Luận án tiến sĩ kinh tế nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức hệ thống thông tin kế toán tại các trường đại học công lập ở việt nam

Luận án tiến sĩ kinh tế nghiên cứu nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức hệ thống thông tin kế toán tại các trường đại học công, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: Tô Hồng Thiên
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Văn Dược
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Tổ Chức Hệ Thống Thông Tin Kế Toán Tại Các Trường Đại Học Công Lập Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Giới thiệu về hệ thống thông tin kế toán

Hệ thống thông tin kế toán (hệ thống thông tin kế toán) đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin tài chính cho các trường đại học công lập tại Việt Nam. Nó không chỉ giúp quản lý tài chính mà còn hỗ trợ trong việc ra quyết định. Tuy nhiên, việc tổ chức và quản lý hệ thống này gặp nhiều thách thức do sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước. Các trường cần phải cải thiện khả năng tự chủ tài chính để nâng cao hiệu quả của hệ thống thông tin kế toán.

1.1. Định nghĩa và vai trò của hệ thống thông tin kế toán

Hệ thống thông tin kế toán là tập hợp các quy trình và công nghệ nhằm thu thập, xử lý và cung cấp thông tin tài chính. Vai trò của nó không chỉ dừng lại ở việc báo cáo tài chính mà còn bao gồm việc hỗ trợ quản lý và ra quyết định. Theo nghiên cứu, một hệ thống thông tin kế toán hiệu quả có thể giúp các trường đại học công lập tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao chất lượng đào tạo.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức hệ thống thông tin kế toán

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều yếu tố (các yếu tố tác động) ảnh hưởng đến tổ chức hệ thống thông tin kế toán tại các trường đại học công lập. Những yếu tố này bao gồm nhân viên kế toán, nhà quản lý kế toán, công nghệ thông tin, và môi trường làm việc. Mỗi yếu tố đều có vai trò riêng trong việc đảm bảo hệ thống hoạt động hiệu quả. Việc nhận diện và đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố là rất cần thiết để cải thiện hệ thống.

2.1. Nhân viên kế toán

Nhân viên kế toán là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong tổ chức hệ thống thông tin kế toán. Họ không chỉ thực hiện các nhiệm vụ kế toán mà còn đảm bảo rằng thông tin được xử lý chính xác và kịp thời. Đào tạo và phát triển kỹ năng cho nhân viên kế toán là cần thiết để nâng cao chất lượng thông tin kế toán. Theo nghiên cứu, sự chuyên nghiệp của nhân viên kế toán có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của hệ thống thông tin kế toán.

2.2. Công nghệ thông tin

Công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức hệ thống thông tin kế toán. Việc áp dụng công nghệ mới giúp cải thiện quy trình xử lý thông tin, giảm thiểu sai sót và tăng cường tính chính xác. Các trường đại học công lập cần đầu tư vào công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống thông tin kế toán. Nghiên cứu cho thấy rằng các trường có hệ thống công nghệ thông tin hiện đại thường có hiệu suất cao hơn trong việc quản lý tài chính.

III. Phân tích và đánh giá thực trạng hệ thống thông tin kế toán

Phân tích thực trạng hệ thống thông tin kế toán tại các trường đại học công lập cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Hệ thống hiện tại thường thiếu linh hoạt và không đáp ứng kịp thời nhu cầu thông tin của quản lý. Việc cải tiến hệ thống thông tin kế toán là cần thiết để đảm bảo rằng thông tin tài chính được cung cấp đầy đủ và chính xác. Đánh giá thực trạng này giúp nhận diện các điểm yếu và đề xuất giải pháp cải tiến.

3.1. Đánh giá chất lượng thông tin kế toán

Chất lượng thông tin kế toán là một yếu tố quan trọng trong việc ra quyết định. Thông tin kế toán cần phải chính xác, kịp thời và đầy đủ để phục vụ cho các nhà quản lý. Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều trường đại học công lập vẫn gặp khó khăn trong việc cung cấp thông tin chất lượng cao. Việc cải thiện chất lượng thông tin kế toán sẽ giúp các trường nâng cao hiệu quả quản lý tài chính và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của các bên liên quan.

