Luận án tiến sĩ nghiên cứu tình hình và đánh giá kết quả can thiệp kiểm soát vi đạm niệu và rối loạn mỡ máu ở người tăng huyết áp tại tỉnh vĩnh long

Luận án tiến sĩ phân tích tình hình và đánh giá hiệu quả can thiệp kiểm soát vi đạm niệu, rối loạn mỡ máu ở người tăng huyết áp tại Vĩnh Long.

• Tác giả: Lê Minh Hữu
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Tâm
• Trường học: Trường Đại học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Y tế công cộng
• Đề tài: Nghiên cứu tình hình và đánh giá kết quả can thiệp kiểm soát vi đạm niệu và rối loạn mỡ máu ở người tăng huyết áp tại tỉnh Vĩnh Long
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Cần Thơ

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu can thiệp kiểm soát vi đạm niệu

Nghiên cứu can thiệp kiểm soát vi đạm niệu và rối loạn mỡ máu ở người tăng huyết áp tại tỉnh Vĩnh Long là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh gia tăng tỷ lệ bệnh nhân tăng huyết áp. Tăng huyết áp không chỉ là một bệnh lý đơn thuần mà còn là yếu tố nguy cơ chính dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như bệnh tim mạch, đột quỵ và suy thận. Việc kiểm soát vi đạm niệu và rối loạn mỡ máu là rất quan trọng để giảm thiểu các biến chứng này. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu đánh giá tình hình và hiệu quả can thiệp trong việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ này.

1.1. Tình hình tăng huyết áp tại Vĩnh Long

Tăng huyết áp là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng tại Vĩnh Long. Theo nghiên cứu, tỷ lệ người dân mắc bệnh tăng huyết áp ở độ tuổi từ 25-64 là 32,2%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp hiệu quả nhằm kiểm soát tình trạng này.

1.2. Rối loạn mỡ máu và vi đạm niệu ở bệnh nhân tăng huyết áp

Rối loạn mỡ máu và vi đạm niệu là hai yếu tố nguy cơ chính đi kèm với bệnh tăng huyết áp. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ rối loạn mỡ máu ở bệnh nhân tăng huyết áp lên đến 77,4%, trong khi tỷ lệ vi đạm niệu là 70,8%. Việc kiểm soát hai yếu tố này có thể giúp giảm thiểu nguy cơ biến chứng tim mạch.

II. Vấn đề và thách thức trong kiểm soát vi đạm niệu

Việc kiểm soát vi đạm niệu và rối loạn mỡ máu ở bệnh nhân tăng huyết áp gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự thiếu nhận thức của bệnh nhân về tình trạng sức khỏe của họ. Nhiều bệnh nhân không biết mình mắc bệnh tăng huyết áp cho đến khi có biến chứng nghiêm trọng. Hơn nữa, việc tuân thủ điều trị và chế độ ăn uống hợp lý cũng là một thách thức lớn.

2.1. Thiếu nhận thức về bệnh lý

Nhiều bệnh nhân không nhận thức được tầm quan trọng của việc kiểm soát huyết áp và các yếu tố nguy cơ đi kèm. Điều này dẫn đến việc họ không tuân thủ điều trị và chế độ ăn uống, làm gia tăng nguy cơ biến chứng.

2.2. Khó khăn trong việc tuân thủ điều trị

Việc tuân thủ điều trị là một thách thức lớn đối với bệnh nhân tăng huyết áp. Nhiều bệnh nhân không thực hiện đúng chỉ định của bác sĩ, dẫn đến tình trạng huyết áp không được kiểm soát hiệu quả.

III. Phương pháp can thiệp kiểm soát vi đạm niệu hiệu quả

Nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp can thiệp nhằm kiểm soát vi đạm niệu và rối loạn mỡ máu ở bệnh nhân tăng huyết áp. Các phương pháp này bao gồm giáo dục sức khỏe, thay đổi chế độ ăn uống và tăng cường hoạt động thể chất. Những biện pháp này không chỉ giúp cải thiện tình trạng sức khỏe mà còn nâng cao nhận thức của bệnh nhân về bệnh lý.

