Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu thành phần loài côn trùng bắt mồi và ảnh hưởng của một số yếu tố sinh thái lên mật độ một số loài phổ biến trên rau họ hoa thập tự ở huyện phú xuyên hà nội

Nghiên cứu thành phần loài côn trùng bắt mồi và ảnh hưởng của yếu tố sinh thái lên mật độ loài trên rau hoa thập tự tại Phú Xuyên, Hà Nội.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hường
• Người hướng dẫn: PGS. Trương Xuân Lam
• Trường học: Viện Sinh Thái Và Tài Nguyên Sinh Vật
• Chuyên ngành: Động Vật Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Thành Phần Loài Côn Trùng Bắt Mồi Và Ảnh Hưởng Của Một Số Yếu Tố Sinh Thái Lên Mật Độ Một Số Loài Phổ Biến Trên Rau Họ Hoa Thập Tự Ở Huyện Phú Xuyên- Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU. MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.1. Những nghiên cứu về thành phần loài côn trùng bắt mồi
• 1.1.2. Những nghiên cứu về thành phần loài sâu hại
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nước
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 1.3.2. Đối tượng, vật liệu và dụng cụ nghiên cứu
• 1.3.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.4.1. Phương pháp điều tra thành phần loài côn trùng bắt mồi trên rau họ Hoa thập tự
• 1.3.4.2. Phương pháp điều tra mật độ côn trùng bắt mồi trên rau họ hoa thập tự
• 1.3.4.3. Điều tra ảnh hưởng của một số yếu tố sinh thái đến mật độ một số nhóm côn trùng bắt mồi
• 1.3.4.4. Xử lý và bảo quản mẫu
• 1.3.4.5. Phương pháp định loại mẫu vật
• 1.3.4.6. Xử lý số liệu và công thức tính toán
• 1.3.5. Điều kiện tự nhiên và tình hình canh tác tại huyện Phú Xuyên - Hà Nội
• 1.4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Nghiên cứu thành phần loài côn trùng bắt mồi trên rau họ Hoa thập tự ở huyện Phú Xuyên
• 1.4.2. Nghiên cứu diễn biến mật độ của một số loài côn trùng bắt mồi phổ biến tại điểm nghiên cứu
• 1.4.3. Nghiên cứu mối quan hệ của mật độ một số loài côn trùng bắt mồi với mật độ một số loài sâu hại (vật mồi) phổ biến tại điểm nghiên cứu
• 1.4.4. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố sinh thái lên một số loài côn trùng phổ biến
• 1.4.5. Ảnh hưởng của thời vụ canh tác đến sự phát sinh phát triển của các loài sâu hại trên rau phun ít thuốc
• 1.4.6. Ảnh hưởng của phân bón đến sự phát sinh và phát triển của một số loài côn trùng bắt mồi tại điểm nghiên cứu
• 1.4.7. Ảnh hưởng của việc quản lý sâu hại đến sự phát sinh và phát triển của một số loài côn trùng bắt mồi tại điểm nghiên cứu
• 1.4.8. Một số đề xuất sử dụng côn trùng bắt mồi trong phòng trừ sâu hại
• 1.4.8.1. Khả năng ăn mồi của bọ rùa sáu vằn Menochilus sexmaculatus
• 1.4.8.2. Khả năng ăn mồi của bọ đuôi kìm bắt mồi E.
• 1.4.8.3. Khả năng ăn mồi của bọ xít nâu bắt mồi C.
• 1.4.8.4. Đề xuất bổ sung một số loài côn trùng bắt mồi trong phòng trừ sâu hại rau tại vùng trồng rau an toàn ở Phú Xuyên, Hà Nội
• 1.5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu côn trùng bắt mồi trên rau hoa thập tự

Nghiên cứu côn trùng bắt mồi trên rau hoa thập tự tại Phú Xuyên là một lĩnh vực quan trọng trong sinh thái học nông nghiệp. Côn trùng bắt mồi đóng vai trò thiết yếu trong việc kiểm soát số lượng sâu hại, từ đó bảo vệ cây trồng và nâng cao năng suất. Việc hiểu rõ về thành phần loài côn trùng này sẽ giúp nông dân áp dụng các biện pháp quản lý sinh thái hiệu quả hơn.

1.1. Đặc điểm sinh thái của rau hoa thập tự

Rau hoa thập tự, thuộc họ Brassicaceae, có nhiều loài quan trọng về kinh tế. Chúng thường bị tấn công bởi nhiều loại sâu hại, do đó việc nghiên cứu côn trùng bắt mồi là cần thiết để bảo vệ cây trồng.

1.2. Vai trò của côn trùng bắt mồi trong nông nghiệp

Côn trùng bắt mồi không chỉ giúp kiểm soát sâu hại mà còn duy trì cân bằng sinh thái. Chúng là những kẻ thù tự nhiên quan trọng, góp phần bảo vệ cây trồng mà không cần sử dụng hóa chất độc hại.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý côn trùng bắt mồi

Việc quản lý côn trùng bắt mồi gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong bối cảnh nông nghiệp hiện đại. Sự lạm dụng thuốc trừ sâu đã làm giảm số lượng côn trùng có lợi, gây mất cân bằng sinh thái. Nông dân cần nhận thức rõ về tác động của hóa chất đến môi trường và sức khỏe con người.

