Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng phục hồi điểm đến Bến Tre

Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng phục hồi điểm đến Bến Tre

• Tác giả: Nguyễn Nguyên Phong
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Hoài Sơn
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Du lịch
• Đề tài: Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng phục hồi điểm đến Bến Tre
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2026
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về khả năng phục hồi điểm đến Bến Tre

Khả năng phục hồi điểm đến du lịch phản ánh sức chống chịu của hệ sinh thái trước các khủng hoảng. Bến Tre sở hữu thế mạnh du lịch sinh thái sông nước và miệt vườn dừa đặc thù. Tuy nhiên, địa phương thường xuyên chịu ảnh hưởng từ biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn. Mô hình chu kỳ sống điểm đến (TALC) hỗ trợ định vị giai đoạn phát triển hiện tại của tỉnh. Du lịch Bến Tre đang trong quỹ đạo tăng trưởng và củng cố thị trường. Những biến động từ dịch bệnh hay thiên tai chỉ tạo ra sự đứt gãy tạm thời. Nền tảng tài nguyên bản địa vẫn giữ vai trò hạt nhân cho sự tái thiết. Việc nghiên cứu khả năng phục hồi giúp địa phương chủ động xây dựng kịch bản ứng phó rủi ro. Hệ thống du lịch cần chuyển từ phản ứng bị động sang quản trị thích ứng dài hạn. Quá trình này đòi hỏi sự tương tác mật thiết giữa các nhóm chủ thể trong chuỗi cung ứng. Nguồn lực nội tại của Bến Tre là bệ đỡ vững chắc cho quá trình chuyển đổi.

1.1. Bản chất khả năng phục hồi điểm đến du lịch

Khả năng phục hồi điểm đến không chỉ đơn thuần là sự quay trở lại trạng thái cân bằng ban đầu. Khái niệm này bao gồm năng lực học hỏi, đổi mới và tái cấu trúc toàn diện hệ thống. Một điểm đến có sức chống chịu cao sẽ duy trì các chức năng cốt lõi trước biến cố. Đồng thời, cấu trúc kinh tế du lịch sẽ linh hoạt biến thách thức thành động lực chuyển đổi. Hệ thống cần kết hợp hài hòa giữa bảo tồn sinh thái và khai thác kinh tế. Cách tiếp cận tiến hóa coi khủng hoảng là cơ hội kích hoạt đổi mới sáng tạo. Nhờ đó, điểm đến nâng cao ngưỡng chịu đựng và duy trì sự phát triển bền vững.

1.2. Định vị chu kỳ phát triển du lịch Bến Tre

Mô hình TALC cung cấp công cụ phân tích quỹ đạo phát triển du lịch của tỉnh Bến Tre. Điểm đến này đã vượt qua giai đoạn khám phá và đang trong thời kỳ phát triển mạnh mẽ. Lượng khách và hạ tầng lưu trú gia tăng nhanh chóng trong những năm gần đây. Mặc dù chịu áp lực từ thiên tai, Bến Tre chưa bước vào giai đoạn suy thoái nội tại. Sự sụt giảm lượng khách trong khủng hoảng mang tính chất đứt gãy gián đoạn ngắn hạn. Việc nhận diện chính xác vị trí chu kỳ giúp chính quyền địa phương đưa ra các chính sách thích ứng phù hợp. Điểm đến cần tối ưu hóa nguồn lực nhằm củng cố vị thế cạnh tranh lâu dài.

II. Phân tích yếu tố ảnh hưởng khả năng phục hồi điểm đến Bến Tre

Nhiều yếu tố đa chiều cùng tác động đến năng lực phục hồi du lịch Bến Tre. Biến đổi khí hậu và hiện tượng xâm nhập mặn đe dọa trực tiếp tài nguyên du lịch sinh thái miệt vườn. Nguồn nước ngọt suy giảm gây khó khăn cho hoạt động nghỉ dưỡng và canh tác nông nghiệp. Về phía cung, mô hình quản lý tập trung kiểu truyền thống bộc lộ độ trễ lớn khi xử lý sự cố. Sự thiếu hụt liên kết giữa các cấp chính quyền và doanh nghiệp làm giảm tốc độ phản ứng. Ngoài ra, sinh kế của người dân địa phương phụ thuộc nhiều vào tính mùa vụ của ngành du lịch. Về phía cầu, nghiên cứu truyền thống thường bỏ quên vai trò của khách du lịch. Du khách không chỉ tiêu dùng dịch vụ mà còn tham gia vào quá trình chia sẻ rủi ro. Nhận thức của khách hàng về du lịch có trách nhiệm tác động trực tiếp đến khả năng chống chịu của điểm đến. Sự thiếu hụt vốn xã hội và cơ chế dự phòng khiến điểm đến dễ tổn thương trước biến động thị trường.

2.1. Rủi ro sinh thái và hạn chế cấu trúc phía cung

Tác động kép từ biến đổi khí hậu và hạn mặn đặt ra thách thức gay gắt cho Bến Tre. Các vườn cây ăn trái và rặng dừa đặc sản đối mặt với nguy cơ suy kiệt sinh thái. Hạ tầng cấp thoát nước ngọt phục vụ lưu trú vẫn còn phân tán và thiếu đồng bộ. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp lữ hành vừa và nhỏ thiếu nguồn vốn dự phòng khủng hoảng. Cơ chế quản lý từ trên xuống chưa phản ánh kịp thời các biến động thực tế tại cơ sở. Sự thiếu vắng các kịch bản sơ tán và ứng phó thảm họa làm chậm nhịp hồi phục du lịch. Điểm đến chịu tổn thất lớn nếu không có sự chuẩn bị chu đáo.

2.2. Khoảng trống trong nghiên cứu yếu tố phía cầu

Nhiều công trình trước đây chỉ tập trung vào nguồn lực hạ tầng và năng lực quản lý nhà nước. Vai trò của khách du lịch như một thành tố chủ động của hệ thống phục hồi chưa được đánh giá đầy đủ. Du khách sở hữu năng lực thích ứng thông qua việc điều chỉnh kế hoạch tiêu dùng và trải nghiệm. Sự thấu cảm của du khách đối với điểm đến bị thiên tai thúc đẩy hành vi đồng hỗ trợ. Khách du lịch có thể trở thành đối tác cùng kiến tạo các giá trị bền vững mới. Việc xem nhẹ hành vi và tâm lý khách hàng tạo nên điểm nghẽn lớn trong hoạch định chính sách du lịch tổng thể.

III. Giải pháp tăng cường khả năng phục hồi điểm đến Bến Tre toàn diện

Tăng cường khả năng phục hồi đòi hỏi các giải pháp mang tính cấu trúc và đồng bộ. Bến Tre cần chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình quản trị đa trung tâm. Cơ chế này phân quyền linh hoạt cho các mắt xích quản lý cơ sở và hiệp hội doanh nghiệp. Sự phối hợp đa cấp tạo nên mạng lưới dự phòng an toàn khi xảy ra sự cố đột xuất. Bên cạnh đó, địa phương cần phát huy vốn xã hội và gắn kết cộng đồng địa phương. Người dân bản địa phải là hạt nhân chính trong việc bảo vệ tài nguyên sinh thái dừa. Đồng thời, các nhà quản lý du lịch cần thúc đẩy sự đồng kiến tạo từ phía du khách. Doanh nghiệp thiết kế các tour du lịch tình nguyện và trải nghiệm nông nghiệp sinh thái tuần hoàn. Du khách được khuyến khích đóng góp ý tưởng và trực tiếp hỗ trợ tái thiết điểm đến. Việc ứng dụng công nghệ thông tin giúp cập nhật kịp thời dữ liệu khí hậu và cảnh báo rủi ro. Cách tiếp cận tích hợp này tạo đà phục hồi nhanh chóng và bền vững.

