mở đầu để mở ra mối quan hệ xác minh quyền và nghĩa vụ giữa các thành viên trong gia đình. Một cặp vợ chồng kết hôn theo đúng trình tự thủ tục rồi có con là trường hợp chúng ta thường thấy. Nhưng trong xã hội muôn hình vạn trạng thì xảy ra rất nhiều tình huống mà cần có một sự chứng thực, xác minh của cơ quan nhà nước bảo hộ và công nhận một mối quan hệ. Ví dụ như con ngoài giá thú cần nhận cha, mẹ đẻ; đứa trẻ mồ côi tìm lại được cha mẹ đẻ của mình.
14 Một khi xác minh được mối quan hệ thì các vấn đề liên quan đến quyền và nghĩa vụ giữa các bên mới được thiết lập. Khoản 1 Điều 90 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 đã quy định rõ ràng: “Điều 90. Quyền nhận cha, mẹ 1. Con có quyền nhận cha, mẹ của mình, kể cả trong trường hợp cha, mẹ đã chết.” Cũng tại điều luật này có nêu rằng, con đã thành niên khi nhận cha thì không cần có sự đồng ý của mẹ và tương tự, khi nhận mẹ cũng không cần có sự đồng ý của cha.
Như vậy có thể rút ra rằng, đối tượng con chưa thành niên mà đề tài đang nghiên cứu thì khi nhận lại người thân là cha hoặc mẹ, cần phải có được sự đồng ý của người kia. - Quyền được sống chung với cha mẹ Con chưa thành niên có quyền được sống chung với cha mẹ của mình. Không ai có thể phủ nhận hay tách biệt điều này. Một đứa trẻ sinh ra có cha mẹ đẻ, nó có quyền được lựa chọn sống chung với cha mẹ là điều hiển nhiên.
Giống với quyền xác định cha mẹ đã nói bên trên, đây là quyền lợi mà pháp luật quy định với mục đích bảo hộ cho người con một cách cơ bản nhất. - Quyền được yêu thương, tôn trọng, phát triển lành mạnh Chưa cần nói đến bổn phận, tình yêu thương dành cho con cái vốn là bản năng có sẵn của mỗi bậc làm cha, làm mẹ. Dù vậy nhưng luật pháp vẫn phải khẳng định và bảo hộ điều này. Mọi người con điều nên được yêu thương và quan tâm đúng cách.
Tình yêu thương có thể được thể hiện bằng nhiều phương pháp khác nhau tùy thuộc vào điều kiện và lối sống của mỗi gia đình. Luật pháp nhấn mạnh sự yêu thương nhưng không đề cao việc chiều chuộng con cái quá mức. Về cơ bản, mỗi người con cần nhận được sự quan tâm và sự yêu thương từ cha mẹ của mình. 15 Tiến hóa của tình yêu chính là sự tôn trọng.
Người con trong gia đình cũng là một cá nhân hoàn chỉnh, đối tượng này cũng cần được nhận sự tôn trọng từ phía các thành viên khác, dù đã thành niên hay chưa thành niên, dù có hay không có đầy đủ năng lực hành vi dân sự. Đó là chuẩn mực ứng xử của một gia đình văn minh trong xã hội hiện đại. Khi con được yêu thương và tôn trọng, con sẽ có cơ hội được phát triển lành mạnh. Phát triển lành mạnh ở đây phải ở trên cả ba khía cạnh là thể chất, trí tuệ và đạo đức.
- Quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng Ở độ tuổi chưa thành niên, con trẻ chưa có đủ khả năng tự chăm sóc và nuôi dưỡng cho bản thân mình thì có quyền nhận được sự chăm sóc, nuôi dưỡng từ cha mẹ. Nuôi dưỡng là việc cha mẹ chăm sóc và cung cấp những thứ cần thiết cho con nhằm tạo điều kiện để duy trì và phát triển cuộc sống của người con. Con đã thành niên đầy đủ hoàn thiện về năng lực thì cha mẹ không có nghĩa vụ bắt buộc phải nuôi dưỡng nữa. Cha mẹ có nghĩa vụ nuôi dưỡng mà không cùng sống chung với người được nuôi dưỡng hoặc trốn tránh thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng thì phải có nghĩa vụ cấp dưỡng.
- Quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ Đây vừa là quyền, vừa là nghĩa vụ của con với cha mẹ. Con cái có quyền được chăm lo cho cha mẹ của mình mà không ai có thể ngăn cấm. Giữa các con trong gia đình với nhau thì ai cũng có quyền ngang nhau được chăm sóc và nuôi dưỡng cho cha mẹ mình. 16 - Quyền được giáo dục Giáo dục là một trong những chính sách hàng đầu mà Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm và chú trọng.
Trẻ em có quyền được tiếp cận một nền giáo dục cơ bản, có chất lượng để trở thành công dân có đức, có tài, nắm chắc khoa học kỹ thuật và công nghệ mới phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Việc giáo dục sẽ không chỉ bao gồm việc tạo điều kiện cho con được học tập tại trường lớp, cơ sở giáo dục văn hóa, mà còn là giáo dục nhân cách, lối sống. Ngoài trên trường lớp, cha mẹ là những người có quan hệ mật thiết với con cái nhất, họ là những tấm gương gần gũi và để con cái dễ noi theo nhất. Vì vậy trách nhiệm giáo dục, dạy dỗ con cái nên người của các bậc phụ huynh là vô cùng lớn lao và cần thiết.