2.1. Tác động của thuốc trừ sâu đến côn trùng bắt mồi

Sử dụng thuốc trừ sâu không chỉ tiêu diệt sâu hại mà còn ảnh hưởng đến côn trùng bắt mồi. Nhiều loài côn trùng có lợi đã bị tiêu diệt, dẫn đến sự gia tăng số lượng sâu hại.

2.2. Thiếu kiến thức về sinh thái học

Nhiều nông dân chưa hiểu rõ về vai trò của côn trùng bắt mồi trong hệ sinh thái. Điều này dẫn đến việc áp dụng các biện pháp quản lý không hiệu quả, gây thiệt hại cho cây trồng.

III. Phương pháp nghiên cứu côn trùng bắt mồi hiệu quả

Nghiên cứu côn trùng bắt mồi cần áp dụng các phương pháp khoa học để thu thập dữ liệu chính xác. Việc điều tra thành phần loài và mật độ côn trùng bắt mồi sẽ giúp đánh giá hiệu quả của chúng trong việc kiểm soát sâu hại.

3.1. Phương pháp điều tra thành phần loài

Sử dụng bẫy và phương pháp quan sát để thu thập mẫu côn trùng. Phân tích mẫu sẽ giúp xác định các loài côn trùng bắt mồi phổ biến trên rau hoa thập tự.

3.2. Phương pháp đánh giá mật độ côn trùng

Đo đếm số lượng côn trùng bắt mồi trong các khu vực nghiên cứu. So sánh mật độ giữa các vùng canh tác khác nhau sẽ cung cấp thông tin quý giá về hiệu quả của các biện pháp quản lý.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy côn trùng bắt mồi có ảnh hưởng tích cực đến việc kiểm soát sâu hại trên rau hoa thập tự. Việc áp dụng các biện pháp sinh học trong quản lý sâu hại đã mang lại hiệu quả cao, giúp bảo vệ môi trường và sức khỏe con người.

4.1. Thành phần loài côn trùng bắt mồi tại Phú Xuyên

Nghiên cứu đã xác định được nhiều loài côn trùng bắt mồi phổ biến, như bọ rùa và bọ xít. Những loài này đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát sâu hại.

4.2. Ứng dụng côn trùng bắt mồi trong nông nghiệp

Việc sử dụng côn trùng bắt mồi trong quản lý sâu hại đã được áp dụng thành công tại nhiều vùng trồng rau. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu hóa chất độc hại mà còn bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu côn trùng bắt mồi và ảnh hưởng sinh thái trên rau hoa thập tự tại Phú Xuyên mở ra nhiều triển vọng cho nông nghiệp bền vững. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các biện pháp sinh học để bảo vệ cây trồng và môi trường.

5.1. Tương lai của nghiên cứu côn trùng bắt mồi

Nghiên cứu côn trùng bắt mồi sẽ tiếp tục được mở rộng, nhằm tìm ra các loài mới có khả năng kiểm soát sâu hại hiệu quả hơn.

5.2. Khuyến nghị cho nông dân

Nông dân cần được đào tạo về quản lý sinh thái và sử dụng côn trùng bắt mồi. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sâu hại trên cây rau họ Hoa thập tự là nguyên nhân gây tổn thất từ 20% đến 30% tổng sản lượng nông sản mỗi năm trên toàn thế giới, tương đương giá trị thiệt hại hàng trăm tỷ đô la. Tại Việt Nam, đặc biệt là các vùng chuyên canh rau ngoại thành Hà Nội, áp lực sâu hại đã thúc đẩy thói quen lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học với tần suất từ 4 đến 20 lần mỗi vụ, cá biệt có những vùng nông dân phun từ 28 đến 30 lần mỗi vụ với chu kỳ ngắn từ 5 đến 15 ngày một lần. Tình trạng này không chỉ làm gia tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm, ô nhiễm môi trường đất và nguồn nước mà còn phá vỡ nghiêm trọng cấu trúc cân bằng sinh thái, tiêu diệt các loài thiên địch tự nhiên.

Luận văn thạc sĩ sinh học của tác giả Nguyễn Thị Thu Hường, thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó giáo sư Trương Xuân Lam tại Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, tập trung giải quyết thực trạng này. Nghiên cứu được triển khai thực địa liên tục trong 6 tháng từ tháng 9 năm 2013 đến tháng 3 năm 2014 tại 5 xã trọng điểm gồm Minh Tân, Quang Lãng, Tân Dân, Nam Phong và Hồng Thái thuộc huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội, kết hợp các thí nghiệm chuyên sâu trong phòng thí nghiệm.

