gia giao dịch dân sự của con chưa thành niên
• 2.2. Thủ tục công chứng hợp đồng, giao dịch về tài sản của con chưa thành niên
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN CÔNG CHỨNG HỢP ĐỒNG, GIAO DỊCH VỀ TÀI SẢN CỦA CON CHƯA THÀNH NIÊN — VƯỚNG MẮC VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khái niệm và đặc điểm của công chứng hợp đồng

Khái niệm công chứng hợp đồng liên quan đến tài sản của con chưa thành niên được hiểu là hoạt động pháp lý mà trong đó, công chứng viên thực hiện việc chứng nhận tính hợp pháp của các giao dịch tài sản. Điều này không chỉ đảm bảo quyền lợi cho các bên tham gia mà còn bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Đặc điểm của công chứng hợp đồng này bao gồm tính chất bắt buộc trong một số trường hợp, sự tham gia của người đại diện hợp pháp cho trẻ em, và yêu cầu về hình thức và nội dung của hợp đồng. Việc công chứng hợp đồng không chỉ đơn thuần là một thủ tục hành chính mà còn là một biện pháp pháp lý nhằm ngăn ngừa tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của trẻ em. Theo quy định của pháp luật, các hợp đồng liên quan đến tài sản của con chưa thành niên phải được thực hiện dưới sự giám sát của người đại diện hợp pháp, nhằm đảm bảo rằng các giao dịch này không xâm phạm đến quyền lợi của trẻ em.

1.1. Ý nghĩa của công chứng hợp đồng

Ý nghĩa của công chứng hợp đồng đối với trẻ em là rất lớn. Đầu tiên, nó giúp xác nhận quyền sở hữu tài sản của trẻ em, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các em. Thứ hai, công chứng hợp đồng còn tạo ra sự minh bạch trong các giao dịch, giúp các bên tham gia có thể yên tâm hơn khi thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản của trẻ em. Hơn nữa, việc công chứng hợp đồng cũng góp phần nâng cao ý thức pháp luật trong xã hội, khuyến khích các bậc phụ huynh thực hiện đúng nghĩa vụ của mình đối với trẻ em. Cuối cùng, hoạt động này còn giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý cho các bên tham gia giao dịch, từ đó tạo ra một môi trường giao dịch an toàn và hiệu quả hơn.

II. Quy định pháp luật về công chứng hợp đồng

Các quy định pháp luật liên quan đến công chứng hợp đồng tài sản của con chưa thành niên được quy định rõ ràng trong Bộ luật Dân sự và các văn bản pháp luật khác. Theo đó, công chứng viên có trách nhiệm đảm bảo rằng các hợp đồng được ký kết không chỉ hợp pháp mà còn phù hợp với lợi ích của trẻ em. Điều này bao gồm việc xác định rõ ràng quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng, cũng như việc đảm bảo rằng các điều khoản trong hợp đồng không xâm phạm đến quyền lợi của trẻ em. Ngoài ra, pháp luật cũng quy định rằng các hợp đồng liên quan đến tài sản của trẻ em phải được thực hiện dưới sự giám sát của người đại diện hợp pháp, nhằm bảo vệ quyền lợi của các em. Việc thực hiện các quy định này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của trẻ em mà còn tạo ra một môi trường pháp lý an toàn cho các giao dịch liên quan đến tài sản của các em.

2.1. Trách nhiệm của công chứng viên

Trách nhiệm của công chứng viên trong việc công chứng hợp đồng tài sản của con chưa thành niên là rất quan trọng. Công chứng viên không chỉ có nhiệm vụ xác nhận tính hợp pháp của hợp đồng mà còn phải đảm bảo rằng các điều khoản trong hợp đồng không xâm phạm đến quyền lợi của trẻ em. Điều này đòi hỏi công chứng viên phải có kiến thức sâu rộng về pháp luật, cũng như khả năng phân tích và đánh giá các tình huống pháp lý phức tạp. Hơn nữa, công chứng viên cũng cần phải có kỹ năng giao tiếp tốt để có thể giải thích rõ ràng các điều khoản trong hợp đồng cho các bên tham gia, đặc biệt là cho các bậc phụ huynh và trẻ em. Việc thực hiện tốt trách nhiệm này sẽ góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của trẻ em và giảm thiểu rủi ro pháp lý cho các bên tham gia giao dịch.

