Luận văn thạc sĩ về chuỗi giá trị lợn tại thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chuỗi giá trị lợn tại thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên, phân tích tiềm năng và thách thức trong ngành chăn nuôi.

• Tác giả: Trần Văn Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Hà Quang Trung
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu chuỗi giá trị lợn tại thị xã Phổ Yên, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.1. Chuỗi giá trị
• 1.1.2. Các khái niệm liên quan đến chuỗi giá trị
• 1.1.2.1. Chuỗi cung ứng
• 1.1.2.2. Ngành hàng
• 1.2. Các công cụ phân tích chuỗi giá trị
• 1.2.1. Lựa chọn các chuỗi giá trị ưu tiên để phân tích
• 1.2.2. Lập sơ đồ chuỗi giá trị

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chuỗi giá trị lợn tại Phổ Yên

Nghiên cứu chuỗi giá trị lợn tại thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực kinh tế nông nghiệp. Ngành chăn nuôi lợn không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thực phẩm mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế của địa phương. Theo báo cáo, thị xã Phổ Yên đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ trong việc phát triển ngành chăn nuôi lợn, từ hình thức nhỏ lẻ sang mô hình chăn nuôi quy mô lớn, chuyên nghiệp hơn. Việc phân tích chuỗi giá trị giúp xác định các tác nhân tham gia, từ sản xuất đến tiêu thụ, và đánh giá hiệu quả kinh tế của từng khâu trong chuỗi. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho người chăn nuôi.

1.1. Tính cấp thiết của nghiên cứu

Chăn nuôi lợn là một trong những ngành mũi nhọn của kinh tế nông nghiệp tại Thái Nguyên. Sự phát triển của ngành này không chỉ đáp ứng nhu cầu thực phẩm mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Tuy nhiên, ngành chăn nuôi lợn tại thị xã Phổ Yên đang đối mặt với nhiều thách thức như dịch bệnh, biến động giá cả và sự cạnh tranh từ thị trường. Nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng chuỗi giá trị lợn, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển bền vững cho ngành chăn nuôi lợn tại địa phương.

II. Phân tích chuỗi giá trị lợn

Phân tích chuỗi giá trị lợn tại thị xã Phổ Yên bao gồm nhiều khâu từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Mỗi khâu trong chuỗi đều có vai trò quan trọng trong việc tạo ra giá trị cho sản phẩm cuối cùng. Theo nghiên cứu, hiện trạng ngành chăn nuôi lợn tại Phổ Yên cho thấy sự tham gia của nhiều tác nhân như hộ chăn nuôi, thương lái, cơ sở chế biến và người tiêu dùng. Việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chuỗi giá trị giúp nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức mà ngành này đang gặp phải. Đặc biệt, việc áp dụng công nghệ mới trong chăn nuôi và chế biến có thể nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm chi phí sản xuất, từ đó tăng cường khả năng cạnh tranh của sản phẩm thịt lợn trên thị trường.

2.1. Các tác nhân trong chuỗi giá trị

Trong chuỗi giá trị lợn, các tác nhân chính bao gồm hộ chăn nuôi, thương lái, cơ sở chế biến và người tiêu dùng. Hộ chăn nuôi đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguyên liệu đầu vào cho chuỗi. Thương lái là cầu nối giữa hộ chăn nuôi và thị trường tiêu thụ, họ có trách nhiệm thu mua và phân phối sản phẩm. Cơ sở chế biến giúp nâng cao giá trị sản phẩm thông qua các quy trình chế biến hiện đại. Cuối cùng, người tiêu dùng là yếu tố quyết định đến sự thành công của chuỗi giá trị khi họ lựa chọn sản phẩm dựa trên chất lượng sản phẩm và giá cả.