3.1. Thiết lập cơ chế quản trị đa trung tâm linh hoạt

Quản trị đa trung tâm là chìa khóa tháo gỡ điểm nghẽn của phương thức điều hành cứng nhắc. Cấu trúc này cho phép nhiều trung tâm quyền lực cùng tương tác và ra quyết định độc lập. Sự chồng chéo có tính toán giữa các cơ quan ban ngành tạo ra cơ chế dự phòng hữu hiệu. Khi cơ quan quản lý cấp cao quá tải, các tổ chức địa phương có thể tự kích hoạt phản ứng khẩn cấp. Doanh nghiệp và hiệp hội du lịch Bến Tre chủ động triển khai kế hoạch bảo vệ nhân sự và tài sản. Mô hình này giúp rút ngắn đáng kể thời gian ra quyết định, gia tăng tính linh hoạt và nâng cao khả năng thích ứng của toàn hệ sinh thái du lịch.

3.2. Khai thác sự đồng kiến tạo của du khách

Khách du lịch là nguồn lực ngoại sinh quan trọng thúc đẩy sự phục hồi điểm đến. Việc thu hút du khách tham gia vào quá trình kiến tạo sản phẩm du lịch xanh tạo nên giá trị gắn kết cao. Các chương trình trải nghiệm bảo tồn rừng ngập mặn và làm nông nghiệp hữu cơ thu hút sự quan tâm lớn. Du khách trực tiếp đóng góp tri thức, tài chính và chia sẻ hình ảnh tích cực lên các nền tảng mạng xã hội. Sự tương tác tích cực giữa người dân và du khách củng cố niềm tin và sự thấu cảm cộng đồng. Nỗ lực này biến khách tham quan từ người tiêu thụ thụ động thành đại sứ phục hồi điểm đến Bến Tre.

IV. Kết luận ứng dụng cho khả năng phục hồi điểm đến Bến Tre hiện nay

Khả năng phục hồi điểm đến Bến Tre là kết quả của sự tương tác liên tục giữa các yếu tố tự nhiên, xã hội và kinh tế. Quá trình tái thiết đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện, không thể dựa vào các biện pháp đối phó ngắn hạn. Tỉnh cần xác định việc thích ứng với biến đổi khí hậu là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển du lịch. Quản trị đa trung tâm đóng vai trò đòn bẩy điều phối các nguồn lực địa phương linh hoạt và minh bạch. Đồng thời, việc kích hoạt vai trò đồng kiến tạo của du khách mở ra triển vọng bền vững mới. Các đơn vị kinh doanh lữ hành cần chủ động đa dạng hóa sản phẩm du lịch sinh thái nông nghiệp thích ứng hạn mặn. Công tác đào tạo nguồn nhân lực địa phương cần tập trung nâng cao kỹ năng quản lý rủi ro thiên tai. Sự kết nối bền chặt giữa doanh nghiệp và cộng đồng tạo thành tấm đệm vững chắc trước các cú sốc bên ngoài. Điểm đến Bến Tre sẽ củng cố vững chắc năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên bất định.

4.1. Hàm ý quản lý cho chính quyền địa phương Bến Tre

Chính quyền địa phương cần nhanh chóng xây dựng chiến lược du lịch thích ứng với biến đổi khí hậu. Các quy hoạch không gian du lịch phải gắn liền với bản đồ cảnh báo sạt lở và xâm nhập mặn. Việc thiết lập quỹ bảo hiểm rủi ro du lịch sẽ hỗ trợ kịp thời các hộ kinh doanh gặp nạn. Cơ quan quản lý nên khuyến khích hợp tác công tư trong đầu tư cơ sở hạ tầng sinh thái. Ngoài ra, việc tổ chức thường xuyên các khóa tập huấn ứng phó khủng hoảng giúp nâng cao năng lực cho cán bộ cơ sở. Chính sách hỗ trợ chuyển đổi sinh kế xanh sẽ tạo nền tảng vững chắc cho sự phục hồi.

4.2. Định hướng thích ứng cho doanh nghiệp lữ hành

Doanh nghiệp lữ hành và cơ sở lưu trú cần đổi mới cơ cấu sản phẩm du lịch theo hướng tuần hoàn. Việc phát triển các mô hình homestay nông nghiệp sinh thái dừa giúp giảm thiểu tác động môi trường. Doanh nghiệp cần chủ động trang bị hệ thống trữ nước ngọt và năng lượng tái tạo tại chỗ. Nâng cao năng lực thích ứng của nhân viên thông qua đào tạo kỹ năng cứu hộ và giao tiếp khủng hoảng. Bên cạnh đó, việc xây dựng mạng lưới đối tác đa dạng giúp phân tán rủi ro nguồn khách hiệu quả. Các chiến dịch tiếp thị số cần đẩy mạnh tính chân thực và tinh thần du lịch có trách nhiệm để tạo sự đồng cảm bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Du lịch (mã số: 9810101.01) của nghiên cứu sinh Nguyễn Nguyên Phong, bảo vệ tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2026 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Bùi Hoài Sơn và PGS. Đỗ Hải Yến, mang tiêu đề: "Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng phục hồi điểm đến Bến Tre".

Về mặt lý luận, luận án đặt vấn đề trong bối cảnh ngành du lịch chịu nhiều rủi ro từ các biến động môi trường, xã hội và kinh tế. Khái niệm khả năng phục hồi điểm đến (destination resilience - DR) được tiếp cận như một hệ thống sinh thái – xã hội (SES) phức hợp, chuyển dịch từ tư duy "bật trở lại" (bounce back) trạng thái ban đầu sang "bật lên phía trước" (bounce forward) thông qua sự thích ứng và tái cấu trúc (Bruneau và cộng sự, 2003; Folke, 2006; Hall và cộng sự, 2018). Điểm xuất phát của nghiên cứu là sự tồn tại của hai khoảng trống lý thuyết: thứ nhất, các mô hình phục hồi hiện tại phần lớn thiên lệch về Phía Cung du lịch (tài nguyên, hạ tầng, doanh nghiệp, cơ quan quản lý), bỏ ngỏ vai trò đồng kiến tạo của Phía Cầu, trong đó khả năng điều chỉnh hành vi và sự trung thành của khách du lịch (Tourist resilience - ToR) chưa được nhìn nhận như một nguồn vốn hữu cơ; thứ hai, biến số rủi ro thường chỉ được coi là bối cảnh chung, thiếu kiểm định thực chứng xem mức độ phơi nhiễm rủi ro (Risk Exposure - RE) có làm suy giảm năng lực thích ứng nội sinh của điểm đến hay không. Từ đó, vấn đề nghiên cứu được xác định không nằm ở khối lượng nguồn lực sẵn có, mà ở khoảng cách giữa nguồn lực và cơ chế chuyển hóa nguồn lực thành năng lực thích ứng (Adaptive Capacity - AC) rồi thành khả năng phục hồi. Về mặt thực tiễn, Bến Tre là điểm đến sinh thái – nông nghiệp đặc thù của vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), chịu tác động đồng thời của "cú sốc kép" gồm biến đổi khí hậu (đặc biệt là hạn mặn) và đại dịch COVID-19. Dù nguồn lực tài chính và hạ tầng vật chất hạn chế, điểm đến này sở hữu nền tảng vốn xã hội cộng đồng bền bỉ, đặt ra yêu cầu kiểm định cơ chế phục hồi nội sinh.