Huyện Phú Xuyên sở hữu 124,3 hecta đất trồng rau chuyên canh với sản lượng đạt 1392 tấn mỗi năm, giữ vai trò quan trọng trong việc cung ứng rau xanh cho thủ đô. Mục tiêu cốt lõi của đề tài là điều tra thành phần loài côn trùng bắt mồi, phân tích quy luật biến động mật độ của các loài phổ biến và đánh giá tác động của các yếu tố canh tác như thời vụ, phân bón và mức độ sử dụng thuốc trừ sâu. Ý nghĩa khoa học của công trình thể hiện ở việc định lượng hóa vai trò kìm hãm sâu hại của thiên địch, cung cấp cơ sở sinh thái học thực nghiệm vững chắc nhằm thiết lập quy trình quản lý dịch hại tổng hợp, hướng tới phát triển vùng sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết sinh thái học quần xã và nguyên lý kiểm soát sinh học trong quản lý dịch hại tổng hợp. Khung lý thuyết tập trung vào các khái niệm trọng tâm: vật bắt mồi tự nhiên, vật mồi là sâu hại rau, ngưỡng gây hại kinh tế và tương quan sinh thái học giữa các mắt xích trong chuỗi thức ăn đồng ruộng. Trong hệ sinh thái nông nghiệp, mối quan hệ giữa vật bắt mồi và con mồi phát triển qua ba giai đoạn: tương quan chưa chặt chẽ khi quần thể mới hình thành, tương quan chặt chẽ khi mật độ đạt đỉnh và tương quan suy yếu khi cân bằng bị phá vỡ.

Các công trình khoa học trên thế giới đã ghi nhận hơn 60 loài thiên địch ký sinh và bắt mồi có vai trò kìm hãm sâu hại trên rau họ Hoa thập tự. Các nghiên cứu kinh điển về các họ côn trùng như bọ rùa Coccinellidae, bọ cánh cộc Staphylinidae, bọ chân chạy Carabidae, bọ đuôi kìm Carcinophoridae và bọ xít ăn sâu Reduviidae chứng minh rằng bảo tồn thiên địch bản địa giúp gia tăng năng suất cây trồng từ 50% đến 70% mà không gây áp lực tồn dư hóa chất lên môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình điều tra chuẩn sinh thái học côn trùng do Viện Bảo vệ thực vật ban hành. Dữ liệu thực địa được thu thập định kỳ 7 đến 10 ngày một lần tại các ruộng trồng bắp cải, su hào, súp lơ và cải xanh. Cỡ mẫu điều tra tiêu chuẩn được xác định là 25 mét vuông cho mỗi công thức thí nghiệm, thực hiện tại 25 điểm lấy mẫu cố định và ngẫu nhiên. Phương pháp chọn mẫu áp dụng nguyên tắc đường chéo góc trên toàn bộ diện tích ruộng nhằm đảm bảo tính đại diện cao, tránh hiện tượng trùng lặp vị trí giữa các đợt thu thập.

Dụng cụ thu mẫu bao gồm vợt côn trùng chuyên dụng đường kính 40 cm, chiều dài cán 1 đến 1,2 mét kết hợp quan sát, bắt trực tiếp bằng panh kẹp trên các bộ phận thân, lá, gốc cây và bề mặt đất. Mẫu vật sau khi thu thập được chia làm hai phần: một phần cố định trong cồn 90 độ để phục vụ định loại hình thái học theo khóa phân loại của Andrewes, Barrion, Litsinger và Hoàng Đức Nhuận; phần còn lại được nuôi sống trong phòng thí nghiệm từ tháng 4 đến tháng 9 năm 2014 để xác định sức ăn mồi. Dữ liệu thí nghiệm được phân tích phương sai ANOVA và tính toán hệ số tương quan tuyến tính Pearson trên phần mềm thống kê SPSS 2008 ở mức xác suất ý nghĩa p nhỏ hơn 0,05. Phương pháp phân tích thống kê này được lựa chọn nhằm lượng hóa chính xác mức độ liên kết giữa mật độ thiên địch và sâu hại, đồng thời loại trừ các sai số ngẫu nhiên do biến động vi khí hậu đồng ruộng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận 28 loài côn trùng bắt mồi thuộc 16 họ và 6 bộ trên các ruộng rau họ Hoa thập tự tại huyện Phú Xuyên. Bộ Cánh cứng Coleoptera chiếm ưu thế lớn nhất với 11 loài, tương đương tỷ lệ 39,29%; tiếp theo là bộ Cánh khác Heteroptera với 8 loài, chiếm 28,57%; bộ Cánh da Dermaptera ghi nhận 3 loài, chiếm 10,72%; các bộ Hai cánh Diptera, Chuồn chuồn Odonata và Cánh màng Hymenoptera mỗi bộ ghi nhận 2 loài, cùng đạt tỷ lệ 7,14%.

Trong tập đoàn 28 loài thiên địch, có 5 loài xuất hiện thường xuyên với mật độ cao nhất gồm: bọ rùa đỏ Micraspis discolor, bọ cánh cộc 3 khoang Paederus fuscipes, bọ xít nâu bắt mồi Coranus fuscipennis, bọ đuôi kìm chân khoang Euborellia annulipes và bọ đuôi kìm nâu đen Euborellia annulata.

