Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đề xuất biện pháp vật lý cơ giới phòng trừ sâu róm 4 túm lông dasychira axutha collennette hại thông tại lợi bác lộc bình lạng sơn

Nghiên cứu đề xuất biện pháp vật lý cơ giới phòng trừ sâu róm hại thông tại Lợi Bác Lộc, Bình Lạng Sơn, mang lại hiệu quả cao trong bảo vệ cây trồng.

• Tác giả: Bùi Đình Đức
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thế Nhã
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Bảo Vệ Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đề Xuất Biện Pháp Vật Lý Cơ Giới Phòng Trừ Sâu Róm 4 Túm Lông (Dasychira axutha Collennette) Hại Thông Tại Lợi Bác - Lộc Bình - Lạng Sơn
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.3. Tổng quan về các biện pháp vật lý cơ giới
• 1.3.1. Biện pháp thu bắt sâu
• 1.3.2. Biện pháp ngăn chặn
• 1.3.3. Biện pháp sử dụng bẫy

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sâu Róm 4 Túm Lông Hại Thông Tại Lạng Sơn

Lạng Sơn, với diện tích rừng lớn, đặc biệt là rừng thông, đóng vai trò quan trọng trong kinh tế và môi trường. Tuy nhiên, sâu róm 4 túm lông (Dasychira axutha Collennette) đang là một thách thức lớn. Loài sâu này có sức sinh sản cao và gây hại mạnh, ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây thông, sản lượng nhựa và cảnh quan. Theo nghiên cứu, năm 2005, nhiều diện tích rừng thông ở Lạng Sơn đã bị sâu róm ăn trụi lá, gây thiệt hại nghiêm trọng. Việc kiểm soát dịch sâu róm là vô cùng cần thiết để bảo vệ rừng thông và đảm bảo lợi ích kinh tế, xã hội của tỉnh. Các biện pháp phòng trừ hiện nay bao gồm vật lý cơ giới, kỹ thuật lâm sinh, sinh học và hóa học, mỗi biện pháp có ưu nhược điểm riêng. Việc lựa chọn và kết hợp các biện pháp một cách hợp lý là chìa khóa để phòng trừ sâu róm hiệu quả.

1.1. Tầm quan trọng của rừng thông Lạng Sơn và tác hại sâu róm

Rừng thông Lạng Sơn không chỉ có giá trị kinh tế cao, cung cấp gỗ và nhựa thông cho nhiều ngành công nghiệp, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc phủ xanh đất trống, đồi núi trọc. Tuy nhiên, sự xuất hiện và phát triển của sâu róm 4 túm lông đã gây ra những tác hại không nhỏ. Sâu ăn lá thông, làm giảm khả năng sinh trưởng của cây, giảm sản lượng nhựa, thậm chí gây chết cây. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người dân và sự phát triển kinh tế của tỉnh. Ngoài ra, dịch sâu róm còn gây ảnh hưởng đến cảnh quan môi trường, làm mất đi vẻ đẹp tự nhiên của rừng thông.

1.2. Các biện pháp phòng trừ sâu róm hiện nay Ưu và nhược điểm

Hiện nay, có nhiều biện pháp phòng trừ sâu róm được áp dụng, bao gồm biện pháp vật lý cơ giới, kỹ thuật lâm sinh, sinh học và hóa học. Biện pháp vật lý cơ giới đơn giản, dễ thực hiện, không gây ô nhiễm môi trường, nhưng hiệu quả không cao. Biện pháp hóa học có hiệu quả nhanh chóng, nhưng gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và có thể gây ra hiện tượng kháng thuốc. Biện pháp sinh học an toàn, thân thiện với môi trường, nhưng tác dụng chậm và phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên. Biện pháp lâm sinh có tác dụng lâu dài, nhưng hiệu quả hạn chế khi sâu róm phát dịch.

II. Thách Thức Phòng Trừ Sâu Róm 4 Túm Lông Tại Lạng Sơn

Việc phòng trừ sâu róm 4 túm lông tại Lạng Sơn đối mặt với nhiều thách thức. Thứ nhất, đặc điểm sinh học của sâu róm, như khả năng sinh sản cao và vòng đời phức tạp, gây khó khăn cho việc kiểm soát. Thứ hai, diện tích rừng thông lớn và địa hình phức tạp khiến việc áp dụng các biện pháp phòng trừ trở nên khó khăn và tốn kém. Thứ ba, sự thay đổi của khí hậu và môi trường có thể tạo điều kiện thuận lợi cho sâu róm phát triển và gây hại. Cuối cùng, nhận thức và kỹ năng của người dân về phòng trừ sâu róm còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả của các biện pháp phòng trừ. Do đó, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để vượt qua những thách thức này.

2.1. Đặc điểm sinh học và vòng đời phức tạp của sâu róm 4 túm lông

Sâu róm 4 túm lông có vòng đời phức tạp, trải qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau, từ trứng, sâu non, nhộng đến trưởng thành. Mỗi giai đoạn có những đặc điểm riêng, đòi hỏi những biện pháp phòng trừ khác nhau. Khả năng sinh sản của sâu róm cũng rất cao, mỗi con cái có thể đẻ hàng trăm trứng, khiến cho số lượng sâu non tăng lên nhanh chóng. Ngoài ra, sâu róm có khả năng di chuyển và phát tán rộng, gây khó khăn cho việc kiểm soát và phòng trừ.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng biện pháp phòng trừ trên diện rộng

Diện tích rừng thông tại Lạng Sơn rất lớn, trải rộng trên nhiều địa bàn khác nhau, với địa hình phức tạp, gây khó khăn cho việc áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu róm. Việc di chuyển, tiếp cận các khu vực bị hại gặp nhiều trở ngại, đặc biệt là trong mùa mưa lũ. Ngoài ra, việc phun thuốc trừ sâu trên diện rộng có thể gây ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe con người. Do đó, cần có những giải pháp phòng trừ phù hợp với từng địa bàn và điều kiện cụ thể.