III. Thực tiễn công chứng hợp đồng tài sản của con chưa thành niên

Thực tiễn công chứng hợp đồng tài sản của con chưa thành niên hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù pháp luật đã có những quy định rõ ràng, nhưng trong thực tế, nhiều công chứng viên vẫn gặp khó khăn trong việc áp dụng các quy định này. Một số vấn đề thường gặp bao gồm việc xác định quyền lợi hợp pháp của trẻ em, cũng như việc đảm bảo rằng các hợp đồng được ký kết không xâm phạm đến quyền lợi của các em. Hơn nữa, sự thiếu hụt về kiến thức pháp luật của một số bậc phụ huynh cũng là một rào cản lớn trong việc thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản của trẻ em. Để khắc phục những vấn đề này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, cũng như việc nâng cao nhận thức pháp luật cho các bậc phụ huynh và trẻ em.

3.1. Những vướng mắc trong thực tiễn

Trong thực tiễn, nhiều vướng mắc đã được ghi nhận trong quá trình công chứng hợp đồng tài sản của con chưa thành niên. Một trong những vấn đề lớn nhất là việc xác định quyền lợi hợp pháp của trẻ em trong các giao dịch. Nhiều công chứng viên gặp khó khăn trong việc đánh giá liệu các điều khoản trong hợp đồng có thực sự bảo vệ quyền lợi của trẻ em hay không. Hơn nữa, sự thiếu hụt thông tin và kiến thức pháp luật của các bậc phụ huynh cũng góp phần làm gia tăng rủi ro pháp lý trong các giao dịch này. Để giải quyết những vướng mắc này, cần có các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cho cả công chứng viên và các bậc phụ huynh, nhằm đảm bảo rằng các giao dịch liên quan đến tài sản của trẻ em được thực hiện một cách hợp pháp và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động công chứng hợp đồng, giao dịch về tài sản của con chưa thành niên ngày càng trở nên phổ biến và phức tạp trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Theo số liệu khảo sát trên địa bàn thành phố Hà Nội, tính đến năm 2017, có khoảng 1.179 hợp đồng, giao dịch liên quan đến con chưa thành niên được công chứng, trong đó các giao dịch phổ biến nhất là thừa kế di sản, mua bán, tặng cho bất động sản. Vấn đề pháp lý đặt ra là làm thế nào để đảm bảo tính hợp pháp, tính xác thực của các giao dịch này, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con chưa thành niên – một chủ thể đặc biệt trong quan hệ pháp luật dân sự.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích, làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn về công chứng hợp đồng, giao dịch liên quan đến tài sản của con chưa thành niên, đánh giá các quy định pháp luật hiện hành như Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, Luật Công chứng năm 2014, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động công chứng và bảo vệ quyền lợi của con chưa thành niên. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật và thực tiễn công chứng tại thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2015-2017.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ công chứng viên áp dụng pháp luật một cách thống nhất, giảm thiểu tranh chấp phát sinh, đồng thời góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý về giao dịch dân sự có chủ thể là con chưa thành niên, qua đó thúc đẩy sự phát triển ổn định của thị trường bất động sản và các giao dịch dân sự khác.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp lý về:

• Công chứng hợp đồng, giao dịch: Khái niệm công chứng được hiểu là hoạt động của công chứng viên chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của hợp đồng, giao dịch dân sự bằng văn bản theo quy định pháp luật, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia (Luật Công chứng 2014). Công chứng viên là chủ thể đặc thù, được Nhà nước trao quyền lực công để thực hiện chức năng này.