Mức độ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tạo ra sự phân hóa rõ rệt về mật độ thiên địch. Trên các ruộng phun ít thuốc với tần suất từ 1 đến 3 lần mỗi vụ, mật độ trung bình của nhóm bọ rùa bắt mồi đạt 1,65 con trên một mét vuông, cao hơn 57,1% so với mật độ 1,05 con trên một mét vuông tại các ruộng phun nhiều thuốc trên 3 lần mỗi vụ. Bọ xít nâu bắt mồi trên ruộng phun ít thuốc đạt mật độ 0,24 con trên một mét vuông, cao gấp 8 lần so với ruộng phun nhiều thuốc vốn chỉ đạt 0,03 con trên một mét vuông. Bọ đuôi kìm và bọ cánh cộc 3 khoang trên ruộng phun ít thuốc lần lượt đạt 0,51 và 1,21 con trên một mét vuông, đều cao hơn có ý nghĩa thống kê so với ruộng phun nhiều thuốc.

Phân tích mối quan hệ số lượng giữa vật bắt mồi và vật mồi xác định hệ số tương quan thuận chặt chẽ nhất giữa tập đoàn bọ rùa bắt mồi với rệp cải với hệ số R đạt 0,65; riêng bọ rùa đỏ với rệp đạt R bằng 0,46. Bọ xít bắt mồi thể hiện mối tương quan thuận mức độ vừa phải với sâu khoang với hệ số R đạt 0,34. Trong khi đó, tương quan giữa bọ đuôi kìm với sâu tơ đạt R bằng 0,24 và bọ cánh cộc 3 khoang với sâu tơ đạt R bằng 0,21.

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm nghiêm trọng mật độ côn trùng bắt mồi trên các ruộng phun nhiều thuốc bắt nguồn từ hai nguyên nhân chính: độc tính tiếp xúc trực tiếp của hóa chất bảo vệ thực vật và sự triệt tiêu đột ngột nguồn thức ăn tự nhiên khiến thiên địch không thể duy trì chu kỳ sinh sản.

Diễn biến mật độ quần thể của các loài thiên địch theo thời gian có thể được mô tả sinh động qua biểu đồ đường xu hướng kết hợp bảng phân tích phương sai hai yếu tố. Biểu đồ diễn biến mật độ cho thấy nhóm bọ rùa bắt mồi trên ruộng phun ít thuốc đạt 3 đỉnh cao rõ rệt: đỉnh thứ nhất đạt 4,33 con trên một mét vuông vào ngày 20 tháng 10 năm 2013, đỉnh thứ hai đạt 3,20 con trên một mét vuông vào ngày 5 tháng 12 năm 2013 và đỉnh thứ ba đạt 3,40 con trên một mét vuông vào ngày 19 tháng 1 năm 2014. Bọ cánh cộc 3 khoang đạt đỉnh cao nhất 2,96 con trên một mét vuông vào ngày 13 tháng 10 năm 2013. Ngược lại, bảng số liệu đối chứng trên ruộng phun nhiều thuốc chỉ ghi nhận từ 1 đến 2 đỉnh mật độ với giá trị thấp hơn từ 35% đến 60%, đồng thời xuất hiện nhiều khoảng thời gian mật độ bọ xít nâu hoàn toàn bằng 0.

So sánh với các nghiên cứu trước đây tại khu vực Hà Nội và Vĩnh Phúc từng ghi nhận từ 37 đến 45 loài thiên địch, kết quả tại Phú Xuyên phản ánh xu hướng suy giảm tính đa dạng loài do áp lực thâm canh. Tuy nhiên, sự hiện diện ổn định của các nhóm chủ lực như Coccinellidae và Staphylinidae khẳng định tiềm năng to lớn của việc phục hồi hệ sinh thái tự nhiên nếu can thiệp kỹ thuật đúng cách.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tổ chức nhân nuôi nhân tạo và thả bổ sung hai loài thiên địch chủ lực là bọ rùa sáu vằn Menochilus sexmaculatus và bọ đuôi kìm Euborellia annulipes với mật độ tiêu chuẩn từ 1 đến 1,5 con trên một mét vuông tại các vùng chuyên canh. Chủ thể thực hiện là Trung tâm Khuyến nông Hà Nội phối hợp với các hợp tác xã nông nghiệp; thời gian triển khai trong vòng 6 đến 12 tháng; mục tiêu giảm từ 70% đến 80% mật độ sâu tơ, sâu khoang và rệp muội trên đồng ruộng.

Thứ hai, thiết lập ngưỡng phòng trừ kinh tế nghiêm ngặt, cắt giảm số lần phun thuốc trừ sâu hóa học từ 7 đến 10 lần mỗi vụ xuống còn tối đa 1 đến 2 lần mỗi vụ, ưu tiên tuyệt đối các chế phẩm sinh học như thảo mộc hoặc vi sinh. Chủ thể thực hiện là Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành phố Hà Nội; thời gian áp dụng ngay trong vụ đông xuân; mục tiêu phục hồi 50% mật độ các loài bọ xít ăn sâu và bọ cánh cộc bản địa.

Thứ ba, chuẩn hóa quy trình bón phân hữu cơ ủ hoai mục và phân vi sinh kết hợp kỹ thuật trồng cây dẫn dụ quanh bờ ruộng để tạo nơi cư trú cho côn trùng có ích. Chủ thể thực hiện là các hộ nông dân sản xuất rau tại 5 xã vùng dự án; thời gian thực hiện liên tục trong 24 tháng; mục tiêu nâng cao độ phì đất và duy trì độ ẩm cho 124,3 hecta đất canh tác.