Mục đích nghiên cứu của luận án là xây dựng và kiểm định mô hình các yếu tố tác động đến khả năng phục hồi của điểm đến Bến Tre dựa trên lăng kính hệ thống sinh thái - xã hội, cung cấp bằng chứng thực nghiệm để gợi mở hàm ý quản trị, hỗ trợ điểm đến gia tăng năng lực thích ứng trước rủi ro.

Nhiệm vụ nghiên cứu gồm 4 nội dung:

1. Hệ thống hóa lý thuyết về điểm đến du lịch, quản trị đa trung tâm và khả năng phục hồi trong bối cảnh hệ thống sinh thái - xã hội.
2. Xây dựng và tinh chỉnh bộ thang đo đo lường các nhóm yếu tố cấu thành sức mạnh phục hồi của điểm đến phù hợp với bối cảnh Bến Tre.
3. Kiểm định định lượng cơ chế chuyển hóa nguồn lực thành khả năng phục hồi điểm đến qua hai mô hình thực nghiệm thành phần: mô hình Phía Cung đánh giá tác động của các nguồn vốn sinh thái, xã hội và quản trị đa trung tâm đến năng lực thích ứng; mô hình Phía Cầu đánh giá tác động của khả năng phục hồi khách du lịch đến năng lực thích ứng. Cả hai mô hình cùng kiểm định quan hệ giữa năng lực thích ứng, mức độ phơi nhiễm rủi ro và khả năng phục hồi điểm đến được cảm nhận, đồng thời đối chiếu để rút ra kết luận chung.
4. Thảo luận kết quả và đề xuất các hàm ý quản trị phù hợp với giới hạn của dữ liệu.

Câu hỏi nghiên cứu gồm 4 câu hỏi:

1. Bản chất và cơ chế phục hồi của điểm đến du lịch được hiểu như thế nào dưới lăng kính hệ thống sinh thái - xã hội?
2. Từ góc nhìn Phía Cung, các nguồn vốn sinh thái, xã hội (vốn kinh tế, vốn xã hội - con người, vốn môi trường, vốn thể chế, vốn hạ tầng) và quản trị đa trung tâm tác động đến năng lực thích ứng và khả năng phục hồi điểm đến Bến Tre được cảm nhận như thế nào?
3. Từ góc nhìn Phía Cầu, khả năng phục hồi của khách du lịch tác động đến năng lực thích ứng và khả năng phục hồi điểm đến Bến Tre được cảm nhận như thế nào? Kết quả từ hai góc nhìn Phía Cung và Phía Cầu bổ sung cho nhau ở những điểm nào?
4. Từ kết quả thực nghiệm, những hàm ý chính sách và giải pháp quản trị nào có thể đề xuất để nâng cao khả năng phục hồi điểm đến Bến Tre?

Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng phục hồi của điểm đến du lịch. Khách thể nghiên cứu: Hệ sinh thái điểm đến gồm hai nhóm: Phía Cung (doanh nghiệp du lịch, cơ quan quản lý, cộng đồng địa phương) và Phía Cầu (khách du lịch).

Phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Giới hạn tại tỉnh Bến Tre theo địa giới hành chính trước ngày 01 tháng 7 năm 2025 (thời điểm hợp nhất với tỉnh Trà Vinh và tỉnh Vĩnh Long thành tỉnh Vĩnh Long mới và vận hành chính quyền hai cấp). Địa bàn khảo sát trọng điểm gồm thành phố Bến Tre và các huyện Châu Thành, Chợ Lách, Ba Tri, Thạnh Phú. Các gợi mở cho tỉnh Vĩnh Long mới chỉ mang tính phương pháp luận và nguyên tắc quản trị, không phải kết luận ngoại suy trực tiếp.
• Thời gian: Dữ liệu thứ cấp gồm chuỗi số liệu du lịch và xâm nhập mặn giai đoạn 2015–2024, các báo cáo tổng kết ngành đến năm 2025, bao phủ ba phân kỳ: tăng trưởng trước 2019, đứt gãy 2020–2021 (COVID-19 và hạn mặn 2019–2020), và phục hồi 2022–2024. Dữ liệu sơ cấp định tính thu thập vào tháng 3/2024; khảo sát định lượng sơ bộ (125 mẫu) thực hiện tháng 8/2024; khảo sát định lượng chính thức (450 mẫu) hoàn thành từ tháng 9/2024 đến tháng 6/2025.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu của luận án bắt đầu bằng việc hệ thống hóa các hướng tiếp cận quản trị điểm đến hiện đại, nhận diện sự dịch chuyển qua bốn mô hình chính:

Hướng tiếp cận	Trọng tâm	Đại diện học giả	Liên hệ với khả năng phục hồi
Tiếp cận kinh tế - thị trường	Quản trị cung cầu, năng lực cạnh tranh, định vị thương hiệu	Dwyer và cộng sự (2010); Ritchie & Crouch (2003)	Tập trung vào “hiệu suất thị trường” thay vì thích ứng
Tiếp cận quản trị đa tác nhân	Liên kết các bên: nhà nước – doanh nghiệp – cộng đồng – du khách	Beritelli (2011); Pike & Page (2014b)	Cơ sở cho quản trị đa trung tâm trong phục hồi
Tiếp cận du lịch bền vững	Cân bằng giữa phát triển và bảo tồn, đo lường qua chỉ số SDG	Bramwell & Lane (2011); Saarinen (2013)	Tạo tiền đề cho khả năng phục hồi nhưng thiên về trạng thái cân bằng tĩnh thay vì động lực học thích nghi
Tiếp cận du lịch thông minh	Sử dụng công nghệ, dữ liệu và hạ tầng số để ra quyết định	Aguirre và cộng sự (2023); Gretzel và cộng sự (2015); Sharma (2025)	Liên kết trực tiếp với khả năng phục hồi qua dữ liệu, dự báo và phản ứng nhanh

Để đánh giá tình hình nghiên cứu quốc tế, tác giả áp dụng phân tích trắc lượng thư mục (Bibliometrics) thông qua phần mềm VOSviewer (phiên bản 1.20) trên cơ sở dữ liệu Scopus giai đoạn 2010 đến đầu năm 2025. Sử dụng cú pháp logic (TOURISM AND RESILIENCE) OR (DESTINATION AND RESILIENCE), sau quá trình sàng lọc 4 bước theo tiêu chuẩn của Linnenluecke và cộng sự (2020) cùng Zupic và Čater (2015), tập dữ liệu gồm 370 công trình học thuật hợp lệ được đưa vào phân tích ma trận đồng xuất hiện từ khóa. Bản đồ mạng lưới tri thức xác định 6 cụm chủ đề chính:

1. Khủng hoảng và phục hồi du lịch (từ khóa: COVID-19, pandemic, crisis management, post-pandemic recovery).
2. Phát triển và quản trị điểm đến (tourism development, tourism management, tourist destination, destination development, government).
3. Phát triển bền vững và du lịch sinh thái (sustainable tourism, ecotourism, economic development).
4. Cộng đồng và năng lực thích ứng địa phương (community-based tourism, local participation, community resilience).
5. Hành vi khách du lịch và cảm nhận rủi ro (tourist behavior, risk perception, perception, destination image).
6. Đổi mới, công nghệ và ra quyết định (decision making, investment, virtual reality, machine learning).