III. Đề xuất giải pháp phát triển chuỗi giá trị lợn

Để phát triển bền vững chuỗi giá trị lợn tại thị xã Phổ Yên, cần có những giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn. Một số giải pháp bao gồm: nâng cao chất lượng sản phẩm thông qua việc áp dụng công nghệ mới trong chăn nuôi và chế biến, xây dựng thương hiệu cho sản phẩm thịt lợn, và phát triển các mô hình liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi. Việc xây dựng thương hiệu không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo niềm tin cho người tiêu dùng. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc xây dựng các chính sách khuyến khích phát triển ngành chăn nuôi lợn và tạo điều kiện cho các hộ chăn nuôi tiếp cận nguồn vốn và kỹ thuật.

3.1. Giải pháp về chính sách

Chính quyền địa phương cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cho ngành chăn nuôi lợn như chính sách tín dụng, hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo cho người chăn nuôi. Việc tạo ra một môi trường thuận lợi cho các hộ chăn nuôi phát triển sẽ giúp nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm. Ngoài ra, cần có các chương trình khuyến khích hợp tác giữa các hộ chăn nuôi và doanh nghiệp chế biến để hình thành các mô hình liên kết bền vững, từ đó nâng cao hiệu quả của chuỗi giá trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi lợn đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp và đảm bảo an ninh lương thực tại Việt Nam. Thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên, với hơn 100 trang trại chăn nuôi lợn quy mô lớn nhỏ, là một trong những địa phương phát triển mạnh mẽ ngành hàng này. Tuy nhiên, ngành chăn nuôi lợn tại đây đang đối mặt với nhiều thách thức như dịch bệnh, biến động giá cả và sự thiếu liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị. Theo báo cáo của Cục Chăn nuôi, dịch tả lợn Châu Phi đã làm giảm nghiêm trọng đàn lợn trong năm 2019-2020, gây thiếu hụt nguồn cung và làm tăng giá thịt lợn trên thị trường.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng chuỗi giá trị chăn nuôi lợn tại thị xã Phổ Yên, phân tích sự tham gia và liên kết của các tác nhân trong chuỗi, đồng thời đề xuất các giải pháp phát triển bền vững chuỗi giá trị này. Nghiên cứu tập trung trong khoảng thời gian từ tháng 7 đến tháng 12 năm 2021, với phạm vi không gian là toàn bộ thị xã Phổ Yên. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất, ổn định đầu ra và tăng thu nhập cho người chăn nuôi, đồng thời góp phần phát triển kinh tế nông thôn và đảm bảo an toàn thực phẩm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình phân tích chuỗi giá trị, trong đó nổi bật là khái niệm chuỗi giá trị của Michael Porter, nhấn mạnh chuỗi các hoạt động tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm từ khâu sản xuất đến tiêu thụ. Ngoài ra, mô hình chuỗi giá trị mở rộng của Chowdhury (2005) được áp dụng để phân tích các tác nhân chính trong chuỗi giá trị thịt lợn gồm: người sản xuất, thương lái, người giết mổ, bán buôn, bán lẻ và người tiêu dùng cuối cùng.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Chuỗi giá trị: Tập hợp các hoạt động liên kết tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm.
• Chuỗi cung ứng: Hệ thống các doanh nghiệp phối hợp để đưa sản phẩm đến tay khách hàng.
• Nâng cấp chuỗi giá trị: Các chiến lược cải tiến chất lượng, giảm chi phí, đổi mới công nghệ và quản lý nhằm tăng giá trị sản phẩm.
• Quản trị chuỗi giá trị: Cơ chế điều phối và phân phối quyền lực giữa các tác nhân trong chuỗi.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng số liệu sơ cấp và thứ cấp thu thập từ 57 trang trại và hộ chăn nuôi trên địa bàn thị xã Phổ Yên. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp phân tổ theo quy định tại Điều 21 Nghị định 13/2020/NĐ-CP nhằm đảm bảo tính đại diện cho các loại hình chăn nuôi. Số liệu được thu thập qua khảo sát trực tiếp, phỏng vấn và thu thập tài liệu từ các cơ quan quản lý địa phương.