3.1. Giáo dục sức khỏe cho bệnh nhân

Giáo dục sức khỏe là một phần quan trọng trong can thiệp. Bệnh nhân được cung cấp thông tin về bệnh tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và tầm quan trọng của việc kiểm soát các yếu tố này. Điều này giúp họ nhận thức rõ hơn về tình trạng sức khỏe của mình.

3.2. Thay đổi chế độ ăn uống

Chế độ ăn uống hợp lý là yếu tố quan trọng trong việc kiểm soát vi đạm niệu và rối loạn mỡ máu. Bệnh nhân được khuyến khích ăn nhiều rau xanh, trái cây và giảm tiêu thụ thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa.

3.3. Tăng cường hoạt động thể chất

Hoạt động thể chất đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát huyết áp và các yếu tố nguy cơ khác. Bệnh nhân được khuyến khích tham gia các hoạt động thể dục thể thao thường xuyên để cải thiện sức khỏe tổng thể.

IV. Kết quả nghiên cứu can thiệp tại Vĩnh Long

Kết quả nghiên cứu cho thấy các biện pháp can thiệp đã mang lại hiệu quả tích cực trong việc kiểm soát vi đạm niệu và rối loạn mỡ máu ở bệnh nhân tăng huyết áp. Tỷ lệ bệnh nhân có huyết áp được kiểm soát tốt đã tăng lên đáng kể sau can thiệp. Điều này cho thấy sự cần thiết của các chương trình can thiệp cộng đồng trong việc nâng cao sức khỏe cho người dân.

4.1. Tỷ lệ kiểm soát huyết áp sau can thiệp

Sau can thiệp, tỷ lệ bệnh nhân có huyết áp được kiểm soát tốt đã tăng lên 30%. Điều này cho thấy hiệu quả của các biện pháp can thiệp trong việc nâng cao nhận thức và tuân thủ điều trị của bệnh nhân.

4.2. Cải thiện tình trạng vi đạm niệu

Tình trạng vi đạm niệu cũng được cải thiện rõ rệt. Tỷ lệ bệnh nhân có vi đạm niệu giảm xuống còn 40% sau can thiệp, cho thấy sự hiệu quả của các biện pháp can thiệp trong việc kiểm soát tình trạng này.

V. Kết luận và triển vọng tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc can thiệp kiểm soát vi đạm niệu và rối loạn mỡ máu ở người tăng huyết áp tại Vĩnh Long là cần thiết và hiệu quả. Các biện pháp can thiệp không chỉ giúp cải thiện tình trạng sức khỏe của bệnh nhân mà còn nâng cao nhận thức về bệnh lý. Trong tương lai, cần tiếp tục triển khai các chương trình can thiệp tương tự để nâng cao sức khỏe cộng đồng.

5.1. Tầm quan trọng của can thiệp cộng đồng

Can thiệp cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức khỏe cho người dân. Các chương trình giáo dục sức khỏe và can thiệp dinh dưỡng cần được mở rộng để đạt được hiệu quả cao hơn.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp khác nhau trong việc kiểm soát vi đạm niệu và rối loạn mỡ máu. Điều này sẽ giúp xây dựng các chương trình can thiệp hiệu quả hơn trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Định nghĩa tăng huyết áp Theo WHO, THA được định nghĩa là khi huyết áp tâm thu (HATT) ≥140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương (HATTr) ≥90 mmHg [126]. Tăng huyết áp có liên quan tới việc tăng hoạt động thần kinh giao cảm, vai trò của hệ Renin- Angiotensin-Aldosteron, khi lượng natri trong máu cao sẽ tăng giữ nước, thay đổi chức năng thụ cảm thể áp lực và quá trình xơ vữa là giảm độ đàn hồi của thành động mạch lớn gây THA. Bộ Y tế, Hội Tim Mạch Việt Nam, Hội tim mạch Châu Âu vẫn dùng định nghĩa và phân loại THA phòng khám của khuyến cáo 2015. Chẩn đoán THA khi đo HA phòng khám có HATT ≥ 140mmHg và/hoặc HATTr ≥90mmHg [8],[15],[57].