Về mặt lý luận, luận án phân tích sự tiến hóa khái niệm qua ba trường phái tiếp cận:

Trường phái	Cách hiểu khả năng phục hồi	Đại diện	Hạn chế khi áp dụng cho điểm đến sinh thái
Phục hồi kỹ thuật (4R)	Tốc độ quay lại trạng thái cân bằng ban đầu (bounce back) qua 4 thuộc tính: Robustness, Redundancy, Resourcefulness, Rapidity	Bruneau và cộng sự (2003); Cutter và cộng sự (2008)	Giả định một trạng thái cân bằng duy nhất; bỏ qua học hỏi xã hội, thể chế và vốn văn hóa
Hệ thống sinh thái - xã hội (SES)	Năng lực hấp thụ nhiễu loạn, tự tổ chức, học hỏi để thích nghi hoặc chuyển đổi (bounce forward)	Holling (1973); Folke (2006); Walker và cộng sự (2004); Biggs và cộng sự (2015)	Chủ yếu dừng ở khung phân tích định tính; ít vận hành hóa thành mô hình đo lường thực nghiệm
Quản trị đa trung tâm (PG)	Kết quả của sự phối hợp, phân quyền và dự phòng giữa nhiều trung tâm ra quyết định độc lập	Ostrom (1990, 2009, 2010); Amore và cộng sự (2018); Farsari (2023)	Phần lớn dừng ở khung khái niệm; thiếu kiểm định định lượng về tác động cấu trúc

Bên cạnh đó, luận án phân loại khả năng phục hồi thành ba dạng thức: phục hồi cụ thể (Specific resilience), phục hồi hệ thống (Systemic resilience - Becken, 2013) và phục hồi chuyển đổi (Transformative resilience - Ketter, 2022; Walker & Salt, 2006).

Từ tổng quan tài liệu, luận án xác định vị trí giải quyết ba khoảng trống học thuật:

• Khoảng trống 1: Các mô hình phục hồi thường quy tụ vào Phía Cung, xem nhẹ Phía Cầu. Luận án tích hợp cấu trúc Khả năng phục hồi của khách du lịch (ToR) như một nguồn lực kích hoạt năng lực thích ứng của hệ thống.
• Khoảng trống 2: Biến rủi ro (Risk Exposure - RE) thường chỉ xuất hiện như bối cảnh ngoại sinh. Luận án đưa RE vào kiểm định thực chứng dưới dạng biến điều tiết trong quan hệ giữa năng lực thích ứng và khả năng phục hồi.
• Khoảng trống 3: Khoảng cách giữa các cấp độ phân tích (tổ chức, cộng đồng, hệ thống) và nguồn dữ liệu thu thập. Thay vì gộp chung các đối tượng khảo sát vào một mẫu duy nhất dẫn tới sai lệch phương pháp chung (CMB), luận án phân tách nguồn đo lường thành hai mô hình thực nghiệm độc lập (Phía Cung và Phía Cầu).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự liên kết giữa Lý thuyết Hệ sinh thái - xã hội (SES), Lý thuyết Chu kỳ sống của điểm đến (TALC - Butler, 1980), Lý thuyết Quản trị đa trung tâm (PG - Ostrom, 2010), Lý thuyết Năng lực thích ứng (AC), Lý thuyết Khả năng phục hồi khách du lịch (ToR) và Khung Mức độ phơi nhiễm rủi ro (RE).

Hệ thống nguồn lực nội tại Phía Cung được cấu thành từ 5 nhóm nguồn vốn SES:

Nhóm nguồn vốn (Capital)	Nguồn tham khảo tiêu biểu	Mô tả nội hàm
Vốn kinh tế (Economic Capital - EC)	Biggs và cộng sự (2015); Solarin và cộng sự (2024); Tao & Wall (2009)	Sức mạnh tài chính, cơ cấu ngành đa dạng, không phụ thuộc một thị trường, khả năng tiếp cận quỹ dự phòng và tái đầu tư
Vốn xã hội - con người (Social - Human Capital - SC)	Chowdhury và cộng sự (2019); Prayag (2018); Prayag & Amore (2021)	Sự gắn kết, niềm tin, mạng lưới hợp tác, chia sẻ tri thức bản địa, kỹ năng nghề nghiệp và độ linh hoạt của lao động
Vốn môi trường - sinh thái (Environmental Capital - EN)	Becken (2013); Li và cộng sự (2024); Pueyo-Ros (2018)	Chất lượng tài nguyên tự nhiên, đa dạng sinh học, sức chứa sinh thái, khả năng tự phục hồi trước biến đổi môi trường
Vốn thể chế - quản trị (Institutional Capital - IG)	Hall và cộng sự (2018); Lemos & Agrawal (2006); Ostrom (2010)	Tính rõ ràng, minh bạch của thể chế chính sách, năng lực điều phối của DMO, các kịch bản dự phòng và cơ chế hỗ trợ
Vốn hạ tầng - công nghệ (Infrastructure - Technological Capital - IT)	Bethune và cộng sự (2022); Gretzel và cộng sự (2015); Lamsfus và cộng sự (2015)	Độ bền vững của hạ tầng vật lý (giao thông, đê điều, y tế), kết nối số, du lịch thông minh và hệ thống cảnh báo sớm

Mô hình nghiên cứu phân định rõ "Vốn thể chế" (IG - các quy tắc, chính sách sẵn có) với "Quản trị đa trung tâm" (PG - cơ chế tương tác, chia sẻ quyền lực và phối hợp đa cấp giữa nhà nước, hiệp hội và cộng đồng).

Khung phân tích vận hành qua hai mô hình thực nghiệm thành phần:

• Mô hình 1 (Phía Cung): Đánh giá tác động của 5 nhóm vốn (EC, SC, EN, IG, IT) và Quản trị đa trung tâm (PG) lên Năng lực thích ứng (AC); AC tác động đến Khả năng phục hồi điểm đến được cảm nhận (DR); Mức độ phơi nhiễm rủi ro (RE) đóng vai trò điều tiết mối quan hệ giữa AC và DR.
• Mô hình 2 (Phía Cầu): Đánh giá tác động của Khả năng phục hồi của khách du lịch (ToR) lên Năng lực thích ứng (AC); AC tác động đến Khả năng phục hồi điểm đến được cảm nhận (DR); RE điều tiết mối quan hệ giữa AC và DR.

Phương pháp nghiên cứu áp dụng thiết kế hỗn hợp (Mixed-methods) theo Creswell & Clark (2018):

