Luận văn thạc sĩ hiệu quả kinh tế và các nhân tố tác động đến việc lựa chọn mô mình nuôi tôm thẻ chân trắng lót bạt đáy 2 giai đoạn tại huyện kiên lương tỉnh kiên giang

Khám phá hiệu quả kinh tế và các yếu tố ảnh hưởng đến mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng lót bạt đáy 2 giai đoạn tại Kiên Lương, Kiên Giang.

• Tác giả: Trần Bình Trọng
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thanh Loan
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiệu Quả Kinh Tế Và Yếu Tố Lựa Chọn Mô Hình Nuôi Tôm Thẻ Chân Trắng Tại Kiên Lương
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.1.1. Mục tiêu chung
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa nghiên cứu
• 1.6. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.1. Các mô hình nuôi thủy sản thâm canh
• 2.2. Đặc điểm của nuôi tôm thâm canh
• 2.3. Các khái niệm hiệu quả sản xuất trong ngành thủy sản
• 2.3.1. Hiệu quả kinh tế
• 2.3.2. Hiệu quả kỹ thuật
• 2.3.3. Rủi ro
• 2.3.4. Lợi nhuận
• 2.4. Tổng quan các nghiên cứu trước
• 3. CHƯƠNG 3: TỔNG QUAN ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 6. CHƯƠNG 6: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích hiệu quả kinh tế và các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng tại huyện Kiên Lương. Mô hình nuôi tôm thâm canh lót bạc đáy hai giai đoạn (LBĐ2GĐ) đã được chứng minh là có năng suất cao hơn so với mô hình truyền thống. Tuy nhiên, việc đầu tư vào mô hình này đòi hỏi chi phí lớn, dẫn đến sự cân nhắc của các hộ nuôi tôm trong việc lựa chọn mô hình phù hợp. Nghiên cứu nhằm cung cấp thông tin về hiệu quả kinh tế của hai mô hình nuôi tôm, từ đó đưa ra các đề xuất hỗ trợ cho người nuôi tôm và các cơ quan quản lý nhà nước.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là phân tích hiệu quả kinh tế và các yếu tố quyết định đến việc lựa chọn mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng lót bạc đáy hai giai đoạn tại huyện Kiên Lương. Cụ thể, nghiên cứu sẽ so sánh hiệu quả kinh tế của hai mô hình nuôi tôm, phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn mô hình, và đề xuất các chính sách hỗ trợ cho người nuôi tôm nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và giảm thiểu rủi ro về dịch bệnh.

II. Tổng quan địa bàn nghiên cứu

Huyện Kiên Lương có điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội thuận lợi cho việc phát triển ngành thủy sản. Diện tích nuôi tôm tại huyện đã tăng nhanh trong những năm gần đây, với sản lượng nuôi tôm chiếm khoảng 50% sản lượng tôm của tỉnh Kiên Giang. Tuy nhiên, tình hình dịch bệnh thường xuyên xảy ra đã ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của các mô hình nuôi tôm. Mô hình nuôi tôm thâm canh LBĐ2GĐ được xem là giải pháp khả thi để nâng cao năng suất và giảm thiểu rủi ro dịch bệnh. Nghiên cứu sẽ phân tích các yếu tố tự nhiên, kinh tế xã hội ảnh hưởng đến việc lựa chọn mô hình nuôi tôm tại địa bàn này.

2.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội

Điều kiện tự nhiên tại huyện Kiên Lương bao gồm hệ thống thủy lợi, chất lượng nước và khí hậu, tất cả đều ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của mô hình nuôi tôm. Bên cạnh đó, điều kiện kinh tế xã hội như trình độ dân trí, kinh nghiệm nuôi tôm của người dân cũng đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn mô hình nuôi. Nghiên cứu sẽ chỉ ra rằng, việc nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người nuôi tôm là cần thiết để tối ưu hóa hiệu quả kinh tế.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định lượng và định tính để đánh giá hiệu quả kinh tế của hai mô hình nuôi tôm. Dữ liệu được thu thập từ các hộ nuôi tôm tại huyện Kiên Lương thông qua khảo sát và phỏng vấn. Phân tích sẽ tập trung vào các chỉ tiêu kinh tế như chi phí đầu tư, sản lượng, lợi nhuận và các yếu tố tác động đến quyết định lựa chọn mô hình nuôi tôm. Kết quả phân tích sẽ cung cấp cơ sở cho việc đưa ra các chính sách hỗ trợ cho người nuôi tôm.