• Năng lực hành vi dân sự của con chưa thành niên: Theo Bộ luật Dân sự 2015, con chưa thành niên là người chưa đủ 18 tuổi, có năng lực hành vi dân sự hạn chế hoặc chưa đầy đủ, do đó việc tham gia giao dịch dân sự phải thông qua người đại diện theo pháp luật hoặc có sự đồng ý của người đại diện trong một số trường hợp.

• Quyền sở hữu và định đoạt tài sản của con chưa thành niên: Tài sản của con chưa thành niên bao gồm tài sản riêng (thừa kế, tặng cho, thu nhập hợp pháp) và phần sở hữu chung trong gia đình. Việc định đoạt tài sản phải vì lợi ích của con chưa thành niên, có sự kiểm soát của người đại diện hoặc người giám hộ.

Các khái niệm chính được làm rõ gồm: công chứng hợp đồng, giao dịch; tài sản; con chưa thành niên; năng lực hành vi dân sự; người đại diện theo pháp luật; lợi ích của con chưa thành niên.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội và pháp lý sau:

• Phân tích, tổng hợp: Nghiên cứu các quy định pháp luật hiện hành, các văn bản pháp lý liên quan đến công chứng và giao dịch về tài sản của con chưa thành niên.

• So sánh: Đối chiếu các quy định của Bộ luật Dân sự 2015 với Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, Luật Công chứng 2014 để phát hiện những điểm chưa thống nhất, bất cập.

• Nghiên cứu lý luận kết hợp thực tiễn: Dựa trên các quy định pháp luật và khảo sát thực tiễn công chứng tại Hà Nội, đánh giá các vướng mắc, khó khăn trong áp dụng pháp luật.

• Khảo sát thực tiễn: Thu thập số liệu từ phần mềm quản lý giao dịch công chứng tại Hà Nội, phân tích các loại hợp đồng, giao dịch phổ biến có chủ thể là con chưa thành niên.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hàng trăm hợp đồng, giao dịch công chứng liên quan đến con chưa thành niên tại Hà Nội trong giai đoạn 2015-2017. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các trường hợp điển hình, có tính đại diện cho các loại giao dịch phổ biến như thừa kế, mua bán, tặng cho, thế chấp tài sản.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2015 đến 2017, tập trung phân tích các quy định pháp luật mới và thực tiễn áp dụng tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Số lượng giao dịch có chủ thể là con chưa thành niên tăng nhanh: Tại Hà Nội, có khoảng 1.179 hợp đồng, giao dịch liên quan đến con chưa thành niên được công chứng, trong đó 60% là các giao dịch về thừa kế và mua bán bất động sản. Điều này phản ánh nhu cầu thực tế và sự đa dạng của các giao dịch dân sự có liên quan đến con chưa thành niên.

2. Chủ thể và phương thức tham gia giao dịch của con chưa thành niên được quy định rõ theo độ tuổi:

   • Dưới 6 tuổi: Giao dịch do người đại diện theo pháp luật xác lập và thực hiện.
   • Từ 6 đến dưới 15 tuổi: Có thể tự xác lập giao dịch phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày, các giao dịch khác phải có sự đồng ý của người đại diện.
   • Từ 15 đến dưới 18 tuổi: Có thể tự xác lập giao dịch, trừ các giao dịch liên quan đến bất động sản, động sản phải đăng ký và các giao dịch khác theo luật phải có sự đồng ý của người đại diện.

3. Vai trò của người đại diện theo pháp luật và người giám hộ trong giao dịch: Cha mẹ là người đại diện theo pháp luật của con chưa thành niên, có quyền và nghĩa vụ quản lý, định đoạt tài sản của con dưới 15 tuổi vì lợi ích của con. Trong trường hợp cha mẹ không đủ điều kiện, người giám hộ được chỉ định thay thế. Tuy nhiên, việc xác định phạm vi đại diện và cơ chế giám sát còn nhiều bất cập, đặc biệt là việc giám sát của người giám hộ chưa được quy định rõ ràng.