1 Phân độ THA theo Bộ Y tế [8] Phân độ HA tâm thu HA tâm trương Huyết áp (mmHg) (mmHg) HA tối ưu < 120 và < 80 HA bình thường 120 – 139 và/hoặc 80 – 84 HA bình thường cao 120 – 139 và/hoặc 80 – 89 THA giai đoạn 1 140 – 159 và/hoặc 90 – 99 THA giai đoạn 2 160 – 179 và/hoặc 100 - 109 THA giai đoạn 3 ≥ 180 và/hoặc ≥ 110 5 Bảng 1. 2 Phân tầng nguy cơ THA theo mức HA, các yếu tố nguy cơ, tổn thương cơ quan đích và các bệnh đi kèm [15]. Phân độ HA (mmHg) Các YTNC, tổn Bình Giai đoạn Độ 1 Độ 2 Độ 3 thương cơ quan thường cao bệnh THA 140-159 160-179 ≥180 đích hoặc bệnh 130-139 90-99 100-109 ≥110 85-89 Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ Không có YTNC thấp thấp trung bình cao Nguy cơ Giai đoạn 1 Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ 1 hoặc 2 YTNC trung (không biến thấp trung bình cao bình-cao chứng) Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ ≥ 3 YTNC thấp-trung trung cao cao bình bình-cao Tổn thương cơ Giai đoạn 2 quan địch, BTM Nguy cơ Nguy cơ (bệnh Nguy cơ Nguy cơ giai đoạn 3 hoặc trung bình- cao-rất không triệu cao cao ĐTĐ không tổn cao cao chứng) thương cơ quan BTM có triệu chứng, BTM giai Giai đoạn 3 đoạn ≥ 4 hoặc Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ Nguy cơ (bệnh có ĐTĐ có tổn rất cao rất cao rất cao rất cao triệu chứng) thương cơ quan đích 6 1. Tình hình tăng huyết áp Tăng huyết áp là bệnh có diễn tiến âm thầm, không triệu chứng, chỉ phát hiện tình cờ thông qua khám sức khỏe hoặc có các biến chứng kèm theo.

Theo Phạm Hùng Lực, Lê Minh Hữu và cộng sự nghiên cứu tại Vĩnh Long, 62% bệnh nhân không biết mình có bệnh THA, sự phát hiện tăng HA chỉ là tình cờ đi khám bệnh phát hiện huyết áp tăng. Do đó, tỷ lệ biến chứng do THA vẫn còn khá cao trong cộng đồng [24]. Theo số liệu của WHO, số người trưởng thành bị THA đã tăng từ 594 triệu người vào năm 1975, lên 1,13 tỷ người vào năm 2015, trong đó, sự gia tăng của THA xảy ra chủ yếu ở các nước thu nhập thấp và trung bình [107]. Tỷ lệ THA chung ở người trưởng thành là khoảng 30-45%, với tỷ lệ mắc chuẩn hóa toàn cầu lần lượt là 24% và 20% ở nam và nữ, trong năm 2015.

Tỷ lệ THA này phù hợp trên toàn thế giới, không phân biệt tình trạng thu nhập. THA ngày càng phổ biến hơn theo độ tuổi, với tỷ lệ lưu hành > 60% ở những người > 60 tuổi [57]. Ước tính đến năm 2025, cả thế giới sẽ có có 1,56 tỷ người trưởng thành sẽ sống chung với THA. Đối với những người dưới 45 tuổi, THA thường phổ biến ở nam nhiều hơn nữ.

Đối với những người từ 65 tuổi trở lên, THA phổ biến ở nữ nhiều hơn nam. Chi phí THA khiến quốc gia phải chi trả là khoảng 47,5 tỷ USD mỗi năm, bao gồm: chi phí dịch vụ chăm sóc sức khỏe, thuốc điều trị THA và bỏ lỡ ngày làm việc [86]. Tại Thái Lan năm 2017 đã sàng lọc tổng cộng 21.379 THA với kết quả có 29% mới phát hiện, 99% được dùng thuốc hạ HA và 57,8% kiểm soát HA. Một nghiên cứu tại Iran năm 2017 chỉ có 65,3% bệnh nhân THA này sử dụng thuốc thường xuyên [130].