3.1. Khung phân tích

Khung phân tích được xây dựng dựa trên các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của mô hình nuôi tôm. Các yếu tố này bao gồm điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, và các yếu tố kỹ thuật trong quá trình nuôi tôm. Nghiên cứu sẽ sử dụng mô hình Logit để phân tích các yếu tố quyết định đến việc lựa chọn mô hình nuôi tôm, từ đó đưa ra các khuyến nghị cho các hộ nuôi tôm và cơ quan quản lý nhà nước.

IV. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình nuôi tôm thâm canh LBĐ2GĐ có hiệu quả kinh tế cao hơn so với mô hình truyền thống. Cụ thể, năng suất bình quân của mô hình LBĐ2GĐ cao hơn 1,82 tấn/công, trong khi chi phí nuôi tôm cũng cao hơn 139,82 triệu đồng/công/vụ. Tuy nhiên, lợi nhuận từ mô hình LBĐ2GĐ lại cao hơn 134,08 triệu đồng/vụ/công. Các yếu tố như kinh nghiệm nuôi tôm, mức độ khí độc và vi khuẩn trong ao nuôi, và vốn đầu tư đều có tác động đáng kể đến quyết định lựa chọn mô hình nuôi tôm.

4.1. So sánh hiệu quả kinh tế

So sánh giữa hai mô hình cho thấy rằng mặc dù chi phí đầu tư cho mô hình LBĐ2GĐ cao hơn, nhưng lợi nhuận thu được lại lớn hơn đáng kể. Điều này cho thấy rằng việc đầu tư vào mô hình LBĐ2GĐ là hợp lý và có thể mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn cho người nuôi tôm. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng cần có chính sách hỗ trợ vay vốn cho người nuôi tôm để khuyến khích họ chuyển đổi sang mô hình này.

V. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng mô hình nuôi tôm thâm canh LBĐ2GĐ có hiệu quả kinh tế cao hơn so với mô hình truyền thống. Các yếu tố như kinh nghiệm nuôi tôm, điều kiện môi trường và vốn đầu tư đều ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn mô hình. Để nâng cao hiệu quả kinh tế trong nuôi tôm, cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương, bao gồm việc tổ chức tập huấn và hỗ trợ vay vốn cho người nuôi tôm. Điều này sẽ giúp người nuôi tôm có thể chuyển đổi sang mô hình nuôi hiệu quả hơn, góp phần phát triển bền vững ngành nuôi tôm tại huyện Kiên Lương.

5.1. Đề xuất chính sách

Đề xuất chính sách cần tập trung vào việc hỗ trợ tài chính cho người nuôi tôm, đồng thời tổ chức các khóa đào tạo về kỹ thuật nuôi tôm hiện đại. Chính quyền địa phương cũng cần thiết lập các trạm quan trắc môi trường để kiểm soát chất lượng nước và phòng ngừa dịch bệnh. Những biện pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế và đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành nuôi tôm tại Kiên Lương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành nuôi trồng thủy sản tại Việt Nam, đặc biệt là nuôi tôm thẻ chân trắng, đã trở thành một ngành kinh tế quan trọng với giá trị xuất khẩu đạt khoảng 7 tỷ USD (VASEP, 2016). Tỉnh Kiên Giang, với hơn 200 km bờ biển, là vùng trọng điểm phát triển nghề nuôi tôm thâm canh, trong đó huyện Kiên Lương chiếm khoảng 50% sản lượng tôm toàn tỉnh với diện tích nuôi tăng từ 573 ha năm 2013 lên 1.150 ha năm 2016 (UBND huyện Kiên Lương, 2017). Tuy nhiên, nghề nuôi tôm truyền thống tại đây đang đối mặt với nhiều khó khăn do dịch bệnh và hiệu quả kinh tế giảm sút. Mô hình nuôi tôm thâm canh lót bạc đáy hai giai đoạn (LBĐ2GĐ) được xem là giải pháp cải tiến nhằm nâng cao năng suất và giảm thiểu rủi ro dịch bệnh, với năng suất cao hơn từ 5 đến 7 lần so với mô hình truyền thống.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích hiệu quả kinh tế và các nhân tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn mô hình nuôi tôm LBĐ2GĐ tại huyện Kiên Lương trong giai đoạn 2013-2017. Nghiên cứu nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho các hộ nuôi tôm và cơ quan quản lý nhà nước trong việc định hướng phát triển nghề nuôi tôm bền vững, nâng cao lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro dịch bệnh. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các xã trọng điểm nuôi tôm như Bình An, Bình Trị, Dương Hòa, Hòa Điền, Kiên Bình và thị trấn Kiên Lương, với dữ liệu sơ cấp thu thập từ 120 hộ nuôi tôm trong năm 2017 và số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về nuôi trồng thủy sản thâm canh, hiệu quả kinh tế và mô hình lựa chọn của người sản xuất. Nuôi trồng thủy sản thâm canh được định nghĩa là hình thức nuôi với năng suất cao, kiểm soát tốt các điều kiện môi trường và kỹ thuật (FAO, 2008). Hiệu quả kinh tế được đo bằng tỷ số giữa lợi ích thu được và chi phí bỏ ra, trong đó lợi nhuận là phần chênh lệch giữa doanh thu và tổng chi phí. Ngoài ra, các khái niệm về hiệu quả kỹ thuật và rủi ro cũng được xem xét nhằm đánh giá toàn diện hiệu quả sản xuất. Mô hình Logit nhị phân được sử dụng để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn mô hình nuôi tôm LBĐ2GĐ, với biến phụ thuộc là lựa chọn mô hình và các biến độc lập bao gồm đặc điểm người nuôi, nhân tố đầu vào, đầu ra và chính sách hỗ trợ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu bao gồm số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý như Sở NN&PTNT Kiên Giang, UBND huyện Kiên Lương giai đoạn 2013-2016, và số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát 120 hộ nuôi tôm tại 6 xã trọng điểm trong năm 2017. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các điều kiện nuôi tôm đa dạng tại địa phương. Phân tích hiệu quả kinh tế được thực hiện thông qua các chỉ tiêu như tổng chi phí, doanh thu, lợi nhuận, tỷ số doanh thu trên chi phí và lợi nhuận trên chi phí. Kiểm định T-test được sử dụng để so sánh sự khác biệt về năng suất và lợi nhuận giữa hai mô hình. Mô hình Logit nhị phân được ước lượng để xác định các nhân tố tác động đến việc lựa chọn mô hình LBĐ2GĐ, với các biến độc lập được đo lường cụ thể và kỳ vọng dấu tác động rõ ràng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả kinh tế của mô hình LBĐ2GĐ vượt trội so với mô hình truyền thống:

   • Năng suất trung bình mô hình LBĐ2GĐ đạt 3,44 tấn/công/vụ, cao hơn 1,82 tấn/công/vụ so với mô hình truyền thống (1,61 tấn/công/vụ).
   • Lợi nhuận trung bình mô hình LBĐ2GĐ là 297,22 triệu đồng/công/năm, tăng 182,18% so với mô hình truyền thống (163,14 triệu đồng/công/năm).
   • Mô hình LBĐ2GĐ cho phép nuôi 3 vụ/năm, trong khi mô hình truyền thống chỉ nuôi được 2 vụ/năm.

2. Chi phí đầu tư và sản xuất của mô hình LBĐ2GĐ cao hơn:

   • Tổng chi phí sản xuất mô hình LBĐ2GĐ là 218,74 triệu đồng/vụ/công, cao hơn 139,85 triệu đồng so với mô hình truyền thống (78,89 triệu đồng/vụ/công).
   • Chi phí vật tư chiếm tỷ trọng lớn nhất (81,17%), tiếp theo là chi phí lao động (13,03%) và khấu hao máy móc (5,19%).

3. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn mô hình LBĐ2GĐ:

   • Kinh nghiệm nuôi tôm, số vụ nuôi trong năm, vốn nuôi tôm và lợi nhuận có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến quyết định lựa chọn mô hình LBĐ2GĐ.
   • Mức độ vi khuẩn và khí độc trong ao nuôi có tác động tiêu cực đến việc lựa chọn mô hình này.
   • Chính sách hỗ trợ tập huấn không có tác động đáng kể đến quyết định lựa chọn mô hình.

4. Tác động xã hội và lao động:

   • Mô hình LBĐ2GĐ tạo ra nhiều việc làm hơn, với số công lao động tăng 198 công/năm so với mô hình truyền thống, tương đương tăng 275%.
   • Giá trị doanh thu và lợi nhuận trên một công lao động của mô hình LBĐ2GĐ cao hơn lần lượt 17,4% và 37,37% so với mô hình truyền thống.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình nuôi tôm thâm canh LBĐ2GĐ tại huyện Kiên Lương mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội nhờ năng suất cao và khả năng nuôi nhiều vụ trong năm. Mặc dù chi phí đầu tư ban đầu và chi phí sản xuất cao hơn đáng kể, lợi nhuận thu được vẫn đảm bảo bù đắp và tạo ra giá trị gia tăng lớn cho người nuôi. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây về hiệu quả mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh tại các tỉnh ĐBSCL.

Việc kinh nghiệm nuôi tôm và vốn đầu tư là những nhân tố quyết định cho việc lựa chọn mô hình LBĐ2GĐ phản ánh thực tế rằng mô hình này đòi hỏi kỹ thuật cao và nguồn lực tài chính ổn định. Mức độ vi khuẩn và khí độc ảnh hưởng tiêu cực cho thấy tầm quan trọng của việc quản lý môi trường ao nuôi để đảm bảo thành công của mô hình. Sự không ảnh hưởng của chính sách tập huấn có thể do chất lượng hoặc phạm vi tập huấn chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế của người nuôi.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh năng suất và lợi nhuận giữa hai mô hình, bảng phân tích chi phí chi tiết và biểu đồ tác động biên của các nhân tố trong mô hình Logit để minh họa rõ ràng hơn các kết quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hỗ trợ tài chính cho người nuôi tôm:
   Cơ quan quản lý cần thiết lập các chính sách hỗ trợ vay vốn ưu đãi nhằm giúp người nuôi tôm có đủ nguồn lực đầu tư mô hình LBĐ2GĐ, đặc biệt là các hộ có kinh nghiệm nuôi tôm từ 5 năm trở lên. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm tới, chủ thể là Ngân hàng Chính sách xã hội và Sở NN&PTNT.

2. Đầu tư hệ thống xử lý môi trường và quan trắc nước:
   Xây dựng các trạm quan trắc nước và áp dụng biện pháp xử lý môi trường ao nuôi nhằm giảm thiểu mức độ vi khuẩn và khí độc, từ đó nâng cao hiệu quả và giảm rủi ro dịch bệnh. Thời gian triển khai trong 3 năm, do UBND huyện phối hợp với các đơn vị chuyên môn thực hiện.

3. Nâng cao chất lượng đào tạo và tập huấn kỹ thuật:
   Cải tiến chương trình tập huấn kỹ thuật nuôi tôm LBĐ2GĐ, tập trung vào thực hành và giải pháp xử lý môi trường, nhằm tăng cường hiệu quả chuyển giao công nghệ. Thực hiện liên tục hàng năm, do Sở NN&PTNT và các trung tâm khuyến nông chủ trì.

4. Khuyến khích áp dụng mô hình LBĐ2GĐ rộng rãi:
   Tuyên truyền, phổ biến kết quả nghiên cứu và lợi ích kinh tế của mô hình LBĐ2GĐ để người nuôi tôm hiểu rõ và mạnh dạn chuyển đổi mô hình, góp phần phát triển nghề nuôi tôm bền vững. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do UBND huyện và các tổ chức hội nghề nghiệp đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người nuôi tôm tại các vùng ven biển:
   Có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để lựa chọn mô hình nuôi phù hợp, nâng cao hiệu quả kinh tế và giảm thiểu rủi ro dịch bệnh trong sản xuất.

2. Cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp và thủy sản:
   Dựa trên phân tích hiệu quả và các nhân tố ảnh hưởng để xây dựng chính sách hỗ trợ, quy hoạch phát triển nghề nuôi tôm bền vững tại địa phương.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế nông nghiệp:
   Tham khảo phương pháp nghiên cứu, mô hình phân tích và kết quả thực tiễn để phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan đến nuôi trồng thủy sản.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực thủy sản:
   Đánh giá tiềm năng đầu tư vào mô hình nuôi tôm LBĐ2GĐ, từ đó đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả và bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình nuôi tôm LBĐ2GĐ là gì và có ưu điểm gì?
   Mô hình LBĐ2GĐ là phương pháp nuôi tôm thâm canh với đáy ao được lót bạc, nuôi theo hai giai đoạn nhằm kiểm soát mầm bệnh và nâng cao năng suất. Ưu điểm là năng suất cao hơn 5 lần, giảm thiểu dịch bệnh và có thể nuôi 3 vụ/năm.

2. Chi phí đầu tư cho mô hình LBĐ2GĐ có cao không?
   Chi phí đầu tư ban đầu và chi phí sản xuất của mô hình LBĐ2GĐ cao hơn mô hình truyền thống khoảng 139,85 triệu đồng/vụ/công, nhưng lợi nhuận thu được cũng cao hơn đáng kể, bù đắp chi phí này.

3. Những nhân tố nào ảnh hưởng đến việc lựa chọn mô hình LBĐ2GĐ?
   Kinh nghiệm nuôi tôm, số vụ nuôi trong năm, vốn đầu tư và lợi nhuận là các nhân tố tích cực ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn mô hình LBĐ2GĐ, trong khi mức độ vi khuẩn và khí độc trong ao có tác động tiêu cực.

4. Chính sách hỗ trợ hiện tại có giúp người nuôi chuyển đổi mô hình không?
   Nghiên cứu cho thấy chính sách tập huấn hiện tại chưa có tác động đáng kể đến việc lựa chọn mô hình, do đó cần nâng cao chất lượng và hiệu quả các chương trình hỗ trợ.

5. Mô hình LBĐ2GĐ có phù hợp với tất cả các hộ nuôi tôm không?
   Mô hình phù hợp với các hộ có kinh nghiệm và đủ vốn đầu tư, không phải tất cả hộ đều có thể áp dụng do yêu cầu kỹ thuật và chi phí cao. Hỗ trợ tài chính và đào tạo kỹ thuật là cần thiết để mở rộng mô hình.

Kết luận

• Mô hình nuôi tôm thâm canh lót bạc đáy hai giai đoạn tại huyện Kiên Lương có năng suất và lợi nhuận vượt trội so với mô hình truyền thống, với lợi nhuận tăng 182,18%.
• Chi phí đầu tư và sản xuất của mô hình LBĐ2GĐ cao hơn nhưng hiệu quả kinh tế tổng thể vẫn đảm bảo bù đắp và tạo ra giá trị gia tăng lớn.
• Các nhân tố như kinh nghiệm nuôi, số vụ nuôi, vốn đầu tư và lợi nhuận là những yếu tố quyết định đến việc lựa chọn mô hình LBĐ2GĐ, trong khi mức độ vi khuẩn và khí độc ảnh hưởng tiêu cực.
• Chính sách hỗ trợ hiện tại chưa phát huy hiệu quả tối đa, cần cải tiến về tài chính và đào tạo kỹ thuật.
• Đề xuất các giải pháp hỗ trợ tài chính, đầu tư xử lý môi trường, nâng cao chất lượng tập huấn và tuyên truyền để phát triển mô hình LBĐ2GĐ bền vững.

Next steps: Triển khai các chính sách hỗ trợ vốn và đào tạo kỹ thuật trong 1-3 năm tới, đồng thời xây dựng hệ thống quan trắc môi trường ao nuôi. Các cơ quan quản lý và người nuôi tôm cần phối hợp chặt chẽ để áp dụng mô hình hiệu quả.

Các hộ nuôi tôm và cơ quan quản lý địa phương nên tham khảo kết quả nghiên cứu để lựa chọn và phát triển mô hình nuôi tôm phù hợp, nâng cao hiệu quả kinh tế và bền vững nghề nuôi tôm tại Kiên Lương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu - Chương 2. Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước - Chương 3. Tổng quan địa bàn nghiên cứu - Chương 4. Phương pháp nghiên cứu - Chương 5.

Kết quả và thảo luận - Chương 6. Kết luận và kiến nghị 123doc 5 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC 2. Các mô hình nuôi thủy sản thâm canh Ngành thuỷ sản là một phần của ngành nông nghiệp hiểu theo nghĩa rộng bao gồm nông - lâm - ngư nghiệp. Ngành thuỷ sản được coi là ngành sản xuất dựa trên những khả năng tiềm tàng về sinh vật trong môi trường nước để sản xuất ra những sản phẩm phục vụ cho nhu cầu không ngừng tăng lên của con người.

Hoạt động thuỷ sản là việc tiến hành khai thác, nuôi trồng, vận chuyển, bảo quản, chế biến, mua bán, xuất khẩu, nhập khẩu thuỷ sản, dịch vụ trong hoạt động thuỷ sản, điều tra, bảo vệ và phát triển nguồn lợi thuỷ sản. Theo FAO (2008) Nuôi trồng thủy sản thâm canh là nuôi các thủy sinh vật trong môi trường nước ngọt và lợ/mặn, bao gồm áp dụng các kỹ thuật vào quy trình nuôi nhằm nâng cao nãng suất, thuộc sở hữu cá nhân hay tập thể. Nuôi thủy sản thâm canh là hình thức nuôi có năng suất dưới 200 tấn/ha/năm; kiểm soát tốt các điều kiện nuôi; chi phí đầu tư ban đầu, kỹ thuật áp dụng và hiệu quả sản xuất đều cao, và có xu hướng tiến tới kiểm soát hiệu quả tất cả các điều kiện nuôi (khí hậu và chất lượng nước) và các hệ thống nuôi có tính nhân tạo (FAO, 2008). Nhằm hướng đến phát triển bền vững nghề nuôi tôm tại huyện Kiên Lương, các mô hình nuôi cải tiến không ngừng đảm bảo an toàn sinh học, an toàn tiêu dùng và thân thiện môi trường được ứng dụng rộng rải giúp quản lý nghề nuôi tốt hơn như: thực hành nuôi tốt (GAP - good aquaculture practice), thực hành quản lý tốt (BMP - best management practice), nuôi an toàn sinh học (bio - security shrimp culture), nuôi có trách nhiệm, nuôi kết hợp, nuôi sinh thái và mô hình nuôi mới nhất là nuôi tôm lót bạc đáy 2 giai đoạn đã áp dụng thành công ở nhiều nước như Indonesia, Thái Lan.

Trước tình hình dịch bệnh diễn biến như hiện nay thì vấn đề cấp thiết đặt ra lúc này là lựa chọn phương thức nuôi và đối tượng nào để đảm bảo nghề nuôi phát triển bền vững và thân thiện với môi trường. Trong nghiên cứu này tập trung vào mô hình nuôi tôm thâm canh theo kiểu truyền thống và mô hình nuôi tôm thâm canh lót bạc đáy hai giai đoạn. Đặc điểm của nuôi tôm thâm canh Ngành sản xuất vật chất độc lập Đối tượng sản xuất của ngành thuỷ sản là con tôm sống dưới nước. Nó khác hẳn với đối tượng sản xuất của ngành nông nghiệp là những cây, những con mà con người có thể chủ động trong việc nắm bắt được số lượng.

Chính vì vậy mà đã gây khó khăn trong việc xác định trữ lượng con tôm hàng năm do bị ảnh hưởng nhiều bởi thời tiết, thiên tai, dịch bệnh. Ngành nuôi tôm thâm canh có lực lượng chuyên môn hoá thể hiện đó là một nghề nhất định. Bởi vì do đối tượng sản xuất của ngành thuỷ sản quyết định đến tính chuyên môn hoá của lực lượng sản xuất. Trong hoạt động nuôi tôm thâm canh phải cần những lao động có đủ trình độ kỹ thuật để chăm sóc, nuôi dưỡng vật nuôi, kiểm soát dịch bệnh.

Ngành sản xuất vật chất có tính hỗn hợp và tính liên ngành cao Ngành nuôi tôm thâm canh mang tính chất sản xuất hỗn hợp bởi cũng giống như ngành sản xuất nông nghiệp, đối tượng của ngành là các sinh vật sống trong môi trường nước có khả năng tái sinh tự nhiên. Chúng có chu kỳ tăng trưởng, chu kỳ sinh sản có môi trường sống riêng theo từng loài, đồng thời cũng có những hoạt động di trú theo mùa, theo thời tiết rất đa dạng và phong phú. Chính vì vậy đi đôi với việc khai thác các nguồn lợi tự nhiên thì cần phải nghiên cứu và thực hiện bảo vệ, duy trì tái tạo nguồn lợi. Con tôm ngoài phục vụ nhu cầu tiêu thụ trực tiếp của dân cư, thì một phần lớn được cung cấp cho các nhà máy chế biến làm nguyên liệu cho công nghiệp chế biến.

Có một đặc điểm dễ dàng nhận thấy là thông qua hoạt động chế biến thì giá trị của các sản phẩm thuỷ sản được nâng tầm giá trị. Việc chế biến các sản phẩm từ con tôm dùng công nghệ bao gói chủ yếu nhằm mục đích xuất khẩu sang thị trường thế giới. Để các sản phẩm này thực sự làm hài lòng người tiêu dùng ngoại quốc thì chất lượng sản phẩm phải được đặt lên hàng đầu. Do đó, vấn đề đặt ra là phải đảm bảo chất lượng con tôm từ khâu nuôi trồng, chúng ta chỉ có đầu ra khi có sản phẩm sạch.

Các khái niệm hiệu quả sản xuất trong ngành thủy sản 2.1 Hiệu quả kinh tế Được đo bằng sự so sánh kết quả sản xuất kinh doanh và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Hiệu quả kinh tế là biểu hiện tính hiện hữu về mặt kinh tế của việc sử dụng các loại vật tư, lao động, tiền vốn trong sản xuất kinh doanh. Nó chỉ ra các mối quan hệ giữa các lợi ích kinh tế thu được với các chi phí bằng tiền trong mỗi chu kì kinh doanh. Lợi ích kinh tế càng lớn thì kết quả kinh doanh càng cao và ngược lại.

Hay nói cách khác, tiêu chí hiệu quả kinh tế thực ra là giá trị; có nghĩa là khi sự thay đổi làm tăng giá trị thì sự thay đổi đó có hiệu quả và ngược lại sẽ không tăng hiệu quả.2 Hiệu quả kỹ thuật Hiệu quả kỹ thuật đòi hỏi nhà sản xuất tạo ra một số lượng nhất định xuất phát từ việc sử dụng các nguồn lực đầu vào ít nhất. Thực ra, hiệu quả kỹ thuật được xem chỉ là một thành phần của hiệu quả kinh tế. Bởi vì, để đạt được hiệu quả kinh tế thì trước hết họ phải có hiệu quả kỹ thuật. Cụ thể trong trường hợp tối đa hóa lợi nhuận đòi hỏi nhà sản xuất phải sản xuất mức sản lượng tối đa tương ứng với nguồn lực đầu vào nhất định hay nói cách khác hiệu quả kỹ thuật dùng để chỉ sự kết hợp tối ưu các nguồn lực đầu vào để tạo ra mức sản lượng nhất định.3 Rủi ro Rủi ro là khả năng gặp nguy hiểm có thể phát sinh từ một vài tiến trình hay từ một vài sự kiện rủi ro trong nền kinh tế là những rủi ro mà hậu quả của nó có thể có lợi, nhưng cũng có thể sẽ mang đến sự tổn thất (sự thay đổi về thị hiếu khách hàng có thể phù hợp với sản phẩm mà doanh nghiệp đang kinh doanh hay không, sự thay đổi về công nghệ kĩ thuật có phù hợp với khả năng kinh tế của doanh nghiệp hay không, sự thay đổi đó có quá nhanh hay không? .4 Lợi nhuận Là phần thu về được sau khi đã trừ chi phí liên quan đến đầu tư đó.