Phân tích dữ liệu sử dụng các phương pháp thống kê mô tả, so sánh và phân tích SWOT để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của chuỗi giá trị chăn nuôi lợn. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 7 đến tháng 12 năm 2021, đảm bảo thu thập đầy đủ thông tin về các khía cạnh sản xuất, chế biến và tiêu thụ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng chuỗi giá trị chăn nuôi lợn tại Phổ Yên: Trong 57 hộ khảo sát, phần lớn sản phẩm thịt lợn được tiêu thụ ngoài thị xã chiếm 67,8%, còn lại 32,2% tiêu thụ trong nội địa. Chuỗi giá trị thịt lợn tại đây gồm 4 kênh phân phối chính, trong đó kênh có sự tham gia của thương lái tạo ra giá trị thặng dư cao nhất, đạt 56% tổng giá trị gia tăng.

2. Sự tham gia của các tác nhân: Các tác nhân tham gia chuỗi gồm hộ chăn nuôi, thương lái, người giết mổ, bán buôn và bán lẻ. Mỗi khâu có đặc điểm chi phí và lợi nhuận khác nhau, trong đó hộ chăn nuôi chịu áp lực chi phí đầu vào cao, lợi nhuận thấp hơn so với các khâu trung gian.

3. Phân tích SWOT chuỗi giá trị: Điểm mạnh là sự phát triển quy mô trang trại và áp dụng kỹ thuật tiên tiến; điểm yếu là thiếu liên kết chặt chẽ giữa các tác nhân và quản lý dịch bệnh chưa hiệu quả. Cơ hội đến từ chính sách hỗ trợ của địa phương và nhu cầu thị trường tăng; thách thức là biến động giá cả và rủi ro dịch bệnh.

4. Ảnh hưởng của các yếu tố bên ngoài: Điều kiện tự nhiên thuận lợi với khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhưng dịch bệnh và biến động thị trường là những yếu tố tác động tiêu cực. Hạ tầng giao thông và công nghệ thông tin phát triển giúp cải thiện lưu thông và tiếp cận thị trường.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy chuỗi giá trị chăn nuôi lợn tại Phổ Yên đang trong giai đoạn chuyển đổi từ chăn nuôi nhỏ lẻ sang quy mô trang trại chuyên nghiệp, phù hợp với xu hướng phát triển nông nghiệp hiện đại. Việc thương lái chiếm tỷ trọng lớn trong kênh phân phối tạo ra giá trị thặng dư cao nhưng cũng làm giảm lợi nhuận của người chăn nuôi, tương tự với các nghiên cứu tại các địa phương khác như Phú Bình và Vĩnh Tường.

Phân tích SWOT cho thấy sự cần thiết phải tăng cường liên kết giữa các tác nhân để giảm chi phí trung gian và nâng cao giá trị sản phẩm. Việc áp dụng công nghệ và kỹ thuật mới trong chăn nuôi, giết mổ và bảo quản là yếu tố then chốt để nâng cấp chuỗi giá trị, đồng thời quản lý nhà nước cần tăng cường kiểm soát dịch bệnh và an toàn thực phẩm.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố lợi nhuận từng khâu trong chuỗi, bảng so sánh chi phí đầu vào và đầu ra của các tác nhân, cũng như sơ đồ SWOT minh họa các yếu tố ảnh hưởng. So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả nghiên cứu tại Phổ Yên phù hợp với xu hướng phát triển chuỗi giá trị ngành chăn nuôi lợn ở Việt Nam, đồng thời bổ sung các giải pháp cụ thể cho địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường liên kết chuỗi giá trị: Xây dựng các mô hình liên kết giữa hộ chăn nuôi, doanh nghiệp và các tác nhân trung gian nhằm giảm chi phí trung gian, nâng cao hiệu quả sản xuất và ổn định đầu ra. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, chủ thể là UBND thị xã phối hợp với các doanh nghiệp và hợp tác xã.

2. Nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm: Đẩy mạnh áp dụng quy trình chăn nuôi VietGAP, kiểm soát dịch bệnh và an toàn thực phẩm, đồng thời phát triển các sản phẩm chế biến từ thịt lợn để tăng giá trị gia tăng. Thời gian triển khai 2-3 năm, do các cơ sở chăn nuôi và cơ quan chuyên môn thực hiện.

3. Hỗ trợ về chính sách và tín dụng: Xây dựng chính sách ưu đãi về đất đai, thuế và tín dụng cho các trang trại chăn nuôi quy mô lớn và các doanh nghiệp liên kết chuỗi giá trị. Thời gian thực hiện liên tục, chủ thể là các cấp chính quyền địa phương và ngân hàng.

4. Phát triển hạ tầng và công nghệ: Đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng giao thông, kho lạnh, hệ thống giết mổ tập trung và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý chuỗi giá trị. Thời gian thực hiện 3-5 năm, do các cơ quan quản lý và doanh nghiệp phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách phát triển ngành chăn nuôi lợn, hỗ trợ liên kết chuỗi và kiểm soát dịch bệnh.

2. Doanh nghiệp và hợp tác xã chăn nuôi: Áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất, phát triển mô hình liên kết và nâng cấp chuỗi giá trị nhằm tăng lợi nhuận và ổn định thị trường.

3. Người chăn nuôi quy mô nhỏ và trang trại: Nắm bắt các kiến thức về chuỗi giá trị, kỹ thuật chăn nuôi tiên tiến và cơ hội tham gia liên kết để nâng cao thu nhập.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế nông nghiệp: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, phân tích chuỗi giá trị và các kết quả thực tiễn để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuỗi giá trị chăn nuôi lợn là gì?
   Chuỗi giá trị chăn nuôi lợn là tập hợp các hoạt động và tác nhân từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm thịt lợn, nhằm tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm cuối cùng.

2. Tại sao cần phát triển chuỗi giá trị chăn nuôi lợn?
   Phát triển chuỗi giá trị giúp tăng hiệu quả sản xuất, giảm chi phí trung gian, nâng cao chất lượng sản phẩm và ổn định đầu ra, từ đó tăng thu nhập cho người chăn nuôi.

3. Các yếu tố ảnh hưởng chính đến chuỗi giá trị chăn nuôi lợn là gì?
   Bao gồm điều kiện tự nhiên, dịch bệnh, chi phí đầu vào, công nghệ, hạ tầng, thị trường và chính sách hỗ trợ của nhà nước.

4. Làm thế nào để nâng cấp chuỗi giá trị chăn nuôi lợn?
   Thông qua đổi mới công nghệ, cải tiến chất lượng sản phẩm, giảm chi phí, tăng cường liên kết giữa các tác nhân và nâng cao quản trị chuỗi.

5. Ai là tác nhân chính trong chuỗi giá trị chăn nuôi lợn?
   Bao gồm hộ chăn nuôi, thương lái, người giết mổ, bán buôn, bán lẻ và người tiêu dùng cuối cùng, mỗi tác nhân đóng vai trò quan trọng trong chuỗi.

Kết luận

• Chuỗi giá trị chăn nuôi lợn tại thị xã Phổ Yên có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp và đảm bảo an ninh lương thực địa phương.
• Các tác nhân trong chuỗi chưa liên kết chặt chẽ, dẫn đến chi phí trung gian cao và lợi nhuận phân phối chưa đồng đều.
• Nghiên cứu đã phân tích chi tiết các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp phát triển chuỗi giá trị bền vững.
• Các giải pháp tập trung vào liên kết chuỗi, nâng cao chất lượng sản phẩm, hỗ trợ chính sách và phát triển hạ tầng kỹ thuật.
• Tiếp theo, cần triển khai các mô hình liên kết thực tiễn và đánh giá hiệu quả để nhân rộng, đồng thời tăng cường công tác quản lý dịch bệnh và an toàn thực phẩm.

