Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu đã công bố, trong chương này luận án giới thiệu khái quát về một số nghiên cứu đã được công bố có liên quan đến luận án, các nghiên cứu về HTTT kế toán ở các doanh nghiệp và ở trường đại học của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Từ đó nhận xét, đánh giá để xác định vấn đề cần được thực hiện trong luận án. Chương 2: Cơ sở lý thuyết, trình bày những vấn đề chung về trường ĐHCL, về HTTT kế toán, tổ chức HTTT kế toán và các tiêu chí đánh giá tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam. Cũng trong chương này, luận án xác định các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam thông qua kết quả của các nghiên cứu trước có sự điều chỉnh sao cho phù hợp với điều kiện thực tế ở Việt Nam.
Chương 3: Phương pháp nghiên cứu, mô tả các bước nghiên cứu trong quá trình thực hiện luận án và các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận án. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận, tiến hành phân tích kết quả khảo sát định tính, khảo sát định lượng về tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam cũng như các nhân tố ảnh hưởng, đồng thời đưa ra những bàn luận về kết quả phân tích làm cơ sở đề xuất những kiến nghị. Chương 5: Kết luận và kiến nghị, đưa ra những kết luận từ kết quả nghiên cứu mà luận án đã đạt được, đồng thời đề xuất những kiến nghị nhằm giúp các trường ĐHCL có cơ sở để tổ chức và hoàn thiện HTTT kế toán tại đơn vị. Tài liệu tham khảo Phụ lục 7 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ HTTT kế toán là một công cụ hỗ trợ đắc lực trong quản lý tài chính không chỉ ở các đơn vị khu vực tư mà cả các đơn vị thuộc khu vực công, trong đó có các trường ĐHCL, chính vì vậy mà trong thời gian qua đã có nhiều công trình của các tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu về HTTT kế toán, cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến HTTT kế toán.
Để có thể thấy được một cách khái quát tình hình nghiên cứu về HTTT kế toán trong thời gian qua. Trong chương này, tác giả trình bày tóm lược về phương pháp nghiên cứu, kết quả nghiên cứu của một số công trình đã được công bố ở nước ngoài cũng như ở Việt Nam về HTTT kế toán hoặc có nội dung liên quan đến HTTT kế toán ở các đơn vị thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau và ở các trường đại học mà tác giả thu thập được. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NƢỚC NGOÀI 1. Nội dung các nghiên cứu trƣớc có liên quan đến đề tài luận án Để phản ánh thực trạng tình hình nghiên cứu về HTTT kế toán ở các trường đại học so với tình hình nghiên cứu về HTTT kế toán ở các doanh nghiệp mà các nhà nghiên cứu ngoài nước đã công bố nhằm tìm ra khoảng trống nghiên cứu chưa được thực hiện về HTTT cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến HTTT kế toán trong lĩnh vực giáo dục đại học, luận án trình bày tóm lược các công trình nghiên cứu ở nước ngoài theo hai dòng nghiên cứu: (1) những nghiên cứu về HTTT kế toán ở doanh nghiệp và (2) những nghiên cứu về HTTT kế toán ở các trường đại học.
Những nghiên cứu đã được công bố về HTTT kế toán ở các doanh nghiệp Tổ chức HTTT kế toán Để nhấn mạnh vai trò quan trọng của HTTT kế toán trong một nền kinh tế mới nổi, Mahdi Saleh (2010) đã thực hiện nghiên cứu thực nghiệm bằng cách khảo 8 sát lấy ý kiến của 498 người có trình độ cử nhân trở lên đang làm quản lý trong lĩnh vực tài chính của các công ty, tập đoàn ở Iran để trả lời cho bảng câu hỏi liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả để đánh giá kết quả khảo sát nhằm đưa ra kết quả chấp thuận hay bác bỏ các giả thuyết nghiên cứu. Từ kết quả nghiên cứu, Mahdi Saleh (2010) đã kết luận HTTT kế toán góp phần đáng kể trong việc cải thiện hệ thống BCTC của các công ty, tập đoàn ở Iran. Còn Snežana và cộng sự (2012) đã nhận định, thông tin kế toán là sự chuyển hóa dữ liệu cho người dùng để sử dụng chúng thực hiện một nhiệm vụ nhất định trong quá trình hoạt động, nhân tố quan trọng của một hệ thống thông tin hoàn hảo (complete information system) bao gồm con người, thiết bị, phần mềm, dữ liệu, cách cư xử và phương pháp tổ chức, truyền thông và hệ thống mạng.
Bằng nghiên cứu định tính kết hợp với những lý luận, Snežana và cộng sự (2012) đã phân tích kết quả các nghiên cứu trước để đưa ra những minh chứng cho thấy thông tin kế toán là nền tảng cho việc thực hiện các quyết định, đồng thời các nhà nghiên cứu đã đúc kết lại nội dung của tổ chức HTTT kế toán là: - Định lượng các sự kiện kinh doanh theo hình thức tiền tệ (bằng cách ghi lại trong tài khoản) – Đầu vào. - Xử lý dữ liệu thông qua sổ sách kế toán và lập báo cáo kế toán - Quy trình xử lý. - Công bố báo cáo tài chính – Đầu ra. Ngoài ra, để đo lường sự tác động của việc vận dụng HTTT kế toán đến chất lượng BCTC nộp cho cơ quan thuế, Abdallah (2013) đã thực hiện nghiên cứu định lượng bằng cách thiết kế bảng câu hỏi để khảo sát 50 người đang làm kế toán.