Thứ tư, triển khai các lớp tập huấn kỹ thuật nhận diện 5 loài côn trùng bắt mồi phổ biến và quy trình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn cho ít nhất 500 hộ nông dân tại huyện Phú Xuyên. Chủ thể thực hiện là Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Phú Xuyên phối hợp với chính quyền cơ sở; thời gian tổ chức định kỳ hàng quý; mục tiêu đạt 100% hộ dân tuân thủ cam kết sản xuất rau an toàn đạt chuẩn GAP.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Động vật học, Côn trùng học nông nghiệp và Bảo vệ thực vật. Giá trị khai thác: sử dụng trọn bộ dữ liệu phân loại 28 loài thiên địch, hệ thống chỉ số sinh thái và phương pháp phân tích hệ số tương quan Pearson R để phục vụ giảng dạy và mở rộng các đề tài nghiên cứu sinh thái học thực nghiệm.

Nhóm cán bộ kỹ thuật nông nghiệp và khuyến nông viên cơ sở. Giá trị khai thác: ứng dụng quy trình điều tra mật độ 25 điểm lấy mẫu trên diện tích 25 mét vuông và phương pháp đánh giá ngưỡng gây hại kinh tế nhằm xây dựng tài liệu hướng dẫn kỹ thuật phòng trừ sâu bệnh bằng biện pháp sinh học tại địa phương.

Nhóm ban quản trị các hợp tác xã nông nghiệp và chủ trang trại sản xuất rau hữu cơ. Giá trị khai thác: áp dụng mô hình thả bọ rùa và bọ đuôi kìm mật độ 1 đến 1,5 con trên một mét vuông vào quy trình canh tác thực tế nhằm cắt giảm 80% chi phí mua hóa chất bảo vệ thực vật, nâng cao chất lượng và giá bán sản phẩm rau họ Hoa thập tự.

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách nông nghiệp đô thị. Giá trị khai thác: làm căn cứ khoa học để xây dựng chính sách quy hoạch vùng sản xuất rau an toàn tập trung quy mô trên 100 hecta tại Hà Nội gắn liền với mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đã phát hiện bao nhiêu loài côn trùng bắt mồi trên rau họ Hoa thập tự tại huyện Phú Xuyên? Nghiên cứu đã ghi nhận và định loại chính xác 28 loài côn trùng bắt mồi thuộc 16 họ và 6 bộ. Bộ Cánh cứng Coleoptera chiếm tỷ lệ cao nhất với 39,29% gồm 11 loài, theo sau là bộ Cánh khác Heteroptera với 28,57% gồm 8 loài, tạo thành mạng lưới thiên địch đa dạng kìm hãm sâu hại trên đồng ruộng.

Loài thiên địch nào thể hiện hiệu quả khống chế rệp hại cao nhất trong các đợt khảo sát? Nhóm bọ rùa bắt mồi, tiêu biểu là bọ rùa đỏ Micraspis discolor và bọ rùa sáu vằn Menochilus sexmaculatus, thể hiện vai trò nổi bật nhất. Mật độ bọ rùa đạt đỉnh 4,33 con trên một mét vuông vào tháng 10 năm 2013 và thể hiện hệ số tương quan thuận chặt chẽ với mật độ rệp cải ở mức R bằng 0,65.

Việc phun thuốc trừ sâu hóa học liên tục ảnh hưởng cụ thể như thế nào đến mật độ thiên địch? Lạm dụng thuốc hóa học làm giảm mạnh số lượng cá thể thiên địch. Cụ thể, bọ xít nâu Coranus fuscipennis bị sụt giảm mật độ từ 0,24 con trên một mét vuông ở ruộng phun ít thuốc xuống chỉ còn 0,03 con trên một mét vuông ở ruộng phun nhiều thuốc, tương ứng mức độ suy giảm lên đến 87,5%.

Mật độ thả bọ rùa và bọ đuôi kìm nhân tạo đạt hiệu quả tối ưu nhất là bao nhiêu? Các kết quả thử nghiệm thực tế chỉ ra rằng việc thả bọ rùa và bọ đuôi kìm với mật độ tiêu chuẩn từ 1 đến 1,5 con trên một mét vuông giúp tiêu diệt từ 70% đến 80% sâu hại, đồng thời giúp cắt giảm số lần phun thuốc hóa học từ 10 lần xuống còn 1 đến 2 lần mỗi vụ.

Thời điểm nào trong vụ đông xuân ghi nhận mật độ côn trùng bắt mồi xuất hiện cao nhất? Mật độ thiên địch đạt đỉnh cao nhất trong khoảng thời gian từ tháng 10 đến tháng 11, trùng với giai đoạn sinh trưởng lá bàng của cây rau. Trong đó, bọ rùa đạt đỉnh 4,33 con trên một mét vuông vào ngày 20 tháng 10 và bọ đuôi kìm đạt đỉnh 1,29 con trên một mét vuông vào ngày 25 tháng 11 năm 2013.