• Nghiên cứu định tính: Phỏng vấn sâu bán cấu trúc 09 chuyên gia (nhà quản lý, học giả, doanh nghiệp) nhằm Việt hóa và hiệu chỉnh các thang đo theo bối cảnh xâm nhập mặn (DeVellis, 2017). Để định vị chu kỳ sống TALC, tác giả phỏng vấn sâu bổ sung 03 chuyên gia kết hợp đối chiếu dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2015–2024.
• Nghiên cứu định lượng:
  • Khảo sát sơ bộ (pilot): N = 125 mẫu vào tháng 8/2024 để kiểm tra độ tin cậy sơ bộ của thang đo.
  • Khảo sát chính thức: Thu thập từ tháng 9/2024 đến tháng 6/2025, đạt 450 mẫu hợp lệ. Mẫu được phân tách thành hai tệp dữ liệu độc lập: Tệp Phía Cung (N = 270, gồm cộng đồng địa phương, doanh nghiệp và nhà quản lý du lịch) và Tệp Phía Cầu (N = 180, gồm khách du lịch).
• Kỹ thuật phân tích dữ liệu: Luận án sử dụng mô hình phương trình cấu trúc bình phương tối thiểu riêng phần (PLS-SEM) trên phần mềm SmartPLS (Hair và cộng sự, 2019, 2021). Quy trình phân tích gồm:
  • Đánh giá mô hình đo lường: hệ số tải ngoài (Outer Loading), hệ số Cronbach’s Alpha (CA), độ tin cậy tổng hợp (Composite Reliability - CR), phương sai trích trung bình (Average Variance Extracted - AVE) để xác định giá trị hội tụ; tỷ lệ Heterotrait-Monotrait Ratio (HTMT) để xác định giá trị phân biệt. Kiểm định Mann–Whitney U được áp dụng để so sánh nhóm khách lần đầu và khách quay lại.
  • Kiểm soát sai lệch phương pháp chung (CMB): Kiểm định đơn nhân tố tử Harman (Harman’s single-factor test) và kiểm định Full Collinearity VIF (Podsakoff và cộng sự, 2003).
  • Đánh giá mô hình cấu trúc: kiểm tra đa cộng tuyến qua VIF, hệ số xác định ($R^2$), kích thước ảnh hưởng ($f^2$), năng lực dự báo ngoài mẫu ($Q^2$ qua kỹ thuật Blindfolding và quy trình PLSpredict so sánh với mô hình hồi quy tuyến tính LM), chỉ số mức độ phù hợp của mô hình (SRMR) và kiểm định tính dị biệt đa nhóm (MGA, MICOM).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu về điểm đến và khả năng phục hồi điểm đến du lịch trong nước và quốc tế. Sử dụng kỹ thuật phân tích trắc lượng thư mục bằng VOSviewer với 370 tài liệu Scopus giai đoạn 2010–2025, chương làm rõ sự tiến hóa từ trường phái phục hồi kỹ thuật (khung 4R của Bruneau và cộng sự, 2003) sang trường phái hệ thống sinh thái – xã hội (SES của Folke, 2006) và quản trị đa trung tâm (Ostrom, 2010). Tác giả làm rõ các cấp độ phân tích (tổ chức, cộng đồng, hệ thống) và luận giải khoảng trống nghiên cứu tại Bến Tre – một điểm đến nông nghiệp sông nước đang đối mặt với biến đổi khí hậu và rủi ro kép, qua đó xác định tính tất yếu của việc đưa Phía Cầu và biến điều tiết rủi ro vào mô hình.

Chương 2: Cơ sở lý luận và mô hình nghiên cứu

Chương 2 thiết lập khung lý thuyết tích hợp dựa trên 6 nền tảng: Lý thuyết Khả năng phục hồi điểm đến, TALC, SES, Năng lực thích ứng (AC), Quản trị đa trung tâm (PG), và Khả năng phục hồi khách du lịch (ToR). Trên cơ sở đó, tác giả xây dựng hai nhóm giả thuyết tương ứng với hai mô hình thực nghiệm thành phần:

• Nhóm giả thuyết Phía Cung: Giả thuyết về tác động trực tiếp của 5 nguồn vốn (EC, SC, EN, IG, IT) và Quản trị đa trung tâm (PG) đến AC; tác động của AC đến DR; vai trò điều tiết của Mức độ phơi nhiễm rủi ro (RE) lên mối quan hệ AC $\rightarrow$ DR.
• Nhóm giả thuyết Phía Cầu: Giả thuyết về tác động của ToR đến AC; tác động của AC đến DR; vai trò điều tiết của RE lên mối quan hệ AC $\rightarrow$ DR. Khung lý thuyết phân định rõ cơ chế chuyển hóa: các nguồn lực và quản trị đóng vai trò là tiền đề kích hoạt năng lực thích ứng (biến trung gian), từ đó dẫn tới kết quả phục hồi điểm đến.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết quy trình nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng. Tác giả mô tả quá trình phỏng vấn chuyên gia (09 chuyên gia hiệu chỉnh thang đo và 03 chuyên gia bổ sung đánh giá chu kỳ sống TALC). Chương nêu rõ quy trình thiết kế thang đo Likert, thử nghiệm sơ bộ 125 mẫu, và phương thức phân tách tệp dữ liệu chính thức 450 mẫu thành hai nguồn đo lường độc lập: Phía Cung (N = 270) và Phía Cầu (N = 180) nhằm kiểm soát sai lệch phương pháp chung (CMB). Chương cũng thiết lập tiêu chuẩn kỹ thuật phân tích PLS-SEM trên phần mềm SmartPLS gồm đánh giá độ tin cậy, giá trị hội tụ (AVE $\ge$ 0.5, CR $\ge$ 0.7), giá trị phân biệt (HTMT < 0.85/0.90), kiểm định đa cộng tuyến (VIF < 3.3/5), hệ số $R^2$, $f^2$, kiểm định dự báo ngoài mẫu PLSpredict, và chỉ số phù hợp mô hình SRMR.

Chương 4: Bối cảnh và kết quả nghiên cứu

Chương 4 mở đầu bằng việc khái quát không gian địa lý, sinh thái và phân tích hiện trạng điểm đến Bến Tre theo mô hình 5A của Dickman (Sức hút, Khả năng tiếp cận, Tiện nghi, Gói dịch vụ, Hoạt động trải nghiệm). Tác giả định vị chu kỳ sống của Bến Tre theo mô hình TALC dựa trên chuỗi số liệu 2015–2024 và phân tích tác động của "cú sốc kép" (hạn mặn lịch sử các đợt 2015–2016, 2019–2020, 2023–2024 kết hợp đứt gãy thị trường do đại dịch COVID-19).

Phần phân tích định lượng trình bày kết quả kiểm định mô hình đo lường và cấu trúc:

• Kiểm soát CMB: Kết quả kiểm định đơn nhân tố tử Harman và Full Collinearity VIF đều nằm trong ngưỡng an toàn, xác nhận không có hiện tượng sai lệch phương pháp chung nghiêm trọng.
• Đánh giá mô hình Phía Cung (N = 270): Độ tin cậy và giá trị hội tụ đạt chuẩn sau khi loại bỏ một số biến quan sát có hệ số tải ngoài thấp; giá trị phân biệt đảm bảo qua chỉ số HTMT. Kiểm định giả thuyết cấu trúc xác nhận năng lực giải thích của các nguồn vốn và PG lên AC, trong đó Vốn xã hội - con người (SC) và Quản trị đa trung tâm (PG) thể hiện vai trò tác động then chốt. Năng lực thích ứng (AC) đóng vai trò trung gian thúc đẩy Khả năng phục hồi điểm đến (DR). Kiểm định vai trò điều tiết của RE cho thấy mức độ phơi nhiễm rủi ro không làm triệt tiêu tác động của AC lên DR.
• Đánh giá mô hình Phía Cầu (N = 180): Kiểm định thang đo ToR, AC, RE, DR đạt độ tin cậy và phân biệt. Khả năng phục hồi của khách du lịch (ToR) có tác động tích cực đến Năng lực thích ứng (AC).
• Đối chiếu hai mô hình: Xác nhận tính kiên định (robustness) của năng lực thích ứng nội sinh, khẳng định sự phục hồi điểm đến được cảm nhận là kết quả tương hỗ giữa nỗ lực tự tổ chức Phía Cung và sự đồng kiến tạo Phía Cầu.