Hành động ngay hôm nay để phát triển chuỗi giá trị chăn nuôi lợn bền vững tại Phổ Yên!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Chuỗi giá trị Khái niệm chuỗi Khái niệm “Chuỗi” trong lý thuyết được sử dụng để mô tả hoạt động có liên quan đến quá trình sản xuất ra sản phẩm cuối cùng (có thể là sản phẩm hoặc là dịch vụ). Khái niệm chuỗi giá trị Theo Micheal Porter “ Chuỗi giá trị là chuỗi của các hoạt động của một công ty hoạt động trong một ngành cụ thể.

Sản phẩm đi qua tất cả các hoạt động của một công ty hoạt động một ngành nghề cụ thể. Theo Kaplinsky và Morris (2001) cho rằng “Chuỗi giá trị là cả loạt những hoạt động cần thiết để biến một sản phẩm hoặc một dịch vụ từ lúc còn là khái niệm, thông qua các giai đoạn sản xuất khác nhau (bao gồm một kết hợp giữa sự biến đổi vật chất và đầu vào các dịch vụ sản xuất khác nhau), đến khi phân phối đến tay người tiêu dùng cuối cùng và vứt bỏ sau khi đã sử dụng”. Chuỗi giá trị theo nghĩa “hẹp” là một chuỗi gồm một loạt những hoạt động trong một công ty để sản xuất ra một sản phẩm nhất định. Các hoạt động này có thể bao gồm: Giai đoạn xây dựng khái niệm và thiết kế, quá trình mua đầu vào, sản xuất, tiếp thị và phân phối, thực hiện các dịch vụ hậu mãi v.

Tất cả các hoạt động này tạo thành một “chuỗi” kết nối người sản xuất với người tiêu dùng. Mặt khác, mỗi hoạt động lại bổ sung “giá trị” cho thành phẩm cuối cùng. Chuỗi giá trị theo nghĩa “rộng” là một phức hợp các hoạt động do nhiều người tham gia khác nhau thực hiện (người sản xuất sơ cấp, người chế biến, thương nhân, người cung cấp dịch vụ v.) để biến một nguyên liệu thô thành một sản phẩm bán lẻ. 4 Luan van Khái niệm chuỗi giá trị bao hàm các vấn đề về tổ chức và điều phối, các chiến lược và quan hệ quyền lực của những người tham gia khác nhau trong chuỗi.

Khi tiến hành phân tích chuỗi giá trị đòi hỏi một phương pháp tiếp cận thấu đáo về những gì đang diễn ra giữa những người tham gia trong chuỗi, những gì giá trị họ với nhau, những thông tin nào được chia sẻ, quan hệ giữa họ hình thành và phát triển như thế nào 1. Các khái niệm liên quan đến chuỗi giá trị a. Chuỗi cung ứng Chuỗi cung ứng là sự liên kết với các doanh nghiệp nhằm đưa sản phẩm hay dịch vụ vào thị trường. Cơ sở hoạt động của chuỗi cung ứng thể hiện như sau: Tiếp nhận đầu vào từ các nhà cung cấp tạo lập ra giá trị phân phối sản phẩm, dịch vụ tới khách hàng.

Chuỗi cung ứng đi ển hình bao gồm các nhà cung cấp, nhà sản xuất trung gian, nhà kho, trung tâm phân phối sản phẩm được hoàn thành (Sơ đồ 1.1 Chuỗi cung ứng điển hình Nguồn: Vũ Việt Hằng (2006) Như vậy, có thể thấy chuỗi cung ứng bao gồm tất cả các đơn vị kinh doanh tham gia một cách trực tiếp hoặc gián tiếp trong việc phục vụ nhu cầu khách hàng. Chuỗi cung ứng không chỉ bao gồm nhà sản xuất, nhà cung cấp mà còn liên quan đến vận chuyển, nhà kho, nhà bán lẻ và khách hàng. Hoạt động của chuỗi tuy phức tạp nhưng các thành viên trong chuỗi luôn thống nhất về mục đích đó là phục vụ vì nhu cầu của khách hàng, khách hàng là trung tâm của các hoạt động. 5 Luan van Theo Lambert và Cooper (2000), một chuỗi cung ứng có 4 đặc trưng cơ bản như sau: + Thứ nhất: Chuỗi cung ứng bao gồm nhiều công đoạn (bước) phối hợp bên trong các bộ phận, phối hợp giữa các bộ phận (tổ chức) và phối hợp dọc.