4. Vướng mắc trong xác định “lợi ích của con chưa thành niên”: Luật chưa có hướng dẫn cụ thể về tiêu chí xác định lợi ích của con chưa thành niên trong các giao dịch về tài sản. Thực tiễn cho thấy có nhiều quan điểm khác nhau về việc liệu các giao dịch như thế chấp tài sản để bảo đảm nghĩa vụ vay vốn của cha mẹ có phải vì lợi ích của con hay không. Điều này gây khó khăn cho công chứng viên trong việc quyết định có công chứng hay không.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân các vướng mắc chủ yếu do sự chưa thống nhất và thiếu rõ ràng trong các quy định pháp luật liên quan đến con chưa thành niên, đặc biệt là sự khác biệt giữa Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Ví dụ, Bộ luật Dân sự cho phép con từ 6 đến dưới 15 tuổi tự xác lập giao dịch với sự đồng ý của người đại diện, trong khi Luật Hôn nhân và Gia đình lại quy định giao dịch phải do người đại diện xác lập.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã bổ sung và làm rõ hơn các quy định về công chứng hợp đồng, giao dịch liên quan đến tài sản của con chưa thành niên, đồng thời phân tích sâu về vai trò của người đại diện và người giám hộ trong thực tiễn công chứng.

Việc dữ liệu được trình bày qua biểu đồ thống kê số lượng giao dịch theo từng loại và từng độ tuổi chủ thể sẽ giúp minh họa rõ nét xu hướng và đặc điểm của các giao dịch này. Bảng so sánh các quy định pháp luật cũng giúp làm rõ những điểm chưa thống nhất cần được hoàn thiện.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các cơ quan quản lý nhà nước, công chứng viên và các bên liên quan hiểu rõ hơn về quy trình, điều kiện công chứng các giao dịch về tài sản của con chưa thành niên, từ đó giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của con chưa thành niên.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về phạm vi đại diện và giám sát:

   • Quy định rõ phạm vi quyền hạn của cha mẹ và người giám hộ trong việc xác lập, thực hiện giao dịch về tài sản của con chưa thành niên.
   • Thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ hơn đối với người giám hộ, trong đó người giám sát việc giám hộ có thể trở thành người đại diện trong các giao dịch với người giám hộ.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm, chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp phối hợp với các bộ ngành liên quan.

2. Xây dựng hướng dẫn cụ thể về tiêu chí xác định “lợi ích của con chưa thành niên”:

   • Định nghĩa rõ ràng về lợi ích vật chất và tinh thần của con chưa thành niên trong các giao dịch dân sự.
   • Hướng dẫn công chứng viên cách đánh giá và cân nhắc lợi ích này khi thực hiện công chứng.
   • Thời gian thực hiện: 1 năm, chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Hội Công chứng viên Việt Nam.

3. Quy định cụ thể về hình thức thể hiện sự đồng ý của người đại diện và người giám sát việc giám hộ:

   • Yêu cầu sự đồng ý phải được lập thành văn bản và được công chứng để đảm bảo tính xác thực, khách quan.
   • Thời gian thực hiện: 6 tháng - 1 năm, chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp.

4. Tăng cường đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp cho công chứng viên:

   • Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về pháp luật liên quan đến con chưa thành niên và kỹ năng xử lý các tình huống thực tiễn.
   • Thời gian thực hiện: liên tục, chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, các trường đại học luật.

5. Xây dựng hệ thống thống kê, quản lý dữ liệu về các giao dịch có chủ thể là con chưa thành niên:

   • Phát triển phần mềm quản lý chuyên biệt để theo dõi, phân tích các giao dịch này nhằm phục vụ công tác quản lý và nghiên cứu.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm, chủ thể thực hiện: Sở Tư pháp các tỉnh, thành phố phối hợp với Bộ Tư pháp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng:

   • Lợi ích: Nắm vững các quy định pháp luật, nâng cao kỹ năng xử lý các giao dịch có chủ thể là con chưa thành niên, giảm thiểu rủi ro pháp lý.
   • Use case: Áp dụng trong công tác thụ lý, kiểm tra hồ sơ công chứng, giải quyết các tình huống phức tạp.

2. Cơ quan quản lý nhà nước về tư pháp và dân sự:

   • Lợi ích: Cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến công chứng và quyền của con chưa thành niên.
   • Use case: Xây dựng văn bản hướng dẫn, quy định mới, giám sát hoạt động công chứng.

3. Luật sư, chuyên gia pháp lý và nhà nghiên cứu:

   • Lợi ích: Tài liệu tham khảo chuyên sâu về pháp luật dân sự, hôn nhân và gia đình, công chứng liên quan đến con chưa thành niên.
   • Use case: Tư vấn pháp lý, nghiên cứu khoa học, giảng dạy.

4. Phụ huynh, người đại diện và người giám hộ của con chưa thành niên:

   • Lợi ích: Hiểu rõ quyền và nghĩa vụ trong việc quản lý, định đoạt tài sản của con, bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho con.
   • Use case: Tham khảo khi tham gia giao dịch, thực hiện quyền đại diện.

Câu hỏi thường gặp

1. Con chưa thành niên có thể tự mình tham gia giao dịch dân sự không?
   Người chưa đủ 6 tuổi không thể tự mình tham gia giao dịch; từ 6 đến dưới 15 tuổi có thể tự xác lập giao dịch phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày, các giao dịch khác phải có sự đồng ý của người đại diện; từ 15 đến dưới 18 tuổi có thể tự xác lập giao dịch trừ các giao dịch đặc biệt phải có sự đồng ý của người đại diện.

2. Ai là người đại diện theo pháp luật của con chưa thành niên?
   Cha mẹ là người đại diện theo pháp luật của con chưa thành niên. Trong trường hợp cha mẹ không đủ điều kiện hoặc không còn, người giám hộ được chỉ định làm người đại diện.

3. Làm thế nào để xác định giao dịch về tài sản của con chưa thành niên có vì lợi ích của con?
   Lợi ích của con bao gồm lợi ích vật chất và tinh thần. Công chứng viên cần đánh giá mục đích, nội dung giao dịch, xem xét nguyện vọng của con từ đủ 9 tuổi trở lên và đảm bảo giao dịch không làm thiệt hại quyền lợi của con.

4. Hình thức thể hiện sự đồng ý của người đại diện hoặc người giám sát việc giám hộ trong giao dịch là gì?
   Sự đồng ý phải được lập thành văn bản và được công chứng để đảm bảo tính xác thực và khách quan, tránh tranh chấp về sau.

5. Công chứng viên có thể từ chối công chứng hợp đồng, giao dịch về tài sản của con chưa thành niên trong trường hợp nào?
   Công chứng viên có quyền từ chối khi hồ sơ không đầy đủ, có dấu hiệu bị cưỡng ép, giao dịch không vì lợi ích của con, hoặc vi phạm pháp luật, đạo đức xã hội.

Kết luận

• Công chứng hợp đồng, giao dịch về tài sản của con chưa thành niên là hoạt động pháp lý quan trọng, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con chưa thành niên trong giao dịch dân sự.
• Luận văn đã làm rõ các quy định pháp luật hiện hành, phân tích thực tiễn công chứng tại Hà Nội, chỉ ra những vướng mắc và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật.
• Việc xác định chủ thể, người đại diện, phạm vi đại diện và lợi ích của con chưa thành niên là những nội dung trọng tâm cần được làm rõ để nâng cao hiệu quả công chứng.
• Các kiến nghị về hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực công chứng viên và xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu sẽ góp phần thúc đẩy hoạt động công chứng phát triển bền vững.
• Tiếp theo, cần triển khai các đề xuất hoàn thiện pháp luật và tổ chức đào tạo chuyên sâu cho công chứng viên, đồng thời tăng cường công tác giám sát, quản lý hoạt động công chứng liên quan đến con chưa thành niên.