IV. Kiến nghị và giải pháp cải tiến hệ thống thông tin kế toán

Để cải tiến hệ thống thông tin kế toán tại các trường đại học công lập, cần có những giải pháp cụ thể. Các trường cần tập trung vào việc nâng cao năng lực cho nhân viên kế toán, đầu tư vào công nghệ thông tin và cải thiện quy trình quản lý. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả của hệ thống mà còn đảm bảo rằng thông tin kế toán được sử dụng một cách hiệu quả trong việc ra quyết định.

4.1. Đào tạo và phát triển nhân viên kế toán

Đào tạo nhân viên kế toán là một trong những giải pháp quan trọng nhất để nâng cao hiệu quả của hệ thống thông tin kế toán. Các trường cần tổ chức các khóa đào tạo thường xuyên để cập nhật kiến thức và kỹ năng cho nhân viên. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng thông tin mà còn tạo ra một môi trường làm việc chuyên nghiệp hơn.

4.2. Đầu tư vào công nghệ thông tin

Đầu tư vào công nghệ thông tin là cần thiết để cải thiện quy trình xử lý thông tin kế toán. Các trường cần xem xét việc áp dụng các phần mềm kế toán hiện đại và các công nghệ mới để nâng cao hiệu quả hoạt động. Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng công nghệ thông tin có thể giúp giảm thiểu sai sót và tăng cường tính chính xác của thông tin kế toán.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu đã công bố, trong chương này luận án giới thiệu khái quát về một số nghiên cứu đã được công bố có liên quan đến luận án, các nghiên cứu về HTTT kế toán ở các doanh nghiệp và ở trường đại học của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Từ đó nhận xét, đánh giá để xác định vấn đề cần được thực hiện trong luận án. Chương 2: Cơ sở lý thuyết, trình bày những vấn đề chung về trường ĐHCL, về HTTT kế toán, tổ chức HTTT kế toán và các tiêu chí đánh giá tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam. Cũng trong chương này, luận án xác định các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam thông qua kết quả của các nghiên cứu trước có sự điều chỉnh sao cho phù hợp với điều kiện thực tế ở Việt Nam.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu, mô tả các bước nghiên cứu trong quá trình thực hiện luận án và các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận án. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận, tiến hành phân tích kết quả khảo sát định tính, khảo sát định lượng về tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam cũng như các nhân tố ảnh hưởng, đồng thời đưa ra những bàn luận về kết quả phân tích làm cơ sở đề xuất những kiến nghị. Chương 5: Kết luận và kiến nghị, đưa ra những kết luận từ kết quả nghiên cứu mà luận án đã đạt được, đồng thời đề xuất những kiến nghị nhằm giúp các trường ĐHCL có cơ sở để tổ chức và hoàn thiện HTTT kế toán tại đơn vị. Tài liệu tham khảo Phụ lục 7 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ HTTT kế toán là một công cụ hỗ trợ đắc lực trong quản lý tài chính không chỉ ở các đơn vị khu vực tư mà cả các đơn vị thuộc khu vực công, trong đó có các trường ĐHCL, chính vì vậy mà trong thời gian qua đã có nhiều công trình của các tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu về HTTT kế toán, cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến HTTT kế toán.

Để có thể thấy được một cách khái quát tình hình nghiên cứu về HTTT kế toán trong thời gian qua. Trong chương này, tác giả trình bày tóm lược về phương pháp nghiên cứu, kết quả nghiên cứu của một số công trình đã được công bố ở nước ngoài cũng như ở Việt Nam về HTTT kế toán hoặc có nội dung liên quan đến HTTT kế toán ở các đơn vị thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau và ở các trường đại học mà tác giả thu thập được. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NƢỚC NGOÀI 1. Nội dung các nghiên cứu trƣớc có liên quan đến đề tài luận án Để phản ánh thực trạng tình hình nghiên cứu về HTTT kế toán ở các trường đại học so với tình hình nghiên cứu về HTTT kế toán ở các doanh nghiệp mà các nhà nghiên cứu ngoài nước đã công bố nhằm tìm ra khoảng trống nghiên cứu chưa được thực hiện về HTTT cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến HTTT kế toán trong lĩnh vực giáo dục đại học, luận án trình bày tóm lược các công trình nghiên cứu ở nước ngoài theo hai dòng nghiên cứu: (1) những nghiên cứu về HTTT kế toán ở doanh nghiệp và (2) những nghiên cứu về HTTT kế toán ở các trường đại học.