III. Biện Pháp Vật Lý Cơ Giới Phòng Trừ Sâu Róm Hiệu Quả

Trong các biện pháp phòng trừ sâu róm, biện pháp vật lý cơ giới đóng vai trò quan trọng. Đây là biện pháp đơn giản, dễ thực hiện, không gây ô nhiễm môi trường và có thể áp dụng rộng rãi. Các biện pháp vật lý cơ giới bao gồm thu bắt sâu non, trứng, nhộng, sử dụng bẫy đèn để bắt trưởng thành, và tạo vòng dính để ngăn chặn sâu di chuyển. Theo tài liệu nghiên cứu, biện pháp thu bắt sâu non và nhộng có hiệu quả cao khi sâu tập trung với số lượng lớn. Việc sử dụng bẫy đèn cũng giúp giảm số lượng trưởng thành, hạn chế khả năng sinh sản của sâu róm. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả cao, cần thực hiện biện pháp vật lý cơ giới một cách thường xuyên và liên tục.

3.1. Hướng dẫn thu bắt sâu non trứng và nhộng sâu róm 4 túm lông

Việc thu bắt sâu non, trứng và nhộng là một trong những biện pháp vật lý cơ giới hiệu quả để kiểm soát sâu róm. Cần thường xuyên kiểm tra rừng thông, đặc biệt là vào thời điểm sâu non mới nở và nhộng bắt đầu hình thành. Khi phát hiện sâu non, trứng hoặc nhộng, cần thu gom và tiêu hủy ngay lập tức. Có thể sử dụng các dụng cụ hỗ trợ như vợt, găng tay để thu bắt sâu non. Đối với trứng và nhộng, có thể dùng tay hoặc dao để gỡ bỏ khỏi cây. Cần chú ý đến an toàn lao động khi thực hiện biện pháp này.

3.2. Cách sử dụng bẫy đèn để diệt trừ sâu róm trưởng thành

Sử dụng bẫy đèn là một biện pháp hiệu quả để thu hút và tiêu diệt sâu róm trưởng thành, đặc biệt là vào ban đêm khi chúng hoạt động mạnh. Có thể sử dụng các loại đèn có ánh sáng mạnh, như đèn cao áp, đèn huỳnh quang, để thu hút sâu róm. Đặt bẫy đèn ở những khu vực có mật độ sâu róm cao, gần nguồn thức ăn của chúng. Bên dưới đèn, đặt một chậu nước hoặc hố có chứa dầu hoặc chất diệt côn trùng để tiêu diệt sâu róm sau khi chúng bị thu hút bởi ánh sáng. Cần thường xuyên kiểm tra và làm sạch bẫy đèn để đảm bảo hiệu quả.

3.3. Tạo vòng dính ngăn chặn sâu róm di chuyển lên cây thông

Vòng dính là một biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả để ngăn chặn sâu róm di chuyển từ mặt đất lên cây thông. Có thể sử dụng các loại vật liệu dính, như keo dính, băng dính, để tạo thành một vòng bao quanh thân cây. Vòng dính sẽ ngăn chặn sâu róm bò lên cây để ăn lá. Cần thường xuyên kiểm tra và thay thế vòng dính khi chúng bị bẩn hoặc mất độ dính. Biện pháp này đặc biệt hiệu quả đối với những cây thông còn nhỏ, dễ bị sâu róm tấn công.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Hiệu Quả Tại Lợi Bác Lộc Bình

Nghiên cứu tại Lợi Bác, Lộc Bình đã chứng minh hiệu quả của biện pháp vật lý cơ giới trong phòng trừ sâu róm 4 túm lông. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp thu bắt sâu non, sử dụng bẫy đèn và tạo vòng dính đã giúp giảm đáng kể mật độ sâu róm trên rừng thông. Theo kết quả nghiên cứu, mật độ sâu róm giảm từ 411 con/cây xuống còn dưới 50 con/cây sau một thời gian áp dụng biện pháp vật lý cơ giới. Điều này cho thấy, biện pháp này có thể được áp dụng rộng rãi tại các khu vực trồng thông khác ở Lạng Sơn và các tỉnh lân cận. Tuy nhiên, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, người dân và các nhà khoa học để đảm bảo hiệu quả lâu dài.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của biện pháp vật lý cơ giới

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng biện pháp vật lý cơ giới, bao gồm thu bắt sâu non, sử dụng bẫy đèn và tạo vòng dính, đã mang lại những kết quả tích cực trong việc phòng trừ sâu róm 4 túm lông. Mật độ sâu róm giảm đáng kể, thiệt hại do sâu gây ra giảm thiểu, và năng suất rừng thông được cải thiện. Các kết quả này cho thấy tiềm năng lớn của biện pháp vật lý cơ giới trong việc kiểm soát dịch sâu róm.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ việc áp dụng tại Lợi Bác Lộc Bình

Việc áp dụng biện pháp vật lý cơ giới tại Lợi Bác, Lộc Bình đã mang lại những bài học kinh nghiệm quý báu. Thứ nhất, cần có sự tham gia tích cực của người dân trong việc thực hiện các biện pháp phòng trừ. Thứ hai, cần có sự hướng dẫn và hỗ trợ kỹ thuật từ các cơ quan chức năng. Thứ ba, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo hiệu quả lâu dài. Thứ tư, cần có sự theo dõi và đánh giá thường xuyên để điều chỉnh các biện pháp phòng trừ cho phù hợp.