Kết luận

• Đã phân loại và xác định thành công 28 loài côn trùng bắt mồi thuộc 16 họ, 6 bộ trên rau họ Hoa thập tự tại Phú Xuyên, khẳng định ưu thế của bộ Cánh cứng với tỷ lệ 39,29%.
• Chứng minh việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật làm suy giảm từ 50% đến 87,5% mật độ các loài thiên địch chủ lực trên đồng ruộng.
• Định lượng hóa tương quan sinh thái giữa bọ rùa và rệp cải đạt hệ số R bằng 0,65, tạo tiền đề vững chắc cho các biện pháp đấu tranh sinh học.
• Xác định quy chuẩn thả thiên địch mật độ 1 đến 1,5 con trên một mét vuông giúp khống chế 70% đến 80% sâu hại và cắt giảm 80% lượng thuốc trừ sâu.
• Đóng góp luận cứ khoa học hoàn chỉnh cho đề án xây dựng vùng chuyên canh 124,3 hecta rau an toàn đạt chuẩn GAP tại thủ đô Hà Nội.

Trong giai đoạn 12 đến 18 tháng tới, lộ trình trọng tâm là hoàn thiện quy trình nhân nuôi bọ rùa sáu vằn quy mô lớn và mở rộng mô hình ứng dụng thiên địch ra toàn bộ các xã vùng bãi ven sông Hồng. Các hợp tác xã, doanh nghiệp nông nghiệp và bà con nông dân hãy chủ động liên hệ với cơ quan khuyến nông địa phương để chuyển giao quy trình kỹ thuật, cùng chung tay xây dựng nền nông nghiệp sinh thái an toàn, hiệu quả và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới.1 Những nghiên cứu về thành phần loài côn trùng bắt mồi a. Những nghiên cứu về thành phần loài sâu hại. Trên thế giới thành phần côn trùng hại trên rau họ Hoa thập tự đã ghi nhận hơn 103 loài, tuy nhiên chỉ có hơn 30 loài là các loài hại thực sự nguy hiểm và hàng năm bình quân đã làm giảm từ 20 – 30% tổng sản lượng giá trị hàng trăm tỷ đô la (Risk et al., 1995; Diana et al.

Trong nhiều năm qua việc sản xuất các loại rau, củ và quả, đặc biệt là ở vùng Đông Phương - Ấn Độ và các nước lân cận với Việt Nam như: Canada, Philippin, Thái Lan, Trung Quốc, Nhật Bản, dó đó thành phần các loài côn trùng hại trên rau họ Hoa thập tự được nhiều sự quan tâm nghiên cứu. Các loài sâu hại chính gồm sâu vẽ bùa Liriomyza trifolii, rệp đậu Myzus persicae, rệp bông Aphisgossypii, ruồi trắng Trialeurodes vaporariorum, bọ phấn Bemisia argentifolii, bọ trĩ Frankliniella occidentalis. Trong hơn 4000 loài rệp trên thế giới thì các loài rệp hại cây trồng hại rau họ Hoa thập tự chủ yếu là rệp đậu (Myzus persica), rệp bông (Aphis gossypii), rệp hoa cúc (Macrosiphoniella sanborni), rệp hoa hồng (Macrosiphum rosae), rệp khoai tây (Macrosiphum euphorbiae) và rệp cây mao (Aulacorthum solani), trong đó rệp đậu là loài hại nguy hiểm nhất (Lane Greer, 2000)[53]. Kết quả nghiên cứu sâu hại trên rau họ Hoa thập tự ở Thái Lan, Goodwin, 2002[48] đã ghi nhận 10 loài sâu hại nguy hiểm là rệp đậu Myzus persicar, rầy chồng cánh (bọ phấn - Whitefly) Trialeurodes vaporaiorum, sâu vẽ bùa Crataegus spp, rệp gáp giả Lecanium sp, Saissetia olear, Saissetia hemisphaerica, Coccus hesperidum và Parasaisetia nigra, rệp sáp sơ Nguyễn Thị Thu Hường 4 K16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ Planococus citri và Pseudococus longispinus.