Những nghiên cứu đã được công bố về HTTT kế toán ở các doanh nghiệp Bằng phương pháp nghiên cứu định tính Xu và cộng sự (2003) đã khám phá một số nhân tố tác động đến chất lượng thông tin kế toán thông qua công trình nghiên cứu " Key issues of accounting information quality management: Australian 8 case studies”. Trước hết, các nhà nghiên cứu đã tổng hợp các nhân tố từ các nghiên cứu trước kết hợp với cơ sở lý thuyết để xây dựng mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán gồm: các nhân tố bên trong như (1) nhân tố con người, (2) nhân tố hệ thống (sự tương tác giữa con người với hệ thống máy tính, giáo dục và nâng cao trình độ nhân viên, nâng cấp hệ thống); (3) các nhân tố về tổ chức (cơ cấu tổ chức, văn hóa tổ chức, các chính sách và chuẩn mực); (4) các nhân tố tác động từ bên ngoài (kinh tế toàn cầu, mối quan hệ giữa các tổ chức và giữa các quốc gia, sự phát triển công nghệ, thay đổi các quy định pháp lý). Sau đó, để kiểm định lại sự ảnh hưởng của các nhân tố trên, tác giả đã thực hiện phương pháp nghiên cứu tình huống thực tế tại 4 tổ chức lớn ở Australia (cơ quan Nhà nước, các đơn vị nghiên cứu do Nhà nước tài trợ, các đơn vị tiện ích, các cơ sở giáo dục). Kết quả phân tích cho thấy, cả 4 nhóm nhân tố trên đều có ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán.

Khi nghiên cứu về sự liên kết hay sự phù hợp (fit or alignment) giữa yêu cầu và năng lực của HTTT kế toán tại các doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ ở Malaysia, Noor & Molcolm (2007) đã đề cập đến 6 nhân tố tác động đến sự liên kết của HTTT kế toán tại các đơn vị này trong nghiên cứu “Factors influencing the alignment of accounting information systems in small and medium sized Malaysian manufacturing firms”. Tác giả đã xây dựng các giả thuyết nghiên cứu: công ty có công nghệ thông tin tốt hơn sẽ tạo ra sự liên kết tốt hơn về HTTT kế toán; công ty có ban quản lý hiểu biết về công nghệ thông tin và kế toán tốt hơn sẽ tạo ra sự liên kết tốt hơn về HTTT kế toán; công ty có cam kết của ban quản lý cao hơn sẽ tạo ra sự liên kết tốt hơn về HTTT kế toán; công ty có sự hỗ trợ của chuyên gia bên ngoài sẽ tạo ra sự liên kết tốt hơn về HTTT kế toán; công ty có sự hỗ trợ của chuyên gia bên trong sẽ tạo ra sự liên kết tốt hơn về HTTT kế toán; công ty có quy mô lớn hơn sẽ tạo ra sự liên kết tốt hơn về HTTT kế toán. Để kiểm định các giả thuyết, nghiên cứu này đã tiến hành khảo sát 214 công ty, chia thành nhóm công ty có liên kết về HTTT kế toán và nhóm công ty không có liên kết về HTTT kế toán, đồng thời sử dụng công cụ Chi – Bình phương để kiểm 9 định sự khác biệt giữa 2 nhóm. Kết quả của nghiên cứu cho thấy, 5 nhân tố có ảnh hưởng đến sự liên kết của HTTT kế toán là công nghệ thông tin, kiến thức nhà quản lý, cam kết quản lý, chuyên gia tư vấn bên ngoài, bên trong.