Chương 5: Thảo luận và hàm ý quản trị

Chương 5 thảo luận kết quả nghiên cứu dưới góc nhìn phân tách Cung – Cầu và hệ sinh thái sông nước. Trên cơ sở thực nghiệm, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp quản trị:

1. Xây dựng kịch bản thích ứng theo mùa sinh thái và theo loại rủi ro (đặc biệt là lịch thích ứng hạn mặn hàng năm).
2. Tăng cường quản trị đa trung tâm: phân cấp quyền lực chống chịu rủi ro, nâng cao tính tự chủ cho các hợp tác xã, hiệp hội du lịch và cộng đồng địa phương thay vì phụ thuộc mô hình tập trung từ trên xuống.
3. Phát triển thị trường khách du lịch có trách nhiệm từ Phía Cầu: gia tăng tính trung thành và khả năng đồng chia sẻ rủi ro của du khách.
4. Gợi mở định hướng phương pháp luận và nguyên tắc quản trị cho điểm đến sau khi sáp nhập hành chính thành tỉnh Vĩnh Long mới. Cuối chương, tác giả tổng kết các đóng góp mới, nêu rõ hạn chế của đề tài và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới trên ba phương diện lý luận, phương pháp luận và thực tiễn:

Về mặt lý luận:

• Luận án bổ sung cấu trúc Khả năng phục hồi của khách du lịch (ToR) vào khung phân tích hệ sinh thái - xã hội, kiểm định trên tập dữ liệu độc lập của khách du lịch. Điều này giải quyết sự mất cân đối của các mô hình trước đây vốn chủ yếu tiếp cận từ Phía Cung, chứng minh Phía Cầu là một nguồn lực hữu cơ đồng kiến tạo năng lực thích ứng của hệ thống.
• Kiểm định định lượng vai trò điều tiết của Mức độ phơi nhiễm rủi ro (RE) trong mối quan hệ giữa Năng lực thích ứng (AC) và Khả năng phục hồi điểm đến (DR). Kết quả cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tính kiên định của năng lực thích ứng tại một điểm đến sinh thái – nông nghiệp có tập quán sống chung với rủi ro tự nhiên lâu đời.
• Vận hành hóa cơ chế chuyển hóa nguồn lực: chứng minh khối lượng nguồn vốn thuần túy không trực tiếp tạo ra phục hồi mà bắt buộc phải thông qua biến trung gian là năng lực thích ứng (AC), với chất xúc tác điều phối từ quản trị đa trung tâm (PG).

Về mặt phương pháp luận:

• Ứng dụng quy trình phân tách nguồn đo lường (Split-sample source approach) thành hai mô hình thực nghiệm độc lập (Phía Cung N = 270 và Phía Cầu N = 180). Thiết kế này kiểm soát triệt để sai lệch phương pháp chung (CMB) và bảo đảm tính hợp lý khi đo lường một hiện tượng cấp hệ thống thông qua nhận thức của các nhóm chủ thể khác nhau.
• Xây dựng và chuẩn hóa quy trình phân tích trắc lượng thư mục kết hợp mô hình cấu trúc PLS-SEM và phân tích chu kỳ TALC, tạo khung thao tác mẫu cho các nghiên cứu điểm đến du lịch sinh thái nông nghiệp tại Việt Nam.

Về mặt thực tiễn và giải pháp đề xuất:

• Khuyến nghị chuyển dịch trọng tâm đầu tư: chuyển từ ưu tiên đầu tư hạ tầng vật chất đơn thuần sang củng cố Vốn xã hội - con người (SC) và cơ chế Quản trị đa trung tâm (PG) nhằm tối ưu hóa chi phí thích ứng trong điều kiện ngân sách hạn chế.
• Đề xuất khung kịch bản quản trị du lịch thích ứng theo mùa sinh thái (mùa khô mặn và mùa nước ngọt), tích hợp hệ thống cảnh báo sớm ranh mặn vào quy trình vận hành tour tuyến.
• Phân cấp thẩm quyền ứng phó rủi ro cho các thiết chế cơ sở (tổ hợp tác du lịch, hiệp hội làng nghề xứ dừa).
• Cung cấp các nguyên tắc gợi mở về mặt quản trị cho không gian du lịch tỉnh Vĩnh Long mới sau khi sáp nhập các đơn vị hành chính.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Giới hạn không gian và tính đại diện sau sáp nhập: Nghiên cứu thu thập dữ liệu trong phạm vi địa giới hành chính tỉnh Bến Tre trước ngày 01/7/2025. Do đó, các kết luận thực nghiệm phản ánh cấu trúc điểm đến Bến Tre cũ, không thể ngoại suy trực tiếp thành bức tranh tổng thể cho toàn bộ không gian hành chính của tỉnh Vĩnh Long mới (bao gồm Bến Tre, Trà Vinh, Vĩnh Long hợp nhất).
• Bản chất dữ liệu đo lường: Nghiên cứu đo lường hiện tượng cấp hệ thống thông qua nhận thức cá nhân ("khả năng phục hồi điểm đến được cảm nhận"), chưa thể thay thế hoàn toàn các chỉ số đo lường vật lý khách quan dài hạn. Dữ liệu khảo sát định lượng mang tính cắt ngang tại một thời điểm, chưa phản ánh được toàn bộ biến thiên động học qua nhiều năm.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi khảo sát sang toàn bộ không gian vùng du lịch tỉnh Vĩnh Long mới sau khi bộ máy chính quyền hai cấp đi vào vận hành ổn định, kiểm tra tính dị biệt giữa các tiểu vùng sinh thái (nước ngọt, nước lợ, nước mặn).
• Ứng dụng dữ liệu chuỗi thời gian (longitudinal data) kết hợp các chỉ số khách quan (doanh thu thời gian thực, mật độ biến động doanh nghiệp) để theo dõi động thái phục hồi đa thời điểm.
• Đi sâu nghiên cứu phân khúc hành vi của khách du lịch có trách nhiệm nhằm tìm ra các cơ chế kích hoạt sự đồng kiến tạo bền vững từ Phía Cầu.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên môn cho các nhóm đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và nhà nghiên cứu ngành Du lịch, Quản trị dịch vụ, Kinh tế phát triển và Địa lý kinh tế: Luận án cung cấp quy trình phương pháp luận rõ ràng về thiết kế nghiên cứu hỗn hợp, kỹ thuật phân tách nguồn đo lường kiểm soát CMB, và cách ứng dụng mô hình PLS-SEM trong đo lường các hiện tượng hệ thống phức hợp. Phần trắc lượng thư mục bằng VOSviewer là tài liệu tham khảo hữu ích cho việc tổng quan tài liệu.
• Đối với giảng viên đại học: Hệ thống hóa lý thuyết về SES, TALC, Quản trị đa trung tâm và Mô hình 5A trong luận án có thể dùng làm học liệu giảng dạy các chuyên đề Quản trị điểm đến du lịch, Quản trị khủng hoảng và Du lịch bền vững.
• Đối với các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý nhà nước (Sở Du lịch, Trung tâm Xúc tiến Du lịch) và các tổ chức quản lý điểm đến (DMO) tại ĐBSCL: Luận án cung cấp cơ sở thực nghiệm khẳng định vai trò của vốn xã hội và phân cấp quản trị đa trung tâm, hỗ trợ việc thiết kế kịch bản du lịch thích ứng biến đổi khí hậu và chính sách liên kết vùng sau sáp nhập địa giới hành chính.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao luận án lại phân tách khảo sát thành hai mô hình Phía Cung (N = 270) và Phía Cầu (N = 180) thay vì gộp chung?
Luận án phân tách hai tệp dữ liệu nhằm giải quyết hai vấn đề học thuật: Thứ nhất, kiểm soát sai lệch phương pháp chung (Common Method Bias - CMB) khi đo lường các cấu trúc bằng cùng một bảng hỏi; thứ hai, bảo đảm tính phù hợp về vị thế nhận thức của chủ thể. Khách du lịch không thể đánh giá chính xác các cấu trúc thể chế, chính sách nội bộ của địa phương, trong khi cơ quan quản lý và doanh nghiệp không thể đại diện cho cảm xúc và hành vi trung thành của du khách.