Các cơ quan quản lý, công chứng viên và các bên liên quan cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp đề xuất, nhằm bảo đảm quyền lợi của con chưa thành niên và nâng cao chất lượng hoạt động công chứng trong thời gian tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MOT SO VAN DE CƠ BAN VE CONG CHUNG HỢP DONG, GIAO DICH VE TAI SAN CUA CON CHUA THÀNH NIÊN 1. Khai niệm, đặc điểm của công chứng hop đồng, giao dịch về tài sản của con chưa thành niên 1. Khái niệm công chứng hop đồng, giao dịch về tài sản của con chưa thành niên Khái niệm là một danh từ chỉ sự phản ánh ở dạng khái quát các sự vật và hiện tượng của hiện thực và những mối liên hệ giữa chúng. Đề xác định được bản chất của công chứng hợp đồng, giao dịch về tài sản của con chưa thành niên cần phải làm rõ các yếu tố cấu thành khái niệm thông qua hệ thống các khái niệm có liên quan gồm: công chứng hợp dong, giao dich; tài sản và con chưa thành niên.

* Khái niệm công chứng hợp đồng, giao dịch Xét về mặt từ ngữ, “công chứng” có thé được hiểu là “công quyên làm chứng”. Nhà nước trao một phần quyền lực “công” cho một cá nhân — là công chứng viên (người này phải trải qua quy trình đào tạo, bổ nhiệm chức danh chặt chẽ) dé thay mặt Nhà nước làm chứng/chứng kiến cho việc xác lập, thực hiện các giao dịch. Từ trước đến nay, có rất nhiều khái niệm khác nhau về công chứng được thể hiện ở dạng quan điểm cá nhân hoặc được ghi nhận trong các văn bản quy phạm pháp luật như: Thông tư số 574/QLTPK ngày 10/10/1987 của Bộ Tư pháp hướng dẫn công tác công chứng nhà nước (Thông tư số 574/QLTPK); Nghị định số 45/HĐBT ngày 27/02/1991 của Hội đồng bộ trưởng về tổ chức và hoạt động công chứng nhà nước (Nghị định số 45/HĐBT); Nghị định số 31/NĐ-CP ngày 18/05/1996 của Chính phủ về tổ chức và hoạt động công chứng nhà nước (Nghị định 31/NĐCP); Nghị định số 75/2000/NĐ-CP ngày 08/12/2000 của Chính phủ về công chứng, chứng thực; Luật công chứng ngày 29/11/2006 (Luật công chứng năm 2006) và Luật công chứng ngày 20/06/2014 (Luật công chứng năm 2014). Lần đầu tiên khái niệm công chứng được ghi nhận tại Thông tư số 574/QLTPK như sau: “Công chứng nhà nước là một hoạt động của Nhà nước, nhăm giúp công 10 dân, các cơ quan, tô chức lập và xác nhận các văn bản, sự kiện có ý nghĩa pháp ly, hợp pháp hóa các văn ban, sự kiện đó, lam cho các văn ban, sự kiện đó có hiệu lực thực hiện.