V. Kết Hợp Biện Pháp Vật Lý Với IPM Phòng Trừ Sâu Róm

Để phòng trừ sâu róm 4 túm lông một cách hiệu quả và bền vững, cần kết hợp biện pháp vật lý cơ giới với các biện pháp khác trong chương trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). IPM là một phương pháp tiếp cận toàn diện, kết hợp nhiều biện pháp khác nhau, như biện pháp sinh học, kỹ thuật lâm sinh và hóa học, để kiểm soát dịch hại một cách hiệu quả và thân thiện với môi trường. Theo các chuyên gia, việc kết hợp biện pháp vật lý cơ giới với IPM sẽ giúp giảm thiểu việc sử dụng thuốc trừ sâu hóa học, bảo vệ môi trường và sức khỏe con người.

5.1. Vai trò của biện pháp sinh học trong phòng trừ sâu róm

Biện pháp sinh học đóng vai trò quan trọng trong chương trình IPM phòng trừ sâu róm. Sử dụng các loài thiên địch của sâu róm, như ong ký sinh, nấm bệnh, vi khuẩn, để kiểm soát số lượng sâu róm. Các loài thiên địch này có khả năng tìm kiếm và tiêu diệt sâu róm một cách tự nhiên, không gây hại cho môi trường và sức khỏe con người. Việc bảo tồn và phát triển các loài thiên địch là một yếu tố quan trọng trong việc phòng trừ sâu róm bền vững.

5.2. Kỹ thuật lâm sinh Tạo môi trường bất lợi cho sâu róm phát triển

Kỹ thuật lâm sinh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng trừ sâu róm. Tạo môi trường rừng thông khỏe mạnh, đa dạng sinh học, có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt. Tránh trồng rừng thuần loài, mật độ quá dày, tạo điều kiện cho sâu róm phát triển. Tỉa thưa rừng, loại bỏ cây yếu, cây bị bệnh, tạo không gian thông thoáng, giảm độ ẩm, hạn chế sự phát triển của sâu róm. Bón phân, chăm sóc cây thông để tăng cường sức đề kháng, giúp cây chống chịu sâu bệnh tốt hơn.

VI. Triển Vọng Và Hướng Nghiên Cứu Về Phòng Trừ Sâu Róm

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các biện pháp phòng trừ sâu róm 4 túm lông hiệu quả và bền vững hơn. Các hướng nghiên cứu có thể tập trung vào việc tìm kiếm các loài thiên địch mới, phát triển các chế phẩm sinh học an toàn và hiệu quả, và ứng dụng công nghệ thông tin trong việc giám sát và dự báo dịch sâu róm. Ngoài ra, cần tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về phòng trừ sâu róm, và xây dựng các mô hình phòng trừ hiệu quả để nhân rộng.

6.1. Nghiên cứu và phát triển các biện pháp sinh học tiên tiến

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các biện pháp sinh học tiên tiến để phòng trừ sâu róm. Tìm kiếm và đánh giá các loài thiên địch mới, có khả năng tiêu diệt sâu róm hiệu quả hơn. Phát triển các chế phẩm sinh học từ nấm, vi khuẩn, virus, có khả năng gây bệnh cho sâu róm, nhưng an toàn cho môi trường và sức khỏe con người. Nghiên cứu và ứng dụng công nghệ sinh học để tạo ra các giống cây thông có khả năng kháng sâu róm.

6.2. Ứng dụng công nghệ thông tin trong giám sát và dự báo dịch

Ứng dụng công nghệ thông tin trong việc giám sát và dự báo dịch sâu róm là một hướng đi đầy tiềm năng. Sử dụng hệ thống định vị toàn cầu (GPS), hệ thống thông tin địa lý (GIS) để thu thập và phân tích dữ liệu về mật độ sâu róm, điều kiện thời tiết, địa hình, và các yếu tố khác ảnh hưởng đến sự phát triển của sâu róm. Xây dựng các mô hình dự báo dịch sâu róm, giúp các nhà quản lý và người dân chủ động phòng ngừa và ứng phó với dịch bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Lạng Sơn sở hữu diện tích đất lâm nghiệp 648.244,8 ha, chiếm 78% tổng diện tích tự nhiên toàn tỉnh. Cây thông giữ vị trí cây trồng lâm nghiệp chủ lực với tổng diện tích đạt 88.560 ha vào năm 2010, tập trung chủ yếu tại các huyện Đình Lập, Lộc Bình, Cao Lộc và Văn Lãng. Về giá trị kinh tế, mỗi hecta rừng thông trong chu kỳ 20 năm mang lại 15 - 20 tấn nhựa và 80 - 100 m3 gỗ, đạt giá trị thương phẩm 200 - 260 triệu đồng. Sản lượng khai thác nhựa toàn tỉnh đạt 600 - 700 tấn mỗi năm, đóng góp tích cực vào công cuộc xóa đói giảm nghèo tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Tuy nhiên, việc phát triển rừng trồng thuần loài đã tạo điều kiện thuận lợi cho dịch sâu hại bùng phát, điển hình là loài sâu róm 4 túm lông với tên khoa học Dasychira axutha Collennette. Tháng 9 năm 2005 tại huyện Đình Lập, dịch sâu róm đã tàn phá 450 ha rừng thông chỉ trong 20 ngày, trong đó 165 ha bị hại nặng với mật độ lên tới 411 con trên mỗi cây. Đến tháng 10 năm 2007, dịch sâu róm lứa thứ 4 tiếp tục lan rộng trên 2.016 ha tại huyện Lộc Bình với 1.615 ha, huyện Chi Lăng 201,4 ha và huyện Văn Lãng 190 ha, khiến 595 ha rừng bị ăn trụi lá nghiêm trọng.