+ Thứ hai: Một chuỗi bao gồm nhiều doanh nghiệp độc lập nhau, do vậy cần thiết phải có mối quan hệ về mặt tổ chức. + Thứ ba: Một chuỗi cung ứng bao gồm dòng vật chất và dòng thông tin có định hướng, các hoạt động điều hành và quản lý. + Thứ tư: Các thành viên của chuỗi nỗ lực để đáp ứng mục tiêu là mang lại giá trị cao cho khách hàng thông qua việc sử dụng tối ưu nguồn lực của mình. Theo GTZ Eschborn (2007) chuỗi giá trị là một loạt các hoạt động kinh doanh (hay chức năng) có quan hệ với nhau, từ việc cung cấp các giá trị đầu vào cụ thể cho một sản phẩm nào đó, đến sơ chế, chuyển đổi, marketing, cuối cùng là bán sản phẩm đó cho người tiêu dùng.

Với cách tiếp cận này cho phép xác định các tác nhân chính tham gia trong chuỗi, từ đó xác định sơ đồ chuỗi giá trị, cũng như chức năng và mối quan hệ giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị.2: Sơ đồ chuỗi giá trị (ValueLinks-GTZ, 2007) b. Ngành hàng Các vấn đề được quan tâm nhiều nhất đó là làm thế nào để các hệ thống sản xuất tại địa phương được kết nối với công nghiệp chế biến, thương mại, xuất khẩu và tiêu dùng nông sản. Ngành hàng là một hệ thống được xây dựng bởi các tác nhân và các hoạt động tham gia vào sản xuất, chế biến, phân phối một sản phẩm và được xác định bởi mối quan hệ giữa các tác nhân với yếu tố bên ngoài (Boutonnet, 1990). Như vậy, ngành hàng là một chuỗi các tác nhân được gắn kết chặt chẽ với nhau trong một quá trình từ sản xuất, vận chuyển, chế biến đến phân phối sản phẩm nhằm thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng của khách hàng.

Các công cụ phân tích chuỗi giá trị Trong quá trình phân tích chuỗi giá trị, tuỳ yêu cầu của ngành hàng, có thể sử dụng các công cụ sau đây để phân tích. (Võ Thị Thanh Lộc, 2013) 7 Luan van a) Lựa chọn các chuỗi giá trị ưu tiên để phân tích. - Mục tiêu của công cụ này là: Trước khi tiến hành phân tích chuỗi giá trị phải quyết định xem ưu tiên chọn tiểu ngành nào, sản phẩm hay hàng hoá nào để phân tích. Vì các nguồn lực để tiến hành phân tích lúc nào cũng hạn chế nên phải lập ra phương pháp để lựa chọn một số nhất định các chuỗi giá trị để phân tích trong số nhiều lựa chọn có thể được.

- Các câu hỏi chính có thể sử dụng khi lựa chọn chuỗi giá trị ưu tiên là: + Việc chọn những chuỗi giá trị để phân tích dựa trên những tiêu chí chính nào? + Có những chuỗi giá trị tiềm năng nào có thể phân tích? + Sau khi áp dụng những tiêu chí lựa chọn, những chuỗi giá trị nào là thích hợp nhất để phân tích? - Các bước tiến hành thực hiện công cụ này như sau: Quá trình lập thứ tự ưu tiên tuân theo 4 bước như trong quy trình tiến hành lựa chọn trong một tình huống có nguồn lực khan hiếm. Bốn bước này bao gồm việc xác định một hệ thống các tiêu chí sẽ được áp dụng để lập thứ tự ưu tiên các chuỗi giá trị, đánh giá tương đối mức độ quan trọng của các tiêu chí đó, xác định các tiểu hành, sản phẩm, hàng hoá tiềm năng có thể xem xét và sau đó lập một ma trận để xếp thứ tự các sản phẩm theo các tiêu chí trên. Lựa chọn ưu tiên cuối cùng có thể xác định dựa vào kết quả xếp loại được. b) Lập sơ đồ chuỗi giá trị Để hiểu được chuỗi giá trị mà chúng ta muốn phân tích, chúng ta có thể dùng các mô hình, bảng, số liệu, biểu đồ và các hình thức tương tự để nắm được và hình dung được bản chất.