Bằng hoạt động trên, công chứng nhà nước tạo ra những bảo đảm pháp lý để bảo vệ quyên và lợi ích hợp pháp của công dân, các cơ quan, tổ chức phù hợp với Hiến pháp và pháp luật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, ngăn ngừa vi phạm pháp luật, giúp cho việc giải quyết các tranh chấp được thuận lợi, góp phan tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa.” Với khái niệm này, công chứng là hoạt động mang quyén lực công — “Công chứng nhà nước” với 2 nhiệm vụ là “lập và xác nhận văn ban, sự kiện” và “hợp pháp hóa các văn ban, sự kiện” dé đạt được mục đích là “Jam cho các văn bản, sự kiện đó có hiệu lực thực hiện ”. Nhà nước đã sử dụng quyền lực công của mình dé nhằm bảo đảm hiệu lực, giá trị thực hiện của các giao dịch, sự kiện thông qua hoạt động của Công chứng nhà nước — đây cũng là sự ghi nhận mô hình tổ chức công chứng dau tiên. Ngoài ra, khái niệm công chứng nêu trên còn ghi nhận vai trò “b6 trợ tư pháp” bên cạnh vai trò “quản lý nhà nước bằng pháp luật” thé hiện ở việc “ngdn ngừa vi phạm ” và “giúp cho việc giải quyết các tranh chấp được thuận lợi”. Nghị định số 45/HDBT đã đưa ra khái niệm công chứng với một số thay đổi: “Công chứng nhà nước là việc chứng nhận tinh xác thực các hợp dong và giấy tờ theo quy định của pháp luật, nhằm bảo vệ quyên, lợi ích hợp pháp của công dân và cơ quan nhà nước, tô chức kinh tế, tổ chức xã hội (sau đây gọi chung là các tô chức), góp phân phòng ngừa vi phạm pháp luật, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa.

Các hợp đồng và giấy tờ đã được công chứng có giá trị chứng cứ”. Ö khái niệm này, các chức năng, nhiệm vụ cơ bản của công chứng vẫn được giữ nguyên. Tuy nhiên, thay vì “lập và xác nhận văn ban sự kiện ” và “hợp pháp hóa các văn ban, sự kiện ” thì khái niệm công chứng trên quy định mục đích công chứng rõ ràng hơn đó là “chứng nhận tính xác thực các hợp đồng và giấy tờ”. O khái niệm này, giá trị thi hành của văn bản công chứng không được nhắc đến trong khi đó lại lân đâu tiên các nhà làm luật khang định gia trị “chung cứ” của văn bản, giây tờ lãi được công chứng.

Điều này có ý nghĩa lớn trong việc giải quyết tranh chấp tại Tòa án. Nếu như ở hai khái niệm trên đều không đề cập đến chủ thể công chứng, mà chỉ quy định “công chứng nhà nước là việc .”, thì tại Nghị định 31/ND-CP đã khang định chủ thé công chứng bao gồm “công chứng nhà nước ” và “y ban nhân dân cấp có thẩm quyên”. Cũng tại Nghị định 31/ND-CP này đã có sự phân tách hai hành vi đó là: “chứng nhận của công chứng nhà nước ” và “chứng thực của Uy ban nhân dân cấp có thẩm quyên” thé hiện sự phân công lại công việc giữa các chủ thể công chứng. Nghị định 75/2000/NĐ-CP đưa ra khái niệm công chứng như sau: “công chứng là việc phòng công chứng chứng nhận tính xác thực của hợp đông được giao kết hoặc giao dịch khác được xác lập trong quan hệ dán sự, kinh té, thuong mai va quan hệ xã hội khác (Sau đây gọi là hop dong, giao dịch) và thực hiện các việc khác theo quy định của Nghị định này”.

Như vậy, chủ thé công chứng được xác định là “Phong công chứng”, mục dich công chứng van là “chứng thực tính xác thực ” của hợp đồng, giao dịch. Tuy nhiên, giá tri của văn bản công chứng không được ghi nhận trong khái niệm này. Luật công chứng năm 2006 ra đời thay thế cho Nghị định 75/2000/NĐ-CP đã xây dựng khái niệm công chứng có đầy đủ các yếu tố: chủ thể, mục đích, phạm vi của công chứng, cụ thé: “Công chứng là việc công chứng viên chứng nhận tính xác thực, tinh hợp pháp của hợp dong, giao dịch khác (sau đây gọi là hop dong, giao dịch) bằng văn bản mà theo quy định của pháp luật phải công chứng hoặc cá nhân, tổ chức tự nguyện yêu cau công chứng'» Thay đổi quan trọng nhất trong khái niệm này là đã khăng định chủ thê của công chứng chỉ là công chứng viên Hiện tại, khi Luật Công chứng năm 2014 được ban hành và đang có hiệu lực thực hiện thì khái niệm công chứng một lần nữa có sự thay đổi, quy định rõ hơn về chủ thé và mở rộng đối tượng của công chứng: “Công chứng là việc công chứng viên của một tô chức hành nghề công chứng chứng nhận tính xác thực, hợp pháp ' Khoản 1 Điều 2 Luật Công chứng năm 2006. 12 của hop dong, giao dịch dân sự khác bằng văn bản (sau đây gọi là hop dong, giao dich), tính chính xác, hợp pháp, không trái đạo đức xã hội của bản dịch giấy to, văn bản từ Tiếng Việt sang tiếng nước ngoài hoặc từ tiếng nước ngoài sang Tiếng Việt (sau day gọi là bản dich) mà theo quy định của pháp luật phải công chứng v z A Ả Ũ A A A A z yd hoặc ca nhân, tô chức tu nguyện yêu cau công chứng.