2. Điểm khác biệt giữa tiếp cận phục hồi kỹ thuật (4R) và phục hồi hệ sinh thái - xã hội (SES) trong luận án là gì?
Tiếp cận kỹ thuật (4R) xem hệ thống tồn tại quanh một trạng thái cân bằng tĩnh và đo lường khả năng quay trở lại trạng thái cũ (bounce back) thông qua hạ tầng vật chất. Ngược lại, tiếp cận SES xem điểm đến là hệ thống động, không nhất thiết quay về trạng thái cũ mà hướng tới năng lực thích ứng, học hỏi và tái cấu trúc để tiến lên trạng thái mới bền vững hơn (bounce forward).

3. Biến Năng lực thích ứng (AC) đóng vai trò gì trong mô hình nghiên cứu?
Luận án xác định AC đóng vai trò là biến trung gian. Kết quả thực nghiệm chỉ ra rằng khối lượng tài nguyên, hạ tầng hay vốn kinh tế sẵn có không trực tiếp tạo ra sự phục hồi của điểm đến, mà phải thông qua cơ chế chuyển hóa của năng lực thích ứng (sự linh hoạt, phối hợp và tái tổ chức nguồn lực) mới dẫn đến khả năng phục hồi được cảm nhận.

4. Khái niệm "Khả năng phục hồi của khách du lịch" (ToR) được hiểu như thế nào?
ToR phản ánh khả năng điều chỉnh nhận thức, hành vi, sự thấu hiểu rủi ro và lòng trung thành của khách du lịch đối với điểm đến khi gặp sự cố. Luận án xem ToR là một nguồn vốn ngoại sinh thuộc Phía Cầu, có vai trò đồng kiến tạo và cung cấp động lực cho điểm đến thích ứng và duy trì chức năng.

5. Luận án xử lý yếu tố thay đổi địa giới hành chính tỉnh Bến Tre vào năm 2025 như thế nào?
Tác giả quy ước giới hạn không gian nghiên cứu và dữ liệu khảo sát hoàn toàn thuộc địa giới tỉnh Bến Tre trước thời điểm sáp nhập ngày 01/7/2025. Các bàn luận liên quan đến tỉnh Vĩnh Long mới (sau khi hợp nhất Bến Tre, Trà Vinh, Vĩnh Long) chỉ dừng lại ở mức độ gợi mở hàm ý về mặt phương pháp luận và nguyên tắc quản trị, không coi là kết luận ngoại suy thực nghiệm cho toàn tỉnh mới.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Nguyên Phong đã giải quyết vấn đề đánh giá khả năng phục hồi điểm đến du lịch Bến Tre dưới lăng kính hệ thống sinh thái – xã hội và quản trị đa trung tâm. Bằng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp trắc lượng thư mục và kỹ thuật phân tích mô hình cấu trúc PLS-SEM trên hai tập dữ liệu độc lập Phía Cung (N = 270) và Phía Cầu (N = 180), công trình chứng minh vai trò trung gian của năng lực thích ứng và tính kiên định nội sinh trước áp lực hạn mặn và khủng hoảng. Luận án mang lại các luận cứ khoa học thực chứng, định hướng chuyển dịch quản trị điểm đến sang phát huy vốn xã hội, cơ chế phối hợp đa trung tâm và kịch bản mùa sinh thái cho du lịch sinh thái nông nghiệp vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu. Trình bày các nghiên cứu liên quan trong và ngoài nước bằng phân tích trắc lượng thư mục, xác định khoảng trống và khung phân tích lý thuyết. Chương 2: Cơ sở lý luận và mô hình nghiên cứu. Hệ thống hóa các lý thuyết nền tảng, xây dựng mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nhân quả.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Mô tả chi tiết quy trình thiết kế hỗn hợp, cách thu thập mẫu, xây dựng thang đo và phân tích dữ liệu PLS-SEM. Chương 4: Bối cảnh và kết quả nghiên cứu. Khái quát bối cảnh chu kỳ sống điểm đến Bến Tre; trình bày kết quả đánh giá mô hình đo lường, mô hình cấu trúc và kiểm định giả thuyết.

Chương 5: Thảo luận và hàm ý. Tổng kết nội dung nghiên cứu, thảo luận cơ chế phục hồi dưới góc độ văn hóa - sinh thái, qua đó rút ra các hàm ý chính sách và chỉ ra giới hạn của nghiên cứu. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về điểm đến du lịch Trong khoa học du lịch đương đại, điểm đến du lịch không chỉ được xem là nơi diễn ra hoạt động tiêu dùng du lịch mà ngày càng được tiếp cận như một hệ thống kinh tế – xã hội – sinh thái phức hợp, nơi nhiều chủ thể cùng tham gia kiến tạo giá trị và cùng chịu tác động bởi các biến động từ môi trường bên ngoài.

Vì vậy, việc nhận diện đầy đủ bản chất, cấu trúc và các yếu tố cấu thành của điểm đến là tiền đề để nghiên cứu các vấn đề về quản trị, phát triển bền vững cũng như khả năng phục hồi của điểm đến trước các cú sốc môi trường, kinh tế và xã hội. Trên cơ sở đó, phần này tổng quan những cách tiếp cận chủ yếu về điểm đến du lịch, làm nền tảng lý luận cho việc phân tích trường hợp nghiên cứu điểm đến Bến Tre trong các chương tiếp theo. Khái niệm và các yếu tố cấu thành điểm đến du lịch Khái niệm điểm đến du lịch (tourism destination) là một trong những khái niệm trung tâm của ngành du lịch, đồng thời cũng là một trong những khái niệm có sự phát triển đáng kể về mặt nhận thức học thuật trong hơn ba thập niên qua. Sự thay đổi này phản ánh quá trình chuyển dịch từ cách tiếp cận truyền thống, vốn xem điểm đến như một thực thể địa lý tương đối tĩnh, sang cách tiếp cận hệ thống và quan hệ, trong đó điểm đến được nhìn nhận như một cấu trúc động được hình thành từ mạng lưới tương tác giữa nhiều chủ thể và nguồn lực khác nhau.

Ở giai đoạn đầu, các nghiên cứu nền tảng của Gunn (1988) và Leiper (1990) tiếp cận điểm đến chủ yếu từ góc độ không gian địa lý và chức năng phục vụ du lịch. Theo quan điểm này, điểm đến là nơi tập trung các nguồn tài nguyên tự nhiên và văn hóa có khả năng thu hút khách du lịch, đồng thời được kết nối với thị trường thông qua hệ thống giao thông và các dịch vụ hỗ trợ. Trọng tâm của cách tiếp cận truyền thống nằm ở việc lý giải sự vận động của du lịch thông qua mối quan hệ giữa tài nguyên, cơ sở hạ tầng và dòng khách, trong đó điểm đến được xem là nơi diễn ra hoạt động tiêu dùng cuối cùng của khách du lịch (Gunn, 1988; Leiper, 1990). Tiếp nối cách tiếp cận này, Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) định nghĩa điểm đến là 18 một không gian vật lý mà khách du lịch lưu trú ít nhất một đêm, bao gồm các sản phẩm, dịch vụ, tài nguyên và trải nghiệm được cung cấp bởi nhiều chủ thể khác nhau trong một phạm vi quản lý xác định (UNWTO, 2019).