Lập sơ đồ chuỗi giá trị là một cách để làm cho những gì chúng ta nhìn thấy dễ hiểu hơn. - Mục tiêu của việc thực hiện công cụ lập sơ đồ chuỗi bao gồm 3 mục tiêu sau: + Giúp hình dung được các mạng lưới để hiểu hơn về các kết nối giữa các 8 Luan van tác nhân và các qui trình trong một chuỗi giá trị. + Thể hiện tính phụ thuộc lẫn nhau giữa các tác nhân và quy trình trong chuỗi giá trị. + Cung cấp cho các bên có liên quan hiểu biết ngoài phạm vi tham gia của riêng họ trong chuỗi giá trị.

- Các câu hỏi chính: Không có sơ đồ chuỗi giá trị nào hoàn toàn toàn diện và bao gồm tất cả một yếu tố. Việc quyết định lập sơ đồ những gì phụ thuộc vào các nguồn lực ta có, phạm vi mà mục tiêu của nghiên cứu và nhiệm vụ của tổ chức của chúng ta. Một chuỗi giá trị, cũng như thực tiễn, có rất nhiều khía cạnh: dòng sản phẩm thực tế, số tác nhân tham gia, giá trị tích luỹ được, v. Vì vậy, việc chọn xem sẽ đưa vào những khía cạnh nào mà ta muốn lập sơ đồ là rất quan trọng.

Những câu hỏi sau có thể hướng dẫn chọn những vấn đề nào để đưa vào sơ đồ: + Có những quy trình khác nhau (căn bản) nào trong chuỗi giá trị)? + Ai tham gia vào những quy trình này và họ thực tế làm những gì? + Có những dòng sản phẩm, thông tin, tri thức nào trong chuỗi giá trị? + Khối lượng của sản phẩm, số lượng những người tham gia, số công việc tạo ra như thế nào? + Sản phẩm (hoặc dịch vụ) có xuất xứ từ đâu và được chuyển đi đâu? + Giá trị thay đổi như thế nào trong toàn chuỗi giá trị? + Có những hình thức quan hệ và liên kết nào tồn tại? + Những loại dịch vụ (kinh doanh) nào cung cấp cho chuỗi giá trị? - Lập sơ đồ chuỗi giá trị bao gồm các bước sau: + Bước 1: Lập sơ đồ các quy trình cốt lõi trong chuỗi giá trị. + Bước 2: Xác định và lập sơ đồ những người tham gia chính vào các 9 Luan van quy trình này. + Bước 3: Lập sơ đồ dòng sản phẩm, thông tin kiến thức. + Bước 4: Lập sơ đồ khối lượng sản phẩm, số người tham gia và số công việc.

+ Bước 5: Lập sơ đồ dòng luân chuyển sản phẩm hoặc dịch vụ về mặt địa lý. + Bước 6: Xác định trên sơ đồ giá trị ở các cấp độ khác nhau của chuỗi giá trị. + Bước 7: Lập sơ đồ các mối quan hệ và liên kết giữa những người tham gia trong chuỗi giá trị. + Bước 8: Lập sơ đồ các dịch vụ kinh doanh cung cấp cho chuỗi giá trị.

c) Phân tích chi phí và lợi nhuận. Sau khi đã lập sơ đồ chuỗi giá trị, bước tiếp theo là nghiên cứu sâu một số khía cạnh của chuỗi giá trị. Có rất nhiều khía cạnh có thể lựa chọn để nghiên cứu tiếp.