Với khái niệm nay, chúng ta có thé xác định được các yếu tố: Thứ nhất, chủ thé công chứng là công chứng viên hành nghề tại một tô chức hành nghề công chứng: Thứ hai, đối tượng công chứng: Hợp đồng, giao dịch, bản dịch. Thứ ba, phạm vi công chứng: (¡) Thực hiện theo quy định của pháp luật: luật quy định hình thức của hợp đồng, giao dịch phải được công chứng; (ii) Thực hiện theo yêu cầu của cá nhân, tô chức. Có thể thấy, tại mỗi một giai đoạn khác nhau, khái niệm công chứng lại có những thay đổi nhất định, sự thay đổi này xuất phát từ trình độ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, nhận thức của người dân và cách nhìn nhận của nhà nước về công chứng. Tuy nhiên, mục đích hướng tới của công chứng là nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của các bên trong giao dịch có sự đồng nhất trong các khái niệm ở tất cả các văn bản nêu trên.

Từ các yếu tố chủ thể, đối tượng, phạm vi công chứng có thé nhận diện: Công chứng hợp đông, giao dịch là một trong những hoạt động của công chứng viên trong hoạt động công chứng nói chung, có đối tượng là hợp đồng, giao dịch khác bằng văn bản. * Khải niệm tài san Trên thực tế, có rất nhiều khái niệm khác nhau về “tài sản” như: Tai sản là các vật có giá trị bằng tiên và là đối tượng của quyên tài sản và các loi ích vật chất khác. Tài sản bao gồm vật có thực, vật đang ton tại và sẽ có như họa lợi, lợi tức, vật sẽ được chê tạo lại theo mâu đã được thỏa thuận giữa các bên, tiên và các * Khoản 1 Điều 2 Luật Công chứng năm 2014. 13 giấy tờ trị giá được bằng tiễn và quyên tài sản `”.

Có thé thay, trong trường hop này, tài sản ở đây được xác định gồm: Vật có giá trị bằng tiền, đối tượng của quyền tài sản và lợi ích vật chất khác. Hoặc BLDS năm 2015 quy định như sau: “Tài san là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản” và “Tài sản bao gồm bat động sản và động sản. Bất động sản và động sản có thể là tài sản hiện có và tài sản hình thành trong tương lai””. So sánh hai khái niệm tài sản ở trên, có thể thấy, BLDS năm 2015 đưa ra khái niệm tai sản dưới hình thức liệt kê cụ thể gồm: vật, tiền, giấy tờ có giá, quyên tai sản và được phân loại tùy vào đặc tính của từng loại tài sản, gồm: động san/bat động sản; tai sản hiện có/tài sản hình thành trong tương lai; quyền tai san.

Thuật ngữ tài sản có thé được hiểu đơn giản là của cải được con người sử dụng hoặc là vật cụ thể được con người sử dụng, có thể nhận biết được thông qua các giác quan hoặc những vật vô hình được hữu hình hóa thông qua việc xác định giá trị của nó bằng tiên. Với ý nghĩa là một phạm trù pháp lý, tài sản là khách thể một trong ba yêu tố cấu thành nên quan hệ pháp luật dân sự về sở hữu.