Trước thực trạng lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học gây ô nhiễm môi trường và suy giảm tính đa dạng sinh học, đề tài nghiên cứu được thực hiện tại xã Lợi Bác, huyện Lộc Bình từ ngày 01/01/2010 đến ngày 15/09/2010. Nghiên cứu tập trung làm rõ đặc tính sinh học, quy luật phát sinh và thử nghiệm các biện pháp vật lý cơ giới, hướng tới mục tiêu giảm mật độ sâu hại trên 70%, bảo vệ an toàn sinh thái rừng và nâng cao hiệu quả kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng nền tảng lý thuyết Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) kết hợp lý thuyết sinh thái học côn trùng họ Ngài độc Lymantriidae thuộc bộ Cánh vẩy Lepidoptera. Trọng tâm lý thuyết là khai thác các quy luật sinh học tự nhiên và phản xạ không điều kiện của loài Dasychira axutha Collennette nhằm xây dựng giải pháp phòng trừ cơ học thân thiện với môi trường.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm chuyên ngành then chốt: tính xu quang của bướm trưởng thành trước nguồn sáng nhân tạo; tập tính di chuyển tìm nơi kết kén hóa nhộng dưới thảm mục; phản xạ tự vệ buông tơ của ấu trùng; và chỉ số tỷ lệ hại lá R% xác định mức độ suy thoái tán rừng qua 5 cấp độ từ cấp 0 đến cấp IV. Mô hình nghiên cứu phân tích mối tương quan giữa các thông số lập địa như độ dốc sườn đồi từ 12 đến 39 độ, hướng phơi sườn Tây Nam hoặc Đông Bắc với mật độ phát sinh 4 thế hệ sâu hại trong năm.

Phương pháp nghiên cứu

Cỡ mẫu nghiên cứu được thiết lập trên 10 ô tiêu chuẩn hình chữ nhật diện tích 1.500 m2 mỗi ô (kích thước 30 x 50 m) tại các lô rừng thông trồng từ năm 1996 đến năm 2003 ở xã Lợi Bác. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống được áp dụng để lựa chọn cố định 30 cây tiêu chuẩn trên mỗi ô, tạo tổng cỡ mẫu 300 cây điều tra định kỳ qua 5 đợt từ tháng 3 đến tháng 7 năm 2010. Trên mỗi cây tiêu chuẩn, dữ liệu được thu thập trên 5 cành tán lá với 25 túm lá, 2 mét thân cây và 5 ô dạng bản diện tích 1 m2 dưới mặt đất để khảo sát sâu non và nhộng.

Đối với thử nghiệm kiểm soát vật lý, nghiên cứu bố trí 2 ô thí nghiệm diện tích 2.000 m2 gồm 1 ô can thiệp cơ giới và 1 ô đối chứng, theo dõi lặp lại 3 đợt cách nhau 7 ngày. Việc lựa chọn phương pháp phân tích thống kê sinh học với kiểm định tiêu chuẩn U ở ngưỡng tới hạn 1,96 cho phép đánh giá tính thuần nhất giữa các ô điều tra. Đồng thời, nghiên cứu áp dụng công thức Henderson - Tilton nhằm loại bỏ biến động tự nhiên, đảm bảo xác định chính xác tỷ lệ tiêu diệt sâu hại thực tế của các giải pháp cơ giới.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu xác định sâu róm 4 túm lông tại khu vực Lộc Bình phát sinh 4 thế hệ trong một năm. Thế hệ 1 kéo dài trung bình 71,5 ngày từ tháng 4 đến tháng 6. Pha sâu non gồm 6 tuổi kéo dài từ 5 đến 12 ngày mỗi tuổi, pha nhộng kéo dài 13 - 18 ngày (trung bình 15,5 ngày) và pha trưởng thành sống từ 3 đến 8 ngày (trung bình 5,5 ngày). Thời gian qua đông của sâu non kéo dài từ 100 đến 120 ngày.

Thứ hai, đặc điểm hình thái học được mô tả chi tiết với trứng hình cầu dẹt đường kính 1,10 - 1,22 mm. Ấu trùng tuổi 6 đạt chiều dài 24,86 - 31,62 mm, mang 4 chùm lông màu vàng cọ dạng bàn chải đặc trưng trên đốt bụng 1 đến 4. Bướm trưởng thành có sải cánh rộng 40 - 60 mm ở con cái và 30 - 40 mm ở con đực.

Thứ ba, thử nghiệm 4 công thức bẫy ánh sáng cho thấy bóng đèn chùm neon 65W và bóng đèn đỏ 65W sử dụng điện lưới hoặc ắc quy N25 đạt hiệu quả thu bắt ngài cao nhất trong khung giờ từ 19h00 đến 23h00 đêm, vượt trội so với đèn tích điện 6V/4Ah và đèn măng sông.

Thứ tư, biện pháp thu bắt nhộng và sâu non kết hợp rung cây bằng sào đạt hiệu quả giảm mật độ sâu từ 65,4% đến 82,1% theo công thức Henderson - Tilton sau 3 lần theo dõi lặp lại.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả vượt trội của bẫy đèn và thu bắt thủ công bắt nguồn từ các đặc tính sinh học của sâu hại. Tập tính xu quang mạnh mẽ của ngài trưởng thành xuất hiện ngay khi vũ hóa vào ban đêm, trong khi sâu non tuổi lớn có xu hướng bò xuống gốc cây và lớp thảm mục để kết kén hóa nhộng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu gom cơ học.

So với các nghiên cứu trước đây vốn phụ thuộc vào chế phẩm sinh học hoặc thuốc hóa học Decid 2,5 EC và Ofatox 400 EC, biện pháp vật lý cơ giới đã giải quyết triệt để nguy cơ sâu kháng thuốc và bảo vệ nguồn nước đầu nguồn. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ đường thể hiện chu kỳ phát sinh 4 thế hệ sâu qua 12 tháng, cùng bảng tổng hợp so sánh hiệu quả giữa 4 công thức bẫy đèn với chỉ số kiểm định sai khác U nhỏ hơn 1,96, chứng minh tính đồng nhất và độ tin cậy khoa học cao giữa các lần thử nghiệm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, triển khai lắp đặt hệ thống bẫy đèn ánh sáng công suất 65W tại các khu vực rừng thông trọng điểm. Bẫy đèn cần được treo ở độ cao 2,5 m kết hợp chậu dung dịch nước xà phòng đặt cách bóng đèn 0,5 - 0,7 m nhằm giữ chặt ngài rơi xuống. Thời gian vận hành từ 19h00 đến 04h00 sáng trong các đợt vũ hóa cao điểm gồm tháng 4, tháng 6, tháng 8 và tháng 10, hướng tới mục tiêu tiêu diệt trên 75% ngài trưởng thành trước kỳ sinh sản. Đơn vị chủ trì thực hiện là Ban Quản lý rừng phối hợp cùng các hộ nhận khoán bảo vệ rừng.

Thứ hai, tổ chức thu gom nhộng và sâu non thủ công tại tầng thực bì đáy rừng và quanh gốc cây trong bán kính 2 m tán lá. Hoạt động này cần tiến hành vào các đợt hóa nhộng chính gồm tháng 3, tháng 5, tháng 7 và tháng 9, đặt mục tiêu hạ mật độ sâu non xuống dưới 20 con/cây trước khi sâu bước vào tuổi 3 phá hại mạnh. Trách nhiệm thực hiện thuộc về Hạt Kiểm lâm địa phương và Ủy ban nhân dân xã Lợi Bác.

Thứ ba, áp dụng vòng bọc dính cơ học quanh thân cây thông ở độ cao 1,5 đến 2,0 m trong thời gian từ 30 đến 45 ngày mỗi lứa sâu. Biện pháp này giúp ngăn chặn triệt để 100% đường di chuyển của sâu non từ mặt đất lên ngọn cây và ngược lại.

Thứ tư, thiết lập mạng lưới dự tính dự báo cấp cơ sở với chu kỳ tuần tra định kỳ 10 đến 15 ngày một lần trên 10 ô tiêu chuẩn cố định trong giai đoạn 2011 - 2015. Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lạng Sơn chịu trách nhiệm tập huấn kỹ thuật IPM và trang bị thiết bị giám sát cho lực lượng bảo vệ rừng cơ sở.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là cán bộ kỹ thuật thuộc Chi cục Kiểm lâm và Phòng Nông nghiệp các tỉnh miền núi phía Bắc có diện tích rừng thông lớn như Lạng Sơn, Quảng Ninh, Bắc Giang. Luận văn cung cấp quy trình kỹ thuật phòng trừ sâu róm 4 túm lông chuẩn hóa, giúp dập dịch hiệu quả trên diện rộng mà không gây ô nhiễm nguồn nước ngầm.

Nhóm thứ hai là các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng và Bảo vệ thực vật. Tài liệu mang lại hệ thống dữ liệu toàn diện về chu kỳ sinh học 4 thế hệ, đặc điểm hình thái 6 tuổi sâu non và phương pháp bố trí 10 ô tiêu chuẩn thực địa theo quy phạm lâm nghiệp.

Nhóm thứ ba là các chủ rừng, ban quản lý rừng phòng hộ và hộ gia đình nhận giao khoán chăm sóc rừng thông 10 đến 20 năm tuổi. Luận văn hướng dẫn chi tiết cách chế tạo bẫy đèn 65W chi phí thấp và lịch thu gom nhộng định kỳ để bảo vệ sản lượng khai thác nhựa đạt mức tối ưu từ 15 đến 20 tấn/ha.

Nhóm thứ tư là các tổ chức bảo tồn thiên nhiên và đơn vị tư vấn chứng chỉ rừng FSC. Nghiên cứu là mô hình thực tiễn trong việc loại bỏ hoàn toàn thuốc trừ sâu hóa học Decid 2,5 EC, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về quản trị rừng bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Sâu róm 4 túm lông khác sâu róm thông Dendrolimus punctatus ở những đặc điểm nào? Sâu róm 4 túm lông Dasychira axutha có 4 chùm lông màu vàng cọ dạng bàn chải trên lưng đốt bụng 1 đến 4, thân màu nâu đỏ. Ngược lại, sâu róm thông Dendrolimus punctatus không có 4 chùm lông này, thân màu nâu đen điểm trắng. Trứng sâu róm 4 túm lông màu xám xanh lõm giữa, khác trứng hồng nhạt của sâu róm thông.

Vì sao nên ưu tiên biện pháp vật lý cơ giới thay vì phun thuốc hóa học? Thuốc hóa học như Decid 2,5 EC tiêu diệt các loài thiên địch có ích như ong mắt đỏ và bọ ngựa, dễ gây hiện tượng sâu kháng thuốc và đe dọa ô nhiễm 648.244,8 ha đất lâm nghiệp. Biện pháp vật lý cơ giới mang lại hiệu quả diệt sâu từ 65% đến hơn 80%, an toàn cho nguồn nước và bảo vệ hệ sinh thái rừng.

Bẫy đèn đạt hiệu quả thu bắt ngài cao nhất vào khung giờ nào trong đêm? Bẫy đèn đạt hiệu suất thu hút ngài trưởng thành cao nhất từ 19h00 đến 23h00 đêm, thời điểm bướm vũ hóa bay tìm bạn tình và đẻ trứng với mật độ lớn. Từ 24h00 đến 04h00 sáng, lượng ngài vào bẫy giảm mạnh do nhiệt độ hạ thấp và sương đêm xuất hiện.

Cấu tạo bẫy đèn diệt sâu róm tiêu chuẩn gồm những bộ phận nào? Bẫy đèn gồm bóng chùm neon hoặc bóng sợi đốt đỏ công suất 65W treo cao 2,5 m tại khoảng đất trống. Phía dưới đặt chậu dung dịch nước xà phòng kích thước 47 x 15 cm, cách đèn 0,5 - 0,7 m nhằm giữ chặt ngài khi rơi xuống, ngăn chúng bay thoát ra ngoài.

Phương pháp điều tra và thu gom nhộng dưới mặt đất được tiến hành ra sao? Cán bộ kỹ thuật lập các ô dạng bản diện tích 1 m2 quanh gốc cây, bới lớp lá khô và cuốc từng lớp đất sâu 10 cm để thu bắt nhộng. Thời điểm thu gom hiệu quả nhất là vào tháng 3 và tháng 5 khi nhộng các thế hệ tập trung mật độ cao.

Kết luận

Nghiên cứu đã giải quyết toàn diện bài toán phòng trừ sâu róm 4 túm lông tại huyện Lộc Bình với 5 đóng góp chính:

• Xác định chính xác loài dịch hại là Dasychira axutha Collennette thuộc họ Lymantriidae với chu kỳ 4 thế hệ phát sinh trong năm.
• Làm rõ thời gian phát dục thế hệ 1 kéo dài 71,5 ngày cùng các chỉ tiêu nhận dạng 6 tuổi sâu non phục vụ điều tra thực địa.
• Chuẩn hóa quy trình điều tra dự báo mật độ sâu trên 10 ô tiêu chuẩn diện tích 1.500 m2 kết hợp kiểm định U-test đạt độ tin cậy cao.
• Chứng minh bẫy đèn 65W và thu bắt cơ giới giúp giảm 65,4% đến 82,1% mật độ sâu hại mà không gây ô nhiễm môi trường.
• Đề xuất hệ thống giải pháp cơ giới đồng bộ kết hợp giám sát IPM định kỳ 10 - 15 ngày một lần.

Trong giai đoạn 2011 - 2015, giải pháp bẫy đèn 65W cần được nhân rộng trên 88.560 ha rừng thông tại tỉnh Lạng Sơn. Các đơn vị chủ rừng hãy chủ động ứng dụng ngay biện pháp vật lý cơ giới để bảo vệ mùa màng và nâng cao năng suất khai thác nhựa thông bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Trên thế giới, họ Ngài độc Lymantriidae có khoảng 2500 loài được biết đến. Nhiều tác giả đã nghiên cứu về họ Ngài độc Lymantriidae như: William E Wallner và Katherine A. Tác giả đã thống kê có khoảng 2494 loài thuộc họ Ngài độc Lymantriidae, riêng chi Dasychira có 432 loài, chi Euproctis có 796 loài. Theo De Freina và Witt (1987), ở Châu âu có 35 loài trong đó họ đã nghiên cứu về chi Dasychira.

N¨m 1998, Andrew M Liebholh, Yasutomo, Higashiura, Akira unno cho biÕt ¶nh h-ëng cña yÕu tè thiªn ®Þch ë c¸c kiÓu rõng ®èi víi s©u h¹i thuéc hä Ngµi ®éc Lymantriidae ë NhËt B¶n [31]. Ở Trung Quốc có khoảng 270 loài họ Ngài độc Lymantriidae, sâu róm có 41 loài [33]. Trong đó Sâu róm 4 túm lông là một trong những loài phổ biến gây hại trên rừng thông. Theo các nghiên cứu ở Trung Quốc: Sâu róm 4 túm lông hại thông thuộc họ Ngài độc (Lymantriidae), bộ Cánh vẩy (Lepidoptera).

Trong họ Ngài độc có một số giống mà sâu non của chúng có 4 túm lông dạng bàn chải ở phía trên lưng, đó là Dasychira, Calliteara, Orgyia, Pantana (Xiao Gangrou, 1991) [30]. Nhiều loài trong số đó hại cây lâm nghiệp, trong đó có Thông đuôi ngựa (Pinus massoniana) (Xiao Gangrou, 1991; Zhang Zhen et al, 2005). Năm 1991, Xiao Gangrou đã mô tả 2 loài thuộc giống Dasychira là D. axutha Collenette và D.

grotei Moore, trong đó loài thứ nhất có những đặc điểm khá giống với sâu róm 4 túm lông ở Việt Nam, cũng gây hại trên cây Thông đuôi ngựa. grotei có lông độc dài, dầy hơn, 4 túm lông cũng dài hơn. Giống Orgyia có 5 loài, khác với giống Dasychira ở c 5 một số đặc điểm như đa số con trưởng thành cái không có cánh. Một giống khác mà sâu non cũng có 4 túm lông là Pantana.

Trong tài liệu của Xiao Gangrou không thấy đề cập tới phương pháp phòng trừ các loài sâu hại này. Nhìn chung nhiều loài thuộc họ Lymantriidae có tính đa thực hoặc hẹp thực. Theo nghiên cứu của Guo kai-yueh, Wu qiao-ming và Li chang-zhi (1997-1999) loài Dasychira axutha được xác định là gây hại chủ yếu trên Thông đuôi ngựa và Thông nhựa, thấy xuất hiện ở nhiều tỉnh của Trung Quốc như Hắc Long Giang, Liêu Ninh, Triết Giang, Hồ Bắc, Giang Tây, Hồ Nam, Quảng Đông, Quảng Tây… Số thế hệ trong năm khá khác nhau: 2 thế hệ ở khu vực phía bắc Trung Quốc, 3 thế hệ ở khu vực tây bắc, 4 thế hệ ở khu vực phía nam, qua đông ở pha nhộng. Trưởng thành xuất hiện vào tháng 4, có tính xu quang mạnh.

Buổi tối trưởng thành cái đẻ trứng vào lá thông, trứng được xếp thành hàng khoảng 50-60 quả. Thời gian phát triển phôi thai kéo dài 8-9 ngày (thế hệ 1) hoặc 6-7 ngày (thế hệ 2). Sâu non có khả năng tiết tơ, có 7 tuổi, gây hại mạnh từ tuổi 3 trở đi, mỗi sâu non ăn hết 250-300 lá. Sâu non thế hệ 1 gây hại mạnh trong tháng 5-6, tháng 7 hóa nhộng ở trên cây hoặc xuống gốc cây hay đất.

Trưởng thành vũ hóa vào tháng 7-8, lứa sâu non thế hệ 2 gây hại vào tháng 8-9, sau đó hóa nhộng trong phần dưới của cây và qua đông. Một số đặc trưng hình thái cơ bản Sâu róm 4 túm lông: Trứng: Trứng hình cầu dẹt, đường kính 1,10  1,22 mm, bình quân 1,16 mm, ở giữa lõm, có điểm đen nhỏ. Ấu trùng: Ấu trùng thành thục dài 24,86  31,62 mm. Đầu màu nâu đỏ, trán và vùng trán màu nâu thẩm, ở hai bên ngực trước, mỗi đốt có 1 túm lông dài màu nâu đen chìa ra, hướng về phía đầu, trên lưng từ đốt bụng 1 đến đốt bụng 4, mỗi đốt có cụm lông màu vàng cọ.

Nhộng: Nhộng cái dài 17,1  26,2 mm, rộng 7,10  9,98 mm, nhộng đực dài 14,32  20,46 mm, rộng 5,94  8,64 mm. c 6 Kén: Kén hình bầu dục, màu vàng nhạt hoặc vàng cọ dài 30 mm, rộng 19 mm, xù xì, có lông độc màu đen. Sâu trưởng thành: Con cái cơ thể dài 18,04  20,18mm, sải cánh dài 53,34  59,86 mm. Con đực dài 16,84  17,34 mm, sải cánh 38,46  49,52 mm.

Cơ thể màu tro hoặc màu đen xám, đầu màu trắng xám, mắt kép màu đen, râu môi dưới màu nâu, lưng ngực màu nâu. Các tác giả đã đưa ra một số biện pháp phòng trừ:  Biện pháp vật lý cơ giới: Thu bắt khi mới có ít cây bị hại. Bẫy bắt trưởng thành bằng bẫy đèn, bẫy pheromon.  Biện pháp sinh học: Sử dụng các loài côn trùng ký sinh trứng (Ong mắt đỏ, ong tấm đen, tấm xanh), ký sinh sâu non (Ong kén - Braconidae), côn trùng bắt mồi ăn thịt như bọ ngựa.

Sử dụng chế phẩm BT.  Biện pháp hóa học: Sử dụng thuốc trừ sâu hóa học thuộc nhóm diflubenzuron (Dimilin), tebufenozide (Confirm, Mimic); pyrethroid như permethrin, Carbaryl (Sevin, Sevimol)… 1. Tình hình nghiên cứu trong nước Năm 1987, Alexander Schintlmeister [32] có báo cáo khoa học về khu hệ côn trùng thuộc họ Lymantriidae và Notodontidae ở Việt Nam. Trong báo cáo này họ Lymantriidae có 31 loài, trong đó có 9 loài mới phát hiện.

Đây là kết quả nghiên cứu trên cơ sở kế thừa mẫu vật đã được thu thập từ năm 1980- 1982 của Spitzer, từ năm 1978-1982 của Helia ở Hà Nội, Đồ Sơn, Tam Đảo, Hạ Long, Sa Pa và một số khu vực khác. Báo cáo cũng cho thấy côn trùng thuộc 2 họ này đã được nghiên cứu từ những năm 1929 bởi De Joannis. Cho đến thời điểm năm 1987, số loài thuộc họ Lymantriidae đã được giám định ở Việt Nam là 84 loài. Theo tác giả có tới 80% số loài thuộc họ Lymantriidae cũng có ở Trung Quốc.

Có 2 loài thuộc giống Calliteara là C. horsfiedii Saunder, 1851 (thu được ở Hà Nội năm 1976) và C. Hai loài thuộc Dasychira là D. Giống Orgyia cũng có 2 loài là O.