Năm 2012, tỷ lệ THA tại Việt Nam là 25,1% trong đó: 28,3% ở nam và 23,1% ở nữ. Tỷ lệ THA được phát hiện, điều trị và kiểm soát là rất thấp (tương ứng là 48,4%, 29,6% và 10,7%)[112]. Đến năm 2015, kết quả điều tra quốc gia về yếu tố nguy cơ bệnh không lây cho kết quả tỷ lệ tăng huyết áp đối tượng từ 30 – 64 tuổi 7 là 30,6% trong đó tỷ lệ THA của nam giới là 35,1%, nữ là 26,3%[123]. Một nghiên cứu được tiến hành tại Huế năm 2015 cho thấy tỷ lệ THA chung là 44,8%, có 67,3% trong số những người tham gia nghiên cứu đã biết về bệnh THA của họ; 33,2% được điều trị và 12,2% trong số những người THA ở trên được kiểm soát [76].

Tại tỉnh Vĩnh Long, nghiên cứu của Phạm Hùng Lực và cộng sự năm 2012 về tỷ lệ mắc bệnh THA của người dân tuổi từ 25 – 64 là 32,2% [24], Nghiên cứu của Văn Công Minh ở người dân từ 40 tuổi trở lên tại Bình Minh năm 2013 với kết quả tỷ lệ THA là 25,7% [27]. Huyết áp cao, nếu không được kiểm soát đúng cách gây ra các biến chứng nghiêm trọng liên quan đến mạch máu. Tăng huyết áp làm thành mạch dày và cứng làm lòng mạch hẹp lại, nếu kèm theo RLMM dễ gây xơ vữa động mạch. Tình trạng tăng huyết áp làm động mạch chủ giãn ra, nó có thể gây phình động mạch chủ hay thậm chí là bóc tách động mạch chủ, đây là biến chứng nguy hiểm dễ dẫn đến tình trạng tử vong ở bệnh nhân.

Nếu các động mạch vành đột nhiên bị chặn hoặc thu hẹp do tình trạng xơ vữa động mạch, hậu quả là đau thắt ngực hoặc nhồi máu cơ tim. Những tổn thương mạch máu sẽ dẫn đến suy tim do chức năng của tim suy giảm. Một số biến chứng khác như đột quỵ hoặc thậm chí mất trí nhớ do thiếu máu não cục bộ. Nếu xảy ra trên thận sẽ làm chức năng thận suy giảm, dẫn đến bệnh suy thận mãn.

THA có thể dẫn đến mất thị lực do bệnh võng mạc và gây ra rối loạn chức năng tình dục [127]. Tổ chức Y tế thế giới đánh giá THA là một trong những nguyên nhân quan trọng nhất gây tử vong sớm trên toàn thế giới. Ước tính gây ra 7,5 triệu ca tử vong, chiếm khoảng 12,8% tổng số ca tử vong. Khoảng 70% những người bị cơn nhồi máu cơ tim đầu tiên bị THA.

Khoảng 80% những người có cơn đột quỵ đầu tiên bị HA cao [86]. Vì vậy, việc kiểm soát tốt huyết áp rất cần thiết ở người tăng huyết áp. Rối loạn mỡ máu, vi đạm niệu ở bệnh nhân tăng huyết áp 1.1 Rối loạn mỡ máu ở bệnh nhân tăng huyết áp 1.1 Sơ lược về sinh tổng hợp, chuyển hóa và vai trò của lipid Lipid là một trong những thành phần cơ bản của cơ thể, là nguồn cung cấp năng lượng cho tế bào, là tiền chất của các hormon steroid và acid mật. 1 Thành phần của các lipoprotein trong huyết tương[81] Trong cơ thể, lipid tồn tại dưới 3 dạng: Cấu trúc: có trong tất cả các mô, tham gia cấu tạo màng tế bào, thành phần là các loại lipid phức tạp, phổ biến là phospholipid.