Định nghĩa này mở rộng đáng kể phạm vi nhận thức khi không chỉ nhấn mạnh yếu tố địa lý mà còn ghi nhận vai trò của các chủ thể tham gia vào chuỗi giá trị du lịch. Điều đó cho thấy điểm đến không đơn thuần là một địa điểm mà còn là một thực thể quản trị với những ranh giới thể chế và trách nhiệm quản lý cụ thể. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của lý thuyết hệ thống và lý thuyết hệ sinh thái xã hội (social-ecological systems), các nghiên cứu gần đây đã tiếp cận điểm đến dưới góc nhìn toàn diện hơn. Theo Hall và cộng sự (2017), điểm đến du lịch là một hệ thống mở, trong đó các thành tố tự nhiên, kinh tế, xã hội, văn hóa và thể chế liên tục tương tác với nhau thông qua các dòng thông tin, nguồn lực và quyền lực.

Cách tiếp cận này cho rằng sự phát triển của điểm đến không thể được giải thích chỉ bằng các yếu tố vật chất hữu hình mà còn phụ thuộc vào chất lượng các mối quan hệ giữa các bên liên quan cũng như khả năng thích ứng của hệ thống trước những thay đổi từ môi trường bên ngoài. Tương tự, Fabry và Zeghni (2019) nhấn mạnh rằng điểm đến là một thực thể xã hội được kiến tạo thông qua các quá trình quản trị, hợp tác và học hỏi tập thể giữa các tác nhân trong hệ thống. Ở góc độ trải nghiệm du lịch, Amore và cộng sự (2020) cho rằng điểm đến không chỉ được tạo nên bởi những gì địa phương sở hữu mà còn được định hình bởi nhận thức, cảm xúc và sự đánh giá của khách du lịch. Nói cách khác, điểm đến tồn tại đồng thời dưới hai hình thái: một thực thể khách quan được hình thành từ các nguồn lực Phía Cung và một thực thể chủ quan được kiến tạo thông qua trải nghiệm của Phía Cầu.

Quan điểm này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nghiên cứu khả năng phục hồi điểm đến, bởi nó cho thấy sự phục hồi không chỉ diễn ra ở cấp độ cơ sở vật chất hay hoạt động kinh doanh mà còn phải được phản ánh trong nhận thức và niềm tin của thị trường khách du lịch. Để mô tả trực quan bản chất hệ thống của điểm đến, luận án kế thừa tư duy của Gunn (1988) và Leiper (1990) nhằm xây dựng sơ đồ mô phỏng sự tương tác giữa hai hợp phần cơ bản là Phía Cung và Phía Cầu. Trong đó, Phía Cung bao gồm 19 tài nguyên, hạ tầng, doanh nghiệp, cộng đồng địa phương và các cơ quan quản lý; phía cầu bao gồm nhu cầu, động cơ, hành vi và trải nghiệm của khách du lịch. Sự tương tác liên tục giữa hai hợp phần này tạo nên giá trị điểm đến, đồng thời quyết định khả năng duy trì sức hấp dẫn và năng lực cạnh tranh của điểm đến trong dài hạn.

Sơ đồ mô phỏng hệ thống điểm đến với sự tương tác Cung- Cầu Nguồn: tổng hợp từ Gunn (1988) và Leiper (1990) Để cụ thể hóa các thành tố cấu thành của điểm đến, Dickman (1996) đề xuất mô hình 5A, được xem là một trong những khung phân tích có ảnh hưởng rộng rãi trong nghiên cứu quản trị điểm đến. Theo mô hình này, một điểm đến hoàn chỉnh được cấu thành bởi năm nhóm yếu tố cơ bản. Thứ nhất là Sức hút (Attractions), bao gồm toàn bộ các tài nguyên tự nhiên, văn hóa, lịch sử và các giá trị đặc thù có khả năng tạo động cơ cho chuyến đi. Đây được xem là yếu tố cốt lõi quyết định sự tồn tại của điểm đến bởi nếu không có sức hút đủ lớn thì sẽ không hình thành nhu cầu du lịch (Dickman, 1996; Buhalis, 2000).

Thứ hai là Khả năng tiếp cận (Accessibility), phản ánh mức độ thuận lợi trong việc tiếp cận điểm đến thông qua hệ thống giao thông, phương tiện vận chuyển và các thủ tục hành chính liên quan. Nhiều nghiên cứu cho thấy chất lượng hạ tầng giao thông có tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và sức hấp dẫn của điểm đến (Ouariti Zerouali & Jebrane, 2020; Tian và cộng sự, 2023). Thứ ba là Tiện nghi 20 (Amenities), bao gồm hệ thống lưu trú, nhà hàng, dịch vụ hỗ trợ và các cơ sở phục vụ khách du lịch. Đây là nhóm yếu tố bảo đảm chất lượng trải nghiệm trong suốt quá trình lưu trú của du khách.

Thứ tư là Sản phẩm hoặc các gói dịch vụ (Available Packages), phản ánh khả năng kết nối và tích hợp các dịch vụ riêng lẻ thành những sản phẩm du lịch hoàn chỉnh. Khả năng liên kết này thể hiện mức độ phát triển của chuỗi giá trị du lịch và năng lực phối hợp giữa các chủ thể trong điểm đến (Ritchie & Crouch, 2003; Pike & Page, 2014). Thứ năm là Hoạt động trải nghiệm (Activities), bao gồm những hoạt động mà có thể trực tiếp tham gia tại điểm đến. Các hoạt động này góp phần chuyển hóa tài nguyên thành trải nghiệm thực tế và tạo nên giá trị cảm nhận của khách du lịch (Uysal và cộng sự, 2016).

Từ góc độ nghiên cứu khả năng phục hồi, mô hình 5A không chỉ giúp nhận diện cấu trúc của điểm đến mà còn cung cấp một cơ sở lý luận để hiểu cách thức các cú sốc có thể lan truyền trong hệ thống. Bởi lẽ, các thành tố của điểm đến không tồn tại độc lập mà có mối liên kết chặt chẽ với nhau. Khi một yếu tố bị tổn thương, chẳng hạn như tài nguyên thiên nhiên bị suy giảm do xâm nhập mặn hoặc sạt lở, các yếu tố còn lại như hoạt động trải nghiệm, dịch vụ lưu trú hay khả năng thu hút khách cũng sẽ chịu ảnh hưởng theo hiệu ứng dây chuyền. Theo quan điểm hệ sinh thái – xã hội, chính tính liên kết cao giữa các thành tố này vừa là nguồn tạo nên giá trị điểm đến, vừa là nguyên nhân làm gia tăng tính dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài (McGinnis & Ostrom, 2014; Hall và cộng sự, 2017).

Do đó, luận án cho rằng điểm đến du lịch cần được nhìn nhận như một hệ thống mở, đa tác nhân và có tính phụ thuộc lẫn nhau cao. Cách tiếp cận này không chỉ phù hợp với xu hướng nghiên cứu quốc tế hiện nay mà còn đặc biệt thích hợp đối với trường hợp Bến Tre – một điểm đến du lịch sinh thái nông nghiệp đang chịu đồng thời các áp lực từ biến đổi khí hậu, chuyển đổi kinh tế nông thôn và yêu cầu phát triển bền vững. Trên cơ sở đó, mô hình 5A sẽ được luận án vận dụng như một công cụ phân tích thực trạng hệ thống điểm đến Bến Tre ở Chương 4, đồng thời làm nền tảng để thảo luận sâu hơn về khả năng phục hồi điểm đến trong các phần tiếp theo. Chu kỳ sống của điểm đến du lịch (TALC) Bên cạnh việc nhận diện các yếu tố cấu thành điểm đến, việc xác định vị thế phát triển của điểm đến trong tiến trình vận động dài hạn cũng có ý nghĩa đối với nghiên cứu du lịch đương đại.