Hình thái và các minh họa của 4 loài bọ trĩ hại chính trên rau họ Hoa thập tự gồm Frankliniella occidentalis, Frankliniella tritici, Thrips tabaci và Echinothrips sp.) đã được nghiên cứu ở On-ta-rio (Canada) (Gillian Ferguson, 2005) [46]. Nhiều loài phổ biến và nguy hiểm như sâu tơ Plutella xylostella, sâu khoang Spodoptera litura, sâu keo da láng Spodoptera exigua. Sâu xám Agrotis ypsilon, sâu xanh bướm trắng Pieris rapae, rệp cải Brevicoryne brassicae, rệp muội Brevicoryne brassicae, rệp đậu Myzus persicae, sâu đo xanh Plusia eriosoma, Rầy xanh Tettigoniella viridis, sâu đục bắp Marmestra sp., bọ nhảy sọc trắng Phyllotre armoraciar, bọ nhảy sọc đen Phyllotre pusila, ruồi đục lá Liriomyza sativae, bọ trĩ Frankliniella occidentalis.vv đã được nghiên cứu hệ thống về hình thái, dẫn liệu các minh hoạ, sự gây hại và biện pháp phòng trừ (Alam, 2002; Blackman, 1984; Morallo and Sayaboc., 2003 )[38],[39],[54] Ở vùng Đông Phương - Ấn Độ và các nước lân cận với Việt Nam đã ghi nhận hơn 100 loài sâu hại trong đó có hơn 30 loài thực sự nguy hiểm, nhiều loài trong số đó đã được mô tả hình thái, nghiên cứu sinh học, sinh thái học và các biện pháp phòng chống như ruồi đục lá Liriomyza trifolii, Liriomyza brassicae Riley, Liriomyza sativae, Liriomyza huidobrensis và Chromatomyia syngenesiae, rệp đào Myzus persicae, rệp bông Aphis gossypii, ruồi trắng Trialeurodes vaporarioum, bọ phấn Bemisia argentifolii, rệp hoa cúc Macrosiphoniella sanborni, rệp hoa hồng Macrosiphum rosae, rệp khoai tây Macrosiphum euphorbiae, bọ trĩ Frankliniella occidentalis, Frankliniella occidentalis, Frankliniella tritici, Thrips tabaci và Echinothrips sp. sâu tơ Nguyễn Thị Thu Hường 5 K16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ Plutella xylostella, sâu khoang Spodoptera litura, sâu keo da láng Spodoptera exigua, sâu xám Agrotis ypsilon, sâu xanh bướm trắng Pieris rapae, rệp cải Frankliniella occidentalis, sâu đo xanh Plusia eriosoma, rầy xanh Tettigoniella viridis, sâu đục bắp Marmestra sp., bọ nhẩy sọc trắng Phyllotre armoraciar, bọ nhẩy sọc đen Phyllotre pusila (Fao,1993)[44] b.

Những nghiên cứu về thành phần loài côn trùng bắt mồi. Thành phần loài côn trùng ký sinh và bắt mồi của các loài sâu hại trên rau họ Hoa thập tự cũng rất phong phú với hơn 60 loài ký sinh bắt mồi phổ biến ghi nhận được và nhiều loài đã được nhân nuôi và sử dụng các phòng trừ sinh học sâu hại rau như bò rùa bắt mồi Propylea japonica,Harmonia axyridis, Scymnus hoffmanni, ruồi ăn rệp M. Quadrifasciatus, bọ xít bắt mồi Orirus sp., bọ mắt vàng Chrysoperla carnea và Chrysopa oculata,cánh cứng bắt mồi Cheilomenes spp, bọ đuôi kìm bắt mồi. Việc sử dụng các loại bẫy để tiêu diệt các loài sâu hại rau cũng đã được các nhà côn trùng học dùng từ lâu (De Back, 1974)[43] Nhiều côn trùng ăn sâu (cả sâu non của chúng) đã được dùng để tiêu diệt một số lượng lớn rệp cây và trứng nhện.

Mỹ và Canada đã đạt được nhiều kết quả trong việc dùng các loài ăn sâu để phòng trừ sâu hại. Một ví dụ có tính chất lịch sử trong biện pháp phòng trừ sinh hoạt là dùng bọ rùa để tiêu diệt rệp. Năm 1988 loài bọ rùa Rodolia cardinalis (Muls) đã được nhập từ Úc vào California để tiêu diệt rệp hại cam Icerya purchasi Mask (loài rệp này đã phá hoại hầu hết các vườn cam nước Mỹ). Chỉ sau một thời gian ngắn đã cứu vãn được tai họa của vườn cam do rệp I.

purchasi Mask gây nên. Sau đó loại bọ rùa này được dử dụng để phòng trừ có kết quả loài I. purchasi Mask ở nhiều nơi trên thế giới như Florida, Angêri, Pháp, Tân tây lan, Nhật Bản và một số nước nhiệt đới khác. Cho đến nay nó đã được nhập vào trên 50 nước khác nhau.

Tương tự như vậy, ở California người ta còn bảo vệ và phát triển các loài ăn sâu bản xứ như Cryptolaemus montrouzieri Muls, Chrysopa, californica…để chống lại những loài rệp phấn hại cây ăn quả (Risk et al.,1995)[58] Nguyễn Thị Thu Hường 6 K16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ Một thực tế khác, để phòng trừ rệp phấn, Liên Xô cũ đã nhập rồi nuôi và thả ra đồng ruộng, vườn cây ăn quả loài bọ rùa Cryptolaemus, công việc này mang lại nhiều kết quả đáng kể. Ngoài ra, Liên Xô cũ còn sử dụng một số côn trùng ăn sâu khác (bản xứ hoặc nhập nội) do phòng trừ sâu hại. Trong những loài ăn sâu nhập vào để chống loại sâu hại của Liên Xô cũ phải kể đến : Rhodolia, Cryptolaemus, Lindorus gurneyi comp, Phytoseiulus persimillis A.N (Risk et al,1995)[58] Kiến cũng được nhiều nước sử dụng để phòng trừ một số loài côn trùng hại cây rừng. Ở cộng hòa Szhekc, người ta đã chuyển đến khu rừng tùng bách những tổ kiến và những rác vụn có chứa kiến Formica rufa L.

để tiêu diệt sâu tùng bách. Từ một tập đoàn kiến phân chia thành nhiều tập đoàn và tăng dần số lượng quần thể. Người ta đã dùng lưới thép để bảo vệ tổ kiến trên cành khỏi bị các động vật khác phá tổ kiến và tiêu diệt. Ở nhiều nước khác của Châu Âu cũng tiến hành theo phương pháp này đối với các khu rừng và đã mang lại kết quả rõ rệt (dẫn theo Pham Van Lam et al., 2003)[57] Ngoài ra, phải kể đến những hiệu quả tốt trong việc dùng các loài nhện ăn thịt để chống lại một số loài sâu hại.

Kết quả thí nghiệm dùng nhện hổ trùng (Phytoseinlus persimilles Athias - Henriot) trong 4 năm liền của G. Bengarôp ở Liên Xô cũ đã thể hiện điều đó. Ông đã thí nghiệm dùng nhện hổ trùng chống lại nhện hại trên một diện tích 11000m2 và nhận thấy dùng biện pháp này so với biện pháp hoá học làm cho năng suất dưa chuột tăng 50%. Tuy nhiên cũng phải thấy rằng, người ta đang gặp một số khó khăn trong việc bảo vệ, phát triển và sản xuất thường xuyên một số lượng rất lớn các loài kí sinh và ăn sâu.

Nguyễn Thị Thu Hường 7 K16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ 1.2 Những nghiên cứu về biến động số lượng của các loài côn trùng bắt mồi De Back (1974) [43] đã nghiên cứu biến động số lượng trưởng thành và thiếu trùng của 7 loài bọ xít bắt mồi thuộc 3 họ bao gồm: Acanthaspis pedestris, Edocla slateri, Catamiarus brevipennis, Haematorrhophus nigroviolaceous, Neohaematorrhophus therasii, Rhinocoris fuscipes và loài R. marginatus trên cánh đồng ở Tamil. Trong thời gian nghiên cứu từ tháng 9 năm 1984 đến tháng 7 năm 1986 tác giả nhận thấy rằng biến động số lượng của các loài bọ xít bắt mồi này có mối quan hệ với số lượng của vật mồi và phụ thuộc vào nhiệt độ, lượng mưa, gió. Số lượng của loài bọ xít Acanthaspis pedestris thường đạt mật độ cao trong khoảng từ tháng 9/1984 đến tháng 3/1985.

Số lượng của loài bọ xít Edocla slateri đạt mật độ cao từ tháng 11/1984 đến tháng 3/1985. Đối với loài Catamiarus brevipennis đạt mật độ cao vào tháng 4 hàng năm. Loài Haematorrhophus nigroviolaceous đạt mật độ cao từ tháng 10/1984 đến tháng 2/1985. Loài Neohaematorrhophus therasii đạt mật độ cao từ tháng 3/1985 đến tháng 8/1986.

Loài Rhinocoris fuscipes đạt mật độ cao từ tháng 7/1984 đến tháng 3/1986. Số lượng loài R. marginatus thường đạt mật độ cao trong khoảng từ tháng 9/1984 đến tháng 6/1985. Nghiên cứu biến động số lượng của loài bọ xít mù xanh Cyrtorrhinus lividipennis trên rau.

Qua tính toán cho thấy mối tương quan số lượng giữa loài bọ xít bắt mồi này với vật mồi của nó là loài rầy chặt chẽ (R = 0,8) (Morallo and Sayaboc, 1992) [54]. Nghiên cứu về biến động số lượng và ảnh hưởng của các yếu tố đến mật độ một số loài ong bắt mồi cũng đã quan tâm và ghi nhận có 2 loài ong Psix striaticeps và Trissolcus sp. (họ Vespidae) có vai trò cao đối với sâu hại Nguyễn Thị Thu Hường 8 K16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn thạc sỹ rau. Hai loài này đạt mật độ cao từ tháng 3/1985 đến tháng 8/1986 và từ tháng 7/1984 đến tháng 3/1986.

Số lượng loài Psix striaticeps thường đạt mật độ cao nhất trong khoảng từ tháng 7 và 8 (dẫn theo Phạm Văn Lầm et al.3 Những nghiên cứu về sinh thái học của một số loài côn trùng bắt mồi bắt mồi trên rau Các kết quả nghiên cứu về sinh thái học của các loài côn trùng hại rau họ Hoa thập tự trồng cũng đã được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu như dẫn liệu về vòng đời, sự gây hại và các biện pháp phòng trừ của 5 loài ruồi đục lá ở Bắc Mỹ và Cannada (loài Liriomyza trifolii (Burgess), Liriomyza brassicae Riley, Liriomyza sativae Blanchard, Liriomyza huidobrensis và Chromatomyia syngenesiar Hardy) trên rau họ Hoa thập tự đã được đề cập. Nhiều loài sâu hại rau phổ biến và nguy hiểm ở Đài Loan, Canada, Trung Quốc. Sâu tơ Plutella xylostella, sâu khoang Spodoptera litura, sâu keo da láng Spodoptera exigua, sâu xám Agrotis ypsilon, sâu xanh bướm trắng Pieris rapae, rệp cải Frankliniella occidentalis, rệp muội Brevicoryne brassicae, rệp đào Myzus persicae, rệp khoai tây Macrosiphum euphorbiae, rệp bông Aphis gossypii, sâu đo xanh Plusia eriosoma, rầy xanh Tettigoniella viridis, sâu đục bắp Marmestra sp.