Dự trữ: tạo nên lớp mỡ dưới da, thành phần chủ yếu là triglycerid (TG). Lưu hành: gồm phospholipid (PL), triglycerid (TG), cholesterol tự do (FC), cholesterol este (CE) và acid béo tự do. Các loại lipid máu theo kích thước: Chilomicron vi dưỡng chất chứa triglycerid: VLDL (very low dencity lipoprotein, LDL (low dencity lipoprotein), HDL (high dencity lipoprotein) [19],[ 25], [59], [81]. Gan có chức năng quan trọng trong quá trình chuyển hóa các chất béo.

Chất béo trong thực phẩm và trong cơ thể chủ yếu là TG, phospholipid, cholesterol và các axit béo tự do. Các thành phần này còn gọi là lipid máu. Có hai con đường 9 chuyển hóa lipoprotein: ngoại sinh và nội sinh. Hai con đường này vận chuyển triglycerid và cholesterol đến các mô trong cơ thể.

HDL liên quan đến cả hai con đường, có vai trò “dọn dẹp” cholesterol và một phần triglyceride và vận chuyển về gan. HDL - C có những vai trò rất quan trọng trong cơ thể như: Chuyển cholesterol từ các tế bào dư thừa cholesterol hoặc thu nhặt cholesterol trên thành mạch đưa về gan để tổng hợp acid mật hoặc đưa đến các tế bào cần cholesterol để tổng hợp steroid; Phụ giúp chuyên chở triglyceride về gan hoặc các mô khác; HDL - C kho phân phát các apoCII, apoE cho CM, VLDL mới sinh [19]. 2 Các con đường chuyển hóa lipoprotein [81] 1. Rối loạn mỡ máu Rối loạn mỡ máu là tình trạng rối loạn và/hoặc tăng nồng độ các thành phần lipid trong máu, đây là rối loạn thường gặp song hành với bệnh THA.

Một bệnh nhân THA kèm RLMM có thể làm tăng nguy cơ dẫn đến các bệnh tim mạch khác. Định lượng bilan lipid là phương pháp tối ưu để chẩn đoán RLMM. 10 Các thông số lipid tăng lên sau ăn, nên để chẩn đoán chính xác RLMM, cần phải lấy máu vào buổi sáng khi chưa ăn. Các thông số lipid thường được khảo sát: Cholesterol toàn phần (CTP) máu, Triglycerid (TG), LDL-Cholesterol (LDL-C), HDL-Cholesterol (HDL-C).

Chẩn đoán xác định bằng xét nghiệm các thông số lipid máu [6],[ 106]. 3 Đánh giá rối loạn lipid máu theo APT III [106] Lipid máu Giá trị (mmol/l) Cholesterol toàn phần tăng ≥ 5,2 Triglyceride tăng ≥ 1,7 LDL – C tăng ≥ 3,36 HDL – C giảm ≤ 0,9 Cholesterol máu là thành phần quan trọng nhất trong việc tạo nên các mảng vữa ở các thành mạch nên cholesterol máu càng cao thì tần xuất xuất hiện vữa xơ động mạch càng lớn, nhất là ở người cao tuổi. Bệnh xơ vữa động mạch hay gặp do tăng LDL- C, cholesterol và triglycerid, nhất là khi giảm đồng thời lượng HDL- C. THA, hút thuốc lá, đái tháo đường…cũng gây nên tổn thương tế bào nội mô làm cho các lipoprotein dễ thâm nhập vào thành động mạch.

Đây cũng là các yếu tố nguy cơ gây xơ vữa động mạch. Vì vậy, RLMM có mối tương quan với bệnh mạch vành, mạch não, THA…Tăng nồng độ Cholesterol trong máu và tử vong do bệnh mạch vành có mối tương quan thuận [59],[ 81].3 Tình hình rối loạn mỡ máu ở bệnh nhân tăng huyết áp Tỷ lệ phân bố RLMM trên bệnh nhân THA ở mức cao theo một số nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam.