Luận văn thạc sĩ về biện pháp kỹ thuật trồng rừng hỗn loài cây lá rộng bản địa cung cấp gỗ lớn

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu hay nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật trồng rừng hỗn loài cây lá rộng bản địa cung cấp gỗ lớn ở, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Hoàng Văn Thắng
• Người hướng dẫn: TS. Võ Đại Hải
• Trường học: Trường đại học lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật trồng rừng hỗn loài cây lá rộng bản địa cung cấp gỗ lớn ở Ngọc Lặc - Thanh Hoá và Cầu Hai - Phú Thọ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu trồng rừng hỗn loài cây lá rộng

Nghiên cứu về trồng rừng hỗn loài cây lá rộng tại Ngọc Lặc và Cầu Hai đã thu hút sự quan tâm lớn từ các nhà khoa học và quản lý rừng. Mục tiêu chính của nghiên cứu này là tìm ra các biện pháp hiệu quả để phát triển rừng hỗn loài, cung cấp gỗ lớn và bảo vệ môi trường. Việc trồng rừng hỗn loài không chỉ giúp tăng cường đa dạng sinh học mà còn cải thiện chất lượng đất và môi trường sống cho các loài động thực vật.

1.1. Lịch sử và tầm quan trọng của rừng hỗn loài

Rừng hỗn loài đã được nghiên cứu từ nhiều năm qua, với nhiều quốc gia áp dụng các phương pháp khác nhau. Tại Việt Nam, việc trồng rừng hỗn loài cây lá rộng đã được thực hiện từ những năm 1931, với nhiều thành công trong việc cải thiện môi trường và kinh tế.

1.2. Các loại cây lá rộng phổ biến trong nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các loại cây như Lim xanh, Gấu, và Cẩm lai là những loài cây chủ yếu được lựa chọn để trồng trong rừng hỗn loài. Những loài này không chỉ có giá trị kinh tế cao mà còn có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu Việt Nam.

II. Vấn đề và thách thức trong trồng rừng hỗn loài

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc trồng rừng hỗn loài cũng gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như quản lý rừng bền vững, sự cạnh tranh giữa các loài cây, và tác động của biến đổi khí hậu là những yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng. Đặc biệt, việc lựa chọn loài cây phù hợp với từng vùng sinh thái là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của rừng.

2.1. Sự cạnh tranh giữa các loài cây

Cạnh tranh giữa các loài cây trong rừng hỗn loài có thể dẫn đến sự suy giảm sinh trưởng của một số loài. Nghiên cứu cho thấy rằng việc lựa chọn loài cây phù hợp và bố trí hợp lý có thể giảm thiểu tình trạng này.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng, đặc biệt là trong việc thay đổi lượng mưa và nhiệt độ. Điều này đòi hỏi các biện pháp thích ứng kịp thời để bảo vệ rừng hỗn loài.

III. Phương pháp trồng rừng hỗn loài hiệu quả

Để đạt được hiệu quả cao trong việc trồng rừng hỗn loài, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc lựa chọn giống cây, kỹ thuật trồng và chăm sóc là những yếu tố quyết định đến sự thành công của dự án. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp như tái sinh rừng và quản lý sinh thái có thể mang lại kết quả tốt.

3.1. Kỹ thuật chọn giống cây

Việc chọn giống cây phù hợp với điều kiện sinh thái là rất quan trọng. Các giống cây cần có khả năng sinh trưởng tốt và kháng bệnh để đảm bảo sự phát triển bền vững của rừng.

3.2. Kỹ thuật chăm sóc và bảo vệ rừng

Chăm sóc và bảo vệ rừng là yếu tố then chốt để duy trì sự phát triển của rừng hỗn loài. Các biện pháp như kiểm soát sâu bệnh, tưới nước và bón phân hợp lý sẽ giúp cây phát triển tốt hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả từ các nghiên cứu cho thấy rằng việc trồng rừng hỗn loài cây lá rộng tại Ngọc Lặc và Cầu Hai đã mang lại nhiều lợi ích. Không chỉ tăng cường độ che phủ rừng, mà còn cải thiện chất lượng đất và môi trường sống cho các loài động thực vật. Các mô hình trồng rừng hỗn loài đã được áp dụng thành công tại nhiều địa phương, tạo ra nguồn gỗ lớn và bền vững.

4.1. Các mô hình trồng rừng thành công

Nhiều mô hình trồng rừng hỗn loài đã được triển khai và cho thấy hiệu quả rõ rệt. Các mô hình này không chỉ giúp tăng cường độ che phủ rừng mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

4.2. Tác động đến kinh tế và môi trường

Việc trồng rừng hỗn loài đã góp phần cải thiện kinh tế địa phương, đồng thời bảo vệ môi trường sinh thái. Các nghiên cứu cho thấy rằng rừng hỗn loài có khả năng chống chịu tốt hơn với các tác động từ bên ngoài.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu trồng rừng

Nghiên cứu về trồng rừng hỗn loài cây lá rộng tại Ngọc Lặc và Cầu Hai đã mở ra nhiều triển vọng cho việc phát triển bền vững rừng tại Việt Nam. Các biện pháp và phương pháp được áp dụng trong nghiên cứu sẽ là cơ sở để phát triển các dự án trồng rừng trong tương lai. Cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện các kỹ thuật để đảm bảo sự phát triển bền vững của rừng hỗn loài.

5.1. Triển vọng phát triển rừng hỗn loài

Triển vọng phát triển rừng hỗn loài tại Việt Nam là rất lớn. Các chính sách hỗ trợ từ nhà nước và sự tham gia của cộng đồng sẽ là yếu tố quyết định đến sự thành công của các dự án trồng rừng.

5.2. Nhu cầu nghiên cứu và cải tiến kỹ thuật

Cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến các kỹ thuật trồng rừng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về gỗ và bảo vệ môi trường. Việc áp dụng công nghệ mới sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc trồng rừng hỗn loài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn phát triển lâm nghiệp tại Việt Nam ghi nhận hơn 250 loài cây bản địa và nhập nội đã được đưa vào khảo nghiệm và gây trồng. Mặc dù vậy, việc phát triển các lâm phần rừng trồng thuần loài quy mô lớn trong nhiều thập kỷ qua đã bộc lộ rõ các hạn chế nghiêm trọng như thoái hóa đất hữu hiệu, gia tăng dịch sâu bệnh hại và suy giảm khả năng phòng hộ đầu nguồn. Nhằm khắc phục tình trạng này, xu hướng chuyển dịch sang mô hình rừng trồng hỗn loài cây lá rộng bản địa cung cấp gỗ lớn đang trở thành định hướng chiến lược. Tuy nhiên, các loài cây gỗ bản địa có giá trị cao thường sinh trưởng chậm, ưa bóng ở giai đoạn vườn ươm và rừng non, đòi hỏi môi trường tiểu hoàn cảnh rừng ổn định. Nếu không có biện pháp kỹ thuật phù hợp, tỷ lệ sống của cây bản địa thường suy giảm nghiêm trọng.

Đề tài tập trung giải quyết các vấn đề kỹ thuật then chốt trong việc tạo lập và nuôi dưỡng rừng trồng hỗn loài cây lá rộng bản địa. Mục tiêu cụ thể là đánh giá hiện trạng các mô hình hỗn loài đã có, xác định loài cây phù trợ tối ưu, lựa chọn phương thức phối hợp không gian và hoàn thiện quy trình tỉa cành, tỉa thưa cây phù trợ nhằm thúc đẩy sinh trưởng cho cây mục đích. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại Trạm Nghiên cứu Lâm nghiệp Ngọc Lặc (Thanh Hóa) và Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm Lâm sinh Cầu Hai (Phú Thọ), kết hợp khảo sát đánh giá tại 7 tỉnh phía Bắc trong giai đoạn từ năm 2001 đến năm 2007.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng về động thái sinh trưởng, độ phì đất và cấu trúc tán rừng. Các giải pháp kỹ thuật đề xuất giúp duy trì tỷ lệ sống của cây bản địa đạt trên 88%, tốc độ tăng trưởng đường kính bình quân đạt từ 0,9 đến 1,2 cm/năm, rút ngắn thời gian khép tán và định hình chu kỳ kinh doanh gỗ lớn từ 30 đến 40 năm bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 hệ thống lý thuyết nền tảng trong khoa học lâm sinh:

Thứ nhất là lý thuyết tổ thành rừng và 5 nguyên tắc phối hợp loài cây gỗ của Kolexnitsenko (1977), bao gồm: nguyên tắc kinh nghiệm thực tiễn, nguyên tắc kiểu lâm hình học, nguyên tắc sinh vật dinh dưỡng, nguyên tắc phân hóa sinh thái và nguyên tắc cảm nhiễm tương hỗ (phytoncide). Trong đó, nguyên tắc cảm nhiễm tương hỗ và tác động sinh hóa giữa các loài chỉ ra rằng mật độ loài cây chính trong mô hình hỗn loài không nên thấp hơn 50%, loài cây hoạt hóa chiếm 30% đến 40% và loài cây có hoạt chất ức chế không được vượt quá 10% đến 20% tổng số cá thể.

Thứ hai là lý thuyết cấu trúc tầng tán và động thái rừng nhiệt đới của Bernar Dupuy (1995) và Trần Ngũ Phương (2000). Lý thuyết này khẳng định rừng tự nhiên nhiệt đới luôn phân hóa từ 2 đến 3 tầng tán cây gỗ nhằm tối ưu hóa việc sử dụng không gian dinh dưỡng và năng lượng ánh sáng. Mô hình trồng rừng hỗn loài cần mô phỏng quy luật tự nhiên này nhưng đơn giản hóa về thành phần loài để đảm bảo tính khả thi trong sản xuất lâm nghiệp.

Các khái niệm chính được vận dụng xuyên suốt gồm: cây phù trợ (loài cây che bóng ban đầu và cải tạo đất), cây mục đích (loài cây lá rộng bản địa cung cấp gỗ lớn), tiểu hoàn cảnh rừng (nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng dưới tán) và độ tàn che lâm phần.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập toàn diện thông qua hai kênh: kế thừa điều tra diện rộng và bố trí thí nghiệm định vị cố định. Cỡ mẫu điều tra tổng kết bao gồm 96 ô tiêu chuẩn tạm thời (diện tích 500 m2/ô, kích thước 20m x 25m) tại 7 tỉnh phía Bắc: 27 ô thuộc Chương trình 327, 51 ô thuộc Dự án 661 và 18 ô thuộc các mô hình nghiên cứu khác. Cỡ mẫu thí nghiệm định vị chuyên sâu gồm 11 ha với 51 ô tiêu chuẩn cố định theo dõi liên tục trong 4 đợt (2002, 2003, 2004 và 2007), 30 ô dạng bản thu thập vật rơi rụng (diện tích 4 m2/ô) và 6 phẫu diện đất tầng mặt 0 đến 30 cm.

Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng đại diện cho từng loại lập địa, độ tuổi và phương thức hỗn loài. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính đồng nhất của mẫu quan trắc và loại trừ các yếu tố sai số do dị biệt địa hình. Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA) được thực hiện qua phỏng vấn hơn 50 hộ dân và cán bộ quản lý lâm trường. Dữ liệu thực nghiệm được xử lý bằng phương pháp toán thống kê sinh học, sử dụng phân tích phương sai 1 nhân tố (One-way ANOVA) trên phần mềm SPSS 13.0 với mức ý nghĩa thống kê p < 0,05 để kiểm định sự sai khác sinh trưởng giữa các công thức.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Tổng kết các mô hình trồng rừng hỗn loài thuộc Chương trình 327 và Dự án 661 cho thấy tỷ lệ sống của cây bản địa suy giảm rõ rệt theo thời gian nếu không có biện pháp can thiệp lâm sinh kịp thời. Cụ thể, tỷ lệ sống của Trám trắng chỉ dao động từ 5% đến 40%, Sếu đạt 30%, Lim xét đạt 35% và Lát hoa đạt 50% đến 55%. Nguyên nhân chính là do loài cây phù trợ như Keo tai tượng hoặc Keo lai sinh trưởng quá nhanh, đạt đường kính D1.3 từ 9,9 cm đến 15,4 cm và chiều cao vút ngọn Hvn từ 7,4 m đến 11,2 m sau 4 đến 6 năm, trong khi Lim xanh chỉ đạt D1.3 từ 2,9 cm đến 5,1 cm. Cây phù trợ đã lấn át không gian dinh dưỡng và che khuất hoàn toàn ánh sáng của cây mục đích.

Thí nghiệm về cây phù trợ tại Ngọc Lặc và Cầu Hai chứng minh việc tạo lập lớp che phủ bằng Keo tai tượng hoặc Cốt khí theo băng có tác động tích cực vượt trội đến tiểu hoàn cảnh rừng. Đất dưới tán rừng trồng hỗn loài có cây phù trợ cải thiện độ phì rõ rệt: hàm lượng mùn tầng mặt đạt 2,38% đến 2,72%, đạm tổng số đạt 0,131% đến 0,165%, và pH KCl đạt từ 3,46 đến 3,75. Ở phương thức trồng theo băng chặt - chừa 10m và 20m tại Ngọc Lặc, tỷ lệ sống của Lim xanh đạt 92,0% đến 93,1%, Re gừng đạt 88,5%, vượt trội so với công thức đối chứng trồng thuần loài không có cây phù trợ.

Thí nghiệm kỹ thuật nuôi dưỡng rừng tại Cầu Hai xác định được chế độ điều tiết tán che tối ưu. Tại tuổi 3, việc tỉa 1/3 số cành phía dưới của cây phù trợ giúp cải thiện độ chiếu sáng tán dưới mà không làm suy giảm sinh trưởng của tầng cây che phủ. Đến tuổi 4, tiến hành tỉa thưa cây phù trợ với cường độ 50% (chặt 1 cây chừa 1 cây) giúp cây bản địa bứt phá sinh trưởng: tăng trưởng đường kính đạt 0,9 đến 1,2 cm/năm và chiều cao đạt 0,9 đến 1,1 m/năm.

Thảo luận kết quả

Cơ chế sinh thái học giải thích cho sự thành công của mô hình hỗn loài nằm ở sự cân bằng giữa nhu cầu che bóng ban đầu và nhu cầu tiếp nhận ánh sáng tán xạ khi cây lớn lên. Các loài cây họ Đậu như Keo tai tượng và Cốt khí không chỉ đóng vai trò cản gió, giữ ẩm đất mà còn bổ sung lượng đạm hữu cơ dồi dào qua thảm mục rơi rụng hàng năm. Khi cây bản địa bước vào tuổi 4, nhu cầu ánh sáng chuyển dần từ chịu bóng sang ưa sáng trung bình, việc tỉa thưa 50% mật độ cây phù trợ đã giải phóng áp lực cạnh tranh không gian dinh dưỡng ngầm và tán lá.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu của Wormald (1994) và Dự án tạo rừng nhiều tầng tại Malaysia (1999), khẳng định hiệu quả của phương thức mở băng 10m đến 40m và tỉa thưa định kỳ. Dữ liệu thực nghiệm của luận văn có thể được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh biến động đường kính D1.3 theo từng năm tuổi giữa các công thức tỉa thưa, kết hợp bảng ma trận phân tích phương sai One-way ANOVA thể hiện mức độ khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các nghiệm thức lâm sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng rừng trồng hỗn loài cây lá rộng bản địa cung cấp gỗ lớn, 4 giải pháp kỹ thuật và cơ chế thực thi được đề xuất cụ thể:

Thứ nhất, thiết lập cơ cấu mật độ ban đầu hợp lý ở mức 1.600 cây/ha, trong đó bố trí 600 cây bản địa mục đích (Lim xanh, Re gừng, Trám trắng hoặc Dẻ đỏ) kết hợp với 1.000 cây phù trợ họ Đậu (Keo tai tượng, Keo lá tràm hoặc Cốt khí). Áp dụng phương thức hỗn loài theo băng chặt - chừa với chiều rộng băng từ 10m đến 20m, hoặc hỗn loài theo hàng với cự ly tối thiểu 3m x 3m để giảm thiểu áp lực cạnh tranh trực tiếp.

Thứ hai, thực hiện quy trình nuôi dưỡng lâm sinh theo đúng tiến trình phát triển sinh thái. Tiến hành tỉa 1/3 cành tán dưới của cây phù trợ ở năm thứ 3 để mở rộng không gian thẳng đứng. Bước sang năm thứ 4, thực hiện tỉa thưa cây phù trợ với cường độ 50% (cách 1 cây tỉa 1 cây) nhằm giảm 40% độ tàn che tầng trên, tạo điều kiện cho cây bản địa vươn tầng vượt trội.

Thứ ba, cơ quan quản lý nhà nước và Ban quản lý các dự án lâm nghiệp cần điều chỉnh quy chế hưởng lợi, cho phép các hộ gia đình nhận khoán được phép tỉa thưa và tận thu lâm sản phụ từ cây phù trợ ở năm thứ 4 và năm thứ 5 để tạo nguồn kinh phí quay vòng tái đầu tư chăm sóc rừng.

Thứ tư, Sở Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn các tỉnh phối hợp cùng các viện nghiên cứu ban hành sổ tay hướng dẫn kỹ thuật gieo trồng và nuôi dưỡng rừng hỗn loài gỗ lớn trước năm 2008, phấn đấu mở rộng diện tích ứng dụng đạt mốc 10.000 ha trên toàn vùng trung du miền núi phía Bắc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn cung cấp hàm lượng thông tin chuyên sâu và giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

Cán bộ quản lý và chuyên viên quy hoạch lâm nghiệp tại các Chi cục Kiểm lâm, Ban quản lý rừng phòng hộ và Sở Nông nghiệp & PTNT: Tài liệu là cơ sở pháp lý và kỹ thuật quan trọng để thẩm định, phê duyệt thiết kế kỹ thuật các dự án trồng rừng gỗ lớn, chuyển đổi rừng nghèo kiệt sang mô hình hỗn loài bền vững.

Kỹ sư lâm sinh và cán bộ kỹ thuật tại các lâm trường, công ty lâm nghiệp: Luận văn cung cấp hướng dẫn thao tác chuẩn xác về cự ly trồng, xử lý thực bì, thời điểm và kỹ thuật tỉa cành, tỉa thưa cây che bóng trên thực địa.

Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng: Đây là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu định vị dài hạn, cách thiết lập ô tiêu chuẩn quan trắc thảm mục và kỹ thuật phân tích số liệu sinh trắc học rừng qua SPSS.

Chủ rừng là hộ gia đình và doanh nghiệp đầu tư trang trại lâm nghiệp: Vận dụng mô hình lấy ngắn nuôi dài, kết hợp thu hoạch gỗ nhỏ từ cây phù trợ ở chu kỳ 4 đến 5 năm với việc tích lũy tài sản sinh học giá trị cao từ cây gỗ lớn sau 30 năm.

Câu hỏi thường gặp

Trồng thuần loài cây lá rộng bản địa trên đất trống đồi trọc có mang lại hiệu quả kinh tế và sinh thái không? Không hiệu quả. Các loài bản địa như Lim xanh, Re gừng chịu bóng ở giai đoạn 1 đến 3 năm đầu. Trồng thuần loài trên đất thoái hóa khiến cây bị cháy nắng, tỷ lệ sống giảm xuống dưới 40% và sinh trưởng đình trệ do thiếu thảm mục duy trì độ ẩm.

Loài cây nào được đánh giá là cây phù trợ tốt nhất cho rừng hỗn loài miền Bắc? Keo tai tượng, Keo lá tràm và Cốt khí là các loài tối ưu nhất. Nhờ khả năng cố định đạm sinh học và phát triển nhanh, chúng giúp hàm lượng mùn tầng đất mặt tăng từ 3,14% lên 3,60% sau 4 năm, đồng thời tạo tán che bảo vệ cây mục đích hiệu quả.

Thời điểm và cường độ tỉa thưa cây phù trợ chuẩn xác là khi nào? Thời điểm tối ưu là năm thứ 4 sau khi trồng với cường độ tỉa thưa 50% (chặt 1 cây chừa 1 cây). Can thiệp ở mốc thời gian này giúp giải tỏa áp lực che bóng, đưa tăng trưởng đường kính cây bản địa đạt trên 0,9 cm/năm mà không làm phá vỡ cấu trúc đất.

Phương thức hỗn loài theo băng hay theo hàng mang lại kết quả tốt hơn? Phương thức hỗn loài theo băng chặt - chừa rộng 10m đến 20m cho kết quả vượt trội hơn so với xen hàng hẹp. Trồng theo băng giúp tạo luồng vi khí hậu ẩm tự nhiên, giảm sự chèn ép cơ học và giúp Lim xanh đạt tỷ lệ sống trên 92%.

Làm thế nào để xử lý xung đột giữa việc giữ cây phù trợ và bảo vệ cây bản địa? Cần áp dụng giải pháp tỉa thưa kết hợp tận dụng kinh tế. Cho phép khai thác tỉa thưa 50% cây phù trợ ở tuổi 4 để thu hồi vốn gỗ nhỏ, vừa giảm bớt 40% độ che phủ tầng trên vừa tạo điều kiện tối đa cho cây gỗ lớn phát triển lâu dài.

Kết luận

• Khẳng định mô hình trồng rừng hỗn loài cây lá rộng bản địa kết hợp cây họ Đậu phù trợ là giải pháp tối ưu thay thế rừng trồng thuần loài trên đất thoái hóa.
• Xác lập quy trình kỹ thuật nuôi dưỡng chuẩn hóa với việc tỉa 1/3 cành ở tuổi 3 và tỉa thưa 50% cây phù trợ ở tuổi 4 giúp cây bản địa đạt tỷ lệ sống trên 88%.
• Cung cấp luận cứ thực nghiệm vững chắc từ 96 ô tiêu chuẩn tại 7 tỉnh phía Bắc, chứng minh hiệu quả cải tạo hàm lượng mùn đất tầng mặt đạt 2,38% đến 2,72%.
• Giải quyết hài hòa mâu thuẫn sinh thái giữa tính ưa bóng giai đoạn non và tính ưa sáng giai đoạn trưởng thành của các loài Lim xanh, Re gừng, Trám trắng.
• Đóng góp trực tiếp vào hướng dẫn kỹ thuật lâm sinh phục vụ Dự án 661 và chiến lược phát triển kinh doanh gỗ lớn quốc gia.

Kế hoạch tiếp theo cần tiếp tục theo dõi các ô định vị đến chu kỳ 10 đến 15 năm nhằm đánh giá chất lượng thân cây và trữ lượng gỗ thương phẩm. Độc giả và các đơn vị quản lý lâm nghiệp quan tâm có thể khai thác chi tiết các tham số lâm sinh trong luận văn để ứng dụng vào thực tiễn sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp -------------------------------------------- Hoµng v¨n th¾ng Nghiªn cøu mét sè biÖn ph¸p kü thuËt trång rõng hçn loµi c©y l¸ réng b¶n ®Þa cung cÊp gç lín ë Ngäc LÆc - Thanh Ho¸ vµ CÇu Hai - Phó thä Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: TS. Vâ §¹i H¶i Hµ T©y - N¨m 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Trªn thÕ giíi Kinh nghiÖm nhiÒu n¨m vÒ trång rõng ë nhiÒu n­íc trªn thÕ giíi cho thÊy do rõng trång thuÇn loµi ®· béc lé nhiÒu nh­îc ®iÓm nªn nhiÒu n­íc trªn thÕ giíi ®· quan t©m nghiªn cøu t¹o lËp c¸c l©m phÇn rõng trång hçn loµi b»ng nhiÒu loµi c©y kh¸c nhau nh»m kinh doanh rõng theo h­íng bÒn v÷ng. C¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ trång rõng hçn loµi trªn thÕ giíi ®· quan t©m ®Õn mét sè biÖn ph¸p kü thuËt nh­ viÖc chän loµi c©y trång, ph­¬ng thøc, ph­¬ng ph¸p trång vµ mèi quan hÖ gi÷a qua l¹i gi÷a c¸c loµi c©y trong c¸c m« h×nh rõng trång hçn loµi.

C¸c nghiªn cøu liªn quan ®Õn chän loµi c©y trång ®· ®­îc thùc hiÖn tõ khi loµi ng­êi biÕt trång rõng. B¾t ®Çu tõ nh÷ng thÝ nghiÖm th¨m dß ®Õn kh¶o nghiÖm loµi vµ xuÊt xø, c¸c thÝ nghiÖm ®­îc bè trÝ mét c¸ch nghiªm ngÆt theo c¸c nguyªn t¾c khoa häc ®Ó tõ ®ã chän ®­îc loµi thÝch hîp cho mçi vïng sinh th¸i. T¹i nhiÒu n­íc ®· cã mét sè nghiªn cøu dïng c¸c m« h×nh to¸n ®Ó tèi ­u c¬ cÊu c©y trång cho tõng vïng. ë c¸c n­íc vïng «n ®íi sè loµi c©y chÝnh dïng trong trång rõng th­êng rÊt Ýt, nªn ng­êi ta ®· t×m hiÓu mèi quan hÖ gi÷a c©y vµ lËp ®Þa rÊt cô thÓ, chi tiÕt cho tõng loµi (dÉn theo TrÇn V¨n Con, 2005) [10].

Nghiªn cøu vÒ rõng trång hçn loµi ®· ®­îc c¸c n­íc ch©u ¢u tiÕn hµnh tõ nh÷ng n¨m ®Çu thÕ kû 19. §iÓn h×nh lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu trång hçn loµi Quercus vµ Ulmus campestris víi tªn kiÓu hçn loµi Donsk cña t¸c gi¶ Tikhanop (1872). Trong m« h×nh nµy do ®Æc tÝnh sinh vËt häc vµ mèi quan hÖ qua l¹i gi÷a c¸c loµi c©y ch­a ®­îc nghiªn cøu kü, do ®ã loµi Ulmus campestris víi ®Æc tÝnh sinh tr­ëng nhanh h¬n nªn sau khi trång vµi n¨m ®· lÊn ¸t loµi Quercus. §Ó gi¶i quyÕt sù c¹nh tranh nµy n¨m 1884 t¸c gi¶ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Polianxki ®· c¶i tiÕn kiÓu hçn loµi Donsk song vÉn kh«ng thµnh c«ng.

Mét sè t¸c gi¶ kh¸c nh­ Kharitonovis (1950); Grixenco (1951); Timofeev (1951); Encova (1960) vµ c¸c céng sù ®· ph©n tÝch nguyªn nh©n thÊt b¹i cña kiÓu Donsk vµ chØ ra r»ng c¸c phitonxit cña loµi Ulmus campestris ®· t¸c ®éng xÊu tíi loµi c©y Quercus. Nghiªn cøu vÒ ¶nh h­ëng t­¬ng hç gi÷a c¸c loµi, c¸c t¸c gi¶ cho r»ng sù c¶m nhiÔm t­¬ng hç lµ yÕu tè quan träng khi lý gi¶i c¬ chÕ c¹nh tranh sinh häc cña thùc vËt [39]. Trªn c¬ së nghiªn cøu t¹o rõng hçn loµi gi÷a Quercus vµ Fraxinus, t¸c gi¶ JB.J Wormald (1994) cho thÊy sinh tr­ëng cña Quercus trång hçn loµi tèt h¬n Quercus trång thuÇn loµi. Ngoµi ra, khi trång Quercus hçn loµi víi c¸c loµi c©y kh¸c theo b¨ng hÑp (3 - 4 hµng) hoÆc theo hµng còng cho thÊy sinh tr­ëng cña Quercus tèt h¬n [36].

KÕt qu¶ nghiªn cøu vÒ rõng trång hçn loµi c¸c t¸c gi¶ trªn ®Òu cho r»ng viÖc bè trÝ c¸c loµi c©y trong m« h×nh rõng trång hçn loµi th­êng cã ¶nh h­ëng tíi sinh tr­ëng cña chóng tïy theo sè c¸ thÓ vµ cù ly trång tõng loµi. Kolexnitsenko (1977) khi nghiªn cøu vÒ sù phèi hîp gi÷a c¸c loµi c©y gç trong trång rõng hçn loµi ®· ®óc kÕt ®­îc 5 nguyªn t¾c lùa chän loµi c©y trång, ®ã lµ:  Nguyªn t¾c kinh nghiÖm.  Nguyªn t¾c kiÓu l©m h×nh häc.  Nguyªn t¾c sinh vËt dinh d­ìng.

 Nguyªn t¾c c¶m nhiÔm t­¬ng hç. Cã thÓ nãi ®©y lµ nh÷ng nguyªn t¾c rÊt c¬ b¶n vµ t­¬ng ®èi toµn diÖn vÒ c¸c lÜnh vùc cña rõng trång hçn loµi. §Ó x©y dùng thµnh c«ng c¸c m« h×nh rõng trång hçn loµi cÇn ph¶i dùa vµo 5 nguyªn t¾c trªn. Trong ®ã nguyªn t¾c c¶m nhiÔm t­¬ng hç lµ rÊt quan träng vµ ph¶i cÇn cã thêi gian dµi nghiªn cøu.

Nh×n chung, c¸c nguyªn t¾c nµy ph¶n ¸nh ®­îc mèi quan hÖ bªn trong vµ cã tÝnh chi phèi tíi sù tån t¹i vµ sinh tr­ëng cña c¸c loµi. Sù ph©n lo¹i theo ®Æc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 ®iÓm ho¹t hãa cña chóng nh­ kÝch thÝch, øc chÕ hoÆc k×m h·m qu¸ tr×nh sèng th«ng qua ¶nh h­ëng cña phitonxits lµ c¨n cø ®Ó quyÕt ®Þnh tû lÖ tæ thµnh c¸c loµi c©y trong l©m phÇn hçn loµi. Nghiªn cøu vÒ vÊn ®Ò nµy t¸c gi¶ Kolexnitsenko ®· ®Ò nghÞ mËt ®é loµi c©y trång chÝnh trong m« h×nh trång rõng hçn loµi kh«ng nªn Ýt h¬n 50%, loµi c©y ho¹t ho¸ kh«ng qu¸ 30 - 40%, loµi c©y øc chÕ kh«ng qu¸ 10 - 20% trong tæng c¸c loµi c©y trong m« h×nh [39]. ViÖc t¹o lËp c¸c loµi c©y hç trî ban ®Çu cho c©y trång chÝnh tr­íc khi x©y dùng c¸c m« h×nh rõng trång hçn loµi lµ rÊt cÇn thiÕt.

Nghiªn cøu vÒ lÜnh vùc nµy ®iÓn h×nh cã t¸c gi¶ Matthew (1995). «ng ®· nghiªn cøu t¹o lËp m« h×nh rõng trång hçn loµi gi÷a c©y th©n gç víi c©y hä ®Ëu. KÕt qu¶ cho thÊy c©y hä ®Ëu cã t¸c dông hç trî rÊt tèt cho c©y trång chÝnh [37]. Nh­ vËy, nghiªn cøu nµy cho thÊy sö dông c¸c loµi c©y hä ®Ëu lµm c©y phï trî cho c¸c loµi c©y trång chÝnh trong m« h×nh rõng trång hçn loµi lµ rÊt phï hîp.

Ngoµi viÖc x¸c ®Þnh ®­îc loµi c©y phï trî thÝch hîp th× viÖc nghiªn cøu vÒ ®Æc ®iÓm sinh th¸i cña c¸c loµi c©y còng lµ vÊn ®Ò rÊt quan träng khi x©y dùng m« h×nh rõng trång hçn loµi. Trªn thÕ giíi ®Õn nay vÉn ch­a cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu ®Çy ®ñ vÒ vÊn ®Ò nµy. Do hiÓu biÕt vÒ yªu cÇu sinh th¸i cña c¸c loµi c©y rõng m­a cßn nghÌo nµn nªn c¸c t¸c gi¶ Rod Keenan, David Lamb, Gary Sexton khi x©y dùng rõng trång hçn loµi (giai ®o¹n 1945 -1995) ®· gÆp nhiÒu khã kh¨n trong viÖc bè trÝ vµ ®iÒu chØnh c¸c m« h×nh rõng trång hçn loµi theo qu¸ tr×nh sinh tr­ëng cña chóng. V× vËy m« h×nh rõng trång hçn loµi ®· kh«ng ®­îc thµnh c«ng nh­ mong muèn [40].

Nghiªn cøu vÒ c¸c biÖn ph¸p kü thuËt ®iÒu chØnh c¸c l©m phÇn rõng trång hçn loµi theo qu¸ tr×nh sinh tr­ëng c¸c t¸c gi¶ Ball, Wormald vµ Russo (1994) ®· t¸c ®éng vµo c¸c l©m phÇn rõng trång hçn loµi th«ng qua viÖc gi¶m bít sù c¹nh tranh gi÷a c¸c loµi c©y. KÕt qu¶ cho thÊy sau khi ®­îc t¸c ®éng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 c¸c biÖn ph¸p tØa cµnh, tØa th­a c¸c loµi c©y môc ®Ých ®· ®­îc ®­îc t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó sinh tr­ëng ph¸t triÓn tèt h¬n [36]. §Æc ®iÓm næi bËt cña rõng hçn loµi lµ cã kÕt cÊu nhiÒu tÇng t¸n. V× thÕ nghiªn cøu t¹o rõng hçn loµi nhiÒu tÇng ®· ®­îc mét sè n­íc trªn thÕ giíi quan t©m.

Khi nghiªn cøu vÒ cÊu tróc tÇng t¸n cña l©m phÇn hçn loµi t¸c gi¶ Bernar Dupuy (1995) thÊy r»ng kÕt cÊu tÇng t¸n cña rõng trång hçn loµi phô thuéc vµo ®Æc tÝnh sinh tr­ëng vµ tÝnh hîp quÇn cña c¸c loµi c©y trong l©m phÇn [35]. §iÒu nµy cho thÊy ®Ó t¹o ®­îc c¸c m« h×nh rõng trång hçn loµi cã cÊu tróc hîp lý, tËn dông ®­îc tèi ®a kh«ng gian dinh d­ìng th× cÇn ph¶i dùa vµo ®Æc tÝnh sinh tr­ëng còng nh­ ph¶i quan t©n ®Õn mèi quan hÖ qua l¹i gi÷a c¸c loµi c©y ®Ó lùa chän c¸c loµi c©y trång cho phï hîp. §©y lµ nh÷ng c¬ së quan träng quyÕt ®Þnh ®Õn sù thµnh c«ng hay thÊt b¹i cña c¸c m« h×nh rõng trång hçn loµi. Dù ¸n x©y dùng rõng nhiÒu tÇng ë Malaysia (1999) ®· nghiªn cøu t¹o rõng hçn loµi nhiÒu tÇng b»ng nhiÒu ph­¬ng thøc kh¸c nhau.

Tuú theo c¸c ®èi t­îng kh¸c nhau lµ rõng tù nhiªn, rõng Keo tai t­îng 10-15 tuæi hay rõng Keo tai t­îng 2-3 tuæi mµ më c¸c b¨ng chÆt vµ chõa kh¸c nhau. ChiÒu réng b¨ng chÆt vµ chõa tõ 6m (chÆt 1 hµng) ®Õn 60m (chÆt 20 hµng). Thêi gian ®­a c¸c loµi c©y b¶n ®Þa vµo trång hçn loµi trong c¸c b¨ng chÆt còng rÊt kh¸c nhau, tõ 1-7 n¨m sau khi më b¨ng chÆt. C¸c loµi c©y b¶n ®Þa ®­a vµo trång trong c¸c b¨ng chÆt t­¬ng ®èi phong phó, tõ 14-23 loµi c©y kh¸c nhau víi sè hµng tõ 3 ®Õn 16 hµng.

KÕt qu¶ cho thÊy trong c¸c loµi c©y b¶n ®Þa ®­îc trång trong c¸c b¨ng cã 3 loµi c©y cã sinh tr­ëng chiÒu cao vµ ®­êng kÝnh tèt nhÊt lµ S. Sinh tr­ëng chiÒu cao cña c¸c loµi c©y trång trong b¨ng 10m vµ 40m tèt h¬n b¨ng 20m. Khu trång theo hµng cã sinh tr­ëng chiÒu cao tèt nhÊt ë c«ng thøc trång 1 hµng Keo xen 1 hµng c©y b¶n ®Þa. Dù ¸n cßn ®­a ra kÕ ho¹ch ®iÒu chØnh qu¸ tr×nh sinh tr­ëng cña c¸c m« h×nh thÝ nghiÖm theo 8 thêi ®iÓm tõ 2 - 47 n¨m sau khi trång [41].

Nh­ vËy, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 ®©y lµ mét trong nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu t¹o rõng trång hçn loµi trªn thÕ giíi t­¬ng ®èi toµn diÖn vÒ c¸c biÖn ph¸p kü thuËt, tõ viÖc chän loµi c©y trång ®Õn nghiªn cøu ph­¬ng thøc trång, thêi ®iÓm trång vµ sù ®iÒu chØnh m« h×nh theo qu¸ tr×nh sinh tr­ëng trong thêi gian dµi. Do ®ã nh÷ng m« h×nh thÝ nghiÖm nµy høa hÑn nhiÒu thµnh c«ng trong t­¬ng lai. Ngoµi c¸c c«ng tr×nh ®· ®­îc ®Ò cËp ë trªn, mét sè c«ng tr×nh nghiªn cøu kh¸c nh­ trång rõng d­íi t¸n, trång theo b¨ng, theo r¹ch d­íi t¸n che nhÑ ë c¸c n­íc ch©u Phi vµ ch©u ¸ thùc chÊt còng nh»m t¹o c¸c l©m phÇn hçn loµi trªn c¬ së c¸c loµi ®· cã s½n trong tù nhiªn. §èi víi nh÷ng khu vùc cã tû lÖ tæ thµnh c¸c loµi c©y cã gi¸ trÞ kinh tÕ thÊp th× cã thÓ c¶i thiÖn chÊt l­îng cña rõng b»ng c¸ch t¨ng loµi c©y vµ sè l­îng c¸ thÓ cña c¸c loµi cã gi¸ trÞ kinh tÕ th«ng qua biÖn ph¸p g©y trång bæ sung.

§iÓn h×nh lµ ë c¸c n­íc Nªgiªria, C«ng G«, Cam¬run,. §©y lµ nh÷ng c«ng tr×nh ®· ®¹t ®­îc nhiÒu kÕt qu¶ tèt do lîi dông ®­îc th¶m che tù nhiªn, chóng ®· hç trî tèt cho c©y trång chÝnh trong giai ®o¹n ®Çu. C¸c loµi c©y môc ®Ých trång bæ sung vÉn ®­îc sèng trong lßng rõng Èm. MÆt kh¸c khi c©y trång lín lªn th× viÖc më dÇn t¸n che cña c¸c loµi c©y tÇng trªn ®· ®­îc ®iÒu chØnh kÞp thêi.