Các em ngoài có hiểu biết, có văn hóa thì cũng cần phải được giáo dục để trở thành người có đạo đức xã hội. Giáo dục con cái là công việc mà mỗi gia đình cần phải đặc biệt chú trọng bởi trẻ em là những mầm non tương lai của đất nước, mỗi người con có cơ hội được giáo dục từ nhỏ là một cơ hội để xây dựng và phát triển nước nhà trong tương lai. Ở độ tuổi chưa thành niên, đây là độ tuổi dễ uốn nắn và định hình tính cách, hướng đi hơn cả. Người cha, người mẹ, trong khả năng của mình cần phải tự ý thức được trách nhiệm tạo ra môi trường, cơ hội để con cái có thể được học tập và phát triển cả về tri thức và nhân cách một cách tốt nhất.
Ngoài các kiến thức về khoa học, xã hội, nhân văn, nên chú trọng cả việc giáo dục cách hành xử đúng đắn cho con ngay từ khi còn nhỏ. Mỗi người con đều có quyền được học tập và phát triển bình thường, bình đẳng như bao người khác. Ngoài sự chủ động từ phía gia đình, Nhà nước cũng đề ra rất nhiều chính sách để nhà trường, trung tâm giáo dục, xã hội tạo điều kiện giúp đỡ, hỗ trợ các em được học tập trong môi trường bình đẳng. - Quyền được đối xử bình đẳng 17 Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam đề cập rất nhiều đến vấn đề bình đẳng giữa các con trong gia đình.
Không quan trọng đó là con nuôi hay con đẻ, giới tính của người con. Khoản 2 và 3 Điều 68 tại luật này có quy định như sau: “Điều 68. Bảo vệ quyền và nghĩa vụ của cha mẹ và con 2. Con sinh ra không phụ thuộc vào tình trạng hôn nhân của cha mẹ đều có quyền và nghĩa vụ như nhau đối với cha mẹ của mình được quy định tại Luật này, Bộ luật dân sự và các luật khác có liên quan.
Giữa con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi có các quyền và nghĩa vụ của cha mẹ và con được quy định tại Luật này, Luật nuôi con nuôi, Bộ luật dân sự và các luật khác có liên quan.” Cũng tại luật này, đã được quy định rõ rằng cha mẹ không được phép phân biệt đối xử giữa các con trên cơ sở khác biệt giới tính hoặc theo tình trạng hôn nhân của cha mẹ. Con sống chung với cha mẹ trong cùng một môi trường cần nhận được sự quan tâm, chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục như nhau. Luật chỉ đề cập tới vấn đề các con ở độ tuổi khác nhau, giữa con chưa thành niên và con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động thì có một số quyền và nghĩa vụ khác nhau tùy thuộc vào khả năng và mức độ cần thiết của mỗi đối tượng. Ví dụ như con chưa thành niên thì có quyền được sống chung với cha mẹ bởi đây là đối tượng chưa đủ khả năng để có thể tự lo cho bản thân mình, nuôi dưỡng chính bản thân mình.
Dù là con trai hay con gái thì cũng nên nhận được sự quan tâm và tôn trọng như nhau từ cha mẹ. Tại Việt Nam mặc dù tình trạng “trọng nam khinh nữ” không còn quá nổi cộm và nhức nhối, một phần là nhờ các chính sách tích cực từ Đảng và Nhà nước, tuy nhiên không phải tình trạng này đã thực sự chấm dứt. Càng về các vùng nông thôn và vùng xa thì vấn đề này lại càng rõ nét hơn. Việc truyền bá tư tưởng bình đẳng trong cách hành xử với con cái là vô cùng quan trọng để bảo đảm cho sự phát triển ngang nhau giữa các con trong gia đình.
18 b) Các quyền lợi liên quan đến vấn đề tài sản, pháp lý - Quyền có tài sản riêng Hiện nay, việc con cái có tài sản riêng đã không còn là chuyện xa lạ, thậm chí trong nhiều gia đình, con cái họ đã tích lũy được tài sản riêng từ khi còn rất nhỏ cùng khối tài sản đáng ngưỡng mộ. Quyền có tài sản riêng của con cái được pháp luật ghi nhận rõ ràng tại Điều 75 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Kể cả ở độ tuổi đã thành niên hay chưa thành niên thì con đều có quyền có tài sản của riêng mình. Tài sản riêng này có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau.
Như chúng ta đã biết thì theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 thì con cũng là đối tượng được xếp vào hàng thừa kế đầu tiên. Nên trước hết, tài sản thừa kế riêng của người con cũng được tính là tài sản riêng. Ngoài ra còn có tài sản mà con được tặng cho riêng. Con đến độ tuổi lao động mà kiếm được thu nhập thì cũng là tài sản riêng của con, kể cả những thu nhập hợp pháp khác.
Thêm nữa, các tài sản, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng này thì cũng được bao gồm trong phạm vi nói trên. Khoản 5 Điều 70 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 còn có quy định: “Điều 70. Quyền và nghĩa vụ của con 5. Được hưởng quyền về tài sản tương xứng với công sức đóng góp vào tài sản của gia đình.” Tuy nhiên, để tránh trường hợp con cái sử dụng tài sản riêng một cách không hợp lý, pháp luật đã quy định trao cho cha mẹ, người giám hộ quyền quản lý, định đoạt tài sản riêng của con trong một số trường hợp nhất định.
Khi con đã đủ 15 tuổi trở lên thì có thể tự mình quản lý tài sản riêng của bản thân hoặc nhờ cha mẹ quản lý.