Sau khi kiểm định độ tin cậy của các thang đo (Cronbach Alpha), tác giả đã phân tích hồi quy để xác định mối liên hệ và kiểm định giả thuyết nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu đã khẳng định, có sự tác động của việc vận dụng HTTT kế toán đến chất lượng BCTC. Meiryani (2014) đã đưa ra những lý luận rằng, các công ty cần thiết phải sử dụng HTTT kế toán như là một phương tiện hay công cụ cho việc thực hiện các quyết định trong điều kiện cạnh tranh, đồng thời để có thể đưa ra những quyết định 9 đúng đắn đòi hỏi phải có thông tin kế toán chất lượng và chất lượng thông tin kế toán hoàn toàn chịu sự ảnh hưởng bởi chất lượng của HTTT kế toán. Các nhân tố ảnh hưởng đến HTTT kế toán Bằng phương pháp nghiên cứu định tính, Xu và cộng sự (2003) đã khám phá một số nhân tố tác động đến chất lượng thông tin kế toán.
Trước hết, các nhà nghiên cứu đã tổng hợp các nhân tố từ các nghiên cứu trước kết hợp với cơ sở lý thuyết để xây dựng mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán gồm: các nhân tố bên trong như (1) nhân tố con người, (2) nhân tố hệ thống (sự tương tác giữa con người với hệ thống máy tính, giáo dục và nâng cao trình độ nhân viên, nâng cấp hệ thống); (3) các nhân tố về tổ chức (cơ cấu tổ chức, văn hóa tổ chức, các chính sách và chuẩn mực); (4) các nhân tố tác động từ bên ngoài (kinh tế toàn cầu, mối quan hệ giữa các tổ chức và giữa các quốc gia, sự phát triển công nghệ, thay đổi các quy định pháp lý). Sau đó, để kiểm định lại sự ảnh hưởng của các nhân tố trên, tác giả đã thực hiện phương pháp nghiên cứu tình huống thực tế tại 4 tổ chức lớn ở Australia (cơ quan Nhà nước, các đơn vị nghiên cứu do Nhà nước tài trợ, các đơn vị tiện ích, các cơ sở giáo dục). Kết quả phân tích cho thấy, cả 4 nhóm nhân tố trên đều có ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán. Sau Xu và cộng sự (2003) có nhiều nghiên cứu khám phá các nhân tố tác động đến HTTT kế toán bằng phương pháp định lượng, điển hình như Komala (2012) đã xây dựng mô hình nghiên cứu tác động của 2 nhân tố: kiến thức của nhà quản lý kế toán (với các thang đo kiến thức, kinh nghiệm), sự hỗ trợ của ban quản lý cấp cao (thẩm quyền, tham gia cam kết) đến HTTT kế toán (phần cứng, phần mềm, truyền thông), đồng thời tìm ra mối liên hệ giữa HTTT kế toán với chất lượng thông tin kế toán (đặc tính chính xác, thích hợp, kịp thời và đầy đủ).
Số liệu khảo sát được xử lý và phân tích hồi quy để kiểm định 2 giả thuyết: (1) HTTT kế toán ảnh hưởng bởi nhân tố nhà quản lý kế toán và sự hỗ trợ của ban quản lý cấp cao, (2) chất lượng thông tin kế toán ảnh hưởng bởi HTTT kế toán. Kết quả, nhân tố nhà quản lý kế toán và sự hỗ trợ của ban quản lý cấp cao có ảnh hưởng đáng kể đến HTTT kế toán, còn chất lượng của thông tin kế toán hoàn toàn phụ thuộc vào HTTT kế toán; Ahmad và 10 cộng sự (2013) đã thực hiện một cuộc khảo sát về mức độ nhận thức của 119 sinh viên của trường đại học Utara Malaysia để đi tìm mối liên hệ của nhân tố cam kết của nhà quản lý, chất lượng dữ liệu, nguồn nhân lực đến HTTT kế toán và chất lượng thông tin kế toán. Kết quả cho thấy, có mối quan hệ đáng kể giữa nhân tố cam kết quản lý, chất lượng dữ liệu với HTTT kế toán, còn nhân tố nguồn nhân lực thì không ảnh hưởng đáng kể. Hạn chế nghiên cứu của Ahmad và cộng sự (2013) là số mẫu khảo sát chỉ thực hiện trong phạm vị nhận thức của các sinh viên, số nhân tố đưa vào phân tích ít; Rapina (2014) đã sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng thông qua việc khảo sát để lấy ý kiến của các nhân viên kế toán đang làm việc tại 33 hợp tác xã ở Bandung, Indonesia để xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố cam kết quản lý, văn hóa tổ chức, cơ cấu tổ chức đến chất lượng HTTT kế toán tại các đơn vị này, đồng thời đo lường sự tác động của HTTT kế toán, cam kết quản lý, văn hóa tổ chức, cơ cấu tổ chức đến chất lượng thông tin kế toán.
Từ kết quả phân tích, tác giả đã khẳng định thông tin kế toán là đầu ra của HTTT kế toán, do đó các nhân tố tác động đến HTTT kế toán cũng tác động đến chất lượng thông tin kế toán. Cam kết quản lý Chất lượng Chất lượng Văn hóa tổ chức thông tin kế HTTT kế toán toán Hình 1.4 - Mô hình nghiên cứu của Rapina Cơ cấu tổ chức Hình 1.