Còn nhân tố quy mô công ty lại có tác động ngược, tức những công ty có quy mô nhỏ hơn lại có sự liên kết về HTTT kế toán hơn những công ty có quy mô lớn. Để nhấn mạnh vai trò quan trọng của HTTT kế toán trong một nền kinh tế phát triển, Mahdi Saleh (2010) đã thực hiện nghiên cứu thực nghiệm “Usefulness of Accounting Information System in Emerging Economy: Empirical Evidence of Iran”. Bằng cách khảo sát lấy ý kiến của 498 người có trình độ cử nhân trở lên đang làm quản lý trong lĩnh vực tài chính của các công ty, tập đoàn ở Iran để trả lời cho bảng câu hỏi liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Kết quả khảo sát đã được tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả và đánh giá thông qua giá trị trung bình của các câu hỏi theo thang đo Likert 5 bậc, để từ đó đưa ra kết quả chấp thuận hay bác bỏ các giả thuyết.

Kết luận của nghiên cứu này cho thấy, HTTT kế toán góp phần đáng kể trong việc cải thiện hệ thống BCTC của các công ty, tập đoàn ở Iran. Công trình nghiên cứu của 3 tác giả người Serbia Snežana Knežević, Aleksandra Stanković và Rajko Tepavac (2012) “Accounting information system as a platform for business and financial decision-making in the Company” đã sử dụng phương pháp định tính bằng cách phân tích kết quả của những nghiên cứu trước để minh chứng cho vấn đề nghiên cứu của mình. Ngoài việc đưa ra những lý luận về vận dụng thông tin kế toán phục vụ cho việc ra quyết định, các nhà nghiên cứu còn trình bày quan điểm về thông tin kế toán, theo họ thông tin kế toán được hiểu như là một sự chuyển hóa dữ liệu cho người dùng để sử dụng chúng thực hiện một nhiệm vụ nhất định trong quá trình hoạt động. Nhân tố quan trọng của một hệ thống thông tin hoàn hảo (complete information system) bao gồm con người, thiết bị, phần mềm, dữ liệu, cách cư xử và phương pháp tổ chức, truyền thông và hệ thống mạng.

Từ đó, các nhà nghiên cứu đã đúc kết lại nội dung của tổ chức HTTT kế toán là: 10 - Định lượng các sự kiện kinh doanh theo hình thức tiền tệ (bằng cách ghi lại trong tài khoản) – Đầu vào; - Xử lý dữ liệu thông qua sổ sách kế toán và lập báo cáo kế toán - Quy trình xử lý; - Công bố báo cáo tài chính – Đầu ra. Komala (2012) đã xây dựng mô hình nghiên cứu tác động của 2 nhân tố: kiến thức của nhà quản lý kế toán với các thang đo kiến thức, kinh nghiệm, sự hỗ trợ của ban quản lý cấp cao (thẩm quyền, tham gia cam kết) đến HTTT kế toán (phần cứng, phần mềm, truyền thông), đồng thời tìm ra mối liên hệ giữa HTTT kế toán với chất lượng thông tin kế toán (đặc tính chính xác, thích hợp, kịp thời và đầy đủ) thông qua nghiên cứu “The influence of the accounting managers’ knowledge and the top managements’support on the accounting information system and its impact on the quality of accounting information: a case of zakat institutions in bandung”. Bằng phương pháp định lượng, tác giả kiểm định 2 giả thuyết: (1) HTTT kế toán ảnh hưởng bởi nhân tố nhà quản lý kế toán và sự hỗ trợ của ban quản lý cấp cao; (2) chất lượng thông tin kế toán ảnh hưởng bởi HTTT kế toán. Kết quả khảo sát được xử lý và phân tích hồi quy để đi đến kết luận nhân tố nhà quản lý kế toán và sự hỗ trợ của ban quản lý cấp cao có ảnh hưởng đáng kể đến HTTT kế toán, còn chất lượng của thông tin kế toán hoàn toàn phụ thuộc vào HTTT kế toán.