Hai loài Pantana là P. Sâu róm 4 túm lông được phát hiện và thấy phát dịch ở Quảng Ninh (Nguyễn Bá Thụ và Đào Xuân Trường, 2004) [22]. Phạm Quang Thu, Lê Văn Bình (2008)[2] cho rằng sâu này là loài Dasychira axutha Collennette, 1934, loài sâu róm này là loài sâu có sức sinh sản cao và gây hại mạnh. Nghiên cứu đã đưa ra được những thông tin cơ bản về đặc điểm hình thái và mức gây hại của sâu róm 4 túm lông.

Theo Trung tâm Tin học Bộ NN&PTNT tình hình dịch sâu róm 4 túm lông được khái quát như sau: Cuối năm 2005 tại xã Cẩm Đàn (Sơn Động, Bắc Giang), dịch đã xảy ra trên diện tích gần 10ha. Năm 2007, 45ha rừng thông của bản Đồng Bưa đã bị sâu róm 4 túm lông ăn hại, trong đó 15ha bị hại nặng, toàn xã Cẩm Đàn có 80ha bị hại. Ngoài ra ở Hữu Sản 20 ha, Vân Sơn 5 ha thông cũng bị hại bởi loài Sâu róm 4 túm lông. Năm 2005, ở các khu vực trồng thông trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn đã xảy ra hiện tượng sâu róm ăn trụi lá, có nguy cơ chết cây.

Ở huyện Đình Lập, chỉ tính 20 ngày đầu tháng 9 đã có tới 450 ha rừng thông bị thiệt hại, trong đó có khoảng 165 ha rừng bị sâu róm phá hoại nặng nề. Mật độ sâu là 411 con trên một cây. Rừng thông của các huyện Lộc Bình, Văn Lãng, Văn Quan bị sâu róm ăn lá bắt đầu từ tháng 9/2007 với mật độ từ 50 đến 100 con/cây, nhiều nơi từ 300 đến 400con/cây, làm cho 600 ha rừng thông bị nhiễm sâu róm nặng, c 8 nhiều diện tích rừng thông bị chết cháy do sâu ăn trụi lá. Tổng diện tích bị hại của Lạng Sơn trong năm 2007 là gần 2.

Tại Bắc Kạn: Năm 2006: Sâu róm 4 túm lông xuất hiện ở Ngân Sơn (8ha) và Bạch Thông (20ha). Từ đầu tháng 10/2007 đến 12/2007, trên địa bàn huyện Ngân Sơn đã xuất hiện dịch sâu róm, chỉ trong 15 ngày đầu xuất hiện, sâu róm đã làm cho hàng chục ha rừng thông bị ăn trụi lá. Mật độ sâu róm luôn phổ biến từ 100 đến 300 con/cây, cá biệt có nơi lên đến trên 1. Đến ngày 11/12/2007, dịch sâu róm đã lan đến 985 ha rừng thông tại huyện Ngân Sơn (tỉnh Bắc Kạn).

Hiện nay đã có một số công trình nghiên cứu về biện pháp phòng trừ Sâu róm thông ở nước ta. Các tác giả đã đưa ra các biện pháp phòng trừ tổng hợp và riêng lẻ góp phần quan trọng trong việc phòng trừ sâu hại nói chung và Sâu róm thông nói riêng: Phạm Ngọc Anh (1963) khi nghiên cứu tập tính qua đông của Sâu róm thông đuôi ngựa (Dendrolimus punctatus Walker) đã đưa ra giải pháp giám sát, kết hợp biện pháp cơ giới. để phòng trừ sâu hại. Nghiên cứu sản xuất một số chế phẩm sinh học như nấm Bạch cương, Lục cương (Beauveria bassiana và Metazhizium) phục vụ cho việc phòng trừ Sâu róm thông từ Thừa Thiên Huế đến Quảng Ninh.

- Năm 1990, Lê Nam Hùng [8] với báo cáo kết quả: “Nghiên cứu biện pháp dự tính, dự báo và phòng trừ tổng hợp Sâu róm thông Dendrolimus punctatus Walker ở miền Bắc Việt Nam” đã một bước cụ thể hoá nguyên lý c 9 phòng trừ tổng hợp loài sâu hại này. Tuy nhiên, các phương pháp dự tính, dự báo được đề cập trong nghiên cứu phần lớn dựa vào một số đặc tính sinh vật học của Sâu róm thông nhưng chưa chú ý tới đặc điểm dịch của nó, mặt khác phạm vi ứng dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp ở công trình này đang ở phạm vị hẹp của miền Bắc Việt Nam. Năm 1991 Billings đã đưa ra các biện pháp phòng trừ tổng hợp Sâu róm thông (Dendrolimus punctatus Walker) như sau: - Điều tra, giám sát: Xác định địa điểm, đặc điểm lập địa và mức độ dịch hại; Nghiên cứu về dịch hại, lập địa. để đánh giá mức độ nguy hiểm cho các khu vực; Điều tra các khu vực nguy hiểm xác định đặc điểm quần thể sâu.

- Các biện pháp phòng trừ: Bắt giết; Áp dụng hạn chế biện pháp hóa học ở khu vực có nguy cơ dịch cao; Sử dụng thiên địch. - Biện pháp dài hạn: Nghiên cứu sinh học, sinh thái của sâu hại; Chú ý các biện pháp lâm sinh: Tránh rừng thuần loài, mật độ quá dầy, giống cây mẫn cảm; Tập huấn IPM cho cán bộ địa phương. Lê Thị Diên (1997) đã nghiên cứu phương án phòng trừ sâu bệnh hại rừng thông tại Lâm trường Tiền phong, Huế [6]. Tác giả đã xây dựng một số cơ sở.