Là phần chênh lệch giữa tổng doanh thu và tổng chi phí bỏ ra. Các yếu tố ngoại cảnh tác động thuận lợi thì khả năng thu lợi nhuận càng cao. Tổng quan các nghiên cứu trƣớc Ngành nuôi tôm đã góp phần quan trọng trong việc cung cấp lương thực, thực phẩm và nguyên liệu chế biến phục vụ cho xuất khẩu sang các thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ và các nước Châu Âu. Nghiên cứu về quy trình sản xuất cũng như phân tích hiệu quả kinh tế trong nuôi tôm thâm canh đã trở thành đề tài nghiên cứu của nhiều tác giả như: Huỳnh Thị Thanh Chi (2015); Đoàn Trần Đạt (2009); Ngô Thế Trường (2009); Phan Thị Ngọc Thơ (2009); Nguyễn Văn Kiều (2013); Trần Ái Kết và Nguyễn Thành Tích (2014).

Huỳnh Thị Thanh Chi (2015) đã phân tích hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường của ba mô hình sản xuất lúa đơn, tôm đơn và xen canh lúa tôm ở Giá Rai, Bạc Liêu. Kết quả nghiên cứu xác định được mô hình xen canh lúa tôm mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn hai mô hình canh tác còn lại, với tỷ suất doanh thu và lợi nhuận lần lượt là 4.02, doanh thu cả năm là 143.17 triệu đồng/ha, mang lại lợi nhuận là 107. Vụ lúa tôm tuy có năng suất và doanh thu tôm thấp hơn tôm vụ 3 (vụ tương ứng trong tôm đơn) nhưng nhờ vụ lúa nên năng suất tôm vụ 1, vụ 2 tăng, giúp tôm phát triển, ít bệnh, giảm chi phí so với hai vụ tôm tương ứng trong mô hình tôm đơn. Tuy nhiên, đề tài chỉ phân tích vụ lúa Thu Đông, chưa phân tích vụ lúa Đông Xuân và vụ lúa Hè Thu.

Đoàn Trần Đạt (2009) so sánh một số chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật của các mô hình nuôi thâm canh tôm sú và tôm thẻ chân trắng ở tỉnh Bến Tre. Đề tài đã phân tích cho kết quả diện tích đất sử dụng bình quân cho mô hình nuôi tôm sú thâm canh là 1,58 ha/hộ và tôm thẻ thâm canh là 1,5 ha/hộ. Diện tích mặt nước của mô hình tôm sú thâm canh là 0,9 ha/hộ và tôm thẻ thâm canh là 0,92 ha/hộ. Diện tích mặt nước trung bình ao nuôi ở mô hình nuôi tôm sú TC là 0,33 ha và tôm thẻ TC là 0,36 ha.

Ở cả hai mô hình tôm sú TC và tôm thẻ TC điều có sử dụng ao lắng để xử lý nước với diện tích ao lắng chiếm 28,53% đối với mô hình nuôi tôm sú TC và 30,99% tổng diện tích mặt nước ao nuôi tôm thẻ TC. Năng suất bình quân vụ 1 là 4,48 tấn/ha tôm sú TC và 6,03 tấn/ha tôm chân trắng TC; ở vụ 2 là 4,11 tấn/ha tôm sú và 4,46 tấn/ha đối với tôm thẻ TC. Tổng chi phí hằng năm nuôi tôm ở mô hình tôm sú TC là 337,9 triệu đồng/ha/năm, ở mô hình tôm thẻ TC là 323,7 triệu đồng/ha/năm. Trong đó tổng chi phí cố định của mô hình tôm sú TC là 24,37 triệu đồng /ha/năm và tôm thẻ TC là 25,07 123doc 9 triệu đồng /ha/năm.

Chi phí biến đổi mô hình tôm sú TC là 313,6 triệu đồng /ha/năm và tôm thẻ TC là 298,7 triệu đồng /ha/năm. Mức lãi trung bình của mô hình TC là 78,9 triệu đồng /ha/năm và mô hình tôm thẻ TC là 53 triệu đồng /ha/năm. Đề tài chưa đề cặp sâu về mật độ nuôi và các yếu tố tác động đến môi trường. Ngô Thế Trường (2009) so sánh một số chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật của các mô hình nuôi thâm canh tôm sú và tôm thẻ chân trắng ở tỉnh Kiên giang.